>f*V ^f t*:> v V V" .* ^»* ^fSf? ^ & inp w '■ *j" .•* ^'iAi &-L * ■ * ' 1m 1 *>*,3 > # <* ^rfJ #v: K • Mk v^P * 7*r * i*% J i 1 * •fi yk^ *^* *4-f *n ^Ttn 1 V %» « ■ W^ » -' * ? ^w *E? iOTT *k C O L L E G I I SALMANTICENSIS CARMELITARUM OISCALCEAIOR UM CURSUS THEOLOGICUS ANICII. — KX TYPIS MARCHESSOU FIUORILM. C O L L E G 1 I SALMANTICENSIS FR. DISGALCEATORUM H. M A R l M I) E Vi O N T E C A K M E L I Parenti suo Eliae consecrati , CURSUS THEOLOGICUS Summam Theologicam Angelici Doctoris D. Thomae complectens TOMUS DECIMUS QUARTUS TRACTATUS XXI. — DE INCARNATIONE. — PARS SECUNDA ILLUSTRISS. ac REVERENDISS. LN CHRISTO PATRl D. D. Carolo Amabili de la TOUK - o AUVERGNE - LAURAGUAIS A U C 1 1 J K l> l S C O !' O BITUHICKNSI D I C A T U S K D ! T I O N O V A , CORREClA SOCIETATE ilKNKRAI.I I.IBRAKIA CATHOLIC/fc PARISIIS Apud VICTOREM PALME RECTOREM GENERALEM ^ 5 , via Greneila, 2 5 ^BRUXELLIS Apud J. ALBANEL SUCCURSALIS RECTOREM 2(), via Parochianorum, iq I 870 7HE INSTITUTF OF VAL STUDIES 10 ELMSLEY PLAOE TORONTO 5, DA. HQV..6- 193.1 I0S3 INDEX QU^STIONUM DISPUTATIONUM ET DUBIORUM, Quae in hoc Decimo quarto Tomo una cum Quaestionibus et Articulis Divi Thomae continentur. CONTINUATIO TRAGTATUS XXI. Disputatio VIII. De persona assumente. Pag. I Dub. 1. In quo non pauca exponuntur se- quentibus difficultatibus necessaria. ibid. Dub. 2. Per quid persona Verbi termina- verit immediate humanitatem assumptam. 27 Dub. 3. Utrum verbum communicaverit humanitati existentiam divinam et suppleverit creatam. 54 Dub. 4. An Deus ratione subsistentise ab- solutae possit assumere naturam creatam. 84 Dub. 5. Utrum una persona divina possit assumere plures naturas creatas. 99 Dub. 6. An plures personse divina3 possint eandem naturam assumere. 108 Dub. 7. An persona creata possit assu- mere naturam alienam. 124 QILESTIO IV. De modo unionis ex parte naturae humanae assumptae. 140 Art. 1. Utrum natura humana fuerit magis assumptibilis a Filio Dei, quam aliqua alia natura. ibid. Art. 2. Utrum Filius Dei assumpserit per- sonam. ibid, Art. 3. Utrum persona divina assumpsent hominem. 141 Disputatio IX. De natura assumpta. 147 Dub. 1. Utrum persona creata possit assumi ad subsistentiam divinam. ibid. Dub. 2. Utrum natura ereata retinens pro- priam personalitatem possit assumi ad sub- sistentiam divinam. 153 Dub. 3. An quaelibet natura substantialis completa valeat assumi ad subsistentiam divi- nam. 168 Dub. 4. An quaelibet natura substantialis incompleta ad aivinam subsistentiam possit assumi. v 179 Dub. 5. Utrum Deus possit assumere natu- ram accidentalem. 200 Dub. 6. Utrum natura assumpta habeat appetitum ad subsistentiam propriam sibi connaturalem. 213 qu^estio v. De modo unionis ex parte partium humanse naturae . • 223 Art. 1 . Utrum Dei fiiius debuerit assumere verum corpus. ibid. Art. 2. Utrum Dei Filius debuerit assume- re corpus terrenum, scilicet carnem, et san- guinem. ibid. Disputatio X. De partibus assumptis, 233 Dub. 1. An Verbum divinum assumpserit saHguinem. ibid. Dub.2. Utrum Verbum assumpserit omnem sanguinem Ghristi. 248 Dub. 3. An sanguis Christi in passione effusus manserit Verbo unitus, et fuerit in resurrectione Christi reassumptus. 264 QU.ESTIO VI. De modo assumptionis quantum ad ordinem. 283 Art. 1. Utrum Filius Dei assumpserit car- nem mediante anima. ibid. Art. 2. Utrum Dei Filius assumpserit ani- mam mediante spiritu, sive mente. ibid. vil.i 1NDKX QUJ>TK)NUM, ETC. ArL. 3. Ulruin anima Ghriati a Dei Filio priua fueril assumpta quam caro. ."•||) ArL. I. Uiruni caro Ghristi fuerit priua a Verbo assumpta, quam animsa uniia. ibid. ArL. 5. Uiruni tota humana uatura ^i l assumj)ta mediantibus partibus. 295 Dispulaliu XI, D<> ordine assumptorum. 296 DiiJ). unioum. An partes humanitatis prius fuerint assumptrij uL quodt (juam humanitas. ibid. UU.USTIO VII. Do gratia Christi, prout quidam singularis csL homo. 322 Art. I. Utrum inanima ClirisLi fuerit aliqtta gratia habitualis. ibid. Disputatio XII. ■ Do gratia Christi substantiali. 323 Dub. 1. Utrum humanitas Ghristi sancLiiice- lur formaliter per aliquid substantiale ex vi unionis hypostaticae. ibid. Dub. 2. Utrum modus unionis fuerit ratio ormalis sanctificandi substantialiter liumani- tatem Christi. 328 Dub. 3. An personaliLas Verbi secundum sibi propria fueriL formalis raLio sanctificandi substantialiter humanitatem Christi. 358 Dub. 4. An, et quomodo natura divina fue- rit formalis ratio sanctilicandi substantialiter Christi humanitatem. 366 Disputatio XIII. De gratia Christi accidentali, sive habituali. 390 Dub. I. Utrum Christus Dominus habuerit gratiam habitualem, et qualem, et quando. ibid. Dub. 2. Utrum gratia habitualis in Christo dimanaverit physice a gratia unionis tanquam proprietas illius. 412 Dub. 3. Utrum Christus ad gratiam habi- tualem se disposueril peractus proprios. \i\ Dub. i. Ad guos euectus gratia habitualis fueril necessaria in Cliristo. Art. t2. Utrum in Chrislo fuerinl virtutes. Dispulatio AIV. De virLuLibus Christi Domini. 473 Dub. 1. Utrum virtutes morales naturale- ex se acquisibiles fuerint per accidens Ghristo infusa3. ibid. Dub. 2. Utrum Christus habuerit omncs virtutes, et praecipuc poenitentiam. 499 Art. 5. Ulrum iri Christo fuerint dona. 517 Art. 6. Utrum in Christo fuerit donum timoris . 520 Art. 7. Utrum in Christo fuerint gratia; gratis datae. 521 Art. 9. Utrum in Christo fuerit plenitudo gratiae. 526 Disputatio XV. De perfectiono gratiae habitualis in Christo. 527 Dub. unic. Utrum gratia habitualis ChnsLi potueriL augeri. ibid. QUvESTIO VIII. De gralia Christh secundum quod est ca- put Ecclesi&e. 557 Art. 1. Utrum Christus sit caput Ecclesiae. ibid. Disputatio X VI. De gratia ChrisLi capitali. 558 Dub. 1. Utrum Christus sit caput Ecclesiae. ibid. Dub. 2. Per quam gratiam Christus in ra- tione capitis formaliter constituatur. 565 Dub. i3. An Christus sit caput omnium ho- minum. 579 Dub. 4. Utrum ChrisLus fuerit caput Ada- mi in statu innocentiae. 593 Dub. 5. An Christus sit Angelorum ca- put. 614 I N D E X INDEX LOCORUM SACR^ SCRIPTUR^ QUJE IN HOC DECIMO QUARTO TOMO EXPLICANTUR EX VETERI TESTAMENTO. Ex Genesi. Cap. 5. Adam genuit filium ad imagi- nem, ct similitudinem suam. In Com. ad qua-st. 5, art. 2, num. 4. 228 Ex Deuteronomio. Gap. 18. Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris. In C. ad qucest. 7, art. 6, num. 4. 524 Ex Job. Cap. 40. Ipse est rex super universos f%- lios superbice, disp. 16 tnum. 82. 624 Ex LIBRO SAPIENTIiE. Gap. 1. Omnia in numero, et pondere et mensura disposuisti, disp. 15, num. 19. 542 EX ISAIA. Cap. 11. Requiescet super eum Spirilus Domini, spiritus sapientw, et intel- lectus. In Com. ad q. 7, art. 5, num. 2. 518 Ex Daniele. Gap. 7. Et adversus Deum Dcorum loque- tur magnifica, disp. 16, num. 85. 627 Ex Habaguc. Cap. 3. Percussisti caput de domo im- pii, disp. 16, num. 85. 627 EX NOVO TESTAMENTO ExMattileo. Gap. 26. Tristis est anima mea usque ad mortem. In com. ad qucest. 5, art. 2. num. 7. 229 Ex JOANNE. Cap. 1. Verbum caro factumest, disp. 3, num. 57; p. 264, et in com. ad qucest. 5, art. 2, num. 8. Cap. 3. Non ad mensuram datDeus spi- ritum filio, disp. 15, num. 6. Ad Romanos. 230 530 Gap. 8. Misit Deus filinm suum in simi- litudinem carnis peecati. In Com. ad qucest. 5, art. 2, num. 4. 227 Ex 1 AD GORINTHIOS. Cap. 5. Quid enim de iis, qui foris sunt judicare, disp. 10, num. 45. 591 Gap. 15. Primus homo de terra lerrenus, secundus homo de ccelo coeleslis. ln Com. qucest. 5, art. 2, num. 5. 228 Ad Ephesios. Cap. 1. Et ipsum dedit caput super om- nem Ecclesiam, quceest corpus ipsius, disp. 16, num. 1. 558 Ad Philippenses. Uap. 2. Semetipsum exinauivit formam servi aceipiens in similitudinem homi- BQ GS52. /-> *i INDEX LOCOHUM SACH.-K SCKIPTURiE. num factus, et habitu invcntus ul homo, disp. 9. num. 26. Ad Colossensls. 170 Oap. 2. Et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus, et potesla- lis, disp. 10, num. 71. G13 Ad Hlbh^os. Cap. 2. Quia pueri communicaverunt carni, et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, disp. 10, num. i. Ex 1 Petiu. 23 i Cap. i. Christo iqitur passo in carne et vos eadem cogitatione armamini. In Com. ad qucest. 5, art. 2, num. 3. 226 TRACTATUS XXI. DE INCARNATIONE PARS SECUNDA. DISPUTATIO VIII. Depersona assumente. Post considerationem causarum extrin- secarum mysterii Incarnationis, finis vide- licet, sive motivi, et principii effieientis tam physice, quam moraliter, cui operam im- pendimus inprseced. disput. congruum est, agamus de principiis intrinsecis, seu de extremis, ex quibus ipsum mysterium, nempeChristus Deus in humanitate subsis- tens constituitur : dequibusdisseritD.Tho. ab hac quaest. 3. Et primo loco de persona assumente instituemus disputationem : quam alii aliter, nec immerito, inscribunt de exlremo assumente : quia extenditur ad non pauca, de quibus dubitatur, an possint naturam alienam assumere, et tamen per- sona non sunt. Sed quamvis illa non omit- temus, congruentiorem censuimus titulum propositum : tum ut imitaremur D. Tho. qui qusest. hanc 3 proposuit : De moclo unionis ex parte personx assumentis : tum quia prsecipuum subjectum praesentis con- siderationis est persona, cum hsec tle facto assumpserit; reliqua vero potius occasione Salamant. Curs. theolog. tom. XIV. attinguntur, ipsique in hoc examine su- bordinantur. Oportet autem , priusquam attentionem difficilioribus applicemus, quod preemittamus. DUBIUM I. In quo non pauca exponuntur sequentibus diffculiatibus necessaria. In hac, et sequentibus disputationibus s*pissime occurrent nomina naturse, sub- sistentix, personalitalis , existentix , et con- cretorum his abstractis correspondentium : occurrent etiam varioe illorum rationes in divinis , et creatis, ex quibus dependot perfecta dubiorum resolutio, Et quia super- fluum, et fastidiosum esset eadem in sin- gulis difficultatibus inculcare : congruum censuimus illa (etsi nonnulla jam attige- rimus disp. 3, dub. 1, in principio) in hoc dubio breviter colligere, statuendo quosdam oido velut generales canones saltem pro schola direo- Thomistica; ad quos, ubi opus fuerit, ocu- los reflectamus, et remittamus lectorem : sic enim vitabitur repetita , ac molesta earundem veritatum probatio. In quo ta- DE INCAHNATIONE. men eam brevitatem obscrvarc oportet, ut non subjiciainus nisi prajcise rcquisita, et euin eis tun(l;unentis, ut veritatcm compen- diosc insinuent. Tum quia eorum plura magis metaphysica sunt, quam tbeologica. Tum rruia non pauca aiibi proposuimus : unde satis erit loca recolere. Tum quia alia opus erit, utin cisdem repetat, et ope- rosius in suis sedibus ostendantur. Primo autem loco expedit earum rerum nomina, significata, ct proprias rationes rudi saltem Minerva exponere. p. Declaranlur naturse, personalitatis, liumque significala. simi- Qairj 3. Quid naturx vocabulo significetur, signiiire- recte declarat D. Tho. quaest. praeced. art. I II i' . 1 r intiir.i' t| ubi ait : Sciendum est ergo, quocl nomen Domine. naturx a nascendo csl dictum : unde primo est impositum hoc nomcn ad significandum generationem vivcntium, qux nativitas, vcl pultulatio dicitur, ut dicatur natura quasi nascitura. Deinde translatum est nomen na- turse ad significandum principium hujus ge- nerationis. Et quia principium generationis in rebus viventibus est intrinsecum ; utterius derivatum est nomen naturx ad signiftcandum quodlibet principium intrinsecum motus : secundum quod Philosopkus dicit in 2 Physic. quod natura cst principium motus in eo, in quo est per se, et non secundum accidens. Hoc autem principium vel forma est, vel materia : unde quandoque natura dicitur forma, quan- doque vero materia. Et quia ftnis generationis naturalis est in eo, quod generatur, essentia spccici, quam signiftcat difftnitio : inde est, quod hujusmodi essentia speciei vocetur etiam natura. Et hoc modo Boetius naturam difft- nit in lib. de duabus naturis dicens : Nalura cst unamquamque rem informans speciftca differentia, quw sciticct complct difftnitionem speciei. Sic ergo nunc loquimur cle natura, secundum quod natura signiftcat essentiam, sive quidditalem speciei. Et hac ultima ac- ceptione, qme magis invaluit apud Tlieo- logos , et Pliilosophos (quidquid sit de prima vocabuli radicc unde acceptum est), utitur fcre semper D. Tho. in hac mate- ria : qucm omnes alii imitantur. Juxta quam acceytionem naturse vocabulum si- gnificat integram, et perfectam rei essen- tiam, speciem, seu quidditatem, qua) per diffinitionem explicari solet. Qua3 natura in rebus simplicibus, ut Deus et Angelus sunt, simplez est : in materialibus vero, scu compositis dividitur in naturas pariia- les, materiam, scilicct, et formam, quaj sunt partes natura) integra), et totalis, ut D. Tho. signiiicat loco relato. Intercst Diver«M etiam (quamvis non multum referat ad tas il,lcr sen— pmcsentcm considerationem), inter natu- tiamel ram, et essentiam rei, quo 1 hacc importat liaturam- principium essendi, illa vcro principium operandi ; cum enim esse, et operari sint duo actus gencralissimi, eadem res per compa- rationem ad illos habet diversa nomina, ut comparative ad esse dicatur cssentia, et comparative ad operari appelletur nalura, ut explicuimus tract. 3, disp. 4, dub. 1. 2. Gum autcm natura sub conceptu na- turae habeat rationem forma) aliquid cons- lituentis, et quantum est de se, sit ipsi communicabilis ; ut intelligatur csse , ut quod, et sistere positive iu re, debetaiiquis modus , sive aliqua detcrminatio ei su- peraddi, per qua3 in linea substantiae compleatur, et resultet principium quod es- sendi, et operandi. Et hoc superadditum Quid vocatur subsistentia ; et coneretum ex ea, ^jjj^sf1 ct natura coalesccns dicitur suppositum, tcntia. sivesubsistens quod. Ad cujus perfectiorem intelligentiam observandum est ex dictis tract. 6, disp. 9, a num. 81, quod cum subsisterenihil aliud sit, quam esse per se, multipliciter potest concipi juxta diversos modos essendi per se. Nam in primis di- citur esse per se, quod non estin alio sicut in subjecto inhaesionis : quod convenitomni naturaesubstantiali, sivesit totalis, sivepar- lialis : quse hac ratione (licet impropria, et valde generall) dicetur subsistere : sicut enim accidenti convenit esse in alio per in- haerentiam, sic etiam convenit omni subs- .tantiasesse perse, id est, alteri non haerendo. Deinde dicitur esse per se, quod non eget alio tanquamsustentante, utsit; sedratione niodi, quem habet, potest esse susccptivum quod existentiaa, et principium quod ope- randi : quod non convenit omni substantiae, sed soli naturae completae. Et hunc modum essendi vocamus subsistentiam, sive distin- guatur a natura, sive non; de quoinfia di- condum est. Ex quibus fit, quod nalura subsistens qualenus talis ncqueat esse in alio, nec tanquam in subjecto inhaesionis, nec lanquam insubjectosustentationis ; sed utramque independentiam importet : pri- mam quidem ex generali conceptu substan-» i iee, secundam vero exconceptu naturaj sub- iistentis. Ad quem conccptum sequitur idius explicans negatioiiem communicatio- nis DISP. VIII, DUB. I, 3 nis alteri supposito : sive id liat intransi- tive per ipsum modum subsistentia), aut perseitatis, ut contingit in creatis, sive per alium perseitati superadditum, ut in Deo. Quod magis constabit ex dicendis. «ccessi- Postautem necessitas subsistentiae, qu;e sibstan- sit conceptus diversus anatura totali (sive lix- ab ea realiterdistinguatur, sive nonjmagis explicari, et simul ostendi proprius ejus effectus, sive officium ex his, quae docte V: Com- traduntN. Complut. abbrev. in lib. de ge- l> ut' nerat. disp. 4 5, quaest. 1, quiasuppositum (nempe substantia completa , et habens esse ut qaod), est sistens positive in se, et nulli alteri communicabilis. Unde suppo- situm diffiniri solet : Substaniia perfecta, sive incommunicabitis . Hujusmodi autem positivam sistentiam in se, et omnimodam negationem communicationis non praestat formaliter natura completa ex vi conceptus naturae completae : unde oportet ipsi addere conceptum alium, quem vocamus subsis- tentiam. Etenim in natura completa v. g. in humanitate, solum reperimus, quod sit substantia, quod sit singuiaris, et quod sit completa. Et quidem quia substantia negat communicationemalteriutsubjectoinhaesio- nis : quia singularis, negat communicatio- nem alteri ut inieriori, eo modo, quogenus communicatur speciebus, aut species indi- viduis : et denique quia completa, excludit communicationem per modum partis, aut alteri ut parti, vel composito ex ipsa es- sentialiter constituto. Caeterum ex vi om- nium, quae recensuimus , nihil habet natura completa per quod neget communi- cationem alteri ut habenti ipsam : quippe optime coboeret, quod natura completa se habenti illam communicet, ipsumque in tali specie constituat : sicut humanitas concipitur haberi a Petro. Ut ergo substan- tia fiat omni susceptivo incommunicabilis, et sistat omnino, aliquis naturae completae terminus, sive modus addendus est, quem vocamus subsistentiam. Ex quibus duobus, subsistentia vMclicet, et natura coalescit suppositum : quod est substantia completa incommunicabiliter subsistens : quia nec suppositum, nec natura, ut per subsisten- tiam terminata potest alteri ut subjecto, sive ut sustentanti, sive ut inferiori, sive ut habenti, et naturam participanti com- municari. significe- 3. Unde consequenter, et absque majori mus indagine habemus, quid sit sunpositum. nomme At~ i» • e i- * suppo- Nam cum etiectus quasi formahs, et pro- siti. prinssubstantiaesitsuppositumconstituere; et subsistcntia sit terminus, aut modus talem naturae conferens pcrseitatem, quod ipsam ultimo complet, atque incommuni- cabilem alteri constituit : sequitur suppo- situm essc substantiam individuam, com- pletam, subsistentem incommunicabiliter . Et ita communiter diffiniunt Philosophi, ut propriam suppositi rationem explicent. Nam quatenus substantia, excludit a ratione suppositi omniaaccidentia : quatenus indi- vidua, conceptus universales genericos, aut specificos : quatcnus compiela, omnes par- tes, sive essentiales, sive integrales naturce, utsuntanimarationalis, manus, caput,etc, quatenus subsisiens, omnes naturas etiam completas, quae non habent esse in sc, ut est humanitas Christi, quae non habet esse per se, sedin Verbi persona : et denique per ly incommunicabiiiter excludit naturam, quoe licet habeat esseper se, potestulterius communicari, uti se habet Deitas , sive natura divina subsistens, quae tribus per- sonis divinis communicatur. Projdictae ergo conditiones collective sumptae ita sunt pro- priae suppositi, ut nulli alteri rei conve- niant, quse suppositum non sit : e contra vero illas habens suppositum necessario est, nec aliud nomine suppositi signilica- mus. 4. Ex iis vero facile colligitur, quid sit Quid persona : nam quod generaliter in omni Person^ substantia dicitur suppositum, vocatur per- io. sona in natura intellectiva : suppositum enim praedictae naturae habet (ob majorem istius dignitatem) speciale vocabulum, ut recte, sicut et propiium personae concep- tum, declaratD. Tho. quoest. 9 de potent. art. 2, his verbis : Dicendum, quod ra- tionabiliter sicut ex prasmissis patet, indivi- duum in genere substaniix speciale nomen sortitur. Quia substantia ex propriis indivi- duantur, et non ex alio extraneo, sicut accidens ex subjecto. Inter individua etiam substantiarum rationabiliter individuum in rakionali natura speciali nomine nominaiur : quia ij^sius est vere, et proprie per se agere. Sicut ergo hoc nomen hypostasis secundum Grxcos, vel substantia primasecundum latinos est speciale nomen individui in genere subs- tanticB, ita hoc nomen persona est speciaie nomen individui rationalis natnrse. Utraque crgo specialitas sub nomine personx contine- tur. Etideo ad ostendendum quod cst specialiter individuum ingenere subslantue, dicitur, quod est substantia individua. Ad ostendendum vero, quod est specialiter in rationali natitra, addi- tur rationatis naiuriv. Per Itoc ergo, quod [)K INCARNATiONE. D i fH d i - Lio per- sonac. Quiil Ii ypo^ta- lis. dicitur substantia, excluduntur a ratione per- sonw accidentia ; quorum nullum potest dici persona. Pcr hoc vcro, quod dicitur individua, exctuduntur genera, etspecies in genere subs- tanlix : quse etiam person& dici non possunt. Pcr hoc cero, quod additur rationalis naturw, ewcluduntur inanimata corpora, planiw, et brula quw persona non sunl. Unde Theo- logi communiter recipiunt diflinitionem persona; traditam a Boetio in lib. de duab. naturis : Ralionalis nalurse individua subs- tantia. Gui solent addere : Incommunica- bililer subsislens : quia si substantia indi- vidua rationalis natursehabeat esse in alio, non est persona, ut liquet ln humanitate Ghristi. Quod licet minus explicite jam comprehenderat Boetius per ly individua subslantia : significat enim substantiam habentem modum totius subsistentis per se : quo modo distituitur natura licet com- pleta, quae in alio est. Observant etiam communiter Theologi, quod ly rationatis naturw idem valet, ac naturae intellectivse, nec enim conceptus personse restringitur ad solam naturam humanam, quse proprie rationalis, seu discursiva est ; sed extendi- tur ad omnem naturam intellectivam : unde in Deo, et Angelis invenitur propria ratio personse. Recolantur, quee diximus tr. 6, disp. 9, dub. 1 et 2, ubi fuse aperuimus legitimum sensum prsedictse diffinitionis, aliaque plura observavimus. quse in prse- senti desiderari possent ad majorem per- sonae notitiam. 5. Hic breviter animadvertendum est quod licet olim non levis discordia inter catholicos fuerit circa significatum pro- prium hujus nominis Hypostasis, quibus- dam asserentibus esse naturam, sive es- sentiam, aut quidditatem ; aliis vero sentientibus esse suppositum, seu perso- nam. Unde eorum aliqui negabant esse in Deo tres hypostases, ne concederent tres naturas : alii vero concedebant tres hy- postases, non aliud hoc vocabulo quam personas tres confitentes. Nibilominus apud Patres, et subsequentes Theologos posterior opinio adeo invaluit, ut jam communiter absque ullo scrupulo, et erro- ris periculo tres in Deo hypostases admit- tantur catholice : sicut conGtemur tria supposita, seu tres personas, ut fuse ex- pendimus loco cit. dub. 2. Quocirca sup- positum, hypostasis, et persona idem si- gnificant, cuin differentia tamen supra assignata, quod suppositum, et hypostasis latius patent, quam persona : omnis enim substantia completa incommunicabiliter subsistens dicitur suppositum, et hypos- tasis, in quacumque natura sit : sed ut persona vocetur, debet esse in natura in- tcllectiva. — Major asquivocatio est in nomine substanlia ; nam licet generali ra- tione dicatur tam de natura completa, quam de persona, et de modis, seu deter- minationibus substantialibus; nihilominus magis significare videtur essentiam, sive naturam. Unde licet in Deo tres personse sint, non suntconcedendse tres substantiaj, nisi cum addito trahente ad supponendum nonpro essentia, sed pro suppositis. Unde D. August. lib. 5 de Trinit. cap. 9, ait : Quia nostra loquendi consuetudo jam ob- tinuit, ut hoc intelligalur, cum dicimus es- sentiam, quod intelligitur, cum dicimus substantiam : non audemus dicere unam essentiam, et tres substanlias ; sed unara essenliam, velsubstantiam, el tres personas. Et D. Th. qusest. cit. de potent. art. 2 ad 9, inquit : Dicendum, quod sicut dicimus in Deo tres personas, ita possumus dicere Ires substantias individuas (hoc est, incom- municabiliter subsistentes) unam tamen substantiam, qux est essentia. Porro, quae diximus de conceptu subsis- tentire natura3 completa^ superaddendo, ut ex utraque constituatur substantia incom- municabiliter subsistens ; et de diversitate inter naturam completam ex una parte, et suppositum, hypostasim, et personam ex alia ; licet non infime suadeantur ex ra- tione naturali, ut n. 2 declarare studui- mus; tamen longe firmius probantur ex principiis fidei, quse edocemur in mysterio Trinitatis, et Incarnationis. Nam in Deo, cum unica, et simplicissima natura sit, dantur tres personae, sive hypostases, aut supposita realiter distincta : quod fieri non posset, si suppositum, aut persona non esset aliud, quam natura completa, et isti aliquid non adjiceret : id vero aliud non est, quam subsistentia, sive personalitas pra)stans omnimodam terminationem, sive perseitatem incommunicabilitatis : ergo conceptus subsistentiae , et constituendi suppositum aliquid addit supra conceptum naturae.; quidquid sit de conditione supe- radditi, et de ejus distinctione a natura, de quo infra. E converco autem in Christo Domino sunt duse naturae completae et to- tales, divina scilicet, et humana : et ta- men non sunt duo supposita, aut personae, sed humanitas nuda a propriapersonalitate in persona Verbi subsistit, ut late ostendi- mus Quid sit'"ill- cct substao- lia. D. Au- gust. D.Tlicm, Firraa- tur prac- missa doctrina. DISP. VJII, DUB. I. mus disp. 3, dub. I et 2, et ox dicendis magis constabit. Id vero minime verificari posset, si substantia, sive personalitas, at- que suppositum nihil aliud importaret, quam conceptum natura) completae : opor- lcret enim ibi reperiri duo supposita, aut personas ubi duoe naturae complctai con- currunt. Quod cum aliter sit, oportet fa- teri, quod important rationes diversas ct communicant distinctos effectus jam supra assignatos. v. g. humanitas, est id, quo homo est homo : sed subsistentia est id, quo homo est subsistens, hic homo, Pe- trus, et substantia omnino completa sus- ceptivum quod existentise, et principium, quod ouerandi ex dicendis magis constabit. sisfen- 6. Ex quibus facile constant significata mpor- praedictorum nominum tani in abstracto, teU quam in concreto. Unde solum superest, explicemus quid nomine existentiae signi- ficetur, aut quid existentia prastet. Est ergo existentia generalissime loquendo ul- tima rei actualitas, qua habet esse in re- rjm natura, et est aliquid non praecise signate, aut possibiliter r aut secundum se : sed etiam exercite actualiter, et in se. Distinguuntur enim generalissimi concep- tus essentiae, et existentise in hoc, quod essentia solum dicit praedicata quidditativa secundum se prsescinditque ex vi hujus ab exercitio essendi : sed existentia constituit perfecte illa prcedicata in rerum natura, transfertque perfecte illa ab aptitudine ad essendi actum, et exercitium. Unde es- sentia comparatur per modum susceptivi, et potentiae ad existentiam sicut ad actum. Essentia importat ens nominaliter, sive praecisive ab exercitio existendi ; sed exis- tentia dicit ens participaliter, atque es- sendi exercitium indispensabiliter concer- nit. Unde facile cognoscitur, quid significet suum concretum, nempe existens, illud vi- delicet, quod exercite habet esse in rerum natura. Quae omnia ex dicendis majorem lucem accipient : hic enim satis fuerit praemittere utcumque eorum rationes, et significata , quoe communiter apprehen- duntur. IHslinclio suosislentix creaise a natura. ubsis- tenlia m _ . , . ... . addit 7. Ex eis vero haud obscure colhgitur, ll("i)uld quod in creatis subsistentia addat aliquid vum positivum supra naturam, quod ab ipsa atura;. ante intellectum distinguitur. Sic docet D. Th. supra q. 2, a. 2 et infra qu. 4, D.Tiiorn art. 2 et alibi frequentissime. Cui subs- cribunt Discipuli , et communiter alii Tiieologi. Et quidem osse aliquid positi- vum ostenditur : tum ex cffectu, qunm causat, nempe constituere essentiam, sive naturam totalem sistentem in se, seu per se, ut constat ex dictis a n. 2, qui effectus est positivus, ut ex se liquet. Tum etiam quia sicut est proprium inhserentiae cons- tituere accidens in alio, sic est proprium subsistentire constituere substantiam in se, et per se, sed inhaerentiae est aliquid posi- tivum additum accidenti : ergo et subsis- tentia est aliquid positivum additum subt- tantiae. Tum pra^terea quialicet subsistentia conferat naturas incommunicabilitatem, ut explicuimus n. 2, ethsec significet negatio- nem essendi in alio; nihilominus pra?dicta negatio debet fundari in aliquo positivo, ut commune est omnibus negationibus : non autem fundatur in sola natura totali, sed debet supponere naturam terminatam, ct completam per subsistentiam, ut ibidem ostendimus : ergo idem, quod prius. Tum insuper quoniam subsistentia in divinis non importat formaliter primario negatio- nem, sed quid positivum ; alias personae divinae constituerentur, et distinguerentur realiter per solas negationes, quod est ri- diculum : cum ergo subsistentia creata ha- beat suam propriam rationem per analo- giam ad divinam ; sequitur , quod sit aliquid positivum. Tum denique, et ur- gentius quia personalitas Yerbi supplet subsistentiam creatam humanitatis in Ghristo : sed non supplet negationem ; alias nihil suppleret : ergo subsistentia creata humanitatis (et idem est de aliis), aliquid positivum importat. Recolantur, quae supra diximus disp. 3. Et ex eisdem fere motivis ostenditur Distin distinctio realis subsistentias creatae a na- &ujfur , . .. . realact tura, et consequenter quod rn creatis sub- a natura sistens sit quoddam concretum coalescens ex natura, et subsistentia sicut ex extremis realiter diversis, inter se tamen unitis, et facientibus veram compositionem. Primo, quia ita se habet subsistentia ad substan- tiam, sicut inhaerentia ad accidens : sed inhaerentia distinguitur realiter ab acci- denti, ut omnes concedunt : ergo et sub- sistentia a substantia. Secundo, nam qua* realiter separantur, realiter distinguuntur : subsistentia vero realiter separatur a na- tura substantiali totali, utliquetin Ghrislo Domino, qui habet totam humanitatem 6 DE INCAUNATIONK. porfoctam; et nihilominus non habet sub- sistontiain illius : alias in Christo sicut sunt dua) naturae totalos, sic etiam ossont duffl suhsistcntia», ct duo supposita : quod est contra Fidem : orgo subsistontia croata distinguitur roaliter a natura. Teriio quia natura croata, quantumvis completa, et porfecta in propria ratione quidditatis, sou natunu, est do so physice communicabilis alteri ut supposito ipsam habenti, ut cons- tat ex dictis num. 2 et satis liquet in hu- manitate Christi , quam habet porsona Yorbi : ergo ut reddatur omnino termi- nata, et incommunicabilis, et fundet noga- tionem essendi in alio, aliquid ipsi roali- ter superaddi debet : hoc autem non est aliud, quam subsistentia : ergo subsisten- tia creata realiter superadditur naturoe, et ab ea distinguitur. Qua3 motiva fusius, et pnlchre expendunt N. Complut. abbrev. in lib. de genorat. disp. 15, q. 1, ubi va- ria subterfugia prcecludunt, in quibus non oportet immorari : praesertim cum propo- sita fundamenta sint adeo solida (maxime vero quod mysterio Incarnalionis fulcitur), ut contrarias opinicnes prosternant. Est Evincunt etiam praedicta motiva iltud subsun- positivum quod subsistentia addit supra tia'e. naturam, non esse accidens, sed aliquid substantiale : quoniam ex natura substan- tiali et substantia fit unum per se, nempe suppositum, aut per?ona : repugnat autem ox substantia, et accidenti fieri unum per se : ergo subsistentia non est accidens, sed quid substantiale. Accedit supposita constitui, et distingui per subsistentias : cum ergo suppositum ut tale sit de genere substantiae ; oportet subsistentiam esse Aristot. aliquid substantiale. Unde quando Philo- sophus 2, dc Anima dividit adsequate subs- tantiam in materiam, formam, et compo- situm , subsistentiam non evcludit; sed compositi nomine ipsam, et suppositum comprehendit. Ansit 8. Si autem inquiras, an subsistentia sit MarinYs. entitas, vel modus? Dominicus de Marinis 1 p. quaest. 3, art. 3, cap. 2, censet esse ontitatem, sive entitative distingui a na- tura, et pro eadem opinione refert Cajeta- num. Movctur autem : quia sic melius explicatur mysterium Incarnationis , et quod Verbum assumpserit tota enlitatem humanitatis non assumendosubsistontiam, aut suppositum creatum : quod ita facile declarari non valet, si subsistentia solum modaliter differat a natura : oportebit enim concedere, quod in Christo sit tota ontitas suppositi creati, quidquid sit de modis. Sed non minus communo inter Thomis- Proba- tas, et magis probabile consomus, quod ^JJ°*-C subsistontia sit pra;cise modus naturaj : modu«. quoniam ejus quasi formalis effoctus est ita terminare, et modificaro naluram, ut constituat concretum altori supposito in- communicabilo, ut supra cxplicuimus : ad modiiicandum autem naturam non requiritur entitas , sed suflicit quidam modus. Et ita significat D. Thom. ubi D.TIiom. de subsistontia agit : nam 1 p. qusest. 30, art. 1, ait : Individuum vagum signifi- cat naturam cum determinalo modo essendi, qui compelit singularibus , ut scilicet sil per se subsistens. Et expressius adhuc in q. 9 dc potent. art. 3, inquit : Persona signifi- cat naturam cum quodam modo existendi. Et motivum contrariie opinionis est satis debile : nam licet modus naturae nequeat ab ea separatus existere; natura tamen potest separari a modo, et existere termi- nata per subsistentiam divinam, quse sup- pleat modum subsistentiae : sicut accidens separatur ab inhaerentia. Et cum subsis- tentia sit constitutiva suppo^iti creati; oa impedita, illud minime remanet, nec po- test dici esse in Christo. Dicere vero, quod in Christo sit tota entitas, quas alias futura esset in supposito creato, nullum est in- conveniens : quia tota illa entitas non est aliud, quam tota humanitas, quantum ad praedicata naturas (quidquid sit de existentia, de qua suo loco) : unde sicut confitemur verbum assumpsisse totam hu- manitatem, sic etiam concedere possumus assumpsisse totam entitatem suppositi. Sed non sic concedendum est, quod as- sumpserit totam realitatem, aut quidquid in supposito creato reale est : quia hoc latius patet, et complectitur non solam en- titatem, sed etiam modum, ut ex se li- quet. 9. Graviorem scrupulum contra princi- An paiem resolutionem inferre valent, qu^e djSjem3 traditD. Th. 1 p. q. 3, a. 3, ubi resolvit, procedat quod in his, quae non componuntur ex in J.J" materia, et forma, et in quibus individua- tio non'sumitura matoria, oportet, quod ipsse formsb sint supposila subsistentia. Unde in cis non differt suppositum, et nalura. Quocl si ita est, sequitur, quod in eis sub- sistentia a natura non distinguatur : est onim forma constitutiva suppositi. Ex quo principio intulit S. Doct. 4, contra gent. c. 55, in resp. ad 4 : Convenientius assumpla est DISP. VJJI, DUB. I. est humana natura, quam Angelica : quia in liomine aliud est natura, aliud persona : cum sit ex maleria, et forma conpositus : non auteminAngelo, quia immaterialis esl. Idque repetit aliis locis. Unde falso, et contra D. Thomam asseruisse generaliter videmur, quod subsistentia creata addat aliquid po- sitivum supra naturam, et ab ea realiter distinguatur. ]°n- Sed praedictus scrupulus dispellitur ex na- supra dictis disp. 3, n, 32, etaliis S. Doc- ** toris locis, in quibus palam affirmat, quod in omni supposito creato subsistentia dis- tinguitur a natura. Unde infra q. 17, art. 1, resolvit, quod natura in abstracto signi- cata non potest prsedicari vere de supposilo, nisi in Deo in quo non differt quo est, et quod est. Id vero falsum esset, si supposi- tum in creatis non adderet aliquid supra naturam ab ea realiter distinctum, quod subsistentiam vocamus ; tunc enim verifi- caretur praedicatione vera, reali, identica, quod v. g. homo est humanitas, et huma- nitas est homo. Et in eisdem locis, quae opponuntur, palam significat naturam an- gelicam assumi posse a Deo in unitatem suppositi, seu personae; ut liquet ex testi- monio contra gent. ubi ait : Convenientius assumpla est natura humana, quam ange- lica. Et q. 4, seq. a. 1 ad 3 inquit : Potest Deus novam producendo angelicam naturam copulare eam sibi in unitate personx : et sic niJiil ibi prwexistens corrumperetur . Sed sicut dictum est, deest ibi congruilas ex parte necessitatis. Haec autem verificari non pos- sent, si praedicta natura non distingueretur a subsistentia, et non posset illa privari : suppositum enim creatum est a Deo inas- iom. sumptibile, ut ex D. Tho. ostendemusdisp. seq. dub. 1; sentit ergo S. Doctor, quod in Angelis, atque ideo in omni creatura subsistentia addit aliquid reale, et realiter diversum supra naturam, ex quibus suppo- situm in creatis coalescit. Motiva etiam quae n. 7 expendimus generalia sunt, et universaliter probant in omni supposito creato, sive corporeae naturae sit, sive spi- ritualis, ut facile consideranti constabit. tima Unde cum D. Thom. in aliis locis signi- i^JJl' iicat, quod subsistentia, et suppositum in o. Angelis, sive substantiis spiritualibus com- pletis non distinguitur realiter a natura; non loquitur de subsistentia, et supposito formaliter sumptis, sed de eisdem funda- mentaUier , et radicaliter consideratis. Pro quo animadvertendum est subsisten- tiam non consequi naturam secundum gradus communes, genericos, aut specifi- cos, scd secundum unitatem numericam : nam cum conferat naturae ultimam, et omnimodam incommunicabilitatem ; sup- ponitsingularitatem, sivehaecceitatem, quae communicationem per modum universalis excludit. Est autem diserimen inter unita- tem numericam rerum corporalium , et substantiarum spiritualium, quod in illis lit dependenter ab aliquo extrinseco : su- munt enim unitatem numericam a materia prima ut praehabente per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, ut explicuimus tract. l,disp. l,dub.5.Quod non ita accidit in Angelis, sive substantiis spiritualibus completis : quoniam ut sint positive singulares, non indigent aliquo extrinseco; sed per sua praedicata specifica fundant repugnantiam ad multiplicationem pure materialem, sive numericam; et sic sunt intra eandem speciem immultiplicabi- les, ut ostendimus tract. 9, disp. 1, dub. 1 et 7. Ex qua differentia consequitur, quod subsistentia in corporalibus tam for- maliter , quam fundamentaliter sumpta distinguatur a natura, saltem ex parte con- notati requisiti ad unitatem singularem, sive numericam, in qua fundatur. Sed in substantiis spiritualibus licet subsistentia formaliter sumpta distinguatur realiter a natura propter motiva generalia, quae supra expendimus : nihilominus fundamentaliter considerata ex parte unitatis numericae, ad quam consequitur, non distinguitur a na- tura : quia talis singularitas nec ex parte recti, necex parte obliqui, sive connotati a natura differt, sed contingit onnino inde- pendenter ab aliquo extrinseco. Et hoc ul- timum praecise intendit D. Th. in locis, quae oppositum significare ^ identur, atque explicanda suntjuxta communem doctri- namejusdem. Quod similiter dicendum est de suppositis. Yideatur N. Complut. ab-j\j.com- brev. ubi supra, n. 29. i)luU § nr. Distinctio existenti$ creatx a nalura. 10. Major difficultas est circa distinctio- senten- nem existentiuj : nam cum sit actualitas, lia , • , • . , ncgans qua res habet esse rn rerum natura; et seotiet quaelibet res per suam entitatem sit extra aiiorum. nihil; alias non aliquid, sed nihil esset in actu; non aliud videtur existentia, quam entitas cujuslibet rei positae in rerum na- tura. Ad quod, si res est aliquid creatum, rc- 8 1>J«; INCARNATIONE. Vcra D.Thom. sentcn- tia circa distinc- tionem realcm existen- quiritur,et sufficit, quod torminot, otconno- tet actionem agentis : nam hoc posito, et alio non superaddito, dicetur existere.Unde sic docent Scotus cum discipulis, et Sua- rez cum pluribus sociis. Qui consequenter affirmant oxistentiam non minus multipli- cari, quam entitatom : totque constituunt in quolibet toto existontias, quot sunt rea- litatos, ox quibus constat. Sed D. Tho. 1 p. qu. 3, art. 4, q. 50, art. 2 ad 3. et lib. 7 contra gent. cap. 52, et quodlibet 2, art. 3, et alibi frequen- ter, palam docet, quod in creaturis essen- tia, et existentia realiter distinguuntur. Quod unanimiter suscipiunt Thomistse, et natura. a]ji graves Auctores, B. Albert, ^Egidius Romanus, Gonimbricenses, et alii apud Gomplut. ubi supra num. 17. Et probatur : nam existentia recipitur realiter in crea- tura, nihil autem recipitur realiter in se ipso : ergo existentia distinguitur reaJiter a creatura, sive ab hujus essentia, et enti- tate. Probatur inajor : quia si existentia non reciperetur realiter in creatura, esset quidam actus infinitus, seu non limitatus : quod nemo dicet Nam cum esse sit ex se actus generalissimus ; et actus non limite- tur nisi ex potentia, in qua recipitur; si esse creatum non reciperetur in essentia, cui sicut potentiae comparatur, minime li- mitaretur, sed infinitum esset. — Decla- ratur hoc amplius : quia limitatio existen- tiae creatse nequit sumi primario a Deo, sicut a radice prsedictse limitationis : nam cum ipse infinitus sit, non potest esse pri- ma ratio limitandi terminum, quem pro- ducit : sed aliud principium magis pro- prium, et intrinsecum hujus limitationis assignandum ost. Nec potest sumi prima- rio a supposito, ut Suarius voluit : quo- niam si existentia non distinguitur ab es- sentia; non est, cur a supposito distin- guatur, vel in ipso realiter recipiatur. Prsesertim quia cum essentise rei intimior sit subsistentia, quam existentia (qua de causa ista praedicatio Angelus est subsisiens, vel suppositum est essentialis, et aeternas veritatis; haec vero Angelus est existens est accidentalis, et omnino contingens) : si essentia identificat sibi existentiam, a for- tiori identificabit subsistentiam : et conse- quenter omnia heec erunt idem realiter absque receptione unius in alio, ac perinde actus existendi nullam habebit potentiam receptivam, per quam finiatur. Quod si quis censeat non esse inconve- niens, quod existentia habeat quandam Relcga- tur falsa aliquo- rum imagJna- tio. illimitationem, et infinitatem, sicut Tho- mistee solomus dicere de Angelo habente plenitudinem suse speciei, insigni ignoran- tia laborat, minime comprehcndens perfec- tionem actus oxistendi. Nam perfectio An- geli (et idem est de aliis naturis) est in determinata specie : unde ex eo, quod non recipiatur, solum infertur illimitatio, et infinitas secundum quid. At existentia est actus universalissimus respiciens ut poten- tiam omnem essentiam, sive universalem rationem entis : quocirca si in nulla poton- tia realiter recipitur; relinquitur cum uni- versalitate, et infinitate simpliciter : quippe ex se ad nullam speciem determinatur, nisi ad eas trahitur per subjectum, aut poten- tiam receptivam. Unde optime dixit D. D.Tiiora. Tho. q. 7 de potentia art. 2 ad 9 : Hoc, quod dico esse, est inler omnia perfectissi- mum. Quod ex hoc patel : quia actus est semper perfectior pote?itia ; quselibei auiem forma signata non intelligitur in actu, nisi per hoc, quod per esse ponitur. Nam huma- nilas, vel igneitas potest considerari non po- tentia maierise cxistens, vel in virtute agen- tis, vel etiam in inlellectu : sed per hoc, quodhabel esse, efficitur actu existens. Unde patet, quod hoc, quod dico esse, est actualitas omnium actuum : et propter hoc est perfectio omnium perfectionum. 10. Adde primo illud, quod convenit Fuicitur alicui ab extrinseco, et per accidens, dis- tingui realiter ab eo, quod ipsi convenit ab intrinseco, et per se : nam diversus adeo convenientise, et prsedicatorum modus suf- ficiens est ad inducendam, vel potius ma- nifestandam realem inter illa distinctionem, ut inductive potest ostendi in aliis praedi- catis rei accidentalibus, si semel accidunt toti essentise. Gonstatautem, quod essentia convenit rei per se, et ab intrinseco : unde hoec praedicatio Petrus est homo , vel esl suppositum, vel est hic homo, est necessaria, et seternae veritatis. Existentia vero conve- nit rei omnino accidentaliter, et ab extrin- seco : quocirca ista praedicatio Petrus est existens, est omnino contingens, et ali- quando falsa, non minus quam hsec, Petrus est albus, aut Petrus est sapiens. Ergo sicut albedo, et sapientia accidunt essentiae, et ab eadistinguuntur; sic oportet, quod exis- tentia distinguatur. — Addesecundo, quod ut opinantur plures ex Adversariis, subsis- tentia est quidam modus, seu determinatio existentiae; quatenus existentia solum dicit riorum esse, subsistentia vero esse per se, aut per- inc0"' seitatem essendi. Unde valde inconsequen- ifj, ter nostra resolu- tio. Contra- DISP. VIII, DUD. I. ter procedunt, cum dicunt subsistentiam distingui ab essentia, secus existentiam. Nam identificans sibi aliquarn rationem, sibi etiam identilicat proprios modos, sive differentias illius. Gum ergo subsistentia distinguatur realiter a natura, ut tenet communis fere omnium Theologorum sen- tentia, et § praeced. statuimus ; sequitur, quod idem de existentia dicendum sit. — Adde tertio, quod juxta Adversariorum philosophiam non distinguentium rerum existentias ab earum entitatibus; conse- quenter, ac necessario concedendum est tot esse in aliquo existentias, quot entitates, aut realitates distinctas. Id vero quam ab- surdum sit, et quam evertat proprium con- ceptum existentiyo, quae ultimo constituit rem extra causas, et importat perfectissi- mam ipsius actualitatem, constabit ex di- cendis § 5 . Prsecipuum autem motivum opinionis contraria? non urget : quia licet essentia rei sit objective aliquid, et distinguatur contra nihil objective etiam consideratum ; nihilominus subjective, et in se non est aliquid , nisi dependenter ab actualitate existentia?, quae ipsi ad instar forma? su- peradditur, et pra?stat effectum existendi simpliciter, et ultimo extra causas, eva- cuando statum objectivum, sive possibili- tatis, quem rei essentia secundum se habet. Et licet ad id requiratur, quod essentia pra> cedat per modum subjecti, et in genere causse materialis existentiam; non sequitur quod pro illo priori sit existens absolute, et in facto esse : sed solum quod sit exis- tens vialiter, et in fieri : ad quod satis est, quod ex vi suarum causarum ordinetur exercite ad existentiam sicut ad formam, et quod illi in eodem momento conjungatur, Et inde non sequitur (quod Adversarii so- lent objicere) existentiam recipi vel in es- sentia, ut habet esse intra causas, et est actu nihil; vel in eadem ut habetesse extra illas, atque ideo prout existit : quod est im- possibile, si semel in existendo dependet sicut a forma ab aliquo sibi realiter supe- raddito, ut affirmamus. Hoc, inquam, non sequitur, quia existentia recipitur in essen- tia constituendo illam simpliciter extra causas, atque ideo existentem in illo ins- tanti. Unde essentia pro illo priori nec est actu nihil, cum sit in via existendum, et existentiae subjiciatur : nec est simpliciter existens, cum ab existentia ultimo debeat compleri : sed medio modo se habet dicens entitatem exercitam, quse specificative exis- tit in toto instanti ; licet in illo priori hunc efTectum non explicet ut in illo priori ha- bitum, sed ordinem ad ipsum habendum. Sicut si inquiratur, utrum forma recipiatur in materia informata, vel non informata? respondebimus recipi in materia informata pro toto instanti , in priori autem sua? cau- salitatis non informata, sed capaci infor- mationis, et tendenti exercite ad illam. "Videantur N. Gomplut. ubi supra q. 2, § 4, et in Physic. disp. 3, q.4, qui alias diluunt objectiones. 1 1 . Girca qualitatem vero distinctionis inter essentiam, et existentiam tenendum est esse entitativam. seu rei a re : quia existentia non est modus (ut § praeced. di- cebamus de subsistentia) sed entitas qua3- dam valde perfecta. Sic enim aperte signi- ficat D. Thom. lib. 2, contra gent. cap. 52, et quodlib. 2, art. 3, et opusc. 48, cap. 2, ubi ait : Exislentia, et essentia differunl ut duse diversx res. Unde sic frequentius do- cent Thomista?., et egregie inter alios pro- bant Bannez l p. q. 3, art. 4, dub. 2, et Joannes aS.Tho. disp. 4, a. 3, etostendi- tur breviter, tum quia ut vidimus ex D. Tho. n. 9 esse, sive existentia est omnium perfectissimum, est perfectio omnium per- fectionum, et actualitas rerum ultima : id autemnon convenit modo, quiminima? en- titatis est, et imperfectum quid in genere entis. Tum etiam quia facta comparatione interessentiam, etexistentiam,ha?cestsim- pliciter perfectior, quam illa, sicut actus adsequatus excedit simpUciter potentiam, et forma antecedit materiam : ita enim comparanturessentia, et existentia inter se, ut constat ex dictis, et recte probant N. Gomplut. q. 2 cit. n. 25. Constat autem essentiam totius non esse modum, sed en- titatem : ergo idem pariter, vel a fortiori de existentia sentiendum est. — Quod ma- gis perspicuum fietassignando disparitatem inter subsistentiam, et existentiam : hujus enim munus est determinare, et complere substantiam totalem in ordine ad existen- dum ut quod, et incommunicabiliter : ad quod sufiicit quidem modus, ut in aliis determinationibus, sive modificationibus re- rum cernere licet. Officium autem existen- bisB est constituere rem simpliciter extra causas, illamque reddere ens exercite, ac participialiter : ad quem effectum, qui adeo perfectus est, non sufficit modus, sed exi- gitur res, aut entitas, sicut forma. N. Com- plut. Distinc- tio entita- tiva inter essen- liain et exis- tenliara. DThora. Bannez. Joann. b S.Thom. N. Com plnG I ' I)K INCAHNATIONK. §rv Distinctio, ct ordo inlcr subsistcntiam, et existcnliam in crcatis. Arum° 12- Restat, ut conforamus intcr se sub- opioio. Bistentiam, et existentiam : suntenim non- nulli Tliomista3, qui censont subsistontiam nihil aliud osso, quam existentiam subs- tantia) : undo intor illas non constituunt realom distinctionem sed dicunt osse eun- dem modum , ac realitatem. Quod sibi persuadont. Tum quia subsistentia , ct existentia substantkc habent eosdem effec- tus : quippo subsistere nihil aliud impor- tat, quam existore per se : quod etiam praestat existentia substantia). Similiter subsistentia est ultimus substantia?; cum cam reddat incommunicabilem : ultima autem actualitas cujuslibet lineae est exis- tentia. Tum quia sic sentire videtur D. D.Tliora. rp|2 p[urjDUS jn locis, in quibus omnino confundit existentiam substantise cum subsistentia : nam, ut alia omittamus 1 p. q. 20, art. 3, docet personam dicere id, quod est perfectissimum in natura : quod minus consequenter assereret, si persona- litas distingueretur ab existentia substan- tia?, quse in ejus sententia est perfectissi- mus actus naturae, ut vidimus n. 9. Et in hac 3 p. q. 17, art. 2, probat in Christo esse unicam existentiam, quia in eo est unicum suppositum : quod minime infer- retur, si subsistentia , qua suppositum constituitur, non esset realiter ipsa exis- tentia substantiae. Et q. 19, art. I, affir- mat existentiam pertinere ad constitutio- nem suppositi : quod falsum esset, si a subsistentia differret : tunc enim esset ex- tra ada^quatam illius rationem. coufmu- ^ec* °PP0Situm docet communis Tho- nis scn- mistarum sententia, cui a fortiori subs- tentia. crjjjUnt omnes illi Philosophi, et Theolo- gi, qui aflirmant existentiam non distingui ab essentia rerum existentium, ut § prae- ced. vidimus. Nam cum negare nequeant essentiam distingui a subsistentia ; conse- quenter negare non vaient distinctionem subsistentise ab existentia, quam ab essen- tia existente non discernunt. Et haec com- munior tam apud Thomistas, quam apud alios opinio vera est, et probatur satis I) Tl.ora. efhcaciter. Primo ex D. Tho. infra q. 17, art. 2 ad 1 , ubi ait : Esse consequitur na- turam, non sicut habentem esse, scd sicut qua aliquid est : pcrsonam autem, seu hy- postasim consequilur sicut habenkm esse. Ubi apcrto tradit, quod existcntia suppo- nit personam, hypostasim, aut supposi- tum, et ad cjus rationem, sive constitutio- nem consequitur : id autem minime verificari posset, si existentia substantia) esset subsistentia : ha3C enim non conce- quitur hypostasim, sive personam, sed il- lam formaliter, et in recto constituit. Et 1 p. q. 50, art. 2 ad 3, affirmat existen- tiam facere compositionem non solum cum essentia, sed etiam cum supposito : cum autem ex compositione existentiac cum es- sontia recte colligatur earum distinctio ; eadem distinctio evinci debet inter exis- tentiam, et subsistentiam ex compositione existentiae, cum supposito, quod per subs- tantiam formaliter constituitur. Secundo probatur ratione ex eisdem testimoniis Raiio. desumpta : quia omnis forma, et actus distinguitur realiter a suo susceptivo, et ab his, quae se tenent ex parte illius : sed susceptivum existentise est suppositum, quod in esse talis per subsistentiam cons- tituitur : ergo existentia distinguitur rea- liter a subsistentia. Probatur minor : sus- ceptivum quod existentise non est sola natura, sed suppositum : istud quippe si- cut habet fieri ut quod, et operari ut quod juxta communem Theologorum senten- tiam ; sic etiam habet esse ut quod, atque ideo suscipere ut quod existentiam. Gonfirmatur : nam eadem realitas nequit Roboia- eidem convenire, aut de eodem praedicari lur* essentialiter, et contingenter : atqui sub- sistentia supposito convenit essentialiter, et de illo essentialiter prsedicatur; cum sit forma, aut quasi forma, per quam in ratione suppositi constituitur : existeniia vero ei- dem convenit, et de illo proedicatur pure contingenter. Quee differentia liquet in his propositionibus, Petrus est suppositum, aut subslantia per se subsistens, etPetrus est exis~ tens : prima enim est essentialis, et aetemae veritatis, secunda vero contingens et ali- quando falsa. Ergo subsistentia, et exis- tentia non sunt eadem realitas; sed distin- guuntur realiter modaliter. Quod addimus, quia existentia est entitas , subsistentia vero modus; ut diximus num. 8 et 11. 13. Quae autem pro contraria sententia Diruuu- afferebamus,nonurgent. Nam quod ad ra- m^[va tionem attinet, satis ex dictis constat subsis- oppo- tentiam, etexistentiam habere effectus longe sita' diversos : nam existentia substantiae praes- tat existere per se, id est, constituere sub- stantiam uitimo, et perfecte extra omnes suas causas, et dependentiaemodos. Subsis- tentia DISP. VIII. OUB. L 11 tentia vore id nonconfert : sed naturam ita complet, ut constituat concretum substan- tia'e alteri incommunicabile ut habenti quod; ot praestat substantia) ultimum com- plementum, ut fiat proxime capax existen- tiae, sive habilis ad existendum : qui ef- fectus existentiam pra?cedit, ut satis ex sc constat. Deinde existentia estultimaactua- litas absolute, et simpliciter : quia post ipsam nihil advenit in eadem linea. Coete- rum subsistentia non dicitur ultimus ter- minus subsistantiae absolute, sed solum in ordine ad constituendum suppositum, sive susceptivum quod existentiae. Unde dici potest, quod subsistentia est ultimus ter- minus entis nominalitersuscepti, quo pacto praescindit ab exercitio essendi : sed exis- tentia est ultimus terminus entis partici- pialiter accepti, et ut concernit existendi exercitium. Sicut linea terminatur puncto ut aliquo pertinente intrinsece ad ejus ra- tionem : sed insuper terminatur existentia sicut aliquo proveniente ab extrinseco, et pertinente praecise ad lineam, ut est sub exercitio existendi. a_ Quod vero pertinet ad testimonia m. D. Thom. respondetur in primo solum intendere, quod persona sit perfectissi- mum quid in natura : tum quia persona excedit omnia aliasupposita, quae personse non sunt, ut tradit in testimonio num. 4 relato, tum quia persona est ut quod nomi- naliter, hoc est subjectum proximum exis- tentia). Sed inde minimo sequitur vel exis- tentiam esse de ejus intrinseca ratione ; vel existentiam non esse simpliciter per- fectiorem juxta dicta num. 11. In secundo autem optime probat unitatem existentiae in Ghristo ex unitate suppositi : quia licet existentia tam a supposito, quam a sub- sistentia distinguatur; nihilominus est actus illis directe correspondens : quo- circa ubi est unum suppositum, debet esse una existentia. De quo latius infra dub. 3. Denique in ultimo solum intendit existen- tiam pertinere ad constitutionem suppositi physice sumpti ut actum illi corresponden- tem ; licet distinguatur realiter a subsis- tentia, per quam suppositum metaphysice, et nominaliter constituitur. 14. Ex quibus arduum non est dicere, * quem ordinem observent subsistentia, et i existentia : nam juxtahactenus dicta facile colligitur subsistentiam prius convenire naturae, et existentiam praecedere. Et ab hoc ultimo incipiendo, probatur primo ex D. Thom. loco cit. n. 12, ubi ait : Esse consequilur personam, seu hyposlasim sicut habentem esse : sed persona, aut hypostasis constituitur per subsistentiam, ut constat ex supra dictis : ergo esse, sive existentia consequitur subsistcntiam, et post hanc advenit naturoe. Et idem docet in 3 ad Annibal. dist. 6, quaest. unic. art. 2, di- cens : Esse est actus supposili ut quod est, formsB vero ut quo est. Et infra : Proprie nec parles, nec accidenlia habent esse, sed tantum supposilum completum. Probalur se- cundo ratione desumpta ex praedictis testi- moniis : nam quod pertinet ad suscepti- vum quod existentise, illudque constituit, debet praecedere existentiam : sed subsis- tentia pertinet adsuppositum, et constituit suppositum quod est susceptivum quod exis- tentiae : ergo subsistentiaprsecedit existen- tiam. — Explicatur hoc amplius : nam sus- ceptivum quod existentiae non est sola natura; sed est suppositum, sive naturaper subsistentiam complecta. Ex quo recte infertur subsistentiam esse existentia priorem. Antecedens suadetur : quia illud suscipit ut quod existentiam, quod fit abso- lute, et ut quod ; fieri enim aliud non est, quam suscipere existentiam : constat au- tem solam naturam non fieri ut quod ; si- quidem nec est, nec operatur ut quod, sed ut quo per modum scilicet naturae, seu formae totalis constituentis suppositum in specie : ergo susceptivum quod existentiae non est natura sola ; sed natura completa per subsistentiam, sive, ut proprius loqua- mur, suppositum, quod subsistentia for- maliter constituitur. Unde facile ostenditur illud prius, nempe subsistentiam prius convenire na- turae, esseque illi intimiorem, quam exis- tentiam . Quoniam natura non dicit or- dinem proximum ad existentiam, nisi completa, et terminata per subsisten- tiam, utproxime vidimus : atque ideo cum hac prius, et intimius conjungitur, quam cum illa. Sed insuper suadetur : quia subsistentia convenit naturae ab in- trinseco : nam eo ipso, quod sit natura totalis, exigit, et fundat modum subsis- tentise, quo terminatur, et completur, ut per se sit : existentia vero convenit illi ab extrinseco, ex influxu vidclicet causae efii- cientis. Unde natura totalis in omni statu tam possibilitatis, quam existentiae impor- tat subsistentiam ut sit complementum ; sed existentiam non importat, nisi cum ponitur extra causas. Quae omnia complec- titur D. Thomas, cum perpetuo afiirmat D.Thon 12 DB INCARNATIONE. I existentiam csso actumultimum, qui rebus ' advenit, ot qui proinde praesupponit tam naturam, quam omnos alias rationns, ot moilos pertinentes ad ipsum complemen- lum. Sic enim 1 p. qua^st, /j, art. 1 ad 3, inquit : Esse est perfectissimum omnium : comparatur enim ad omnia ut aclus. Et q. 7 de potontia art. 2 ad 9 : Esse est aclualilas ofnnium acluum : et propter hoc perfeclio omnium pcrfectionum. Et quoest. unic. de Anima art. 6 ad 2 : Rsse est actus ultimus qui participabilis esl ab omnibus ,' ipsum au- tem niJdl participat. • Suarii 15. Gontra hanc resolutionem sentiunt °motiva?t Suarez in praes. disp. 8, sect. 4, et alii Juniores, qui cum existentiam non dis- tinguant a natura, obligantur asserere, quod sicut subsistentia supponit naturam, sic ctiam supponit natura existentiam, aut naturam existentem. Quod persuadere co- nantur : tum quia inter essentiam, et existentiam datur immediata proportio : comparatur enim essentia per modum po- tentia3 ad esse sicut ad actum, in ordine ad quom diffinitur : ergo illud recipit imme- diate, et priusquam determinetur per sub- sistentiam. Tum etiam quia subsistentia est modus determinans existentiam : sicut subsistere, sive existere per se determinat existere utcumque : sed omnis modus supponit rem, quam determinat : ergo subsistentia supponit existentiam naturae. Tum preeterea quia ex natura, et subsis- tentia fit realis compositio, ut constat ex dictis $ 2 ; sed compositio realis fit ex ex- tremis existentibus : ergo natura existit pro priori ad subsistentiam : quod fieri non posset , nisi existentia prsecederet subsistentiam. Tum denique nam ita se habet subsistentia ad substantiam, sicut inhaerentia ad accidens : sed accidens prius existit, quam inhaereat : unde vide- mus accidentia eucharistica existere, et non inha)rere : ergo substantia prius exis- tit, quam subsistat : atque ideo existentia substantiae, seu natura est prior, quam subsistentia. Diruitnr gea his facile occurritur. Ad primum Pnmum- reSpondemus antecedens in doctrina Junio- rum esse falsum : nam cum negent dis- tinctionem realem inter essentiam \ et existentiam, inconsequenter dicunt essen- tiam esse potentiam, et existentiam actum illius : horum enim habitudo nequit sal- vari absque distinctione reali. Sed admisso antecedenti , negamus consequentiam : nam ex eo, quod essentia sit potentia ad Secun- duin. esse, solum sequitur esso susceptivum quo exi6tentise. Prseter quod debet assignari susceptivum simplicitor talo, nempe quod habet iieri, osse, et operari : et hoc est suppositum, quod per subsistcntiam cons- tituitur. Unde natura prius debet compleri per subsistentiam, quam existentiam reci- piat. Ad secundum dicimus Adversarios in majori etiam inconsequenter procedere : nam si subsistentia est modus per se, sivo dillorentia existentia}; sicut es«entia iden- tificat sibi existentiam, sic etiam identifi- cabit subsistentiam, quod ipsi non audent concedere. Unde edoceri possunt, quod existentia distinguitur a natura. Sed nega- mus absolute majorem : non enim sub- sistentia est modus existentiae, sed modus complens naturam, ut suscipiat existen- tiam : nec effectus formalis subsistentiae est existere per se, sed conferre natune ultimam terminationem, et complemen- tum in linea substantiae nominaliter sump- tae ad existendum per se, ut explicuimus num. 13. 16. Ad tertium respondemus pro com- Tertiogi positione reali sufficere, quod extrema sint existentia in illo instanti reali, in quo compositio fit : sed non requiri, quod oxistant pro priori natura3 ad ipsam com- positionem : praesertim cum compositio ordinatur ad existendum. Quod facile os- tenditur in compositione ex materia, et forma, et ex quibusvis aliis partibus : cum enim dependeant a toto, nequeunt antece- denter, et independenter ab illo existen- tiam suscipere : ha3C quippe importat ul- timam rei sistentiam extra omnes suas causas, et dependentiae modos. Unde fieri non Yalet, quod natura pro priori ad sup- positum, et subsistentiam existat absolute. Dicitur autem existere vialiter, et in fieri : quia pro illo priori explicat actualitatem essentioe cum ordine practico ad existen- tiam in eo instanti reali habendam, ut num. 10 explicuimus. Ad ultimum dicendum, quod nostrutn resolutionem confirmat : nam ita quidem est, quod subsistentia comparaturad subs- tantiam, sicut inhaerentia ad accidens : sicut enim haec proestat modum essendi in alio, sic illa confert modum essendi in se . unde praedicta similitudo est aptis- sima ad explicandum propriam rationem subsistentiae , et quod distinguitur rea- liter tam a natura, quam ab existentia ; quemadmodum inhserentia differt realiter tam Quar- tum DISP. VIII, DUli. I. 13 tam a natura, quam ab existentia illius, ut constat in accidentibus eucharisticis, quo- rum entitas, et existentia salvatur absque modo inheerentiee actualis. Cseterum falsum est, quod in accidentibus sit prior existen- tia, quam inhserentia : nam cum per inhse- rentiam exerceant dependentiam, quam habenta subjecto in genere causai materia- lis, et similiter terminent influxum causue efficientis , sive educentis illa ex sub- jecto ; nequeunt naturaliter existere, prius- quam subjecto haereant : quippe, ut ssepe diximus, existentia est ultima actualitas, per quam res perfecte constituitur extra causas ; et minime illi convenit, quandiu intra illas esse intelligitur. Unde existen- tia accidentis naturaliterdependet ab inhae- rentia, illamque praesupponit. Nec oppo- situm suadet inserta probatio : nam licet res nequeat connaturaliter existere absque illis, quse naturaliter prsesupponit, et a quibus dependet : divinitus tamen fieri va- let, ut absque illis miracu!ose conservetur. Et ita contingit in accidentibus contra na- turalem eorum exigentiam, secundum quam deberent inhserere substantise. Utrum au- tem hinc inferatur posse naturam substan- tialem divinitus existere absque omni subsistentia, difficultas alia est in praesenti non referens, de qua dicemus num. 87. § v . Excluduntur subsistentise , et existentise partiales. •s- 17. Si verasunt, quse hactenus diximus, Lles facile persuadent, quod in eodemcomposito » substantiali non danturplures subsistentise [] r partiales, sed unica tantum, per quam to- tum, et partes ejus subsistunt. Quse est [>m- communis sententia Thomistarum cum S. Doctore in 3 p. qusest. 2, art. 2 ad 3, et in 3, ad Annibal dist. 6, qusest. unic. art. 1 ad 1, et lib. 4 contra gentes, cap. 49, et alibi ssepe. Quam etiam tuentur Molina, jm~ Fonseca, Vazquez, etaliiapudN. Gomplut. abbrev. disp. cit. qusest. 4, § 1. Potestque satis efficaciter probari ex mysterio Incar- nationis, in cujus consideratione versa- mur : nam partes humanitatis in Ghristo Domino, nempe materia, et anima non habent peculiares subsistentias, ex quibus constituatur una subsistentia totalis; sed humanitas, et partes ejus subsistunt, com- plentur, et terminantur per unicam Verbi subsistentiam, ut ex principiis fidei doce- mur: ergo eadem ratione inaliis compositis non requiruntur subsistentise incompletse pro singulis partibus ex quibus compo- natur una subsistentia totalis; sed natura, et ejus partes subsistunt per subsistentiam totius. Probatur consequentia : nam ideo in Ghristo sufficit unica subsistentia, quia subsistentia Verbi terminat ad extra per se primo humanitatem, eteu consequenti ejus partes, vc quia subsistentia communicata immediate auimse simui cum ipsa anima communicatur materise, et toti humanitati : sed eadem ratione subsistentia totius potest communicari per se primo naturse totali, et ex consequenti ejus partibus ; ergo sicut humanitas Christi, et ejus partes subsistunt per unicam subsistentiam; sic etiam alise naturse totales, et ejus partes possunt per unam, et eandem subsistentiam subsistere. Prsesertimquia fieri nonvalet, quod subsis- tentia reddat totum subsistens ut quod, et non constituat parles ejus subsistentes ut quo : cum ergo una subsistentia sufficiat ad constituendum totum subsistens ut quod; eadem sufficiet ad constituendum partes subsistentes ut quo : et consequenter vana, et superflua est multiplicatio subsistentia- rum in partibus, quse in toto subsistunt. 18. Sed ostendamus esse etiam impos- Rtpu- sibilem : quoniam si in composito subs- ^nant> tantiali darentur subsistentise partiales cor- respondentes materise, et formse, unirentur inter se ad constituendam unam subsis- tentiam totalem, et completam, ac com- positam ex partialibus : sed hoc est im- possibile : ergo et quod in composito substantiali dentur subsistentise partiales. Sequelam concedunt Adversarii, non ali- ter de subsistentiis discurrentes , quam de partibus physicis, in ordine ad cons- tituendam unam subsistentiam totalem. Minor vero probatur : quia si subsis- tentise illse partiales unirentur ad consti- tuendam unam subsistentiam totalem, et completam : compararentur inter se per modum actus, et potentiae eo plane modo, quo partes physicae uniuntur : et sic conce- dunt Adversarii, eam similitudinis propor- tionem in subsistentiis, ac in partibus, quibus respondent, continuantes. Id vero satis aperte repugnat. Tum quia cum de ratione subsistentiae sit esse terminum ; ni- hil illi magis repugnat, quam esse termi- nabilem, et reddi subsistentem pcr aliam subsistentiam ; sicut albedmi repugnat fieri albam per aliam : quod tamen neces- sario contingeret, si una subsistentia com- 1 1 [)!•: INCAHNATIONE. pararetur ad aliam sicut potentia ad actum slbi correspondtMitem, ut facile conside- ranti constabit. Tum etiam quia repugnat, quod aliquid in eadem linca habeat simul rationein actus, et rationem potentiae : sed omnis subsistcntia ex conceptu generali subsistentise habet rationem actus in li- nea substantiae ; ergo repugnat, quod ha- beat veram rationcm potentiae in eadcm li- nea : quam tamen haberet, si compararetur per modum potcntiae ad aliam subsis- tentiam. Tum denique quia repugnat, quod aliquid in aliqua linea sit ultimum, et quod ulterius actuetur in eadem linea : alias esset ultimum, et non ultimum : sed omnis subsistentia in linea subsistendi est aliquid ultimum , cum habeat rationem tcrmini : ergo repugnat, aliquam subsis- tentiam terminari per aliam subsisten- tiam : sicut repugnat punctum terminati- vura lineae tcrminari per aliud punctum. Major Confirmatur primo manifestando radi- eversio. cem, et falsitatem oppositae miaginationis : nam ideo ex materia, et forma fit unum per se totale in linea substantise, quia sunt partes diversae rationis, quarum una habet rationem primae potentioe, et alia rationem actus primi materiam in determinata spccie constituentis : et si aliter se habe- rent, minime possent unum per se com- ponere : sed impossibile est, quod duae subsistentiae ita comparentur : ergo et quod duae subsistentise componant unam per se subsistentiam totalem : atque ideo quod dentur subsistentiee partiales in eo- dem toto, sive supposito. Probatur minor : quia subsistentia in communi, et secun- dum comrnunem conceptum subsistentiae habet rationem termini, et actus : ordi- naturenim per se pnmo ad terminandum, et complendum substantiam, ut liquet ex dictis n. 2, et patet ex communi modo concipiendi, et loquendi inter Philoso- phos : quaelibet autem subsistentia partialis participat praedictum conceptum : ergo impossibile est duas subsistentias ita com- parari inter se, ut una habeat rationem primae potentiae respectu alterius, et alia vice versa rationem primi actus alteram determinantis, et in peculiari specie cons- tituentis. Conii- Confirmatur secundo : nam repugnat formam matenalem, v. g. animam cqui recipere per se effectum formalem pro- prium alicujus subsistentiae partialis sibi correspondentis. Nec enim reciperet sub- sistentiam in se? cum sit in subjecto. Nec independcntiam ; cum dependeat a mate- ria. Ncc incommunicabilitatem ; cum toti composito communicetur. Nec operari, ut quod, aut fieri ut quod ; cum solum habet esse ut quo, dependeatque a toto in fieri, et existere, et opcrari. Ad quid ergo deservit, vel quid praestat haec subsisten- tia partialis? Si autem dicatur animam equi, et alias formas materiales non ha- bere peculiares, et partiales subsistcntias, ut quidam ex Adversariis prccdicto dis- cursu convicti fatentur; plane fit primo hanc compositionem subsistentiarum so- lum in homine locum habere. Quod irra- tionabiliter diceretur : nam si equus, et ejus partes subsistunt per unicam subsis- tentiam ; cur homo, et ejus partes non poterunt per unam subsistentiam subsis- tere? Fit secundo materiam nec in equo, nec in aliis compositis habcre subsisten- tiam partialem : nam forma equi perfectior est simpliciter, quam materia : ergo si forma equi non habet subsistentiam par- tialem, et sibi propriam ; non est cur si- milis subsistentia materice attribuatur. Praesertim quia cum omnis pars dicatur per habitudinem ad aliam partem ; si in equo ex parte formae non est subsistentia par- tialis , non erit ex parte materiae. 19. Quae principia etiam evincunt in Relegao composito substantiali non reperiri exis- [ur tentias partiales; sed totum, et ejus partes exMen- existere per unam, et eandem existentiam. ljx, Nam subsistentia et existentia suhstantiae mutuo sibi correspondent; ut tam Tho- mistae, quam Advcrsarii plane fatentur (illi quia docent subsistentiam esse com- plementum, et rationem naturae ad susci- piendum subsistentiam : isti quia sentiunt existentiam non esse aliud, quam modum existendi), sed in composito non dantur subsistentiae partiales, ut hactenus osten- dimus : ergo nec existenliae partiales. Praesertim quia si totum et ejus partes queunt subsistere per unam, et eandem subsistentiam ; pariter poterunt per unam, et eandem existentiam existere : nec enim in uno apparet diversa ratio, aut major repugnantia, ac in alio. Quae est expressa sententia D. Tho. tum aliis locis, tum 1, D.Thoi 2, quaest. 92, art. 5 ad 2, ubi ait : Jdem est esse formx, et materiw, et hoc idem est esse composili. Et simili docet infra quaest. 17, art. 2, probans in Christo non esse nisi unicam existentiam. De quo dicemus dub. 3. AHa Sed praeterea id ipsum specialioribus ratio rationibus : i DISP. VIII, DUB. I rationibus : nam si partes haberent cxisten- tias partiales, et sibi proprias; existerent pro priori ad compositum, slve totum subs- tantiale : quod libenter admittunt Adver- sarii : consequens est falsum : ergo et an- tecedens. Probatur minor : nam existere est sistere extra omnes causas, et depen- dentia^ modos : sed partes pro priori ad compositum non sunl extra omnes causas, et dependentiae modos ; siquidem depen- dent tum ab ipso composito, ad cujus com- positionem ordinantur sicut ad finem; tum mutuo a se ipsis in diverso genere causse : ergo pro priori ad compositionem non exis- tunt. — GonGrmatur, et declaratur am- plius : nam actio non communicat exis- tcntiam, nisi in ultimo suse activitatis exercitio ; sistit enim ultimate in existentia , cum omne fieri ordinetur ad esse : sed ul- timum actionis exercitium est producere totum, sive compositum; siquidem illud respicit ut finem, ratione cujus attingit partes : ergo actio non producit existentiam , nisi in toto, et ratione illius : et conse- qucnter partes non habent existentiam pro priori ad totum, sive compositum substan- tiale. — Explicatur ulterius : quia fieri, et esse est cjus, quodper se primo intenli- tur : sed quod per se primo intenditur est suppositum, non vero partes : ergo tieri, et esse non convenit partibus per se, et pro priori ad totum compositum, seddependen- ter ab eo, et consequenter ad illud. Unde Thom. D. Thom. 2 contra gentes cap. 43, inquit : StCUt unicuique creato convenit fieri, sic sibi convenit esse . Esse autem non convenit for- msd tanlum, nec materix lantum, sed com- posilo : materia enim non est nisi in poten- lia ; forma vero est, qua aliquid est : est enim actus. Unde restat quod compositum propne sit. 20. Deinde probatureadem resolutio alio motivo ; nam materia prima non habet existentiam partialem sibi propriam : ergo nec forma materialis : atque ideo non dan- tur in composito existentise partiales. Haec secunda consequentiapatet ex prirna : quae ex antecedenti legitime infertur : quia exis- tentia partialis dicitur per habitudinem ad aliam partialem existentiam, cum qua facit compositionem : ergo si materia non habet existentiam partialem, nec illam habebit forma materialis. Antecedens autem optime probant N. Gomplut. abbrev. in Physic. diap. 3, q. 4, et 5, et possumus breviter ostendere : nam cum materia prima sit pura potentia, nequit conjungicum ultimo lierum noti • 1'UtQ. Com- plut. existentise actu, nisi mediante prima ac- tualitate, quam per formam substantia- lem habet in composito : ergo antecedenter ad illud non habet existentiam partialom, et sibi propriam. Qua ratione dixit D. D.Thom Thom. quuest. 4 de potentiaart. 4 : Quidquid in rerum natura invenitur, actu exislit : qnod quidem non habet maleria nisi per for- mam, quse est actus ejus. Gonhrmatur : quia si materia et forma nobora- materialis haberent suas existentias par- tur* tiales, essent plura entia in actu : sed ex pluribus entibus in actu non fit unum per se, ut communiter docent Philosophi : ergo ex materia, et forma non fieret unum per sc. Nec valet dicere non esse plura entia simplicitcr, sed secundum quid, et partia- lia; ex quibus bene coalescere potest unum totum per se. Nam hoc eilugium cfficaciter pruecluditur ostendcndo im- possibilem esse unam per se existentiam compositam ex existentiis materiue, et for- ma) : omnis enim compositio physica in ordine ad componendum unum ahquid per se, debet fieri ex actu, et potentia : impli- cat autem existentia, quae vere sit potentia ad aliam existentiam; cum omnis existen- tia sit ultimus actus. Unde D. Thom. D.Thom. qiuest. unic. de Anima art. 6 ad 2, in- quit : Ipsum csse est actus ultimus, qui par- ticipabilis esl ab omnibus ; ipsum autem non participal. Et quaest. 7 de potentia art. 2, ad 9, ait : Neque intelligendum est, quod ei, quod dico esse, aliquid addatur, quod sit eo formalius ipsum determinans , sicut aclus polentiam. Ergo impossibile est fieri unam cxistentiam per se, compositam ex duabus existentiis partialibus : et consequenter si materia, et forma haberent partiales exis- tentias, non possent constituere unum ens per se in linea essentiae : istud quippe or- dinatur ad uuum existere per se sicut ad actum sibi correspondentem. Et addi pos- sunt alia, quibus num. 18 ostendimus repugnantiam unius subsistentite totalis, compositse ex partialibus subsistentiis. 21, Oppositum utrique resolutioni am- suarii plectuntur Suarez in hac 3 p. disp. 11, etjunio- sect. 4, et alii Juniores : qui ex uno prin- discur- cipio semel electo coguntur rnec omnia, sus- qua3 nobis videntur absurJa, admittere. Nam cum non recognoscant diversitatem realem inter essentias, et exi^tentias rerum ; coguntur eodem modo multiplicare exis- tentias, quo essentiie, sive realitates multi- pUcantur; atqueideo pro partibus essentia), seu compositi contituerepartes existcntia?, DE JNCARNATJONE. sive cxislentias partiales, non majorem rccognoscentes unitatem, et simplicitatem in termino, ac in rebus tcrminabilibus. Rursus cum dicant subsistentiam non esse aliud, quam modum tcnninativum existen- ti;c; illam multiplicant sicut hanc. Qua) illationes, ut diximus, revocantur ad unum illud principium, quod existentia non dis- tinguitur ab essentia. Ex quo, ut jam supra insinuavimus, melius etiam inferrent nega- tionem distinctionis inter essentiam, et subsistentiam, quam dicunt esse existen- tiee modum. Sed hoc ultimum devorare non audent propter humanitatem Christi, cujus entitas absque subsistentia creata assumpta est ad subsistentiam divinam : oppositum nostro judicio asserturi, nisi hoc obstaculo, quod salva fide amovere non possunt, im- pedirentur. Sed sicut fidei luce fateri co- gnoscunt, quod in Christo humanitas, et humanitatis partes subsistunt per unicam subsistentiam : quia hsec communicatur per se toti, etex consequenti partibus, quse habent subsistere, et existere in toto : sic etiam cognoscere possent, quod in aliis compositis sufficit unica subsistentia con- veniens per se primo toti composito , et illius ratione partibus, quin opus sit alias subsistentias multiplicare : prsesertim cum natura abhorreat supertlua. Si autem suf- ficit una subsistentia; una etiam existentia sufficiet, quse non minus habet rationem termini, et ultimi, quam illa. Sed hgec, ut diximus, coguntur multiplicare, nerecedant a principio semel assumpto indistinctionis inter essentiam, et existentiam : quod ta- men ab absurdis consequentibus corrigere possent, et supra diruinius § 3. Moti- 22. Motiva autem, quibus multiplicant vum . . i . prind- tam subsistentias, quam existentias partia- PaIe- les, mere philosophica sunt, et diluuntur a N. Complut. abbrev. locis supra relatis, et facile dilui possunt ex dictis. Si quod au- tem magis urgere videtur, est hujusmodi : nam in homine dantur subsistentise, et existentice partiales : ergo idem de aliis compositis substantialibus dicendum est. Consequentia patet a paritate, et antecedens suadetur : nam anima rationalis, quae est vera pars hominis, habet propriam subsis- tentiam, et existentiam ; cum sit forma per se subsistens, et naturaliter conservetur independenter a toto : sed prsedicta sub- sistentia non est subsistentia totius homi- nis ; cum sit subsistentia partis a toto distinctae : ergo est subdstentia partialis : cui proinde correspondet alia ex parte ma- terirc : dantur ergo in homine subsistentia) partiales. — Confirmatur primo : quia Confir- subsistentia hominis non est spiritualis : malio1- sed subsistentia animae est spiritualis sicut ipsa : ergo alia est subsistentia hominis totins, et alia subsistentia partis : atque ideo dantur in homine plures subsistenti;i\ Castera constant, et major ostenditur : tum quia subsistentia substantise corporeae est corporea ; cum sit modus illius. Tum quia ex opposito sequeretur personam hominis esse spiritualem; sicut quia personalitas sine subsistentia Christi est divina, Chris- tus est persona divina. Quod tamen dici nequit : nam homo est quaedam prima subs- tantia corporea, qua a persona non distin- guitur. — Confirmatur secundo : quia mo- Sccunda. riente homine corrumpitur subsistentia, et existentia hominis; siquidem corruptis no- bis, corrumpuntur, quae sunt in nobis : sed non corrumpitur subsistentia, et exis- tentia animoe; cum adhuc subsistat, et existat : ergo signum manifestum est, quod in homine dantur plures subsistentioe, et existentiae, aliae convenientes toti, et alia3 convenientes parti. Sed haecparum premunt. Ad fundamen- Dh-uitur tum enim negamus antecedens cum D. moti~ vu ni . Thom. 1 p. qucest. 76, art. 1 ad 5, ubi D.Thom. docet hominem, ethominis animam habere eandem subsistentiam, et existentiam. Di- cendum, inquit, quod anima illud esse, in quo suhsislit, communicat materiz corporali : ex qua, et anima intellectiva fit unum : ila quod illud esse est totius compositi, et etiam ipsius animx ; quod non accidit in aliis for- mis, quse non sunt subsistentes. Et ratio est : quia anima rationalis, communicando se. communicat quod habet : atque ideo cum habeat subsistentiam, et existentiam , illas materiae, et toti homini communicat; quin opus sit alias multiplicare. Per quae satis constat ad probationem antecedentis. Sed addendum est prsedictam subsistentiamnon esse dicendamtotalem, nec partialem; cum una, et simplex sit, atque ex partibus non componatur. Interest autem hoc discrimi- nis, quod cum subsistentia afficit solant animam ; totam se communicat, sed non totaliter, sive quoad omnes effectus : quia licet illam constituat per se subsistentem, non tamen subsistentem incommunicabili- ter : nam cum anima sit vera hominis pars, est incapax recipiendi hujusmodi effectum. Caeterum cum eadem subsistentia mediante anima se communicat toti humanitati, ibi se explicat totam, et totaliter conferendo omnes DISP. VIII, DUB. I. 17 omnes suos effectus tam positivos, quam negativos : et ita constituit personarn in- communicabiliter subsistentem. isfit 23. Ad primam confirmationem nega- 1)00 nr_ mus majorcm : nam sicut homo constituitur oni- in esse specifico per animam rationalem, qme est ibrma spiritualis entitative : sic etiam constitni potest in esse subsistentisB per subsistentiam spiritualem. Ad primam autem probationem in contrarium dicen- dum est subsistentioe hominis safficere im- mediate animam rationalem, quse spiritua- lis est, et terminat actionem creativam, conferentem subsistentiam, etexistentiam. Quocirca subsistentia hominis est spiritua- lis entitative; licet homo substantia cor- porea sit : sicut etiam anima spiritualis est, quamvis constituat corpus. Ad secun- dam respondemus nullum esse inconve- niens, quod homo dicatur persona spiritua- lis ex parte formse constituentis personam, licet homo quoad speciem humanam sit corporeus : sicut Ghristus est persona divi- na ex parte hypostasis, seu subsistentiae, quamvis humanitas sit natura creata. Et ratio utrobique est : quia rectum persona) non est natura, sed subsistentia, aut perso- nalitas. Et tota ha?c confirmatio cum suis probationibus debilitatur exemplo Ghristi Domini, cujus subsistentia est spiritualis, et divina; et tamen complet, afficitque na- turam corpoream, et creatam. Addendum tamen est, quod sicnt anima rationalis, li- cet entitative, et in se considerata sit spi- ritualis ; est, et dicitur corporea ut quo, quia <>m- corpus constituit, ut recte explicant N. It- Complut. abbrev. in lib. de Anima disp. 4, quaBst. 3, num. 20, sic etiam licet subs- sistentia hominis subjective, et in se spi- ritualis sit; potest dici corporea ut quo >jrt- quia corpus constituit subsistens. — Ex ]r)a} quibuspatetadsecundam confirmationem : nam sicut ad mortem, et corruptionem ho- minis non requiritur, quod corrumpatur anima, qua) in eo est ; sed sufficit, quod de- sinat essein illo : sicetiam non requiritur, quod absolute deficiant subsistentia, et cxistentia hominis, sed satis est, quod de- sinant ipsi communicari. Et ita respondet lom. jj Thom. quoest. cit. de Animaart. 1 ad 14, ubi ait : Dicendum quod illud, quod proprie corrumpitur, non esl forma, neque materia, neque ipsum esse ; sed compositum . Dicitur aulem esse corporis corruptibile, in quantum corpus per corrupiionem deficit ab illo esse, quoa erat sibi, et animx commune : quod remanet in anima subsistenle. Salmant. Curs. theolog. lom. XIV. VI In Deo una subsistentia, absolula, ct tres relativx. 24. Hactenus diximus de subsistentia, et existentia tam in communi, quam prout reperiuntur in creaturis : sedexpedit, ut de cisdem, quatcnus Deo conveniunt, neces- sariam hic notitiam breviter praemittamus. Nam cum mysterium Incarnationis impor- tet unionem inter unum extremum crea- tum, et aliud extremum increatum, quae varie in sequentibus comparabimus ; opor- tet utriusque conditiones noscere, ut corn- parationes recte fiant, et difficultates circa hoc occurrentes decidantur; ne opus sit ea- dem repetere, sed possumus ad principia reflectere hic subjicienda. Et quia hujus- modi difficultates alibi digestasreliquimus, non oportet plura inculcare ; sed satis erit memoriam eorum refricare per subsequen- tia. Sed cum subsistentia sit ex genere suo prior, quam existentia, ut statuimus num. 14, prius de subsistentia divina dicemus. Supponendum igitur est dari in Deo unicam subsistentiam absolutam conve- nientem per se primo divinae essentia?, sive naturse ; et ratione illius tribus per- sonis communem. Ita docuimus tract. 6, disp. 9, dub. 5, a num. 83, pro eadem sententia referentes omnes fere Thomis- tas, et Scotum, Durandum, B. Albertum, Bellarminum, Suarium, cum aliis pluribus ; et quia illam ibi late ostendimus, sufficit hic aliqua tantum ex gravioribus funda- mentisinsinuare. Et primum locum habent testimonia SS. Patrum : nam D. Athana- sius in Symbolo inquit : Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanclus : et iamen non tres Dei, sed unusestDeus. Quibus verbis palam confitetur unum Deum tribus divinis personis communem : sed unus Deus idem est, acunushabensDeitatem,etunushabens Deitatem idem valet quod unus subsistens in Deitate : quod absque subsistentia abso- luta, propria naturae divinse, et ratione ejus communicabili personis inintelligibile est : datur ergo prcedicta una subsistentia absoluta, atque communis. Et in eodem sensu dixit Agatho Papa in epist. apud 6 Synodum, act. 4 : Confilemur trium subsis- tmtiarum, seu personarum unam subsisten- liam. Et D. Aug. lib. 7 de Trinit. cap. 4, inquit : Omnis res ad seipsam subsistit : quanlo magis Deus? Subsistentia autem ad se est subsistentia absoluta ; nam quod Z In Deo datur una sub- sislen- tia absoluta et com- raunis. Proba- tur cx PatPi- bus. D. Atlia nas. AgJl io l'apa. P. \ i erusl. i)h LtoCARNATiONE. D Thom relativum est, dicitur ad alias. Donique D. Thom. ut alioa Patres omittamus, id ipsum satis aperte aocet in I, dist. 21, qua^st. 2, art. 1, ubi ait : Isle tcnninus, Dcus prxdi- cat naturam divinam de tribus personis, qux eliath iti se csl habens esse subsislens nulla pcrsonarum distinclione intellccla. Et quffisfc. D de poteht. arl. 5 ad 13, inquit : In divinis propriclalcs personales hoc solum habcrJ, quod supposiia naturx divinx ab invicem disHnguuni : non autem sunt prin- cipium subsislendi naturx divinz : ipsa cnim divina essenlia esi secundum se subsis- tens. Ratio. beincte fundamentum a ratione, et proe- dictis testimoniis innitens est satis vali- dum : nam quod convenit naturoe divinae pro priori ad relationes, est quid abso- lutum, et divinis personis commune : sed subsistere convenit naturae divince pro priori ad rclationes : ergo in Deo est - subsistere absolutum, et personis divinis commune : atque ideo datur in Deo una aliqua subsistentia absoluta omnibus per- sonis communis. Probatur minor : quia subsistere est eju3, quod existit ut quod, et operatur ut quod : nihil enim est simplici- ter, et operatur, nisi prius compleatur per subsistentiam : sed natura divina pro priori ad relationes existit, et operatur ut quod per intellectum, et voluntatem : haec enim nullam exigentiam explicant relatio- num, aut dependentiam ab illis : ergo na- turoe divinae convenit subsistere pro priori ad relationes. R",)0" Gonfirmatur, et declaratur amplius vis hujus rationis : nam essentia divma quia est actus purus in linea essentiae, identifi- cat sibi absque ul!a distinctione etiam vir- tuali actum sibi correspondentem, nempe oxistentiam : unde in Deo essentia, et esse minime distinguuntur, ut ostendimus tract. 3, disp. 4, dub. 1 et 2 , ubi egimus de constitutivo naturae divino3 : ergo esscntia divina identificat sibi absque distinctione virtuali suam subsistentiam : quae proinde est una, et absoluta, et divinis personis eommunis." Probatur utraque consequentia juxta varias Auctorum sententias : nam in opinionc Thomistarum subsistentia ex ge- nere suo est prior, quam existentia, aptans naturam, ut proxime existat, ut supra di- ximus num. 14; sed natura, quae ob suiper- fectionem identiticat sibi ultimum actum, debet eodem modo identificare actus inter- medios ad illam aptantes : ergo sicut natura divina identificat sibi absque distinctione virtuali existentiam, sic pariter idcntificat subsistentiam. Sed in opinione etiam ali- quurum Juniorum, sentientium subsisten- tiam esse modum, aut determinationem existentiuj, eademconsequentiafacile osten- ditur : tum quia natura adeo perfecta, ut identificet sibi existentiam, pariter identi- licabit sibi ejus modos. Tum quia si oxis- tentia est absoluta, etiam ejus modus abso- lutum erit : atque ideo prior relationibus. 25. Nec vim horum motivorum eleva- bit, qui dicat, quod licet concedantnr om- nia, quoe eis evinci videntur, dari videlicet in Deo pro priori ad relationes unum per se, independens, existens ut quod, et ope- rans ut quod ; adhuc non sequitur, quod sit subsistens, atque ideo quod habeat subsistentiam absoiutam, sive distinctam a relationibus. Nam de ratione subsisten- tiae est, quod constituat subsistens incom- municabile, ut satis constat ex supra dic- tis § 1, num. 2. Natura autem divina pro priori ad reiationes nihil habet, quo liat incommunicabilis ; cum re ipsa personis divinis communicetur, et hic Deus, quem dicimus subsistentem, sit illis communis. Hac, inquam, evasione nequit eiudi vis I prsedictorum motivorum. Tum quia, ut rccte vidit Godoi 1 p. disp. 84, num. 24, ista responsio concedit totum , quod re ipsa intendit nostra, et communis senten- tia, nempe perseitatem naturae divinae tam in essendo, quam in operando pro priori ad relationes, ita quod sit, et opere- tur ut quod independenter a sustentante : et qiuestionem reducit ad voces, an vide- licet forma, aut quasi forma praedictum effecturn prcestans appellanda sit subsis- tentia. In qua quaestione secure stamus usui Patrum, qui praedictum modum se habendi subsistentiam appellant, ut vidi- mus num. praeced. Tum etiam quia licet subsistentia creata prrestet perscitatem, et incommunicabilitatem; nihilominus pri- marius ejus effectus non est incommuni- bilitas, sr-d perseitas : unde salvari ab- solute valet in primario effectu, licet secundarium illum non communicet, ut liquet in anima rationali, quae in statu se- parationis subsislitut quod : cum sit forma per se existens : et lamen non est incom- municabilis, ut ex se liquet : ergo cum natura divina pre priori ad relationes existat, et operetur ut quod; subsistit abso- lute, licet ulterius communicari possit : atque ideo habet subsistentiam absolutam saltem quoad primarium ejus efiectum, seu dilur. Godoi. DISP. VIJI, DUB. I 19 seii munus. Tum prccterea quia incommu- nicabilitas, quam subsistentia per se praes- tat, consisLit in excludendo, quod natura se communicct ex indigentia sustentantis, in quo siL; minime autem in eo, quod se communicet cx fcecunditate ; cum hujus- modi modus communicationis magis magis- que manifesLet, quod natura est completa in sc, et ad sc : atqui naturam divinam communicari personis non provenit ex in- digentia, sed ex maxima ipsius foecundi- tate, et perfectione : ergo quod natura divina sc communicet personis, minime tollit, quod sit simpliciter in se subsistens per subsistentiam absolutam. Tum deni- que, nam illa communicatio obest subsis- tentite natura? completoe, per quam habet simpliciter esse in alio : sed per hoc, quod natura divina habeat esse in divinis per- sonis, non scquitur quod habeat esse simpliciter in alio ; siquidem divinse perso- nae non sunt res distinctee a divina na- tura : ergo ex vi hujus minime impediri potest, quod modus essendi per se, et ut quod, quem natura Dei habet pro priori ad relationes, sit vere, et propric subsisten- tia absoluta. Recolantur quoe diximus tract. cit. a num. 102, ubi hoc effugium magis ex professo praeclusimus. Quse au- tem in hoc dub. § 1 statuimus, procedunt de subsistentia considerata ada^quate, et quantum ad omnes effectus positivos, et privativos, quos habet in natura completa, et finita. Unde minime opponuntur pne- senti resolutioni, ut satis constat ex im- mediate dictis. 26. Sed licethaec ita se habeant; nihi- lominus ulterius fatendum est dari in Deo tres subsistentias relativas, non commu- nes, sed proprias divinarum personarum, quibus ipsae constituuntur, et distinguun- tur. Sic cum communi Thomistarum sen- tentia, consentientibus etiam Suario, Bel- larmino,Fonseca,etaliispluribusstatuimus tract. etdisp. cit. dub. 4, § 1. Etprsecipuum hujus veritatis fundamentum innititur auc- toritate Conciliorum, et Patrum frequenter affirmantium essein-Deo tres subsisten- tias. Nani ut alia testimonia omittamus, in 6 synodo act. 11, dicitur : Sanctissima Trinilas numerabilis facla est personalibus subsistcntiis. Et in Goncil. Lateranensi particulari secundo, approbato a Martino I , consult. 5, can. 1, diftinitur : Si quis non confiletur secundum sanctos Patres proprie, ct vere Patrem, Filium, el Spirilum sanc- ium, Trinitalcm in unitalc, et unitatem D.Thom. in Tiinitatc, hoc est, unum Ucum in tribus subsislentiis consubslaniialibus , anathema sit. D. Athanas. tom. 3 in qua^stionibus, D.Aih3- quoest. 3 : Tres personas confiteor, tres naj. subsisientias , iria propria. D. Damasc n lib. 1 de fide cap. 9 : Filius propriam Iiabet niasc. subsislentiam prxtcr eam, qux Patris cst. D. Thom. quyest. 9 de potent. art. ;! ad 8 : Ad vitandum errorem non dicimus ires subslantias, sicut tres subsisientias. Et lib. 4 contra gentes cap. 14 : Dicimus unum Deum esse, quia est una essentia subsistens : et plures personas propter dis- tinctionem subsislentium relationum. Idem- que repetunt adeo communiter alii Patres, ut merito dixerit D. Ambros. in Symbol. Apostol. cap. 2 : Catholicum est, ut et wium Deum secundum uniiatem substantise fatea- mur • et Fatrem, et Filium, et Spirilum sanclum in sua quemque subsistentia seniia* mus. Gum ergo de Deo, et trinitatis mysterio loqui debeamus juxta modum sanctorum Patrum, consequens est, ut plane fateri oportcat dari in Deo tres subsistentias personales ; et relativas, qui- bus divinee personse constituuntur, et dis- tinguuntur, ut ex testimoniis relatis edo- cemur. Nec valet dicere, quod in eis subsisten- 0««- tia sumatur in concreto pro rebus subsis- '!ilm„ . • evasio tentibus, ut sensus sit dan m Deo Lres res confuia- subsistentes. Nam hoc efficaciter refelli- lur' tur : tum quia incredibile est, quod ubi Patres tam sgepe, et tam sedulo curarunt nobis exponere Trinitatis mysterium, adeo inculcaverint improprium loquendi mo- dum ; cum facillimo negotio potuerint dicere (quod hoec responsio intendit, et facit) dari in Deo tres res subsistentes per unam tantum subsistentiam absolutam, omnibus personis communem : ipsi autem aliter omnino se habuerunt affirmantes esse in Deo non solum tres subsistentes, scd etiam tres subsistentias : scnserunt igitur hoc posterius. Tum etiam quia ad multiplicationem concreti substantivi non sufficit multiplicare supposita, sed opus est multiplicari ipsam formam constituti- vam, ut infra fuse dicemus num. 132. Et propter hoc principinm non possumus dicere dari in divinis tres Deos, quia hoc nomen Deus est concretum substantivum, et forma per ipsum significata, ncmpc Dcitas, sivc naturadivina una tantum est. Gum ergo Patres doceant dari in divinis tres subsistentcs, saltcm in concreto, ut luec rcsponsio intcrprctatur ; sequitur ex 20 \)K 1NCAKNATIONE. Alia re spon- siti rcfolli- tur. Hatio. eorum sententia, quod in Deo sint tres Bubsistentiae. Id vero minime sist 011 Liain et absolutam, et relativam conferra perseitatem indepen- dentia4 a sustentante : quadibet enim illarum cst ipga perseitftg, ut proximo arguebamu8 ; perseitas autem negat de- pendentiam a eustentante, nt liquet ex ipsis terminia et cousiai in omnibus sub- sistentibus, sive sint entia completa, sive incompleta. Unde differentia inter subsis- tentiam absolutam, et relativam nequit ex hoc capito assignari ; sed oportet rccurrere ad diversos modos perseitatis. Ad quod SocunJo. secundo advertendum est, quod dupliciter potcst aliquid subsistere, sive esse per se, aut independenter a sustentante, uno modo in se, et ad se, altero modo in ordine ad alium. Potest enirn concipi forma, qua? praestat primum illud : et potest etiam concipi forma, quae praestet hoc posterius : ex quibus prior est quid absolutum, cum conferat effectum absolutum; secunda vero est rclatio, cum praestet effectum relati- vum : et rursus ulrumque per se, et ra- tione sui potest esse independens a sub- jecto sustentante. Gonvenient itaque in conceptu perseitatis ; et different ex parte modi illam habendi, et praestandi nempe in se, et ad se; vel in ordine ad aliud. Et hoc modo incipit innotescere, qualiter in divinis praeter perseitatem, sive subsisten- tiam absolutam, quae est communis, possit dari perseitas, sive subsistentia relativa, quae sit personalis, et propria : nam pater- nitas, v. g. est omnino independens a sustentante ; caeterum non praestat subsis- tere ad se, sed in ordine ad filium. Nota 3. Quod autem ad incommunicabilitatem spectat, observandum est terlio, quod com- municatio ex duplici capite provenire po- test, primo ex indigentia, quia res nequit aliter conservari, quam in alio, a quo de- pendet : secundo ex fcecunditate, quatenus licet res a nullo dependeat, ut conservetur, est tamen adeo perfecta, ut petat se com- municare, et esse in pluribus. Et primus modus communicationis est proprius crea- turarum : non enim se communicant nisi ex aliqua indigentia, aut dependentia Et ideo hac dependentia negata, necessario sequitur negatio communicationis. Unde quia omnis substantia creata completa habet perseitatem dependentiae; id circo necessario etiam fundat negationem com- municationis. Gaeterum secundus modus communicationis est proprius Dei, et natu- rae divinae; licet enim habeat in se, et ad se summam perfectionem immunem ab omni indigentia; niliilominus ha-e ipsa in- finita pcrfectio, atque independoutia cxpos- cit, quol pracdicta natura communicetur ad iutra, el sit in tribus personis. Quocirca perseitas absoluta naturrr divitucnegat qui- dem communicationem cx indigentia; sed non negat communicationem ex fu-cundi- tate : atque ideo non negat omnem com- municationem absolute. Ex quo ulterius fit, quod tale perseitas non constituat sup- positum, aut personam : quippe de ejus conceptu est esse substantiam incommuni- cabiliter subsistentem, ut omnes com- muniter diffiniunt. Potest autem alia incommnnicatio in Deo concipi, quae nec proveniat immcdiate formaliter ex defectu perfectionis in radice, seu natura; nec etiam proveniat ex limitatione, ut in crea- tis contingit : sed quae fundatur in opposi- tione unius ad alium : cum enim relativa sint realiter distincta, et opposita; impos- sibile est, quod unum alteri communice- tur. Et hujusmodi incommunicabilitatem praestat relatio divina, v. g. paternitas : et ideo constituit simpliciter suppositum, et persona : supponit enim naturam, et perseitatem, sive subsistentiam absolutam ; et deinde per se ipsam immediate consti- tuit Patrem per ordinem ad Fiiium, a quo ipsum distinguit, et quem proinde reddit incommunicabilem : unde Pater habet, quod sit substantia incommunicabiliter sub- sistens per paternitatem. Quo nil amplius desiderari videtur ad subsistentiam. Habet itaque pater (et idem est cogitandum de aliis personis), a subsistentia absoluta esse in se, et ad se absque negatione (quantum est ex vi hujus), communicationis ex fc- cunditate : sed habet a subsistentia re- lativa esse ad Filium cum negatione sim- pliciter communicationis , orta non ex imperfectione, sed ex oppositione relativa. UUimo observa (quod recte notavit Sua- Nota 4. rez in hac 3 p. disp. 11, sect. 5),non esse Suart/- imaginandum, quod subsistentia relativa conferat suum effectum, aut quasi effectum formalem naturae divinae, aut subsistentiae absolutae, sed solum suo constituto, v. g. Patri. Quod satis liquet in aliis pluribus : nam in-primis non refert naturam ad Fi- lium, cum hiec ab illo non distinguatur : nec etiam constituit naturam incommuni- cabilem; cum natura existens in Patre ad- huc sit communicabilis Filio. Sic ergo non facit naturam subsistentem absolute ; cum hoc ipsa habeat cx propriis : nec facit na- turam subsistentem relative; siquidem hcec non PISP. VITI, DUU. I. 23 ica- r ri:ia Uvi- r tul- itur ra :'io- ars. non distinguitur realiter ab aliquo termino ad intra. Praestat itaque suum esse, et suum effectum proprio constituto per ip- sam : nam Patrem, v. g. refertad Filium, iilutn constituit incommunicabilem, atque ipsum facit subsistentem, non quidem in se, et ad se absolute, quod habet a natura, sed in ordine ad Filium. Gum enim ipsa sitrelatio per se subsistens, sive subsisten- tia relativa, utrumqueindivisibiliter seipsa praestat ; nempe subsistere, et relative ; id- que ut diximus, non naturae, quac incapax est praedictorum effectuum, aut concep- tuum; sed constituto, aut concreto, per- sonae videlicet, quam constituit. 31. Ex his haud obscure diluuntur ob- jecta num. 28; jam enim ostendimus, qualiter posita in Deo subsistentia absoluta communi, non sint superfluae subsistentiae relativao. Licet enim non requirantur ne- cessario ex indigentia naturae ; requiruntur tamen necessario ex summa ipsius foecun- ditate, qua petit ad intra communicari. Aliunde etiam positis subsistentiis relati- vis, non superfluit subsistentia absoluta : quia haec necessaria est, ut natura sit, sicut debet, infinite perfecta in propria linea, ut ostendimus num. 24. Gum autem instat objectio omnem subsistentiam dare persei- tatem : respondetur ita quidem esse : sed id minime excludere plures in Deo subsis- tentias : quia licet omnes conferant persei- tatem, minimeimpediuntur ab isto effectu : tum quia perseitas subsistentiae absolutae est absoluta et ad se, et in se; perseitas vero subsistentiae relativae est relativa, et non ad se, sed in ordine ad alium. Tum quia praedictae perseitates non communi- cantur eidem, seu diversis constitutis, aut concretis : perseitas enim absoluta com- municatur huic Deo, quem relinquit com- municabilem; perseitas vero relativa com- municatur personae v. g. Patris, quem incommunicabilem reddit. Unde praedictae perseitates satis distinguuntur ex parte modorum , effectuum et susceptivorum , aut concretorum : quocirca queunt optime coexistere. Quod vero supra diximus non posse in eodem composito substantiali inveniri plu- res subsistentias, minimepraejudicat : quia sermo erat de subsistentiis creatis et par- tialibus, atque ejusdem rationis absolutae. Natura autem creata hoc ipso, quod una subsistentia terminetur, non habet foecun- ditatem, ut pluribus suppositis se commu- nicet, sed oppositum potius petit ob suam limitationem. Quod aliter contingit in di- vina : petit enim ex infinita sua fuecundi- tate esse in pluribus suppositis relativis : atque ideo exigil plures subsistentias rela- tivas praeter absolutam : quae tamen non sunt partiales, nec componunt unam sub- sistcntiam totalem, ut in creatis continge- ret, et eo loco rejecimus. Praelerea, quod objiciebatur deexistentia nonpremit : quia ha3C est determinate conceptus absolutus. et ad se : unde nequit in divinis multipli- cari penes absolutum, et relativum, ut § sequenti dicemus. Quod aliter contingit in subsistentia natura3 infinite foecundae, ut constat ex dictis. Denique testimonium il- lud D. Thom. non opponitur huic doctri- nos : fatemur enim proprietates personales non esse rationem subsistendi divinae es- sentiae; cum dicamus istam ex se habere subsistentiam absolutam, et aliis non indi- gere. Fatemur etiam proprietates persona- les habere, quod subsistant ab essentia : tum quia haec est prima illarum radix, a qua habent, quidquid habent : tum quia imbibunt subsistentiam absolutam, sive naturam Dei absolute subsistentem per modum transcendentis. Sed haec minime excludunt, quod ipsae proprietates persona- les sint subsistentiae relativae, sive formae hypostaticae subsistentes ut quo , et ut quod : quae proprium effectum subsistendi relative conferant, non quidem naturae di- vinae, vel huic Deo communi ; sed personis, aut concretis, quae constituunt, ut supra explicuimus, etmagis constabit ex dicendis dub. seq. ubi assignabimus propriam, et immediatam subsistendi rationem, ad quam facta est Incarnatio, sive humanitatis as- sumptio. § "VII. Unica in Deo exislcntia, eaque absoluta. Nemo est, ne dicamus inter Catholicos, sed nec inter infideles mediocriter sapien- tes, qui neget Deum existere : cum evi- dens sit dari aliquod primum principium omnium rerum : quippe quae non potue- runt se e nihilo extrahere, sed egent eausa efficiente utique prima a qua incipit omnis motus; cum in hac dependentia non sit procedere in infinitum. Unde summa stul- titia fuit, quod insipiens dixerit in corde suo : Non est Deus. Quam Deus ipse cura- vit dispellere per oppositam afiirmationcm : Exod 3. Egosum, quisum, Exod. 3. Unde D. Thom. d.tiio u )!■: incahn at;one. [) Ani- lno-. D . Cl ' ■ v SJ: l. IMures dircndi inodi . 1 p. quaest. 13, art. 11, probat noiuen qui cst esse maxime proprium Dei. Et D. Am- bros. epist. 63, ait : IIoc est verum nomen /)ei, esse semper. Et D. Chrysost. homil. 14 in Joan. inquit : IIoc verbum, qui est, sempiternum, et sine principio, vere ac pro- prie esse significat. Sed licet hoc adeo certum, ac explora- tum sit; nonnulla tamen diflicullas est circa unitatem, aut pluralitatem existen- tias divinae juxta diversos opinandi mo- dos circa existentiam creatam. Nam ex illis, qui sentiunt subsistentiam non aliud esse, quam existentiam substantise ut vi- dimus num. 12, et simul docent in Deo non dari unam subsistentiarn absolutam, sed subsistere per tres subsistentias relativas, ut sunt Vazquez, et alii relati loco cit. num. 28 ; ex illis, inquam, nonnulli sunt, qui prajdicta principia copulantes, conse- quenter afiirmant in Deo non dari unam existentiam absolutam omnibus personis communem, sed existere immediate, et adaaquate per tres existentias, quas divinis personis attribuunt. Pro quo dicendi modo novos aliquos Tneologos suppresso nomine refert Suarez in hac 3 p. disputat." 11, sect. 1, in principio. Ex illis vero, qui do- cent existentiam nihil aliud esse, quam entitatem, et realitatem rei extra nihil, multiplicantque in eodem plures existentias partiales juxta pluralitatem realitatum, ut vidimus numero vigesimo primo, conse- quenter etiam ad sua principia affirmant, quod sicut in Deo datur una subsistentia absoluta communis , ac divinse essentiae per se conveniens, et tres subsistentiae re- lativae constitutivae, et distinctivae divina- rum personarum ; sic etiam datur existen- tia una absoluta, et communis, et rursus dantur tres existentias relativae propriae personarum divinarum. Quam sententiam Suarez. videtur primus excogitasse Suarius loco cit. sect. 2, § Dico secundum : nullum enim pro se refert nisi Richardum de S. V. auctorem ; quem tamen incertum est illi suifragari. 33. Sed uterque dicendi modus est fal- sus. Unde contra primum statuendum est dari in Deo existentiam, qua) sit prsedica- tum absolutum, et proprium naturae divi- nse, ut distinctse a relationibus. Sic docent adeo unanimiter Theologi, ut con- trarium dicendi modum censeamus teme- rarium. Et probatur primo ex SS. Patri- hus, qui satis aperte docent esse, sive existentiam esse ipsam Dei essentiam Datur jn Deo txisten- tia absolula. , Hila rius. atque naturam, vel ad minus iutime ad eam pertinere prout importat conceptum proprium absolutum diversum a relationi- bns. Sic enim D. Basil. exponens illud D. Ba- nomen Ego sum, Exod. 3, inquit : Recte dixit : Ego sum qui sum, unam, eandemque, accommunem essentiam significans. D. Na- D. Na- zian. orat. 4 de Theologia afiirmat nomen zianz- entis esse Dei proprissimum : Quia nos, inquit, naturam ejusmodi exquirimus, qux ipsum esse per se habet. D. Athanasius in D.Atha cpist. ad Orthod. de Synod. Arimin. in- 11JN- quit : Cum audis Ego sum, qui sum, non aliud quippiam, sed ipsam simplicem , etbea- tam, et incomprehensibilem ejus, qui est, essentiam intellige. D. Hilarius 1 _de Tri- D nit. versansillud, Ego sum, quisum, addit : Admiratus sum plane tam absolutam cle Deo significationem, quse naturse divinx in- comprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligenliam humanamsermone loqacrelur : non enim aliud proprium magis Deo, quam esse intelligitur. Idemque communitcr do- cent alii Patres. Sed pra3 omnibus magis perspicue id docet D. Thom. tum passim D.Ti.oi in suis scriptis, tum specialiter 1 p. qurestion. 3, art. 4, ubi inquit : Utrum in Deo sit idem essentia, etesse. Etrespondet : Dicendum, quod Deus non solum est sua es- seniia, sed est suum esse. Quod tribus ratio- nibus ostendit, et concludit : Sequitur igi- lur} quod non sit aliud in eo essenlia, quam suum esse : sua igilur essentia est suum esse. Et ex hac ratione ab eo loco deducit, ac probat per sequentes quaesiiones et ar- ticulos, Dei attributa, seu perfectiones, ut esse seternum, omnjpotentem, sapientem, etc. Et quaestion* 13, arlic. 11, ait : Di- cenclum, quod hoc nomen, Qui est, triplici raiione est maxime proprium Dci. Primo quidem propter sui significaiionem : non enim significat formam aliquam, sed ipsum esse. Unde cum esse Dei sit ipsa ejus essen- tia : et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est qusest. 3, art. 4, manifeslum est, quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat Deum. Unumquodque enim denominalur a sua forma. Qua^ sunt adeo perspicua, ut superiluum sit alia loca ex- pendere. Secundo probatur ratione ex eisdem tes- Ratio. timoniis desumpta : quia de ratione actus puri in quacumque linea est identiiicare sibi absque ulla virtuali distinciione ulti- mam actualitatem praedictas lineae, ut os- tendimus tractat. 3, disput. 4, dub. 2, fere per totum, et prsecipue numer. 43, sed DISP. VIII, DUD. I. 25 ifir- o 1. ilha- on lUr Ueo len- ae ivue. lom. sed essentiadivina est actus purus in linea essentite, ut nemo negat : ego identiiicat sibi absque \irtuali distinctione ultimam actualitatem praxlictae lineaa, quae est ip- sum csse, sive existentia : sicut enim ope- rari est actus correspondens naturae et principiis operationis : sic esse est actus correspondens essentiffi. Habet ergo essen- tia divina ex se ipsa propriamexiutentiam; quidquid sit de existentia personalitatum, seu relationum, de qua statim. Confirmatur primo : quia esse Dei est quaedam perfectio simpliciter simplex, in qua omnes divinae personse conveniunt non minus, ac in essentia, et attributis : sicut enim de illis praedicatur esse unum Deum, ffiternum, omnipotentem, etc, sicetiamprae- dicatur esse unum Deum existentem : ergo sicut essentia, et attributa important unum conceptum absolutum, communem, et non prpvenientem immediate formaliter a rela- tionibus ; sic etiam existentia naturae di- vinae est aliquid absolutum, et omnibus personis commune. — Gonfirmatur se- cundo : quia in Deo datur attributum eeternitatis absolutum, et commune, et non proveniens a proprietatibus personali- bus, sed e.s commune, juxta illud D. Atha- nasii in Symb. Non ires xterni, sed unus wlernus : atqui aeternitas necessario clau- dit, autpraesupponitexistentiamrei aaternae; cum non sit aliud, quam immutabilis, ac prorsus invariabilis duratio esse divini : unde D. August. in lib. de verarelig. cap. 49, inquit : Miernitas iantummodo est, quare ipsa sola, dicere potuii, ego sum, qui sum : ergo in Deo datur existentia abso- luta, per se primo conveniens naturae Dei, et ratione ipsius communis tribus divinis personis. 34. Deinde contra secundum dicendi modum statuendum est in Deo non dari tres existentias relativas, virtualiter dis- tinctas ab existentia divinae essentiae ; sed unicam tantum existentiam absolutam, de qua immediate diximus, per quam, et non per aliam existunt tres divinae personae. Hanc assertionem late ex professo osten- dimus tract. 6, disp. 7, dub. unico, § 2. Unde hic breviter aliqua tantum ipsius motiva referemus. Et praecipuum est auc- toritas D. Thom. qui perpetuo illam affir- mat. Plura ipsius testimonia expendimus loco cit. et in preesenti satis est referre qua3 tradit quaest. 9 de Potentia art. 5 ad 19, ubi ait : Nullo modo concedendum est, quodin divinis sit, nisi unum esse ; cum esse semper ad essentiam perlineat, et prx- cipue in Deo, cujus essc est sua essentia. Relationes autem, qusd distinguunt supposita in divinis, non addunt aliud esse essenlix : quia non faciunt compositionem cum essen- tia. Omnis autem forma addens aliquod esse super esse substantiale facit compositionem cum substa?itia, et ipsum esse est accidentale, sicut esse albi, et nigri. Diversitas ergo se- cundum esse sequitur diversitalem supposi- lorum, sicut et diversitas essentix in rebus creatis. Neutrum aulem in divinis. Et queest. 8, art. 7 ad 11, inquit : In divinis nullo modo est esse, nisi essentise, sicut nec inielligere, nisi inlelleclus. Et propter hoc sicut in Deo est tanlum unum intelligere : ita etiam unum esse. Et ideo nullo modo concedendum esi quod aliud est esse relalio- nis in divinis, et aliud essentix. Unde haec sententia est communis inter Thomistas : cui etiam subscribunt Yazquez, Becanus, Fonseca, et alii plures. Preeterea probatur ratione D. Thomae Funda- locis relatis : quia existere est actus directe meutuui. correspondens essentiae : sicut enim intel- lectui convenit intelligere , sic essentiai convenit esse : sed in divinis tria sup- posita habent indivisibiliter eandem essen- tiam : ergo pariter habent eandem existen- tiam : quin opus sit in eis existentias multiplicare : sicut nec multiplicamus in eis intelliaere, quia est actus proprius in- 'ellectus illis communis. — Confirmatur coufir- primo : quia divinae personae non multipLi- mall° h cant nisi relativa, in quibus praecise oppo- nuntur : atqui existentia non est conceptus relativus, sed absolutus : non enim impor- tat ordinem ad terminum ; sed ultimam rei actualitatem in se, et ad se ipsam : ergo divinae personae non multiplicant exis- tentias, sed existunt per unam existentiam absolutam ipsis omnibus communem. — Confirmatur secundo, et declaratur am- secunda. plius : nam omne, quod ex vi sua di- cit perfectionem, non est relativum, sel absolutum : eo quod relatio est in or- dine ad terminum, perfectio vero in ordine ad se, et in se : qua ratione relationes ut distinctae virtualiter ab essentia non im- portant perfectionem a praedicta essentia distinctam, ut late ostendimus tract. cit. disp. 6, dub. 1 et 2. Sed conceptus exis- tendi est conceptus perfectionis; quinimo nulla est perfectio, nisi actualitatem exis- tiae habeat : ergo personae divina? non im- portant existentias diversas, et sibi proprias in linea relativa; sed existere habent per Di: INCARNATIONE, un.rim existentiam absolutam essentise pro- priam, et slbi ratione essentiag cominu- nom. M.ia 35. Denique probatur ab inconvenicnii sfttis urgentl, qnpd infertur ox contrario diconli modn : nani si in divinis darentur tre§ exlstentiee relatiwo distinctio virtuali- ter ftb existentia absoluta; sequerctur dari in divinis tivs incroatos, et tres ccternos : consequens est contra illud, quod Ecclcsia con(iteLur in Symbol. Atlianasii : Non Ires idwvi, sed unus jeiernus : sicui non ires increati nec tres immcnsi, scd unus increa- ius, et unusimmensus : ergo in divinis non dantur tres existonti;e relativee propri;e personarum. Sequela videtur manifesta : nam in primis admissis tribus existentiis, necessario admittendie sunt tres duratio- nes : cum duratio sit continuatio rei in suo esse : duratio autem in Deo est fflternita- tis : ergo positis tribus existentiis, conse- quens est dari in Deo tres seternitates : constat autem quod multiplicatis formis, et subjoctis multiplicantur concreta subs- tiva : ergo qua proprietate dicimus dari in Deo tres subsistentes, tria supposita, et tres personas ; diceremus etiam dari tres aeter- nos : nam ideo Deus dicitur increatus, quia per suam essentiam habet esse, sive existentiam, et non ab alio sicut a causa ; scd qutelibet persona divina ratione sute proprietatis haberet esse, sive existentiam et non ab alio sicut a causa : ergo quselibet persona divina ratione suae proprietatis personalis esset increata : ergo in Deo vere, etproprie essent tres increati. Quocirca ex prffldicto dicendi modo palam infertur esse in Deo tres seternos, et tres increatos subs- tantive. Quod directe falsificat propositio- nem catholicam D Athanasii. Et quamvis Suarez. Suarez relatus num. 32, in omne latus se vertat, ut robur hujus motivi declinet, illo tamen premitur; et cuncta ipsius effugia praeclusimus loco cit. disp. 7, a num. 15. Fulci:ur. Quae omnia magis adhuc confirmari pos- sunt ex supra dictis num. 19, quoniam existentia divina incomparabiliter excedit existentiam creatam tam in simplicitate, quam in universalitate, atque efhcacia ac- tuandi ; sed in creatis unica existentia suf- ficit pro essentia, et supposito, licet istud constetcx partibus substantialibus realiter distinctis : neque enim imaginandum est, quod haec singula habeant peculiares exis- tentias : scd existuntper unicam ultimam actualitatem eisdem communem, ut loco citato ostendimus : ergo a fortiori in divi- Motiva eontraria n on nis sufGcit unica subsistentia, i*or quam natura, oi ojus sapposita oxistant. — Nec valet (Jicere esse differentiffl rationem, eo quod supposita in divinis sint relativa, at- quo Ideo dehoant existoro per existentias relatlvas, et slbi proportionatas. Nam hoc eadem facilitato dispellitur : quia non obs- tante, (|uod prtedicta sint relativa seu cons- tituta, ac distincta por relationes; nihilo minus habent unam essentiam absolutain sil)i comrnunem, et idem intelligere, et volle absolutum, et commune. Et hocideo, quia nec in essentia, ncc in velle, aut intel- ligore, aut aliis attributis opponuntur. At- qui in existendo nullam habent oppositio- nom ; cum existere non dicatur in ordine ad terminum ; sed ex genere suo sit pra?di- catum absolutum, et conveniens rei in se, etad se ipsam. Ergo tria divina supposita, licet rolativa queunt optime existere per unam existentiam absolutam, et sibi com- munem ; quin opus sit alias existentias re- lativas, et unicuique proprias multiplicare. 36. Fundamenta vero, quibus contrarii nobisdicendimodi fulciuntur, opus non est diruere. Nam primus in eo nititur, quod probant. subsistentia non est aliud, quam existentia substantiae; et quia sentit in Deo non dari unam subsistentiam absolutam. Sed illud rejecimus num. 13, et istud num. 24, et aliis locis ibidem relatis, ubi oppositis ob- jectionibus satisfecimus. Secundus vero procedit ex generali principio, quod exis- tentia non aliud est, quam entitas actualis rei, et consequenter debeat multiplicari si- cut talis entitas, aut realitas. Quod tamen diruimus § 5, et praecipue a num. 22, et locis ibi relatis. Unde nihil in praesenti occurrit, cui satisfacere oporteat. — Non- nullam tamen difficultatis apparentiam jgignit similitudo divinee subsistentiae : nam si in Deo distinguimus, et concedimus unam subsistentiam absolutam, et tres re- lativas constituentes personas : cur etiam non admittemus unam existentiam absolu- tam propriam divinae essentiffl, et tres exis- tentias relativas proprias personarum divi- narum? Sed ad hoc satis constat ex hactenus dictis : nam existentia est deter- minate conceptus absolutus, in quo divinffl personffl nullam habent oppositionem : unde ncquit multiplicari in divinis, ubi omnia sunt idom, nisi obiit opposito. Accedit existentiam esse actum correspon- dentemessentiueper se, non vero porsonali- tatibus : quare debet esse una, sicut essen- tia ; et non multiplicari, sicut personse Subsistentia DIS-P. vim, DUB. 11 •27 Subsistcntia Yoro non dicit determinate ex se conceptum absolutum, sed solam por- seitatem, sive indopendontiam a susten- tante : quae duplicitor haberi potest : primo in natura, qua) est suum esse ut quod; se- cundo in relatione substantiali, et consti- tuentc pcrsonam. Unde dari potest : et subsistentia absoluta propria essentiao; et subsistentia relativa personam consti- tuons : quia non solum cssentia cst per se, sive independens a sustentante; scd etiam personalitas, et persona. Praesertim cum personae divinae personalitatibus, quae re ipsa subsistentiae sunt distinguantur. Quocirca necesse est praeter unam subsis- tontiam absolutam concedore in Deo tres subsistontias relatjvas, seu personales. DUBIIJM IT. Pcr quid persona Verbi terminaveril imme- diate humanitatem assumptam. Expediti ab observationibus, quas pro isto, et sequentibus dubiis oportuit in prae- cedenti praemittere, et colligare ; facilius poterimus ad resolvendas hujus disputa- tionis difficultates accedere. Praesens au- tcm unum supponit, et aliud investigat. Et ut primum illud magis intelligatur, et punc- tus praecipuae diflicultatis amplius deter- minetur, unde soiet dependere exacta rei resolutio Prselibantur certa, et communia. 37. Assumere, ut recte observat D. Thom. art. 1, hujus qutest. et supra jam notavimus disp. 1, dub. 1, duo importat, nempe et principium efficiens actionis as- sumptivae, atque unionis hypostaticae; et terminum, ad quem unio facta est, sive qui humanitatem terminavit, ac complevit loco subsistentiae creatae. Liquet autem ex dictis loco cit. principium efficiens assump- tionis non fuisse solam personam Verbi, sed omnes tres divinas personas agentes per eandem virtutem, et concurrentes eo- dem influxu. Quo supposito, investigamus modo terminum assumptionis. Pro cujus luce observandum est, quod duplex termi- nus solet distingui : alius terminans ut quod, et alius terminans ut quo, sicut vi- dere licet in tcrminis potentiarum , et quarumlibet habitudinum. Terminus qui, aut quod dicitur suppositum terminans; terminus vero quo est ratio formalis tormi- nandi; sive id ratione cujus suppositum terminat : sicut si dicamus corpus lucidum esse terminum qui visionis, lucem autcm terminum quo. Idque magis explicari po- test exemplo principii cfiicientis : nam aliud est principium quocl, nempe supposi- tum, aut subsistens, et aliud principium quo, videlicet natura, aut virtus, per quam suppositum agit. Igitur in praesenti supponendum est so- lam personam Yerbi fuisse terminum qui humanitatis assumptaa; non vero personas Patris, et spiritus sancti : sive (et in iclem redit) humanitatem soli Verbo, secus Patri, aut Spiritui sancto fuisse hypostatice uni- tam : sive (ut rem amplius declaremus) solam Fiiii personam incarnatam esse. Haec suppositio est de fide, utpote diffinita in 4 Synod. collat.. 8, can. 4 et 10, in Goncilio Tolet. H, in confessione fidei, in Lateranensi sub Martino I, in alio Lateran. sub Innocent. III, et habetur in cap. Pir- miter, de summa Trinitat. et fide cathol, -Et manifeste constat ex sacra Scriptura : tum quia non minus distinguit inter Ghristum, et Patrem, et Spiritum sanctum, ac inter Verbum, seu Fiiium, et Patrem, et Spiri- tum sanctum : aperte significans, quod subsistens in humanitate (id nomen Ghristi denotat) est sola persona Verbi, aut Filii ; secus persona Patris, et persona Spiritus sancti. Tum quia in non paucis locis affir- mat, quod Filius est minor Patre in quan- tum homo, sive ratione naturae assumptae : id vero falsum esset, si Pater etiam natu- ram humanam assumpsisset : quippe fuis- sent in illa aequales. Tum denique quia aperte docet Filium fuisse passum, mor- tuum, et sepultum : quod nec leviter insi- nuat de aliis personis ; sed potius asserit, quod Pater dederit nobis Filium, et tradi- derit in mortem : si autem humanitas fuisset ab omnibus personis assumpta, omnes subirent eandem denominationem in patiendo, atque in aliis praedicatis. ISec oportet in hoc immorari, nec Patrum tes- timonia expendere ; cum, praeter scriptune manifestam auctoritatern, sit etiam com- munis omnium fides, et traditio. Si autem inquiras, cur specialiter per- sona potius Filii, quam alioe , naturam nostram assumpserit? Respondetur nullam hujus a priori rationem posse assignari, quam Dei voluntatem, a qua mysterii exe- cutio dependit. Sed pulchras satis con- Sola persona Verbi fuit terminus qui in assump- tioue humani- tatis. S. Sy- aod. Concil. Toletan. Concil. Lateran. Cur spccia- Jiter solus Filius assump- sit. 28 I)E INCARNATIONE. d Thom. gruentia rationes proponunt D. Thom. iri hac queest. art. ult. ct lib. 4 contra gen- D. An- tes, cap. 39. D. Anselm. lih. de Incarn. D^Ber- ('aP- /l- D. Bernard. serm. 1 de Nativit. nard. Richard. Victorinus lih. de Incarnat. cap. Viciorin' 9« Alensis 3 p. qusest. 2, memh. 5, et Alensis. alii Patres, et Theologi. Quarum aliquas Iibet suhjiccre; Prima, quia Verhum est exemplar, et sapientia, per quam facta sunt omnia : quodcirca decuit, ut per eandem sapientiam incarnatam omnia ad formam digniorem instaurarentur. Secunda, quia Filius est persona quasi media inter Pa- trem, et Spiritum sanctum; ah illo enim procedit, et hunc producit : unde congrue dispositum est, ut etiam esset mediator inter Deum, et homines. Tertia, quia ho- mines perierant appetendo scientiam, et similitudinem cum Deo : quocirca oportuit reparari per Filium, qui est Verhum, et similitudo Patris. Quarta, quia conveniens fuit, ut quantum iieri potest, ietinerentur similia idiomata, et qui ab seterno erat filius Dei, fieret in tempore filius hominis. Ultima (ut alias omittamus), quia oporte- bat, quod peisona illa, quae esset homo, mitteretur a Deo, et mitteret nohis aliam personam sanctificantem : hoc autem non conveniehat Patri qui nequit ah alia per- sona mitti ; nec conveniebat Spiritui sancto, qui nequit mittere aliam personam : con- venit autem proprissime Filio, qui missus est a Patre, et nohis misit spiritum sanctum ad nostram sanctificationem. Decuit ergo ol» plures rationes, quod persona Filii prae aliis homo fieret. Jlserfcses 38. Contrariam huic veritati haeresim Cj.j^n" docuerunt Sabelliani : nam cum distinc- tionem realem personarum divinarum ne- gaverint, solo nomine eas distinguentes; consequenter dixerunt Filium non posse reipsa absque Patre, et Spiritu sancto in- carnari. Sed hujus erroris motivis jam occurrimus tract. 6, disputat. 1, dub. i, § Suanz. 3. Refert etiam Suarez disputat. 12, sect. 1, nonnullos tempore D. Anselmi tenuisse • eandem ha?resim, scilicet, quod omnes divinae personae incarnatae sint : quos dam- navit Concilium quoddam Rhemense, et contra ipsos scripsit Anselmus librum de Incarnatione. Sed haec aliter se habuerunt. Nam ille Glericus, quem Anselmus impu- gnat, nec negavit tres personas divinas realiter distinctas, nec negavit solum Filium factum hominem : sed asserebat Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse tres Deos, et totaliter distingui ; aut saltem na- turam divinam distingui realiter a personis. Quod sibi porsuadehat; qui ex opposito destrueretur hoc mysterium : si enim Fi- lius, et Deitas sunt oadom simplex reali- tas; impossibile esse arguebat uniri Filium humanitati, quin Deitas eidem unita fuerit : rursus Deitas esl idem cum Patro, et Spi- ritu sancto, consequens ergo est vol omnos personas incarnatas fuisse, quod fidos non admittit, vcl naturam divinam distingui realiter a personis quod praecipue inten- debat ille. Scd error, cum primo excitatus cst, damnatus fuit a Goncil. Rhemensi tempore Raynaldi Archiepiscopi : et cum postea a Gilberto Porretano suscitaretur, iterum fuit condemnatus in alio Concil. Rhemensi sub Eugenio Tertio, tempore D. Bernardi. Gujus haeresis jam propositum funda- mentum, quatenus nostrae, et catholicae suppositioni adversatur, potest adjuvari in hunc modum : quia repugnat eandem en- titatem simplicem uniri et non uniri huma- nitati; alias de eadem illa simplici en- titate verificarentur duo contradictoria : sed persona Filii, et natura divina sunt eadem simplex entitas : ergo Filius non est unitus humanitati ; quin simul eidem natura divina unita fuerit, ac proinde in- carnata, sicut Filii persona. Quod plane cum SS. Athanasio, Cyrillo, et Damasceno concedit D. Thom. in prses. art. 2, in fine corporis. Unde ulterius arguitur : nam quod convenit naturae divinae, et de illa praedicatur, convenit omnibus divinis per- sonis quae in eadem conveniunt, et sunt eadem simplicissima entitas cum illa : ergo si natura divina incarnata est, ut conclu- sum relinquitur; consequens est, quod non solum Filius, sed omnes tres divinae per- sonae incarnatae fuerint. Gonfirmatur primo : nam assumptio pas- siva, ut supra diximus, duplicem respectum importat, alium ad causam efficientem unionem, et alterum ad suppositum unio- nem terminans : sed licet tres personae realiterdistinguantur, impossibile est, quod una sit causa efficiens unionis, omnibus eodem iniluxu non concurrentibus, ut sta- tuimus disp. 5, dub. 1 ; ergo pariter repu- gnat, quod unahumanitatem terminet, aliis eodemmodo non terminantibus. — Confir- matur secundo : nam impossibile est visio- nem terminari ad unam personam divinam, et non terminari eodem modo ad alias, ut Ofctendimus tract. 2, disp. 7, dub. 2; ergo impossibile est humanitatem terminari ah una Onjn lio. Robon tur. Confi matio Secui DISP. VIII, DUB. II. 29 una persona divina, et non terminari eotlom modo ab omnibus. Probatur conse- quentia : nam ideo primum illud repugnat, quia visio terminatur ad objeetum , prout est in se ipso; et, quaelibet persona in se est idem cum essentia, et ha3C cum aliis per- sonis : sed etiam assumptio terminatur ad personam Filii prout est in se; et Filius in se est eadem simplex entitas cum natura Dei, et haec cum aliis personis : ergo lieri non potest, quod humanitas assumatur, et uniatur ad Filium ; et quod eodem modo non uniatur, et assumatur ad reliquas per- sonas Patris, et Spiritus sancti. 39. Haec in praesenti objicere oportuit, • quia illis nonnullos praepediri videmus in praecipuae diflicultatis hujus dubii resolu- tione; cum tamen communia sint, et ab omnibus Theologis diluenda. Ad objectio- nem ergo respondetur, quod licet essentia, ct personalitas Filii sint idem re, differunt tamen virtualiter propter eminentiam illius entitatis, et aequivalentiam ad res diver- sorum ordinum. Quse distinctio sufficiens est ad excludendam contradictionem, quae in affirmatione, et negatione ejusdem enti- tatis secundum diversa praedicata interve- i. nire videtur, ut optime tradit D. Thom. quaest. 7 de potentia art. I ad 5, his ver- bis : Dicendum, quod de eo, quod est idem re, et differens ratione, nihil prohibet con- iradictoria prsedicari, ut docet Philosoph. 3 Physic. Sicut patet, quod idem pu?ictum re, differens ratione est principium, et finis : et secundum, quod est principium, non est finis, et e conirario. Unde cum essentia , et proprietas sint idem re, et differant ratione : nihil prohibet, quin unum sit communicabile, ct a'iud incommunicabile. Quam doctrinam fuse explicuimus tract. 6, disp. 5. dub. 2, § 0. Ex ea vero facile colligitur, quod licet pcrsona Filii, et natura, divina sint eadem entitas; nihilominus persona Filii potuerit per se terminare humanitatem, illique uniri, quin natura divina unita per se fue- rit; sed solum quatenus est idem cum per- sona Filii, et ratione ipsius ut terminantis per se. Quod et non amplius concedit D. Thom. in testimonio citato : sic enim ha- bet : Primo quidem, et proprissime persona dicilur assumere : secundario autem polest clici, quod etiam natura assumpsil naluram ad sui pcrsonam. Et secundum etiam hunc modum dicitur natura incarnata, non quasi sil in carnem conversa, sed quia naturam carnis assumpsil. Unde Damasc. dicit : Dicimus naturam Dei incarnatam esse se- cundum Bealos Aihanasium, et Cyrillum. Unde satis constat ad primam partcin objectionis. Gum autem ultra progroditur, intendens, quod si natiira divina humani- tati in sensu praemisso unita est, debuerint etiam omnes personae uniri, quia sunt idem natura; neganda est sequela : quia ut proxime diximus, non est unita natura per se primo, et quatenus communis per- sonis ; sed unita est ratione pcrsonae Verbi, et prout illi propria : unde non sequitur, quod aliae etiam personae fuerint unitae, ut optime explicuit D. Thom. loco cit. in D.Thom. resp. ad 2, ubi ait : Jllud, quod convenit naturse divinse secundum se, convenit tribus personis : sicut bonitas, sapienlia, et liujus- modi. Sed assumere convenit ei ralione per- sonse Verbi, sicut dictum est. Et ideo soli isti personse convenit. Et art. 4, in resp. ad 2, inquit : Natura dicitur incarnaia, si ut et assumens ratione personse, ad quam termi- nata est unio, sicut diclum est ; non autem prout est communis iribus personis. Dicitur autem toia natura divina incarnaia , non quia sit incarnata in omnibus personis : sed quia nihil deest de perfectione divinse na- turse personse incarnatse. 40. Ad primam confirmationem respon- Satisflt detur concessis praBinissis, negando conse- r"1"* quentiam. Et ratio disparitatis est : quod ni. omnes tres personee habent eandem uni- cam, et sibi indivisibilem virtutem agendi, quae absolutum esse et naturae, et virtutis proximae importat : unde impossibile est, quod, una agat ad extra, quin aliae agant eadem operatione, et influxu, ut est vul- gare Theologorum axioma, et ostendimus loco cit. Quodcirca fieri non potest, quod una persona active assumat aliquam na- turam aliis simul non assumentibus. Gaete- rum tres personae divinae habent tres di- versas per«onalitates, sive subsistentias sibi specialiter correspondentes, ut liquet in terminatione naturae divinae ad intra, et statuimus num. 26. Quaelibet autem earum sufticiens est ad terminandum naturam creatam. Unde esse potest terminus in- trinsecus assumptionis, sive complere, aut suppositare naturam assumptam, aliis per- sonalitatibus ad hujusmodi effectum non concurrentibus. Quam differentiam elegan- ter tradit D. Thom. in hac quaest. art. 4, o.ihom in corp. ubi ait : Dicendum, quod assump- tio duo importat, scilicet actum assumenlis, rt terminum assumptionis. Actus autem as- sumentis procedit ex divina virlute, quse communis est iribus personis : sed ienuinus 3(1 DE INGARNATIONE. assumptionis cst pcrsona, sicut dictvm csl. Et idco id, qvod cst aclionis in assinnpliont', commvnc csl tribvs personU : sed i reticum. Unde satis manifestat majorem esse plusquam falsam. 46. Nec melior est alia solutio ejusdem Aiia Durandi, qui ut declinet objectum incon- Du,ran,li solutio veniens, respondet, quod uthumanitas di- catur de aliqua persona, prooter unionem ad subsistentiam absolutam, et communem requiritur ulterior, aut alia unio persona- lis, quae videlicet terminetur ad personam, secundum quod est ipsi proprium, Et quia humanitas hoc posteriori modo unita est soli personoe Filii, secus aliis personis : propterea solus Filius est ac dicitur incar- natus, et homo, non autem alioo personoe. Nam contraproedictam responsionem est Rcfci.i- primo, quod posita priori illa unione ad tur- subsistentiam absolutam, et communem, et alia unione exclusa, aut non intellecta, impossibile est, quod humanitas non sit in omnibus personis ; et consequenter, quod de illis non praedicetur. Nam ut hactenus ostendimus, quod convenit per se primo Deitati, vel huic Deo ratione sui, est in omnibus personis, et de illis praedicatur : sed seclusa, aut non intellecta alia ulteriori unione ad proprietates personales, hic Deus communis esset vere homo ; siquidem ra- tione subsistentiae absolutae, quse ipsi per se convenit, terminaret, et haberct huma- nitatem assumptam, sibique unitam : ergo independenter ab alia ulteriori unione omnes personae divinse essent, et vere di- cerentur homo : et consequenter si de facto ita res se habuit, qua proprietate Filius diciturhomo, eadem Pater, et Spiritus sanc- tus dicentur homo. Confirmatur : nam licet data i!la secunda, et ulteriori unione rd proprietatem perso- nalem ; Filius speciali illa ratione etiam diceretur homo; id tamen minime impedi- ret, quod ratione prioris unionis esset ab- solute homo : ut enim proxime argueba- mus, quod personae divinse convenit, in quantum est Deus, vel ratione naturae di- vinao, vel alicujus attributi, absolute conve- nit, et de illa preedicatur, sicut esse creato- rem, conservatorem, omnipotentem, etc, ergo licet supposita illa speciaHori unione ad proprietatem Filii, hic haberet specialem aliquem titulum, ob quem pne aliis perso- nis diceretur homo ; id tamen minime im- pediret, quod aliae etiam personse dicerentur homo absolutc : quia ad id sufficeret titulus omnibus communis, nernpe liunc Deum per se, et ratione subsistentia? absoluta: 313 Dl<; INGAHNATIONK Confu- tatur lir.plius habere bumanitatem, et esse bominem, ut supra ostendimus. Fides autem non solum coniiteiur Filium praB aliis personis, aut speciali titulo esse bominem : sed negat etiam, quod Pater, ct Spiritus sanctus sint bomo. 47. Rejicitur secundo eadcm responsio : nam si ita res se babuit, quod in mysterio Incarnationis intervenerunt duic uniones, una ad bunc Deum communem ratione subsistentiae absolutae, et alia ad personam Fllii secundum proprietatem personalem; et prima non fuit suffieiens, ut persona Filii, vel alia diceretur bomo ; plane sequi- tur, quod de facLo verum fuerit Deum esse unitum substantialiter humanitati, esseque ex vi illius unionis verum hominem : et tamen nullam personam divinam esse hu- manitati unitam , aufc verum hominem. Quod tamen inauditum est, et contra com- munem sensum fidelium, qui potius vice versa credimus verificari Deum esse homi- nem, quia aliqua persona divina est homo, et assumpsit nostram naturam. — Quae impugnatio magis explicabit suas vires, si inquiramus a Durando, an prima illa unio ad individuum Deitatis, sive ad hunc Deum subsistentem potuerit in eo ultimate sistere, ita ut non altulerit necessario unionem ulteriorem ad personas ; an vero hanc ne- cessario importaverit, vel intulerit ? Si dicat hoc ultimum : plane sequitur non solam personam Verbi, sed alias etiam personas carnem assumpsisse, et nostrae naturae unitas esse. Nam prior illa ratio ad indi- viduum Deitatis (si Durandus loquitur con- sequenter), non habet majorem connexio- nem cum persona Filii, quam cum persona Patris, et cum persona Spiritus sancti : quippe terminus ejus seilicet individuum Deitatis est quid absolutum, et tribus per- sonis commune : quocirca si prior illa unio necessario exigit aliam ulteriorem, nequit petere unionem ad determinatam personam Verbi, sed exposcet unionem ad omnes personas : et consequenter non so- lum Filius, sed etiam Pater, et Spiritus sanctus incarnati fuissent : quod dicere est hseresis manifesta. Si autem eligat illud prius, quod rnagis ad ipsius intentionem facere videtur : consequens est, quod prior unio ad inclividuum Deitatis fuerit non so- lum distincta, sed etiam omnino indepen- dens a secunda unione cum persona Verbi, Unde ulterius fiet duas de facto Incarna- tiones fuisse executioni mandatas : unam Dei absolute subsistentis antecedenter, et independenter ab alia : alteram autem Verbi, seu Filii supponentem illam priorem, licet in utraque assumpta fuerit eadeni numero natura humana. Quod minime vitat pluralitatem incarnationum, ut patet, si natura, quae assumpta est a Fiiio, modo assumeretur a Patre. Dicere autom, quod fuerint dua3 Incarnationes, et quod Deus bis assumpserit carnem tam praeter, et con- tra communem sensum est, ut pias aures offendat. Et ex ipsa doctrina Durandi infertur, Major quod supcrllua fucrit illa unionum, et in- respon- SIOIIIS carnationum multiplicatio. Nam si suppo- cvcrsio sita unione ad individuum Deitatis, super- venit distincta, et nova actio conjungens bumanitatem cum persona Filii determi- nate; cur prcemittitur illa prior? Gur non sufficit haec posterior? Gur non una, et cadem actio applicuit immediate humani- tatem ad Filium sicut ad terminum adoe- quatum : quemadmodum apprehendimus omnes? Praesertim cum tam in ordine na- turte, quam gratiae superflua vitari debeant, ct non oporteat inducere, nisi quae natura, vel rerum, vel mysteriorum exposcit. Quod si dicat ideo hurnanitatem prius uniri in- divicluo Deitatis, ut habeat ab eo subsis- tentiam, et existentiam, quas Verbi per- sonabtas ex se non dicit; facili negotio diruitur istud motivum. Tum quia Verbum cx se habet subsistentiam relativam. ut constat ex dictis num. 26, et ratione iliius potest assumptionem immediate terminare. Tum quia communicando per se primo, quod ex se habet, ut proprium, potest ex consequenti communicare, qua3 habet sibi, ct aliis personis communia, scilicet subsis- tentiam absolutam, et existentiam, non quidem ut communia, sed ut sibi appro- priata, et per propriam personalitatem de- terminata. Sic enim natura divina, sub- sistentia absoluta, et existentia ratione unionis personalis communicantur huma- nitati; quin opus sit aliam unionem ante- cedentem admittere, in qua ratione sui per se primo communicantur, ut infra magis explicabimus, et satis aperte significat D. D.Tiion Tbom. in hac quaest. art. 2, his verbis : Esse terminum assumpiionis non convenit naturae divinse secundum se ipsam, sed ra- lione personx, in qua consideratur. Et ideo primo quidem, et proprissime persona dici- lur assumere : secundario autem potest dici, quod etiam natura assumpsit naluram nd sui personam. Et secundum cliam hunc modum dicitur natura incarnata, non quasi sit DISP. VIII, DUI3. II. 37 sit in carnem conversa, sed quia naturam carnis assumpsit, Unde Damascenus dicil, dicimus naturam Dci incarnatam esse secun^ dum Dealos Alhanasium, 6t Cyrillum. Quod absque unionum multiplicatione optime intelligitur per lioc, quod natura divina sit, et consideretur in termino primario assumptionis. Idemque intelligi potest de subsistentia absoluta, et de existentia ; communicat enim personalitas Filii , et rationes, quas in se habet, et quarum hu- manitas capax est, ut sunt subsistere, atque existere per subsistentiam, et existentiam divinas. § TV. Secunda responsio Capreoli, ct aliorum everlilur. onim 48. Ut sententiam, quam omnes ut sin- („J,"# gularem, et valde faisam criminantur, am- plexus fuerit Durandus, causa fuit cen- suisse in divinis non dari nisi unicam subsistentiam absolutam ; personas vero solum per suas proprietates addere illius subsistentiae determinationes, aut modos. Nam cum unio hypostatica in subsistentia tieri debuerit; consequens putavit factam fuisse primario, et immediate in praedicato absoluto. Cumautem in eo principio gra- ves quidam Auctores oonveniant cum Du- rando; non leviter ejus motivo opprimun- tur. Sed recognoscentes absurditates, et inconvenientia sententiae illius; eam di- versimode temperare , et ad saniorem intelligentiam reducere voluerunt. Unde concedunt terminum quo , seu rationem formalem, quibus Verbum primario, et immediate terminavit humanitatem, fuisse quidem subsistentiam absolutam, et ex se communem, quam, et non alia in Deo re- cognoscunt : non tamen subsistentiam absolutam absolute, et praecise considera- tam; ut docuit Durandus, in quo fatentur errasse : sed praedictam subsistentiam ut determinatam, et modificatam per proprie- tatem relativam Filii : ita quod ratio ter- minandi sit subsistentia, proprietas vero sit conditio, aut modus illam rationem de- terminans. Unde vitare sibi videntur in- conveniens a nobis objectum : quia licet ratio terminandi sit subsistentia ex se com- munis, nihilominus non terminat ut com- munis, sed ut Filii : et ita non sequitur, quod simul cum eo Pater, et Spiritus sanc- tus carnem, assumpserint, aut in aliquo vero sensu possint dici facti homo, quod omnes reprehendunt in Durando. Idque declarant exemplo potentiae generativa> : qiujo formaliter in recto est intellectus Dei cx se omnibus personis communis ; quia tamcn dicit illud rectum non solitarie, aut proecisive sumptum, sed ut modificatum per relationem paternitatis ut conditio- nem ; ideo potentia generativa convenit soli Patri, et non aliis personis, ut dixi- mus tract. 6, disp. 1, num. 79, et aliis locis ibi relatis , et docent communiter Thomistae. Sic respondent Capreolus, Mar- silius, Victoria, et Soto apud Medinam in hoc art. 2, § secunda, et g Terlia opinio. Et quod ad Capreolum attinet, de quo ali- Ouaiii qui dubitant, licet obscure loquatur, tamen ^J^i»" proedictam doctrinam tenere videtur in 3, ciedarct. dist. 1, quaest 6, art. 3, in resp. ad argu- ment. Durandi circa finem, ubi ait : Per- sona non terminat dependentiam secundam per suum solum subsistere, quod est com- mune toli Tinnitali, sed per suam proprieta- tem subsistentem, qui includit non sotum subsistere essenliale, sed ultra hoc relaiio- nem, cui convenit tale subsistere : nec per se subsistere divinum, ut est nalurx, sed ut esi personx, ut post exponetur. Et si dicalur, quomodo differt secunda dependeniia a prima (distingui dependentias humanitatis in exis- tendo, et subsistendo), quia idem videtur dare esse actualis exislc7%li%, vel communi- care propriam subsistenliam, et suppositare naturam. Dicitur, quod non estidem ; quia ad hoc , quod aliquid suppositet naturam aliquam, non solum requiriiur, quod sub- sistal, sed etiam quod sil incommunicabile , et proprium, et distincium. Primum con- venit essentix, non autem secundum. Et in- fra addit : Ex quibus patet, quod persona non terminat dependentiam naturx assump- tx per suum subsislere, prout est naturx; sed prout est suppositi, vel personx. 49. Coeterum doctrinahorum Auctorum, licet cum majori moderatione procedat, et possit probabiliter sustineri; minime tamen nobis arridet : quia prsecipuum fundamen- tum, cui innititur (nempe in Deo non dari nisi unicam , eamque absolutam subsis- tentiam ; personas vero non atlerre proprias subsistentias personales), ruinosum est, et a nohis convulsum loco relato num. 26, ubi oppositum statuimus cum communi sententia Theologorum, et maxime Tho- mistarum hujus temporis. Cum enim in Deo detur triplex incommunicabilitas fun- data in perseitate, opus est admittere tres Inipu- gn.unr primo, 38 DE INCARNATIONI £ perseitates, sou subsistentias, quibus di- vinaB personse constituantur, et distinguan- tur. Gertum cnim esl dari in Deo tres per- sonalitates : personalitas autem aliud non est, quam subsistentia intellectiva) natura, ut locis citatis fusius ostendimus. Hoc au- tem supposito, nulla est ratio, cur persona Yerbi non terminaverit immediate huma- nitatem per subsistentiam propriam, non solum ut condistinctam a personalilate Pa- tris, et Spiritus sancti, sed etiam a subsis- tentia absoluta, et ex se communi : nec est motivum urgcns, ut conjiciamus nos in angustias non necessarias, quas patitur, ut statim magis constabit, data responsio. Sccundo. Quoe insuper refellitur ostendendo, quod penitus non satisfaciat inconvenientibus objectis contra Durandum : nam in primis unio hypostatica facta est in aliquo proprio "Verbi : sed si fieret in subsistentia abso- luta ut determinata per Verbi personalita- tem , non fuisset facta in aliquo proprio Verbi : ergo pradicta unio non fuit facta immediate in subsistentia absoluta, ut mo- dificata, vel determinata per aliquid pro- prium Verbi ; et consequenter asserendum est, quod fuerit facta in propria Verbi per- sonalitate, seu subsistentia. Utraque con- sequentia patet ex prsemissis. Et major ConciL probatur ex testimonio Goncilii Toletani lolet* relato num. 42, ubi dicitur : Solus Filias formam serviaccepitin singularitatepersonx, non in unilate naturse, in id, quod proprium est Filii, non quod commune est Trinitati. Minor etiam liquet : quia licet subsistentia absoluta ut modiflcata, et determinata per relationem filiationis approprietur Verbo; nihilominus nequit dici propria Verbi , ut liquet in natura divina, quse determinata per talem relationem appropriatur Verbo; et tamen non est simpliciter Verbi propria, sed potius ratio communis : ut enim ali- quid approprietur sufficit, quod trahatur ad propria; ut autem proprium sit, non satis est trahi, vel contrahi. sed requiritur, quod conveniat ex propria ratione, et differen- tia : ergo si unio hypostatica facta fuisset in subsistentia absoluta ut determinata per Verbi personalitatem; non verificaretur factam esse in aliquo proprio Verbi. Confir- 50. Confirmatur primo declarando am- plius vim hujus impugnationis : nam unio hypostatica facta est in aliquo ita proprio Verbi, quod vitetur Patrem, et Spiritum sanctum fuisse unitos humanitati, ut supra contra Durandum ostendimus, et salvare studet responsio, quam impugnamus : sed si ratio formalis uniendi , et terminandi humanitatem assumptam fuisset subsisten- tia absolute modificata per Verbi persona- litatem; praxlictum inconveniens minime vitaretur : orgo adhibita responsio nequit sustineri. Probatur minor : nam quod con- venit Filio pcr aliquam rationem ex se communem, ipsi tamen appropriatam per (iliationem ut determinantem talem ratio- nem, etiam convenit Patri, ct Spiritui sancto, et de illis prcedicatur. Unde quia virtus creativa non est propria.Verbi, 6ed ratio ex se communis, licet ad Filium ap- plicata, contractaetdeterminataper filiatio- nem ; impossibile est, quod per talem vir- tutem ut sic determinataro aliquid fiat, vel quod a Filio aliquid producatur per illam, quod simul non producatur ab aliis personis, etfiat ab eadem virtute in eis existente, et simili modificatione contracta. Ergo si ter- minus quo assumptionis, sive ratio forma- lis, qua Verbum terminavit humanitatem non fuit propria ipsius, illi quoe ex propria personali ratione conveniens, sed subsis- tentia communis ipsi appropriata; fieri non potuit, quod Verbum terminaverit hu- manilat.em, et quod aliae personue simul stiam non terminaverint eadem ratione, sive per rationem illam communem ipsi appropriatam . Gonfirmatur secundo, et declaratur am- Confir- plius inquirendo ab Adversariis, quid in- raiU0 2# telligant per subsistentiam absolutam ut determinatam per filiationem ? Nam inqui- rimus, utrum hoc complexum significet in recto filiationem, et in obliquo subsisten- tiam absolutam : an vero e converso signili- cet in recto subsistentiam absolutam, ct in obliquo filiationem : an denique utramque in recto, et a^qualiter importet? Si dicant primum : plane concedunt assertionem nostram, et sibi in terminis contradicunt : quippe intendimus, quod ratio per se primo terminans sit propria Yerbi, et aliquid personale ; sed non negamus, quod in obli- quo afYcrat subsistentiam absolutam, il- lamque ex consequenti humanitati commu- nicet. Si autem eligant secundum : liquido infertur, quod terminus quo fuerit in recto sola ratio aliqua absoluta, licet in obliquo, et ex consequenti attulerit aliam rationem personalem, quam humanitati communi- caverit. Quod est ipsa sententia Durandi : neque enim ille negat hoc posterius, sed intendit illud primum. Unde sicut ex ejus sententia infertur Patrem, et Spiritum sanctum secundum communem rationem subsistentiae D1SI\ VIII, DUI3. II 39 subsistentkc absolutffi assumpsisse carnem : sic ex prredicta responsione sequitur, quod Pater, et Spiritus sanctus secundum rec- tum tormini assumptionis, quod est ipsa gubsistentia absoluta, carnem assumpse- rint : licet ex parte obliqui, quod est per- sonalitas Verbi, detur specialis ratio, ut Verbum prae aliis personis dicatur homo : quod minime negat Durandus, sed catho- lice concedit. Unde tota inter ipsum, et hos Auctores discordia ad voces revocabi- tur, quod ille dicat unionem primario fac- tam esse in absoluto, et secundario in relativo; isti vero affirment unionem in recto factam esse in absoluto, et in obli- quo factam esse in relativo. Ille tenet rationem primario terminantem esse abso- lutum; ra'ionem vero secundario termi- nantem esse relativum : isti autem docent rationem in recto terminantem esse abso- lutam; sed rationem in obliquo terminan- tem esse relativam. In qua vocum pugna non inferior Durandus evadet : quia facta comparatione inter rectum, et obliquum, illud primario, et principalius terminat; istud autem secundario, et ex consequenti, ut in aliis terminis, atque objectis aliquid connotantibus, sive afferentibus in obliquo facile ostendi potest. 51. Denique si ex his, quae proposui- mus, eligant ultimum, nempe subsistentiam ut appropriatam, et determinatam per lilia- tionem, dicere in recto, et aequaliter tam subsistentiam ut absolutam, quam relatio- nem ; multipliciter refelluntur. Tum quia generaliter loquendo omne concretum dicit in recto aliquid, per quod tamquam per formam constituitur; aliud vero non ita principaliter importat. Tum etiam quia ter- minus quo assumptionis debet esseunus per se : sed concrctum, aut complexum ex sub- sistontia "absoluta , et proprietate relativa sumptis in recto non est unum aliquod per se formalissime loquendo ; cum coalescat ex rebus pertinentibus ad diversos ordines, absolutum videlicet, et relativum, et vir- tualiter inter se distinctis : ergo praedictum complexum ita consideratum non potuit constituere terminum quo assumptionis. Tum denique (et quod caput est manifes- tans praedictum dicendi modum relabi in Durandi sententiam, quam vitare satagit) : nam ex tali responsione sequitur Verbum unitum fuisse humanitati tam proprie, et immediate per subsistentiam absolutam, et communem, quam proprie per proprie- tatem reiativam sibi specialem : sed pri- mum sufiicit, ut Pater, et Spiritus sanc- tus dicantur uniti humanitati, ut supra contra Durandum ostendimus; cum prae- dicta subsistentia absoluta sit ois communis cum Filio : ergo licet hic dicatur majori specialitate unitus ob terminationem per suam proprietatem relativam ; semper tamen verificatur inconveniens a nobis intentum, et objectum, nempe Patrem, et Spiritum sanctum incarnatos esse, si semel subsis- tentia absoluta fuit terminus quo, seu ra- tio formalis terminandi humanitatem. Et declaratur magis : nam ea ratione ali- Fuicitur. quid terminat ut quod, qua habet in se terminum quo, seu rationem terminandi : sed Pater, et Spiritus sanctus habent in se subsistentiam absolutam, quae juxta hunc dicendi modum est terminus quo formalis, et immcdiatus assumptionis licet non adae- quatus : ergo Pater, et Spiritus sanctus terminarunt ut quod etsi inadaequate, as- sumptionem, et eodem moclo, dicentur in- carnati. Quod tamen nu'la ratione concedi potest, ut supra ostendimus. Quae impu- gnatio tanto magis urget, quanto juxta hunc dicendi modum subsistentiaabsoluta, et proprietas relativa Verbi minorem inter se observant dependentiam, aut subordi- nationem in terminando : sed immediate, primario, in recto, et per se concurrunt ad terminandum humanitatem. Si enim pro- prietas Verbi terminans praestat, quod hu- maniias sit in Verbo : cur non subsistentia absoluta Dei terminans non praestabit , quod humanitas sit in hoc Deo, sive indi- viduo Deitatis, et subinde in tribusdivinis personis, ut § praeced. arguebamus contra Durandum ? Sed ille cognita bonitate con- sequentiae, ausus est illam concedere, in quo reprehenditur : Auctore? vero, contra quos nunc agimus, dum illam devorarc renuant, minus recte admittunt principia, et minus consequenter, eis suppositis, quam Durandus, se gerunt, et loquuntur in hac materia. 52. Exemplum autem potentiae genera- Retor- tivae : quo sedeclarant, in ipsos retorquen- (iUfUl1' dum est. Tum quia pra^dicta potentia non pium dicit in recto paternitatem, sed naturam, 3dv sentis difficultatem, et ad vitandum in- convoniens saepe objectum, ut facile con- sideranti constabit. Et aliunde melius videtur loqui Durandus : quia ordo ab- solutus, et relativus adaequate etiam in divinis virtualiter distinguuntur, et ille est adcequate virtualiter prior , et indepen- dens. poctn- ^g Quod autem in proedicta evasione utitur, dicitur de mutua connexione mter nlos eliditur. inadaequatos conceptus , verbis tantum consistit : quoniam licet perseitas inde- pendentiae connectatur cum perseitate in- communicabilitatis ; non tamen illam sup- ponit, vel ab ea dependet ; sed potius connectitur cum ea, ut ipsam fundans : eo proportionali modo , quo omnipotentia connectitur cum creaturis possibilibus. Hujusmodi vero connexio minime impe- dire potest, quod subsistentia absoluta, si unitur per se, et ratione sui ut conferens perseitatem independentiae, non sit prior, quam subsistentia relativa ut conferens perseitatem incommunicabilitatis, ut in eodem exemplo liquet : omnipotentia enim licet connectatur cum possibilibus, est tamen eis prior, ot independens ab il- lis. Idque magis constat in effectibus sub- sistentiae creatae, cujus loco subrogatur di« vina, et ad cujus instar Auctor ille rem declarat : nam licet perseitas independen- tia3, et perseitas incommunicabilitatis ha- beant inter se connexionem, utpote pro- venientos ab unica forma : nihilominus perseitas independentiae est simpliciter (saltem inadaequate), prior perseitate in- communicabilitatis; cum ista in illa fun- dotur. Unde haec est vera : quia persona creata habet esseper se, est incommunicabi- lis. Et haec absoluta falsa : quia persona creata est incommunicabilis, habet essc per se. Universaliter enim negatio, aut effec- tus negativus, vel quasi negativus funda- tur in aliquo positivo sicut in ratione a priori. Si ergo humauitas Ghristi habet a subsistentia absoluta Dei subsistero per- seitate independentiae ; a subsistentia vero personali, et propria Dei habet solum sub- sistere perseitate incommunicabilitatis : necessario concedendum est subsistentiam absolutam prius communicatam fuisse hu- manitati, quam subsistcntiam relativam, ot independenter ab illa. Quod si ita ros se habot ; liquido infortur rationom prima- riam terminandi humanitatem non fuisse relativam, et propriam Verbi, sed absolu- tam , et omnibus porsonis communem. Unde ulterius sequitur omnos divinas por- sonas fuisse humanitati unitas, et incarna- tas, ut liquet ex supra dictis. Motivum autem praedicti Auctoris, et insinuatum in ejus verbis relatis num. 54 ad eam responsionem non obligat : nam licet prius ordine rationis ex parte huma- nitatis sit subsistere perseitate independen- tiae, quam perseitate incommunicabilitatis; non tamen requiritur, quod prius ullo modo communicetur subsistentia abso- luta communis personis, quam subsisten- tia relativapropria Verbi. Quinimo praes- tare perseitatem iudependentiae non solum convenit subsistentiae absolutae ; sed etiam subsistentiis relativis, seu personalibus, ut supra explicuimus a num. 30. Unde per- sonalitas Verbi utramque perseitatem po- tuit communicare, et communicavit natu- raeassumptae, etsecundumunam, etalteram terminavit immediate humanitatem ratione sui; quin pro perseitate independentiae opus sit recurrere ad subsistentiam abso- lutam ut prius ullo rationis ordine com- municatam. Sed ipsa filiatio, seu persona- litas Verbi ex propriis praestat humanitati et subsistere per se, et subsistere incommu- nicabiliter ; sive ut proprius loquamur , praestat suo constituto nempe supposito subsistenti in humanitate esse per se, et esse incommunicabiliter, ut insinuavimus tum loco cit. tum et prius in tract. 6, dis- putat. 6, num. 73, et disputat. 9, num. 7, et 79 et 1 38, et magis constabit ex imme- diate dicendis. § VI. Diffcili objectioni salisfit. 59.' Sed ex hactenus dictis emergit non Propo levis difficultas, quae potest ita proponi : oh^c[ nam filiatio sive subsistentia relativa pro- pria Filii per se solam, sive secunduin illud praecise, quod explicite affert, non potuit esse terminus quo adaequatus assumptionis : ergo vel non exercuit munus talis termini, ut Durandus vult; vel simul cum ea con- currit snbsistentia absoluta constituendo praedictum terminum adaequatum, ut placet aliis DISP VIII, DUB. II. 45 aliis Auctoribus supra relatis. Gonsequentia patet. Et antecedens suadetur : nam ter- minus quo adsequatus assumptionis conti- net eminenter perfectionem subsistentiae creata) ; siquidem pro illa supplet, ejusque vices gerit : quod absque continentia emi- nentiali illius intelligi non potest : atqui fiiliatio seu subsistentia relativa, etpropria Filti pcr se solam, et secundum suum ex- plicitum non continet eminenter perfectio- nem subsistentite creataa : ergo non potuit esse terminus guo adasquatus assumptionis. Probatur minor : nam quod ex vi sua, et secundum sibi propria continet eminenter perfeciionem alterius, nequit non ex vi sua, et secundum sibi propria dicere periectio- nem; cum ipsa eminentialis continentia perfectio sit : sed filiatio, aut subsistentia relativa propria Filii ex se, et secundum sibi propria non dicit perfectionem, ut ex professo ostendimus tract. 6, disp. 6, dub. 2; ergo praedicta filiatio considerata secun- dum sibi propria non continet eminenter perfectionem subsistentioe creata^. f"'- Gonflrmatur primo : quia subsistentia creata duo indispensabiliter pra^stat suppo- sito, videlicet perseitatem independentiae a sustentante , qua3 perseitas perfectionem explicat; et perseitatem incommunicabili- tatis alteri supposito, quae perfectionem non dicit : ergo terminus quo adyaquatus assumptionis, qui videlicet loco subsisten- tia3 creataa subrogatus est, utrumque debet importare, illud videlicet, quod perfectio- nem explicat, et illud etiam, quod perfec- tionem non dicit : sed licet subsistentia relativa possit supplere hoc posterius; non tamen illud prius ; cum nullam ex se alTe- rat perfectionem : ergo terminus quo assumptionis non potuit esse sola subsis- tentia relativa; sed complexus est subsis- tentiam absolutam, qua sola potuit com- municare perseitatem independentise. nda- Gonfirmatur secundo : quia sustentare naturam explicat determinate perfectionem, ut ex se liquet : sed persona sustentat na- turam per subsistentiam, qua ipsam ter- minat : ergo terminus quo, sive ratio illa, qua Verburn terminavit naturam huma- nam, explicat determinate perfectionem. Gum ergo in nostra sententia filiatio, sive subsistentia relativa Verbi, non explicet perfectionem ; sequitur, quod non potuerit esse terminus quo saltem adsequatus as- sumptionis, sive ratio qua Verbum ter- minavit humanitatem. tia- Goniirmatur ultimo, quia eo modo Ver- bum humanitati communicavit suam sub- sistcntiam absolutam, et relativam, sive suam perseitatem independentiu), et suam perseitatem incommunicabilitatis, quo illas habet in se, et quo humanitas pr&dictos effectus recipit a propria personalitate, in cujus loco Verbum subrogatum cst : nequit enim nisi voluntarie, et absquefundamento inverti prsedictus ordo : atqui tam ex parte Verbi terminantis, quam ex parte humani- tatis terminabilis prior est subsietentia absoluta, quam relativa, sive perseitas independentia3. quam perseitas incommuni- cabilitatis : ergo Verbum prius communi- cavitsubsistentiam absolutam, quam relati- vam, et perseitatem independentia3, quam perseitatem incommunicabilitatis : quod tamen minime contingeret, si terminus quo adsequatusassumptionis fuisset sola filiatio, aut subsistentia relativa propria Filii, ut facile consideranti constabit. Major, et consequentia patent. Minor etiam ostendi- tur : nam in primis ex parte Dei prior est subsistentia absoluta, quam relativa; cum essentialia, sive pertinentia ad naturam prsecedant personalia, ut supra statuimus, num. 2 ; ergo idem dicendum est ex parte Verbi. Deinde ex parte humanitatis prior est independentia a sustentante, quam in- communicabilitas ; siquidem haec negatio, aut repugnantia illi positivo innititur : prius igiiur habet a propria subsistentia perseitatem independentiae, quam incom- municabilitatis perseitatem. 60. Ad objectionem respondetur negando antecedens : oppositum enim constat ex hactenus dictis. In diluendo autem antece- dentis probationem plures plura dicentes audivimus. Nec penitus displicet responsio Fabri relati num. 42, et aliquorum Scotis- tarum, qui dicunt subsistentiam Verbi non exercuisse rationem termini quo humani- tatis, quia contineat, aut non contineat subsistentiam creatam ; sed quia in se ipsa est terminus infinitus, et se habet per mo- dum actus purissimi in linea terminandi : unde sicut terminat naturam divinam ut primum terminabile, sic etiam potest extendi ad terminandum alia terminabilia, etsi non contineat eminenter perfectionem terminorum naturalium; vel pra^scindatur ab hoc. Qua3 responsio facilis est, et haud facile evertetur. Sed frequentiori Thomistarum senlentia? inhserentes, et missos facientes varios di- cendi modos, breviter respondemus sub- sistentiam relativam continere per moclum Piima solutio objectio- nis. Alia respon- 46 DB INCARNATJONE. transccndcntis totam perfectionem divi- nam, ot ratione ipsius quidquid perfcctio- nis ost in subsistentia creata : undc ei vi liujus non impcditur esse torminum quo assumptionis : quia continendo naturam Dei, continct alias perfectioncs in natura Dei eminonter contentas. Ex quo tamon non sequilur, quod ex vi sua, et ex propria linea explicet perfectionom : quoniam non repugnat, quod id, quod cx vi sua pro explicito non est perfectio, contineat se- cundum ipsum expressum perfcctioncm alterius linea) ut in se imbibitam pcr mo- dum transcendontis. Et in hoc sonsu ne- gamus minorem opposita) probationis : quam eo sensu non evincit sequens syl- logismus. Nam respondetur, quod licet eadem subsistentia relativa propria Filii - sit terminans ut quo humanitatem, ct sit continens perfectionem subsistentia; crea- tae ; tamen hsec munia importat aliter, et aliter, sive ex diversis capitibus : est enim terminans ut quo ad;equate ratione sui secundum propriam rationem, quam expli- cite alfert : est autem continens perfectio- nem subsistentiae creata3 ratione naturae divinse, aut subsistentiae absolutae, quam ejus propria ratio importat pro implicito, et includit per modum transcendentis. Si- cut eadem iiliatio ad intra est terminans naturam Dei, et est Deo conveniens, seu bona : sed aliter, et aliter : nam terminat ratione ejus, quod ex se explicite dicit; et est Deo bona, et conveniens ratione natu- rae divinoe, quam implicite afiert per mo- dum transcendentis. Similiter constituit personam divinam connaturaliter : sed constituere habet ex relativo, quod ex se explicite dicit; quod autem sit connatu- turaliter, habet ab essentia, quam includit, ut diximus tract. 6, disp. 6, a n. 90. Et Godoi. eandem doctrinam tradit Godoi (qui in praesenti difiicultatcm objectionis promo- vet), tom. 3, in 1 p. disp. 78, num. 53. Gum autem additur, quod ipsnm continerc eminentialiter est perfectio ; respondetur esse quidem perfectionem ex parte rei contenlae, quae eit ratio continendi perfec- tionem creatam ; secus autem ex parte ipsius continentis, seu relationis : optime enim intelligitur, quodillud, quod ex se non dicit perfectionem, illam contineat ut pertinen- ton: ad atiam linc-am, et in se imbibitam per ~ .• modum transcendontis : sicut bene intelli- Expliea- . . -ii- tur gitur, ot re lpsa est, quod relativum conti- ampiuis neat absolutum. respon- r\ ' • « »u . »i sio. 01. Qua) responsio facilior lniellectu fiet animadvertcndo, quod subsistentia creata, licct unica sit, duo praestat, nempe terminare naturam, et iilam pcrlicerc : ex quibus primum illud est flimpliciter ob~ jective prius. Tum quia terminare ex con- ceptu proprio terminandi porfoctionem non dicit, sed ab ea proescindit, ut inductive potest ostondi, ek constat specialiter in subsistentiis relativis ad intra, quae juxta scntentiam (quam objectio nobiscum sup- ponit, et cui innititur), terminant ex se naturam Dei : et tamen ex sc non dicuut pro explicito perfoctionem. Tum etiam quia terminare latius patet, quam porficere : non pauca enim terminant, quae non perfi- ciunt, ut patet in torminis plurimum habi- tudinum. Tum donique quia facta com- paratione inter terminare, et perficere subsistentiaB jreata?, verum est ideo sub- sistcntiam perficere, quia terminat ; et non e contra ideo terrninare, quiaperCcit: alias omnis perfectio esset terminatio, quod est falsum. Unde quod terminet tali modo v. g. per modum forma? receptae fundat per- fectionem, licet non immunem ab omni defectu; cum ipsa informatio imperfectio sit. — Deinde observa, quod licet conti- nere eminenter id, quod est perfectio, pro- bet in continente explicitam perfectionom : secus vero aecMit, si res contenta non sit perfectio, sed conceptus a perfectione, ot imperfectiono praescindens : tunc quippc non requiritur in continente pro explicito perfectio, sed sufficit Lifinitas, qua? a per- fectione, et imperfeclione abstrahit. Quod satis liquet in relationibus divinis, qua) includunt eminenter ex vi sua omnem ra- tionem referendi : et tamen quia lncc non est determinate perfectio, non inde sequi- tur relationes divinas dicere pro explicito perfectionem. Ex his igitur magis firmatur data objec- tioni responsio : nam terminus qxio as- sumptionis subrogatur per se primo loco subsistentiae creataa, quatenus ha3c est ter- minus naturse assumptse. Undecum secun- dum rationem termini non dicat immediate explicite perfectionem ; non infertur quod terminus quo assumptionis debeat illam pro explicito afferre : atque ideo ratio adaequata immediata praedicti termini potest optime in sola filiatione, seu personalitate relativa salvari, ut fert communis sentontia. Quod autem subsistontia creata re ipsa fundet,. et conferat aliquam perfectionem; solum evincit, quod terminus quo assumptionis, nempe filiatio contineat eminenter praedic- tam DISP. VIII, DUB. II 1 1 tam perfectioncm : sed ad hoc non requiri- tur, qaod dicat perfectionem pro explicito, sed sufficit, quod illam pro implicito afferat ratione naturoe divina), qua) in filiatione continetur, et est illi ratio formalis conti- nendi omnem perfectionem creatam cx quolibet capite proveniat, ut num. prasced. dicebamus. 1.tisfit 62. Ad primam confirmationem respon- lirma- detur omisso antecedenti, distinguendo pri- oni- mum consequens : et si sensus sit, quod terminus quo assumptionis consideratus tam secundumexplicitum relationis, quam secundum impiicitum natura3, et subsis- tentia) absolutaj debeat importare utramque perseitatem, et omnemperfectionem, quam dicit subsistentia creata, concedendum est, sed nogari debet, si significet, quod omne il- luddebetimportaresecundum explicitam,et formalem rationem termini quo assumptio- nis. Nam satis est, quod re ipsa utrumque munus habeat. licet ex diversis capitibus : terminare quidem, et personare humanita- tem ex se immediate secundum propriam rationem relativam, et personalem : conti- nere autem perfectionem personalitatis createe ratione subsistentiae absolutaa, quam per modum transcendentis includit. Etdis- tinguendo eodem modo minorem subsump- tam, negamus absoluteultimam consequen- tiam : nam terminus quo assumptionis non est ornne illud, quod quomodolibet com- municatum est humanitati, et subrogatum, loco perfectionis subsistentiae creatae; sed quod communicatum est immediate, id est, per se primo, et ratione sui : ct hoc fuit sola subsistentia relativa, ut supra ostendi- mus : reliqua vero ea mediate et dependen- ter ab ipsa sicut a ratione perse primo ter- <>ta nante communicata sunt. — Sed est observandum ad magis debilitandum hanc conlirmationem, quod falso supponit om- nem perseitatem independentiae esse sub- sistentiam absolutam, etdicereperfectionem pro explicito : oppositum enim constat ex dictis num. 30, quse prae oculis in hoc du- bio habenda sunU Quia non egere susten- tantccommuneest subsistentia3absoluta3,et relativae, et ab utraque confertur. Unde li- liatio communicata humanitati non solum dedit ipsi perseitatem incommunicabilita- tis ; sed etiam per se ipsam, et pro suo ex- pficito contulitilli perseitatemindependen- tiae , sive esse per se independenter a sustentante, sive ab alio habente quod : et hac ratione illam primario personavit cons- tituendo Filium subsistentem in humana natura. Unde subsistentia relativa raiione sui, sive quoadexplicitum optime supjtlerc potuit perseitatem independentiae, quam proestat subsistentia creata, quantum ad hoc, quod perseitas independentia3 forma- lissime importat; licet illud, quod perfec- tionissimul dicit subsistentia creata, praes- titerit ratione subsistentia) absolutie, quam includit. Et primum illud satis est, ut fue- rit terminus quo assumptionis. C3. Ad secundam confirmationem res- Occurri' pondetur juxta hactenus dicta, quod licet tur ;s,'~ hliatio terminet, et sustentet naturam : tamen id praestat secundum diversas ra- tiones : nam terminat per se ratione ejus, quod explicite dicit ; sed sustentat per ab- solutum, quod implicite aflcrt. Ut autem ratione sui sit terminus quo, et formalis ; satis est, quod terminet ratione sui pro explicito ; licet sustentct ratione ejus, quod in se continet per modum transcendentis. — Sed addimus, quod sustentare naturam Noia. nihil aliud est , quam illam terminare, personare, et complere constituendo con- cretum personoe alteri incommunicabile. Unde sicut terminare, et personare natu- ram non dicit ex genere suo perfectionem propriam in terminante, sed ab hoc praes- cindit : et si fiat determinate per subsis- tentiam absolutam, perfectionem impor- tat ; secus vero, si fiat per subsistentiam relativam : sic etiam de hoc, quod est sustentare naturam, dicendum est. Idque liquet in subsistentiis relativis terminanti- bus ad intra naturam Dei in sensu expli- cito : nam illam etiam in eodem sensu sustentant, et tamen non dicunt ex se pro explicito perfectionem , ut objectio , et omnes ipsius conlirmationes supponunt, nullam alias habituroa diflicultatem , si supponeretur oppositum. Nam praedicta sustentatio non in alio consistit, quam in eo, quod naturam ex se communicabilem, et quasi in fluxu ad ultcriorem terminum faciat sistcre in lermino determinato. Quamvis autem subsistentia absoluta faciat sistere naturam in subsistente quod, nempe in hoc Deo communi ; adhuc tamen re- linquit naturam personabilem, et quasi in fluxu ad personam. Subsistentia vero rela- tiva hunc quasi fluxum, sive indctermina- tionem ultimo terminat constituendo natu- ram in determinata persona. In quo sensu dicitur naturam sustentare. Sed ad illu 1 non requiritur, quod sit pro explicito per- fectio ; sed sufficit, quod illam sistentiam, seu sustentationem pnestet per oppositio- 48 DB INCARNATIONE. nem relativam cum aliis personis, ut re ipsa contingit. Sic ergo, et in eodem sensu sustentare naturam creatam non dicit ex genere suo perfectionem ; sed solam ter- minationcm : unde iieri potest per termi- num quo non aflerentem pro explicito per- fectionem. Praeoc- Et si adhuc dicatur, quod sustentare na- flujcdam luram per subsistentiam creatam lmportat, rojiiica. et explicat determinate aliquam perfectio- nem : atque ideo non posse suppleri nisi per terminum quo illam continentem. Res- pondeturex hactenus dictis, tum quod licet subsistentia creata illam perfectionem di- cat; non tamen formalissime ex conceplu proprio subsistentiae, seu termini persona- lis ; cum hujusmodi ratio praescindat pro explicito a perfectione, ut liquet in subsis- tentiis relativis : sed praedictam perfectio- nem importat ex aliis capitibus, utputa ex peculiari ratione formae, aut modi subs- tantialis, et absoluti. Undc cum terminus quo loco illius subrogatur, et in Incarna- tione applicatur debeat supplere per se primo id, quod pra^stat subsistentia creata in ratione termini personalis : nequit ex praedfcto capiteinferri, quod talis terminus quo debeat afferre pro explicito perfectio- nem. Tuin quod licet hujusmodi terminus propter correspondentiam ad subsistentiam creatam debeat terminare, et perficere na- turam humanam ; tamen ad id sufficit, quod terminet ratione sui, secundum id, quod explicite dicit; et perficiat ratione naturae divinae, aut subsistentiee absolutse, quas affert implicite per modum transcen- dentis, ut supra explicuimus. Diluitur 64. Ad ultimam confirmationem sunt, lertia . , , . . confir- qui respondeant negancio majorem : quia matio. existimant, quod humanitas prius recipit a "Verbo perseitatem incommunicabilitatis sibi propriam, quam perseitatem indepen- Aliquo- dentiae. Licet enim ubi utraque perseitas solutio. connaturaliter communicatur, debeat per • seitas independentiae praecedere, ut liquet in terminaiione tam naturae divinae , quam naturae creatae per propriam, et sibi connaturalem personalitatem : ta- men non requiritur essentialiter, quod hic ordo observetur, sed inverti potest, ubi communicatio subsistentiae praeter, aut supernaturaliter fit, ut in praesenti mysterio contingit. Quod non aliundc pro- batur, quamexipso mysterio : nam certum esfc unionern hypostaticam non fuisse im- mediate factam in aliquo divinis personis communi, cujusmodi est perseitas indepen- dentiae; sed in aliquo proprio Filii : quale est perseitas incommunicabilitatis. Sed hffic responsio, licet verum aliquo- Non modo.attingat in eo, quod dicit non fuisse v™^1' observatum in hoc mysterio illum ordinem, qui in connaturali subsistentiae communi- catione servatur : errat tamen in eo, quod affirmat prius in humanitate fuisse persei- tatem incommunicabilitatis, quam persei- tatem independentiac. ]d quippe est omnino impossibile : nam cum omnis negatio de- boat fundari in aliquo positivo ; priusquam humanitas sit incommunicabilis, debet haberealiquid, quo praedictam negationem, aut repugnantiam fundet : alias absque fundamento, et ratione diceretur humani- tatem, vel hunc hominem esse incommu nicabilem : quod admitti non debet. Porrj positivum illud non est sola humanitas, ut ex se liquet : nec aliud assignari valet, quam modus essendi per se, et cornplete absque sustentante. Rcpugnat igitur tan- tam circa hoc in mysterio Incarnationis inversionem ordinis contigisse, ut prius humanitas receperit a Yerbo perseitatem incommunicabilitatis, quam perseitatern independentiae : sed contrarium dici debet. Dedit autem errandi occasionem dis- rjndc tinctio illa inter perseitatem independen- Proce*- tiae, et perseitatem incommunicabiiitatis, quae a Godoi proposita est, et multum apud juvenes invaluit : nam ille, et isti nomine perseitatis independentiae non aliud intel- ligunt, quam perseitatem, aut subsisten- tiam absolutam, ut distinguitur a subsis- tentia relativa, quam dicunt praestare perseitatem incommunicabilitatis. Unde cum plures nostrae sententiae defensores praedictam distinctionem in eo sensu acci- piant; coguntur concedere humanitatem prius suscepisse a Verbo perseitatem in- communicabilitatis; ac perseitatem inde- pendentiae, quae apud ipsos idem est, ac perseitas, sive subsistentia absoluta, et quam nobiscum negant terminasse imme- diate humanitatem. Et ex eadem radice proveniunt aliae aequivocationes, ut in objectione, et confirmationibus, quibus oc- currimus, facile cognoscet lector. Tllas au- tem vitabit attcndendo ad doctrinam tradi- tam num. 30, ubi statuimus, quod omnis subsistentia importat ex se perseitatem in- dependentiae, absoluta quidem absolutam; relativa vero relativam : unde iiliatio, sive personalitas, aut subsistentiapropria Verbi dicit ex se, et pro suo explicito non solum incommunicabilitatem, sed etiam perseita- tem, DISP. VIII, DUB. TI. 49 tem, sive subsistentiam independentioe a sustentante, ut ibidem explicuimus. ritiraa 55 # Et juxta praerlictani doctrinam res- pon- 10. pondelur ad confirmationem, quod huma- nitas prius ordine intelligentiye habet a Verbo perseilatem independentia), quam perseitatem incommunicabilitatis. Sed pne- dicta perseitas independentise non est illa absoluta, et ex se personis communis, quod ad intentionem, et vim confirmationis requirebatur : sed est perseitas indepen- dentise relativa, propria, et personalis Verbi : unde non impeditur, sed magis infertur terminum quo assumptionis fuisse aliquid relativum, et Verbi omnino pro- prium. Nam llliatio terminando humani- tatem et constituit per se primo concretum personse per se subsistens independenter a sustentante ; et hac ratione fundavit re- pugnantiam, ut tale concretum posset al- teri supposito communicare. Ex quo satis liquet,quodinconferendo prsedictoseffectus servavit illum ordinem, quem etiam ob- servat subsistentia creata, et humanitati connaturalis in communicando effectus sibi naturaliter correspondentes. ora" Creterum cum confirmatio instat, quod ion- idem etiam ordo servandus sit, quem sub- >• sistentia absoluta, et relativa habent ad intra in terminando naturam divinam, et consequenter prius deberi communicari ad extra subsistentiam absolutam, quam rela- tivam ; siquidem ad intra isto modo com- parantur : respondemus id necessarium non esse. Nam cum uniohypostaticafuerit personalis, sive ad determinatam perso- nam: fieri debuit immediate in eo, quod est proprium personae, nempe in proprie- tate relativa; non vero in absoluto, quod est omnibus personis commune, uti sub- sistentia absoluta se habet. Praesertim cum quaidibet personalitas divina sufficienter contineat vim terminaiivam subsistentiae creatae, et habeat quidquid requiritur ad personandam naturam, sive ad constituen- dam personam divinam in natura creata. Et quidem opus non esse observari illam correspondentiam inter modum conveniendi ad intra, et ad extra, sed posse illum or- dinem absque ullo inconvenienti inverti, liquet in aliis. Nam existentia Dei est prse- dicatum absolutum conveniens ipsi pro priori ad relationes, et immediatius, quam ilhe, et nihilominus ad extra non commu- nicatur prius, aut immediatius, quam per- sonalitas; sed e converso prius est huma- nitatem compleri per subsistentiam, seu Salmant. Curs. theolog. tom. XIV, personalitatem Verbi, quam suscipere Dei existentiam, ut communiter docent Tho- mistae, et dixinms tract. 6, disp. 7, num. 61, et magis explicabimus dub. sequenti. Similiter ex parte Dei ad intra prior est sanctitas, quam filiatio, cum illa sit pra3- dicatum absolutum ; et tamen ad extra non est prius, quod humanitas sanctificetur sanctitate divina, quam quod terminetur per filiationem : sed potius hoc ipsum ter- minari fundat praedictam sanctificationem, ut infra dicemus disputat. 12, dub. 2, et docent communiter Theologi. Sic ergo non opus est, quod eodem ordine, aut secundum eandem rationem primariam subsistatDeus in natura assumpta, ac subsistit in se ipso. Unde licet in se sit prior subsistentia ab- soluta, quam relativa; ad extra tamen prius, et immediatius potest communicari secundum subsistentiam relativam quam secundum absolutam. Et ita contingit, ubi communicatio est personalis, ut in prae- senti : debet enim fieri immediate per id, quod est ratio propria constituendi perso- nam ; hoc autem non est absolutum, et proprium ; licet ad intra prius sint commu- nia, quarn propria, et absoluta, quam rela- tiva. Quod alio exemplo non obscure explicari oportet : nam respectu Angeli ut consti- tuti in se prior, et immediator ratio est, subsistentia, aut existentia, quam opera- tio : sed in ordine ad constituendum An- gelum in loco, prior, immediatior, et po- tior est operatio, quam existentia : nam ratio formalis proxima constituendi Ange- lum in loco nec est subsistentia. nec exis- tentia, sed operatio vitualiter transiens, qua tangit locum, ut cum D. Thom. et communi Thomistarum sententia statui- mus tract. 7, disp. 2, num. 45. Ad hunc itaque modum ex parte Dei in se prior est subsistentia absoluta, quam relativa; sed in terminando personaliter naturam ad ex- tra prior fuit subsistentia relativa, quam absoluta. § VII. Referuntur sententix contrarix. 66. Contra nos{ram, et communem as- sertionem sunt aliqua? sententise. Prima, et magis directe contraria est Durandi in Duran- 3, dist. 1, qmest. 2, num. 8, et dist. 5, dus" qiuest. 1, num. 9, quibus locis docet hu- manitatem fuisse primo , et immediate 50 !)]•: INGARNATIONE unitam naturae divinaj, sivc subsistentia; absolutae : secundario autem, et cx conse- quenti proprictati personandi Vcrbi : idque addit, ut salvet veritatem fidei, quod solus Filius fuerit de facto incarnatus. Quam sententiam defondit esse probabilcm Anto- Tarra. nius dc la Parra disp. 3, quaest. 2, infirmis tamen motivis, ut sc opponat communi, et contrario Theologorum judicio. Secunda sententia asserit rationem primariam ter- minandi assumptionem, sive humanitatem assumptam fuisse quidem subsistentiam absolutam, non tamen absolute sumptam, sed ut modilicatam, et determinatam per Verbi proprietatem , seu personalitatem. Capreo- Ita sentiunt Capreolus, et alii relati num. u8, 48, et tueri etiam debent, qui non conce- dunt in Deo nisi unicam subsistentiam, eamque absolutam. Tertia sententia docet terminum quo adaequatum assumptionis, et humanitatis assumptae non esse solam sub- sistentiam absolutam, nec solam subsis- tentiam relativam Filii ; sed conflari ex utraque sicut ex rationibus inadaequatis, seu partialibus, ita nihilominus, quod or- dine intelligentiae secundum praecedentiam inadaequatam prius communicata fuerit humanitatisubsistentia absoluta, quam re- lativa. Ita re ipsa sentit (licet non ita Godoi. semper se explicet) Godoi relatus num. 54, quipro eadem sententia refert Paludanum, Ochamum, Gabrielem, et Hispalensem. Et quamvis praedictae sententiae inter se modo assignato dissideant ; conveniunt tamen in negando, quod terminus quo, sive ratio formalis immediata, et adaequata termi- nandi humanitatem fuerit sola filiatio, seu proprietas relativa Verhi, sicut in asser- tione statuimus. Et hac de causa earum motiva simul proponemus, quorum non pauca soluta supra reliquimus : consistunt enim magna ex parte in evasionibus, qui- bus nostris occurrunt, et jam praeclusimus. i aigu- Arguitur tamen motivo pluribus Aucto- nientuaL r^us COmmuni : quia Verbum terminavit immediate assumptionem peraliquam sub- sistentiam : atqui in Deo non dantur sub- sistentiae relativae propriae personarum ; sed unica subsistentia absoluta omnibus perso- nis communis : ergo Verbum non terminavit immediate assumptionem per aliquid sibi proprium, sed per aliquid sibi, et aliis per- sonis commune. Minor probatur pluribus motivis, quae expendimus tract. 6, disp. 9, Diiuitur. dub. 5. — Sed ad hoc argumentum opus non est in praesenti respondere ; quia sup- ponimus dari in Deo praeter subsistentiam absolutam subsistentias relativas constitu- tivas, ct distinctivas diversarum persona- rum, ut aupra praemisimus, et explicuimus a num. 26. Motiva vero, quae loco citato expendimus ad suadendum oppositum, ibi- dem etiani diluimus. 67. Sed replicabis : nam si humanitas K.y.ica terminata est immediate per aliquam sub- sistentiam relativam propriam Filii, ab eaque habuit subsistere pcr se, sive inde- pendenter a sustentante, ut explicuimus a num. 64, sequitur, quod non habuerit Bub- sistere a subsistentia absoluta, et conse- quenter, quod haec in humanitate superflua fucrit : quippe ubi una subsUtentia occurrit conferens perseitatem, alia pro praedicto elfectu superfluit. Quod tamen dici non potest : nam subsistentia absoluta est ratio recipiendi existentiam : et cum existentia in Deo non sit ulla relativa, sed solum absoluta; sequitur quod ratio recipiendi divinam existentiam debeat csse subsis- tentia absoluta. Cum autem Ghristi huma- nitas non habuerit aliam existentiam, quam divinam; consequens est, quod prius ter- minata fuerit per subsistentiam absolutam : unde dici non valet, quod subsistentia haec in humanitate superflua fuerit. Respondetur hanc replicam eodem modo Dis*oi\ posse applicari sententiae contraria? ; nam si humanitas terminata est immediate por subsistentiam absolutam, et ab illa habuit subsistere per se, sive independenter a sustentante; sequitur non potuisse termi- nari per subsistentiam Filii : quia idem subjectum nequit habere eundem eftectum subsistendi a duplici causa. Gonsequens autem admiUi non potest : quia inde in- ferretur Filium non fuisse humanitati uni- tum hypostatice, sive in singularitate per- sonae; cum hypostasis, personalitas, et sub^istentia idem re ipsa sint, ut supra num. 26 observavimus. Nec posset expli- cari, quid conferret per se primo persona- litas Filii humanitati assumptae : quoniam omnis personalitatis effectus, sive positi- vus, sive negativus, revocatur sicut ad radicem, et primum praedicatum ad per- scitatem, sive modum essendi per se inde- pendenter a sustentante. : unde hujusmodi praedicato excluso, reliqua omnia conse- quenter excluderentur. Confert igitur prae- dictum effectum perseitatis, etindependen- tiae non obstante, quod eundem eiYectum juxta Adversariorum sententiam praestet immediatius subsistentia absoluta. Quo- circa vel unam subsistentiam, eamque absolutam tur. I)LSF\ VIII, DUJJ. II. 51 absolutam excludant, necosse ost; vel re- cognoscant eorum concursum minime su- pcrfluum esse. Quod ultimum liquet in ipso Filio ad intra, sive in propria natura : habet enim ab utraque subsktentia et ab- soluta, sive communi, et rolativa, sive propria perseitatem independentiae a subs- tentante; quin aliqua ex praedictis subsis- tentiis supertlua sit, ut explicuimus num. 28. Idem igitur contingere proportionabi- liter potuit in terminatione ad extra, sive assumptione humanse naturae. Unde diccndum est humanitatem Ghristi i utraque subsistentia terminari, et ab utraque habere perseitatem, sive indepen- dentiam a sustentante : sed aliter, ct ali- ter. Nam subsistentia relativa terminavit per se primo, et ratione sui : absoluta vero terminavit mediate : hoc est, ratione sub- sistentiae relativae, in qua includitur, et per quam trahitur ad humanitatem : sicut proportionabiliter de existentia dicemus infra. Licet enim utraque subsistentia hu- manitatem in se ipsa attingat, et ipsi suum effectum immediate tribuat ; tamen una, scilicet relativa, est de facto ratio, ut alia absoluta communicetur : sicut intellec- tus est animae ratio recipiendi voluntatem, quamvis ab utraque potentia afficiatur im- mediate. Unde subsistentia relativa est, quae immediate proprissimecommunicatur, ut facile intelligi potest juxta distinctionem praomissam num. 4i. Differunt tamen (per quod magis directe intentioni replicae oc- currimus), effectus praedictarum subsisten- tiarum, et subinde nec se impediunt, nec superflui sunt : quia una dat perseitatem absolutam, alia relativam : prior est im- mediata ratio recipiendi existentiam, pos- terior vero est propria ratio constituendi personam, et sic de aliis. argu- 68: Arguitur secundo (et polest esse ' replica contra praecedentem doctrinam) quoniam si ratio immediata, qua Yerbum terminavit humanitatem, fuisset relatio, seufiliatio; humanitatem referret ad Pa- trem, et denominaret filiam : quippe rela- tio, sicut et quaelibet alia forma, nequit non suum effectum formalem primarium subjecto immediato communicare : conse- quens est falsum ; siquidem nechumanitas denominatur iilia, nec ad Patrem speciali- ter refertur : ergo ratio immediata ter- minandi humanitatem non fuit relatio gflf- filiationis, sed aliquid absolutum. — Con- firmatur : quia ex praedicta positione ulte- rius sequereturChristum non esse univoce, sod analogice perponam cum aliis homini- bus : hi enim sunt persona absolute, sive per subsistentiam absolutam ; Ghristus srero esset persona relative, sive pcr relativam subsistcntiam. Quod tamen non videtur admittendum : nam si Christus est univoce homo cum aliis liominiLus, cur non ctiaui erit univoce persona cum eis ? Respondetur hoc argumentum, et con* Sulmji firmationem, si quid difficultatis habent, ab omnibus dilui deberc : quia sive ratio immediata terminandi humanitatem fuerit absoluta, sive fuerit relativa; nihilominus in omnium sententia relatio filiationis fuit intrinsece communicata humanitati, et constituit rectum iliius persona. Unde om- nes explicare debent an humanitatem cons- tituerit filiam cum speciaU ordine ad Patrem, et utrum Christus sit analogn o solum persona comparative ad homines alios. Sed hacc non sunt admodum diflici- lia. Ad objectionem enim dicendum est, quod sicut filiatio ad intra non denominat naturam filiam, nec illam refert ad Patrem ; sed refert personam, quam constituit, et denominat Filium; sic etiam non refeit humanitatem, nec filiam denominat ; sed refert, et denominat Ghristum, hoc est, personam illam divinam subsistentem in humanitate : quia praedictoj denominatio- nes sunt propriae suppositi, non autem naturae : illud enim terminat simpliciter generationem per modum termini qui, et ultimati. Praesertim quia cum relatio fiiia- tionis uniatur humanitati non per modum formae informaniis, sedper modum termini pure terminantis, et complentis, ut expli- cuimus disp. 3, dub. 4, non oportet, quod humanitatem referat; sed praccise, quod terminet constituendo personam in tali natura subsistenicm. — Per quae patet ad Resi>on. confirmationem : nam concedendum est si" .ai1 Christum esse personam relativam consi- nmio- derando rectum persona?, et subinde dici 1; :u- analogice personam comparative ad alias personas humanas, quamvis ut est indivi- duum humaine naturae dicat in recto ali- quid absolutum, et conveniat univoce cum aliis hominibus. Et ratio differentiae est perspicua : quia in ratione hominis cons- tituitur humanitas in recto : atque ideo ut homo est quid absolutum, et univoco convonit cum aliis hominibus. Sed in ra- tione personae constituitur personalitate in recto, quoe in omnium scntentia est relatio, ct aliquid increatum, et infinitum : ac subinde ut persona est quid relativum, et b2 DE 1NCARNATI0NT 3 ar;n- mcnium Confir- raatio. solum analogice convcniL cum aliis pcrso- nis creatis. 69. Arguitur tertio : quia inter nus natura non opponifcur relative Filio, secus patornitas : unde potost natura com- municari Fiiio non communicata paterni- tate. Gajtcrum subsistontia absoluta, et humanitas por oam primario torminata sic intor so unirentur, quod nec subsistontia absoluta, nec natura per eam terminata haberent ullam oppositionem cum porsonis Patris, et Spiritus sancti. Quocirca sicut subsistontia absoluta cssot in illis; pariter etiam esset humanitas per eam subsisten- tiam primario terminata : efc consequenter sicut do Filio verilicatur esse incarnatum, sic similiter de aliis personis, si ratio assu- mendi csset illa absoluta, efc communis subsistentia. . Unde ad secundam probationem con- cesso etiam antecedenti, negamus absolute consequentiam, et suppositum consequen- tis. Ratio autem diflerentise est : quoniam potentia generativa debet esse in ordine ad terminum oppositum principio quod generandi : unde licet ex parte recti sit aliquid absolutum, necessario tamen con- notat relationem (qua sola in divinis fit oppositio, et distinctio), ex parte obliqui : quocirca in ratione potentiae generativa) est incommunicabilis termino, sicut relatio paternitatis, qua completur; licet natura divina, quam in recto importat, communi- cabilis sit. CoOterum subsistentia absoluta per se ipsam, et proecisive ab alia conno- tatione, aut modificatione est ratio subsis- tendi, seu terminandi naturam, ut liquet ex terminaiione naturae ad intra : unde si assumptio fuisset facta ad subsistentiam absolutam sicut ad terminum quo; praxlicta subsistentia terminaret humanitatom inde- pendenter, et antecedenter ad aliam mo- dificationem per Vorbi personalitatem. Gnmque ex se communis sit omnibus per- sonis ; humanitatem in omnibus consti- tueret, ut omnes dicerentur incarnata), et humanae : licet neque hoc impedimonto esset, ne Verbum secundum propriam per- sonalitatom possot aliam ulteriorom unio- nem magis specialiter terminaro, ut vult Durandus et % 4 magis explicuimus. t argu- 7] § Arguitur quarto : nam illnd fuit lentum, p ^ . „ termmus quo assumptionis : per quod Ver- bum terminavit primariam depondentiam humanitatis ab ipso : sed id, per quod ter- minavit hujusmodi dependentiam, fuit ali- quid absolutum, non autem proprietas relativa : illud ergo, et non haec habuit rationem termini quo assumptionis. Pro- batur minor : nam primaria dependentia humanitatis a Vorbo ost in existendo in ipso : depondet enim ab illo, ut oi exis- tens, sicut patet ex communi modo conci- piendi : scd id, per quod Verbum terminat hujusmodi dopendontiam, ost oxistontia, qua) est praedicatum absolutum : tum quia dicit perfectionern : tum quia existentia non multiplicatur in Deo, ut supra statui- mus num. 31; ergo id, quo Verbum tor- minavit primariam dependentiam huma- nitatis ab ipso, fuit aliquod pra-dicatum absolutum, non autem proprietas relativa. Respondetur huic argumento negando Dissolvi- minorem. Gujus probatio procedit ex aoqui- tar" vocationo non distinguente inter subsis- tentiam, et existentiam substantice; noc inter subsistere, et existere per se indepen- denter a subjecto inhaerentiae. Undo vires habebit apud illos, qui ista confundunt, ut vidimus dub. proeced. § 4. Sod juxta nos- tram, et communem sententiam ibidem, et § 7 propositam, illis destituitur, et facile explicatur. Respondetur enimprimariamde- pendentiam humanitatis a Verbonon fuisse in existendo, sed insubsistendo : quia prius est suppositari, personari, et compleri na- turam totalem, quam suscipere existontiam : haec enim est actus ultime adveniens rei, seu naturae, quatenus ponitur extra depen- dcntiam causarum, quarum una est sup- positum : et idcirco D. Thom. saepe aflir- mat immediatum susceptivum existentiae esse suppositum, non naturam, ut fu- sius dicemus dub. seq. et supra statuimus num. 14. Unde id, quo Verbum termina- vit primario primariam dependentiam hu- manitatis ab ipso, fuit subsistentia : quod omnes fere in hac difficuitate supponunt, disputantes, an fuerit uijooluta, vel rela- tiva. Existentia autem Verbi communicata fuit humanitati secundario, et ex conse- quenti media subsistentia propria Verbi, a qua habuit determinari. Unde ex unione humanitatis ad existentiam divinam, licet absoluta, et communis sit; non sequitur (ut tacitae objectioni occurramus), quod med;ante existentia unita fuerit omnibus personis : quia suscepit eam, ut determi- natam per filiationem, ut optime tradit D. D.Thoro. Thom. in 3, dist. 6, queest. 2 ad 2, his verbis : Essenlix Dei secundum se debetur csse, imo ipsa est suum esse subsistens. Et ideo esse essentise est ctiam pcrsonx : ct ta- men essentia, et persona ratione diffcrunt. Quamvis ergo unum sit csse ; potest tamcn esse considcrari vcl prout est esseniix : et sic non unitur Jiumanitas in csse divino : 54 DE IVWRNATIONE. D.Thoru. Caprcol. Fcrrara. Cajetan. Medina. Joann. a S.Thnm. C;ibrera. Arauxo. Marinis. unde nonunitur PalH. Vel polcsl conside- rari, prout est personx cl sic unitur in essc divino. Quomodo jam importet esse deter- minatum, et communicatum non per s sed ratione personalitatis, aut subsistenti;i relativaB. Scd hrec magis cx dicendis cons- tabunt. DUBIUM III. Utrum Vcrbum communicaverit humanitati existentiam divinam, et suppleverit crca- tam. Ostcndimus Verbum divinum communi- casse humanitati subsistentiam propriam, creatae loco subrogatam. Modo exaroinare oportet, an idem dicendum sit de existen- tia, ita quod humanitas non existat per existcntiam creatam, et sibi connaturalem; sed per divinam sibi a Yerbo communica- tam. Quam difncultatem aliqui versant in disp. sequenti de natura assumpta, aut in- fra quaest. 17, art. 2; sed eam non minus ordinate hoc loco proponimus propter con- nexionem doctrinse cum prsecedenti , ut considerans facile recognoscet. Supponit autem hgec disceptatio, quod essentia, et existentia creata realiter inter se distin- guuntur, ut statuimus dub. praeced. § 3. Si enim supponatur oppositum, aditus illi praeeluditur. Sed occasione argumento rum, non poterit non id ipsum, quod supponitur, revocari aliqualiter ad exa- men, § i. Prxfertur, et auctoriiate probotur commu- nis Thomistarum opinio. 72. Dicendum est Verbum divinum communicasse humanitati existentiam in- creatam, atque in Deo humanitatem Ghris- ti non existere per existentiam creatam, aut sibi propriam ; sed existere per exis- tentiam divinam totius suppositi. Sic docet D. Thomas, ut evidenter constabit ex tes~ timoniis ipsius statim referendis. Gui sub- scribunt unanimiter discipuli, Gapreolus in 3, dist. 6, quaest. unica, art. 1 et pro eodem refert art. 3. Bernardum de G-an- naco, Ferrara 2 contra gent. cap. 52 et lib. 4, cap. 35. Gajetanus infra quaest. 17, art. 2, ubi Medina concl. 3, Joan. a S. Thom. § Secunda proposilio. Gabrera disp. 1, § 3. Arauxo dub. unico, Marinis cap. Parra. Ilenri- eus. Carthu- sian. Funda- mentura ab aucio- rit;ite. Sexta Synodiis. 2. Alvarez queest. 2, disp. 14, conclus. 2. Mwez. Joannes Vincentius in resolut. quuest. 7, vfnceni concl. 2, pag. 911. Bannez 1, quaest. 3, Banocz! art. 4, dub. 1, concl. 1. Gonet in prae- Gonet. senti disp. 8, art. 2, § t. Parra tract. 3, disp. 4, quajst. unic. art. 2. Idem etiam tuentur Henricus quodlib. 3, quaest. 2. Dionysius Garthus. in 2, dist. 6, qugest. 5, circa finem, et alii plures. Idemque a fortiori tuentur Auctores , qui sentiunt subsistentiam aliud non esse, quam exis- tentiam substantiae, ut ^Egidius, Zumel, Aguirre, Biescus, et alii non pauci : nam cum certum sit humanitatcm Ghristi non subsistere subsistentia creata, sed divina ; idem obligantur dicere de existentia. Godoi propositam difficultatem ex professo non disputat : sed tamen hanc communem Thomistarum sententiam frequenter sup- ponit ut veram, et specialiter disp. 8, a n. 174. Probatur primo ab auctoritate : nam in epist. Sophronii recepta, et approbata a Patribus sextae Synodi Generalis act. 11, dicitur : Simut quippe caro, simul Dei Verbi caro : simul caro animata rationalis, simul Dei Verbi caro animata rationalis. In illo itaque, et non in semetipsa habuit existen- tiam unam. In quibus verbis satis aperte significatur humanitatem Ghristi existere non per existentiam propriam, sedVerbi. Nam humanitatem existere per existen- tiam propriam est existere in semetipsa ; existere autem in Verbo est existere per ejus existentiam : sed Sophronius, oppro- bante Goncilio, docet humanitatem ha- buisse existentiam non in semetipsa ; sed in Verbo : ergo humanitas Ghristi existit non per existentiam propriam, sed per existentiam Verbi. Pra^sertim quia si exis- teret per existentiam propriam, et aliunde existeret in Verbo ; minus recte diceretur habuisse existentiam unam. Et eandem vim prrcseferunt verba D. Damasceni lib. 3 de iide cap. 12, ubi ait : Simul conceptio, et existentia miro opcrata sunt modo : con- ■* ceptio quidem Verbi, carnis autem i?i ipso Verbo existentia. 73,'Huic Sophronii, aut potius Synodi testimonio multifariam Adversarii occur- runt, ne premantur ejus pondere. Quidam dicunt nomine existentise ibidem signiQcari subsistentiam : tum quia in textu gra?co est vox, quse correspondet hypostasi : tum quia eo mens Sophronii collimabat, .ut Nestorianam hoeresim refutaret, et subsis- tentiam creatam excluderet. Alii secundo respondent, D. na- raascen. EflTugia artversa- riorum. DISP. VIIT, DUIJ. III. 55 respondent, quod licct Christi hnmanitas habuerit propriam existentiam ; existit ni- hilominus per existentiam propriam Verbi ipsi communicatam : quippe existentia personalitatis divinae sic complevit exis- tentiam humanitatis, ut hsec dicatur exis- tere in Verbo, et habere in ipso unam existentiam completam. Denique alii res- pondent tcrlio Christi humanitatem non prius tempore habuisse existentiam, quam assumeretur in Verbo, idque Sophronium voluisse significare. Unde per habere existentiam in semetipsa intelligit habere existentiam propriam, et in propria per- sona : quod ipse negat. Sed per habere existentiam in Verbo significat habere existentiam propriam, sed in alieno sup- posito, scilicet divino : quod et non am- plius affirmat. Ad haec omnia effugia re- currit Suarez infra referendus. «ci- Sed praBcluduntur efficaciter. Primum mum. quidem : nam vox grseca : cui latine cor- respondet existentia, non subsistentiam, aut hypostasim, sed existentiam significat, ut ex ipsis Adversariis recte observavit ,rta« Lorca disp. 68, num. 15. Quod autem So- phronius preecipue intenderit refellereNes- torium ; minime probat, quod eo loco sub- sistentiam per existentiam significaverit : noverat quippe optime voces; et impro- prietatem ab ipsis haereticis explodendam in re gravissima minime objiceret ; cum facillime posset uti subsistentise vocabulo, si id praecise vellet significare. Congruen- ter autem existentiae opponit identitatem, et unitatem, ut strictius vinculum reprse- sentaret inter humanitatem, et Verbum, et magis reccderet a Nestorio : nam si in hu- manitate non datur alia existentia, quam illa unica, et individualis Verbi; conse- quens est, ut in humanitate non fuerit aliqua personalitas, aut hypostasis creata, ut magis liquet ex ejus argumentatione, quam sic proponit : Qux enim extat per- sona composita ex inconfuso constans tem- peramento, partitionem convenientium nes- cit ; sed esse, et permanere unum sortitur. Et rursus : Ex quibus esse unum sorlitur natura duplex, et unum permanere servavit. Ubi eodem modo loquitur de esse, ac de permanentia, seu duratione : quae in opi- nione Suarii non identificatur cum subsis- tentia, sed cum existentia : de hac igitur lo- quebatur Sophronius unum esse, et unum permanere constituens : et consequenter sensit in Christo non esse duas existentias, unam humanitatis, et alteram personae. 74. Secunda etiam responsio evertitur : Secun2 quia, ut infra fusius ostendemus, repugnat dum' unam existentiam actuari, aut compleri per aliam. Quod satis fuerit insinuare. Ratio enim propria existentiae in eo sita e?t, quod rcm constitnat extra suas causas non utcumque, sed perfecte, et ultimate : quippe quie est ultima rei actualitas absol- vens illam a dependentiis principiorum suorum. Unde si humanitas Ghristi habuit suam existentiam, non habuit dependen- tiam ab existentia Verbi, nec per illam compleri valuit. Quod directe opponitur Sophronii sententise : In illo itaque, et non in semelipsa habuit existentiam unam : ma- nifeste enim significat, quol humanitas non habuit existentiam nisi dependenter a Verbo. Quse impugnatio magis explicabit suas vires, si inquiramus ab Adversariis, an humanitas illa extiterit prius natura, quam fuerit unita Verbo? Si negant; facile convincuntur, quod pro priori ad unionem cum Verbo non habuerit existentiam : quippe repugnat habere existentiam, et non existere; cum hoc sit effectus prima- rius existentioe : nullam ergo habuit exis- tentiam pro illo priori naturae. Si autem nullam habuit, et deinde in Verbo existit, ut Sophronius ait, et haec responsio non negat; ad quid fingitur, vel inducitur alia existentia, quam illa Verbi, cui humanitas unitur. Praeterquam quod haec responsio se destruit deserendo propria principia, se- cundum quae existentia non aliud est, qnam entitas actualis, ut distinguitur a ni- hilo : quippe humanitas pro priori ad Vcrbi unionem aliquid fuit actuale opposi- tum contra nihil. Si vero eligant aliam di- lemmatis partem, scilicethumanitatem ex- titisse prius natura, quam uniretur Verbo ; plane sequitur, quod non habuerit depen- dentiam a Verbo in existendo; alias non possct antecedcnter ad unionem cum illo existere : implicat enim rem existere an- tecedonter, sive independenter a principiis, a quibus in existendo depcndet. Unde ulte- rius fiet falsificari assertionem Sophronii : In illo itaque, et non in semetipsa existentiam habuit unam : nam hoec verba manifeste de- claranthumanitatem non habuisse existen- tiam nisi dependenter a Verbo : sicut si diceremus humanitatem habere existen- tiam non in semetipsa in abstracto, sed in proprio supposito. Ex quibus denique tertia etiam evasio Tertium. confutatur : quia licct Sophronius inten- derit humanitatem Christi non prius tem- 56 DE INGARNATIONE. pore extitisse, quam assumcretur a Verbo ; nihilominus non id prsecise docuit, sed etiam quod non cxtitorit antecedenter ad unionem cum Verbo, sive indepcndenter a tali unionc. Id vcro minimc salvatur juxta oppositam opinionem, qua) docct liumanitatem prius natura, quam fucrit ad Verbum assumpta, habuisse existcntiam propriam : unde consequens est quod exti- terit independenter a Verbo. Quod aulem illa fuerit mens Sophronii, liquct ex ejus verbis : quia in eodem signo, in quo dicit carnem tuisse animatam, affirmat fuisse carnem animatam Verbi Dei, signilicans non prius tempore, aut natura extitissc carnem, et non extitisse carnem Verbi, inde inferens : In illo ilaque, et non in se- metipsa Jiabuit exisle7itiam . Et idem tra- 1). FnU diderunt alii Patres; D. Fulgent. libro de 8 Incarnat. capite 3, ubi ait : Ipsa quippe accep)lalio carnis fuit conceptio Virginis, et libro de fidc ad Petrum capite 18 : Dicimus Dei Verbum sux carnis assumptione concep- tum, ipsamque carnem Dci Verbi incarna- I). Lco. tione conceptam. S. Leo epist. 11, inquit : Natura quippe nostra non sic assumpta est, ut prius creata prius assumerciur, sed ipsa S. Syno- assumptione crearetur. Et in 5 Synodo dus" apud Nicephorum libro 17, capite 18, di- citur can. 3 : Si quis dicit, aut sentit prius formalum esse corpus Domini nostri Jesu- Christi in utero Virginis sanctx, et deinceps unitum ei esse divinum Verbum, anaihema sit. Per haec enim minime excludunt, quod in hoc Incarnationis mysterio in- tervenerint diversae actiones, diversa mu- nia obeuntes, et diversos terminos attin- gentes, ut explicuimus disputat. 5, dub. 2, § 2, sed significare volunt formatio- nem carnis, sive humanitatis non proe- cessisse simpliciter tempore, aut natura unionem carnis, sive humanitatis ad Ver- bum. Quia licet productio carnis in fieri fuerit prior, quam ejus unio, et assumptio ad Verbum in facto esse; nihilominus hu- jusmodi unio, et assumptio praecessit pro- ductionem carnis in facto esse, sive exis- tentiam humanitalis : quia haec non extitit nisi dependenter ab unione ad Verbum, per quam accepit subsistentiam divinam, qua completa, et determinata fuit ad exis- tendum, ut infra magis dcclarabimus. Unde merito Patres afflrmant humanita- tem Ghristi fuisse productam, formatam, animatam et conceptam per ipsam as- sumptionem, sive Incarnationem : non enim habuit existere, nisi dependenter ab il a. Qu;u locutiones falsffl forent, si liuma- nitas habuissct existere per propriam cnti- tatem antecedenter ad unioncm cum Ver- bo, ct existentiam in illo. Nec id Paircs restringunt ad solam temporis durationem; sed universaliter nogant praecedentiam, et quod habuerit existentiam in se priusquam in Verbo. Quod tamen neces?ario conce- dendum est in sententia nobis contraria. 75. Eandem assertionem docet D. Thom. Proba- qui Patres relatos imitatus soepe negat, liil cx quod in Christo rcperiatur duplex existen- tia, alia personoe divinae assumentis, et alia humanee naturae assumpta) ; sed per- sonam, et naturam humanam aflirmat ha- bere lidem esse. Sic docet infra qusest. 17, artic. 1, ubi inquirit, Utrum in Christo sit unum iantum csse, et respondct afiirmative. Quo loco per ly unum tantum esse, non si- gnilicavitesse unum subsistentice, autperso- naiitatis : quia de hoc jam egerat quoest. 2 et 3. statuens in Ghristo non reperiri nisi unicam personam, aut hypostasim, ut cum S. Doctore explicuimus disputat. 3, dub. 2. Nec significavit unum esse naturae, vel es- sentioe : nam dehoc etiamjam disputaverat quaest. 2 et 4, statuens inChri^to compo- sitionem ex duabus naturis realiter distinc- tis, ut cum ipso declaravimus disputat. cit. dub. 3. Restat igitur, quod loquatur deesse existentioe : quippe triplex tantum esse cxcogitari potest, vel tripliciter tantum potest usurpari esse substantiale, nempe pro essentia, pro subsistentia, et pro exis- tentia. Gum ergo resolvat in Ghristo dari unum tantum esse ; sequitur quod ex sen- tentia ipsius una tantnm in Ghristo exis- tentia substantialis repcriatur : et con- sequenter, quod Christi humanitas non habeat existentiam propriam sed existat per existentiam personae divinae assumen- tis. Goniirmatur : nam S. Doctor eandcm conQr- difhcultatem proponit in 3, distinct. 6, m^"f m quaestio 2, articulo secundo, inquirens, utrum in Christosit tantum unum esse. Quo loco refert tres opiniones : primam, quae in Christo ponit duo subsistentia : secun- danij quae ponit unum subsistens, et cum unione substantiali humanitatis ad perso- nam Verbi : tertiam, quae ponit unum subsistens, cum unione tamen accidentali humanitatis ad personam. Vocat autem eas sententias opinioncs se accommodans modo loquendi Magistri : sed prima, et tertia sunt contra fidem hujus mysterii, ut ipse optime obscrvavit in hac 3 p. quoest. 2, DISP. VIII, DUB. III. 57 2, artic. 6, his vcrbis : Sic ergo palct, quocl secunda trium opinionum, quas Magister ponit, qux asserit unam Jiypostasim Dei, et hominis, non est dicenda opinio sed senlentia caiJiolicx fidei. Similiter etiam prima opinio, qux ponit duas hyposlasies, et tertia, qux ponit unionem accidentalem, nonsunt dicen- dx opiniones, sed Jixrescs in Conciliis ab Ecclesia damnaix. Quod fusias explicuimus disputat. 3, a numer. 76. Hoc ergo suppo- sito propositam difticultatem sic resolvit D. Thom. : Loquendo igilur de esse, secundum quod est actus entis, sic dico, quod secundum secundam opinionem oportet ponere tantum unum esse; secundum alias autem duas opor- tet ponera duo esse. Ens enim subsistens est, quod habet esse tanquam ejus, quod est ; quamvis sit naturx, vel formx lanquam ejus, quo est. Unde nec natura rei, nee partes ejus proprie dicuntur esse, si esse prxdicto modo accipiatur (videlicet pro actu entis, seu existentia) simililer autem nec acciden- tia ; sed suppositum completum, quod est se- cundum omnia illa. Unde et.iam Philosoph. 1 1. Meiaph. dicit, quod accidens magis pro- prie est entis, quam ens. Primaergo opinio, qux ponit duo subsistentia, ponit duo esse substantialia. Similiter tertia opinio, quia ponit, quodpartes Jiumanxnaturx adveniunt divinx personx accidentaliter, ponit duo esse, unum substantiaie, et aliud accidentaie . Secundavero opinio, qux ponil unum subsis- tens, et ponit Jiumanitalem non accidentali- ter advenire divinx personx, oportet, quod ponat unum esse. Impossibile est enim, quod unum aliquid Jiabeat duo esse substantiaiia : quia unum fundatur super ens. Unde si sint ptura esse, secundum qux aliquid dicitur ens simpiiciter, impossibile est, quod dicatur unum. Sed non est inconveniens , quod esse sit unius subsistenlis per respectum ad plura : sicut esse Patris est unum, habens iamen respectum ad diversa principia cons- tituentia. Et simiiiter suo modo unum Chrisii Jiabet duos respectus, unum ad natu- ram Jiumanam, alterum ad divinam. Sentit ergo, quod loquendo consequenter ad se- cundam sententiam (catholice explicantem hoc mysterium) non possumus ponere in Ghristo duplex esse, prout esse significat actum entis, sive existentiam : sed unum tantum esse, sive existentiam diversimode se habentem ad duas naturas. Nec minus perspicue loquitur quodlib. ooc- 9, art. 3, eandem versans difficultatem, ?',|S ubi ait : Quia ergo in CJiristo ponimus ' unam subsistentiam tantum. ad cujus in- tcgritatem concurrit eliam lium*nitas, quia unum suppositum est utriusque naturx : ideo oporlet dicere, quod esse susbtantiale, quod proprie atiribuitur supposito, in CJirisio est unum tantum : Jiabet autem unitatem ex ipso supposHo, non ex naluris. Quod autem loquatur de esse existentia3 , manifcste constat ex his, quse immediate subjungit : Si iamen ponatur Jiumanitas a divinilate separari, tunc Jiumanitas suum essi Itabebit aliud ab esse divino : non enim impediebat, quinpropriumesseJiaberet.nisiJwc, quod non erat per se subsistens. Et evidentius adhuc ex resp. ad 2, quod in hunc modum pro- cedebat : Sicut esse est suppositi, ita et operari : sed cum unitate suppositi stat multiplex operatio : ergo cum unitate sup- positi stat etiam multiplex existentia. Ad quod tamen respondet negando consequen- tiam : Quia operatio, inquit, suppositi non est de integritate unitalis ejus, sed consequi- lur ejus unitatem : uncle unius suppositi invenimus muitas operaiiones secundum di- versas operationum principia. Secl esse cst id, in quo fundatur unitas suppositi : unde esse multiplex prxjuclicat unitati essendi. 76. Haec prolixe relata alicui videbun- Sinis- tur : sed tamen ea necessario inculcavimus va^zuuii ad retundendam animositatem Gabrielis judi- Yazquez, qui tam longe exulare D. Tho- ciun1, mam a nostra opinione censuit, ut nullum nos in eo prsesidium habere dixerit disp. 71,cap. 3, num. 26 : Quod superest, inquit, mentem S. Tliomx in Jiac re explicemus, quem Doctores prioris senieniix pro se addu- cunt, quibus nuilo modo facere existimamus. Unde in nos intorquet tes',imonia S. Doc- toris 1 p. quoest. 50, ar. 5, ubi asserit esse non posse seperari a forma, sicut nec ro- tunditatem a circulo : quod falsum esset, si juxta ipsius sententiam humanitas in Ghristo fuisset propria existentia privata. Et in disputatis qiuest. de unione Verbi art. 4, tam in corp. quam in solut. ad 1, distinguit inter esse naturoe humanae, et esse naturae divinoe : quod locum non ha- beret, si in Ghristo una, et aliera existerent per idem esse, sive existentiam. Ad testi- monia vero, quoe expendimus, respondet Vazquez concilianda esse cum his, quae ipse opponit : concordiamque illorum in eo sitam esse, quod D. Thom. in prioribus constituerit unum tantum esse integrum per conjunctionem, et compositionem ex utroque esse quasi partiali personae, et hu- manitatis, qua3 in posterioribus admittit. Et in hoc sensu solet negare in Ghristo duo 58 I)K INCARNATIONE. Compcs citur. esse, lioc est, integra, et totalia, et quse non constituant unum esse totiuspersome. Sed hic est procedendi tenor, qui legiti- mis S. Doctoris discipulis magis stomachum movet, dum magis patienter ferunt ipsius sententias aperte impugnari, quam negari, attribuendo illi ab ejus mente prorsus alie- nas ; cujusmodi est, quam ille recens ob- trudit. Et profecto mirum est, quod plus sibi deferat, quam omnibus Thomistis, qui aliter intellexerunt S. Doctorem, et quam, omnibus celebfiorimis, atque antiquoribus Antithomistis, Scoto, Durando, Aureolo, et aliis, qui in praedicto sensu ipsum im- pugnarunt : omnes enim tam propugnando, quam oppugnando intellexerunt D. Thom. docuisse in Ghristo non fuisse nisi unicam existentiam, utique divinam, qua per se primo extiterit persona ut quod, et quasi secundario humana natura ut quo. Vazquez autem super omnes intellexit, errassevide- licet omnes attribuendo D. Thomse opinio- nem, cui nullo modo faveat, adeoque nec probabiliter, nec apparenter. Quee satis erant, ut prceceps ipsius judicium contem- neremus. Goeterum preeter loca in confir- matione relata, quse, ut ponderavimus, rem plane evincunt, regrediamur ad pri- mum testimonium ex hac 3 p, quod non ita expendimus, ut prudens lector censeat, an nobis faveat, et an doctrinam statuat Vazquio, et aliis Recentioribus oppositam. 77. Nam in primis nihil illi magis in- D.Thom. culcant, quam esse, sive existentiam non siarepro distingui ab actuali rerum entitate : unde nobis. ° . ,.,• • L'j. i oi Primo. existentias multiphcant sicut entitates. bea D. Thom. docet eo loco oppositum in resp. ad 1 , his verbis : Esse consequitur naturam non sicut habentem esse, sed sicut quo ali- quid est : personam autem, sive hypostasim consequitur sicut habentemesse. Etideomagis retinet unitatem secundum unitatem hyposta- sis, quam habeat dualilatem secundum duali- tatemnaturse. Quibus verbis plane disfeinguit existentiam tam a naturis, quam a supposito. Idqueadhuc expressius tradit in resp. ad3, docens tres personas divinas non habere nisi unicam existentiam, utique absolutam, et communem : Quia persona divina est idem cum natura, in personis divinis non est aliud esse personse prscter esse naturse : et ideo tres personse non habent nisi unum esse. Id au- tem plane falsum foret, si, ut putant Ju- niores, existentia nihil aliud importaret, quam entitatem, aut realitatem nihilo op- positam : quia tres personae tres realitates important, et tres subsistentias realiter Demon stratur inter se distiuctas. Ueinde illi consequen- Secundo. ter ad praedictum principium affirmant, quod sicut in toto dantur partes substan- tioe, seu natune, sic etiam dantur existen- tise partiales eisdem corrcspondentes. Quod tamen exprese confutat D. Thom. in corp. art, ubi ait : Si contingeret, quod post consti- tutionem personse Sortis, advenirent Sorti manus, vel pedcs, vel oculi, sicut accidit in cseco nato, ex his non accresceret Sorti aliud csse • sed solum relaiio qusedam ad hujus- modi : quia scilicet diceretur esse non sotum secundum ea} quse prius habebat, sed etiam secundum ea, quse sibi postmodum adveni- rent. Quibus verbis satis perspicue tradit, quod in toto non datur nisi unica existen- tia, per quam existunt omnes partes, quas habet, et ad quam trahuntur omnes alia3 partes, quse de novo illi adveniunt, vel ac- quiruntur. Et simul docent, quod partes, quse adveniunt, non afferunt toti composito novum esse, licet illi entitatem addant. QuaB omnia directe contradicunt principiis Recentiorum, juxta quse existentia est eo- dem modo divisibilis, et composita, ac entitas, a qua illam nondistinguunt. Unde ipsi sentiunt non posse advenire toti composito partem aliquam, quin afferat novum esse. Et tamen D. Thom. affirmat, quod ex ejus adventu non accresceret aliud esse, sedsolum relatio ad partes, quatenus antiquum esse inciperet esse illarum.Dem- Tertio. que S. Doctor in hoc eodem sensu concludit negando, quod humanitas Verbo conjuncta afferat novum aliquod esse distinctum ab esse, sive existentia divinse personee assumentis. Sic igitur, inquit, cum humana natura conjungatur Filio Dei hypostatice personaliter , utsupra dictum esl, et non acci- dentaliter; consequens est, quod secundum humanam naturam non adveniat sibi novum esse personale, sed solum nova habiludoper- sonse prseexistentis ad naturam humanam. Et in respons. ad 2, quod continet praeci- puum motivum Adversariorum, nempe : Esse Filii Dei est ipsa nalura divina, et est seternum : esse autem hominis Christi non est divina natura, sed est esse temporale : ergoin Christo non est tantum unum esse : ad hoc, inquam, argumentum, cum posset respondere distinguendo duplex esse par- tiale, sive duplex esse duarum naturarum, ut Adversarii discurrunt; minime tamen ita respondit, sed negato duplici illo esse, dixit ^se^roeexistens Verbi communicatum fuisse naturee humanee, ipsi de novo adve- nienti : Ad secundum, inquit, dicendum, qvod DISP. VIII, DUB. III. quod illud esse xlernum Filii Dei, quod est divina natvra, fit esse hominis, inquanlum luimana natura assumiiur a jilio Dei in uhi- latem personx. Hsec autem sunt adeo aperte pro nobis, ut non soluni aliquo modo nos- trae sententioe faveant, quod negabat Vaz- quez ; sed illam omnino proponant, asse- rant, et confirment. ,1!1 Quoe vero ipse ex D. Thom. ioco citato n nobis opponit, non urgent, sed facile pos- ?la sunt explicari, si dicamus, quod per esse naturse divinae, et esse natura) humana) non significavit existentias, sed ipsas es- sentias, qua) esse quandoquc appellantur in usu S. Doctoris. Prsesertim quia licet utraque natura exis^at per eandem exis- tentiam, qua3 est una in abstracto ; potest tamen dici, quod habent aliud, et aliud esse in concreto : quatenus illudmet esse convenit naturse divinao primario, et per identitatem, et essentiam ; sed naturae hu- manee convenit secundario, et per solam coinmunicationem , retenta distinctione reali. Gui autem hoec minus satisfaciant, »n. respondebit cum Gajet. art. 2, ex quoest. 17, § Ad objccta autem, ubi inquit : Opinio illa posiia in quxstione illa de unione Verbi ut retractata concedenda est, nisi quis adeo desipiat , ut putet doctrinam in hoc ultimo libro tradiiam, et in aulheniicis libris eliam poiius probatam, scilicet in 3 sent. dist. 2, quxst. 2 et in quodl. 9, qvxst. 2, reducen- dam esse ad quxstiuncuiam vix cognitam inler opera Auctoris, et longe ante factam. Interpretatio autem, aut concordia loco- rum a Vazquio proposita nec vestigium apparens habet in S. doctore : vel designe- tur locus, in quo signiticet dari composi- tionem ex existentiis partialibus, vel unam existentiam compleri, et determinari per aliam, vel aliquam esse existentiam, qua? non sit ultima aetualitas rei existentis. Quod cum in scriptis S. Doctoris minime occurrat ; fit eam.concordiam fuisse a Re- centioribus excoqitatam ad eludendum ip- sius testimonia. Sod quam minime subsis- tat, constabit ex dicendis § seq. ubi illam subvertemus. Videantur etiam, quaj supra diximus num. 19. § n. Expenditur prima ratio pro eadem assertione. 78. Secundo probatur conclusio ratio- ne, quoe declarat superfluum esse, addere humanitati existentiam creatam praUer il- lam, qua existit persona Verbi : quoniam subsistentia Verbi unita humanitaii suffi- cit, ut humanitas subsistat absque alia subsistentia creata : ergo existentia Verbi humanitati unita sufficit, ut humauitas existat absque alia existentia creata. An- tecedens est certum : nam in Ghristo non datur aliqua subsistentia creata ; alias in ipso essent duae subsistentia), personalita- tes, ethypostases : quod est contra fidem : sufficit ergo subsistentia Verbi communi- cata humanitati, ut heec subsistat absque aliqua subsistentia creata. Gonsequentia vero probatur : tum quia non est minus potens existentia Verbi ad constituendam humanitatem existentem , quam subsis- tentia Verbi, ut illam reddat subsisten- tem : ergo si haec sufticit , ut humanitas subsistat absque alia subsistentia creata ; etiam existentia Verbi sufficiet, ut huma- nitas per illam existat absque alia exis- tentia creata. Tum etiam nam ideo sub- sistentia Verbi eufficit, quia continet eminenter subsistentiam creatam ; et ideo continet, quia est actus purus, et infinitus in linea subsistendi : sei etiam existentia Verbi est actus purus, et infinitus in linea existendi : ergo et continet eminenter exis- tentiam creatam, et sufricit, ut humanitas existat. Tum denique nam supposita ex parte Verbi sequalitate in continendo emi- nenter subsistentiam, et existentiam crea- tam, et supposita ex parte humanitatis capacitate ad subsistendum, et existen- dum ; nulla est ratio, cur subsistat per subsistentiam Verbi, et non existat per ejus existentiam : ergo primo concesso, debemus secundum admittere. Gonfirmatur : quia humanitati Ghristi Confir- attribuendum fest perfectius, et excellen- nia,l°- tius, nisi alias mysterio Incarnationis re- pugnet, prout per revelationem, et doctri- nam Patrum nobis manifestatur : sed hu- manitatem existere per existentiam Verbi absque alia existentia creata perfectius, et excellentius est, et alias mysterio Incarna- tionis non repugnat : ergo fateri debemus, quod humanitas Christi existitper existen- tiam Verbi absque alia existentia creata. Gonsequentia patet. Et major est certa apud Adversarios , qui frequenter illud principium assumunt, cum agunt de per- fectionibus Ghristi. Minor quoad primam partem satis liquet tam ex se, quain ex similitudine subsistentia3 : nam perfectius, et excellentius est, quod humanitas sub- 60 DE INCARNATIONE. EITu- gium. sistat per subsistentinm Verbi absque alia subsMentia creata : ergo etiam perfectius, ot oxccllontius cst, quod oxistat existontia Verbi absque aliqua cxistontia creata. Llndc ctiam constat socunda minoris pars : quia noc scriptura, ncc Patrum doctrina negant, quod humanitas oxistat por oxis- tvuiiam Verbi ; quinimo sicut Patrcs dicunt humanitatom subsistere in Verbo, sic di- cunt, quod in Verbo habuit cxistorc, ct existentiam, ut liquet ex testimoniis rola- tis § pracedent. — Adde Verbum sup- plevisse de facto immcdiate per se ipsum , quod in humanitate potuit : ct hac ratione supplevit subsistentiam : at nulla est ratio, cur potuerit supplere subsistentiam, et non potuerit supplere existentiam ; cum utram- que eminenter contineat : ergo supplevit oxistentiam : et consequentcr humanitas Christi existit de facto per existentiam Verbi. 79. Respondcnt Adversarii magnum csse discrimen inter subsistentiam, et exis- tentiam creatas : quia illa distinguitur realiter ab humanitate, unde loco suhsis- tentia3 creatse potest subrogari divina, et sic de facto contigit, ut flde edocemur. Sed existentia non distinguitur ab huma- nitate, cum aliud non sit, quam entitas posita extra causas : et consequenter humanitas non potuit spoliari existentia propria suscipiendo ejus loco Verbi exis- tentiam : quamvis si id fieri posset, per- fectius foret, ac cxcellentius. Sed minime satisfaciunt propositse simi- litudini. Primo, quia in prsesenti contro- yersia supponenda, aut preemittenda est distinctio realis inter naturam, et existen- tiam ; alias tractari non potest, ut in li- mine dubii observavimus : sed supposito, quod ita distinguantur, nulla est ratio, ut humanitas subsistat per Verbi subsistcn- tiam, et non existat per existentiam illius, ut ipsa solutio recognoscit : ergo ita in hac Secundo. controversia asserendum est. Secundo, quia subsistentia distinguitur realiter a natura, ut ipsi Adversarii non negant : ergo idem de existentia dicendum ost. Probatur con- sequentia : quia intimior est naturse subs- tantia , quam existentia : illa enim con- Yenit subsistentise tanquam intrinsecum complementum ut sit : unde ipsam comi- tatur in omni statu entis tam nominaliter, quam participialiter sumpti : existentia vero non convenit substantise ab intrinseco sed solum ex influxu extrinseco causse efficientis. Qua3 differentia satis elucet in Pneclu- dilurl. eo, quod heec praedicatio, homo est subsis- tens ost omnino necessaria haec vero, homo csl cxislens est proisus contingens, ot ali- quando falsa : quod minimc acoiderct, nisi subsistentia esset substantiae intimior, quam oxistcntia. Sed illud, quod ostalicui, magis intimum, minus ab co distinguitur, quam id, quod ipsi minus intimum est, ut ex ipsis terminis constare vidotur. Si orgo subsistentia distinguitur realiter a natura, et ha2c potest ab il!a separari, ut concedunt Advorsarii, ct liquet in mysterio Incarna- tionis; idem dc natura, et existentia di- cendum est. Tertio, nam rcpugnat, quod TYriio. ratio rocipiendi existentiam distinguatur realiter a natura, et quod existentia oodem modo non distinguatur : quippe si non distinguerotur conveniret naturse perse ip- sam, et independenter, atque antecedenter ad aliam rationem ab ipsa diversam : scd subsistentia est ratio natura3 ad recipien- dum existontiam : ergo repugnat subsis- tentiam distingui realitcr a natura, et quod existeutia eodem modo non distinguatur : Probatur minor : quia illud est ratio reci- piendi existentiam, quod contituit suscep- tivum quod illius; quippe cum susceptivum quo nequeat independenter ab aliquo sus- ceptivo quod illam recipore : sed subsis- tentia constituit susceptivum quod existen- tiae, nempe suppositum, aut subsistens : ergo est ratio recipiendi existentiam. Quo sensu D. Thom. loco cit. ex quaest. 17 D.Thor dixit : Esse pertinet et ad naluram, et ad hypostasim : ad hypostasim quidem sicut ad id, quod habet esse : ad naturam autem sicut ad id, quo aliquid habet esse. Natura enim significatur per modum formae. Et in resp. ad 1 : Esse consequitur naturam, na- turam non sicut habentem esse, sed sicut qua aliquid est : personam auiem, sivc hypostasim consequitur sicut habentem esse. Et idco magis retinet unitatem sccundum unitatcm hyposiasis, quam habeat dualita- tem secundum dualitatem naturx. Unde Quai formatur quarta impugnatio : nam ita proportionabiliter so habet subsistentia ad essentiam comparative ad actum essendi, sive existontiam; sicut se habet virtus proxima ad naturam comparative ad actum operandi, sive actionem : sed impossibile est, quod natura, quae non idontihcat sibi virtutom proximam, identiGcct sibi opera- tionem : ergo paritor ropugnat, quod es- sentia, quoe non identificat sibi subsisten- tiam, idontificet sibi existentiam : cum igitur essentia creata nequeat sibi identi- ficare DISP. VIII, DUI3. III. Gl ficare subsistentiam; consequens est, quod* nec existentiam sibi identificare possit. w Declaratur amplius vis harum impugna- iis lionum : Quoniam Adversarii nullam ra- i0» tionem assignare possunt , quare subsis- tentia distinguatur realiter a natura, et existentia similiter non distinguatur : ergo voluntarie, ct absque ratione procedunt, dum primum illud concedunt, et hoc pos- teriusnegant. Quod si dicant distinctionem subsistentiae a natura constare sibi ex hoc mysterio, in quo humanitas absque subsis- tentia invenitur : si hoc, inquam, respon- deant, nihil dicunt. Quoniam non dubi- tamus subsistentiain, et naturam distingui realiter; idque ex hoc mysterio constare. Nec dubitamus Recentiores hoc ipsum principium negaturos , nisi fide credere obligarentur : sicut familiare ipsis est ne- gare alia principia philosophica, ubi ulte- rius periculi timore non corriguntur. Sed inquirimus ab eis, quae sit radix, et ratio distinctionis realis inter naturam, et sub- sistentiam? Quae supposita ea distinctione, est quaestio longe diversa : sicut differunt an est, et propter quid esl. Plane nullam queunt assignare rationem, quae in exis- tentia non militet : et nos possumus assi- gnare non leves, nec paucas, quae magis urgeant in existentia. ut liquet ex imme- diate dictis. Si enim dicant subsistentiam esse modum, et determinationem substan- tiae; etiam substantia per existentiam de- terminatur, et habet specialem modum essendi. Si vero dicant subsistentiam esse extra conceptum essentiae; non minus extra illam est existentia, quippe quae de illa contingenter praedicatur. Si autem di- cant subsistentiam constituere concretum ; scilicet personam, aut suppositum, quod distingui debet a natura sicut quod a quo, et includens ab incluso; etiam existentia constituit concretum, nempe existens, quol debet a natura distingui sicut quod, et quo et includens ab incluso : natura enim so- lum existit ut quo, sicut proxime vidimus ex D. Thom. Porro si dicant subsistentiam esse terminum naturae, quae illam omnino completam, ac subinde incommunicabilem reddit; etiam existentia est terminus na- turae, et terminus magis ultimus; siquidem est ultima actualitas supponens in natura alia complementa, et quod ultimo adae- quate illam extra causas formaliter cons- termittamus; satis vero simile nobis vide- tur, quod casus in eaconditione implicatus sit possibilis : quia licet subsistentia sit ratio recipiendi existentiam, et ad illam praosupponatur, nihilominus praedictus crdo non est essentialis : unde potuit existentia independenter a subsistentia communicari. Potestque id contirmari exemplo acciden- tium : nam ita se habet substantia ad sub- sistentiam, sicut inheerentia ad accidens, ut diximus dub.-l, n. 16. Sicut enim prius est, quod substantia habeat modum sub- sistentiae, seu perseitatis, quam, quod exis- tat; sic etiam accidens prius habet uniri subjecto per inhaerentiam, quam existere, ut eo loco explicuimus : et tamen licet ac- cidens nequeat connaturaliter existere, quin habeat modum inhaerentiae ; nihilo- minus id absolute non repugnat, ut patet in accidentibus eucharisticis existentibus, et non inhaerentibus : pariter ergo licet connaturaliter nulla existat substantia, quin prius subsistat, et habeat modum perseita- tis, sive subsistentiam ; tamen oppositum potest divinitus fieri. In quo eventu subs- tantia erit subsistens non actu, sed aptitu- dine, et ex connaturali exigentia : sicut accidentia separata dicuntur entia in alio non actu, sed aptitudine. 88. Hoc ergo supposito, ad propositam quaestionem, proutunum, et alterum sen- sum proxime explicatum amplectitur, res- pondetur affirmative cum Godoi disp. 19, a n. 71. Et fundamentum, quo ducimur ad utramque partem est, quia non reperimus urgens aliquod motivum, ut id negamus, sicut opposita diluendo constabit ; unde standum est divinse potentia?, sicut in aliis omnibus, quas non afferunt ullam contra- dictionem, — Sed magis in speciali proba- tur resolutio quoad primam partem : nam existentia divina continet eminenter exis- tentiam creatam, potestque defectum ejus supplere absque a'iqua imperfectione : et hac ratione subrogatur de facto in Ghristo loco existentia} creatae, et propriae humani- tatis, ut constat exhactenus dictis, et prse- cipue | 2 ; ergo facta suppositione, quod natura creata privaretur propria subsisten- tia, sicut posset existere per existentiam propriam, sic etiam posset per divinam vice propriae subrogatam. Unde diruitur moti- vum a principio insinuatum : nam subsis- tentia est ratio recipiendi existentiam per se loquendo, et connaturaliter ; non tamen necessario essentialiter requisita : quocirca sicut fit supposito, quod humanitas existe- ret absque subsistentia; sic etiam ea sup- positionepraemissa, concedendum est, quod posset existere per cxistentiam divinam absquedivina subsistentia. Sed est bene observandum, quod cum Limita dicimus naturam privatam propria sub- ^{jf* sistentia , et existentia posse fieri exis- tentem per existentiam divinam , subsis- tentia divina non communicata; loquimur dc communicatione hujus subsistentise im- mediata, et quasi primaria, signiiicantes posse fieri unionem immediatam naturae humanae ad existentiam Dei non praeeunte unione ad subsistentiam eo modo, quo de facto contingere defendimus. Et hoc probat ratio a nobis facta. Si autem pror- sus excludatur unio ad subsistentiam di- vinam etiam consequenter , et ratione existentiae immediate communicatae ; im- possibile censemus, quod natura creata queat existere per existentiam Dei, quin consequenter subsistatsubsistentiis divinis, et sit in tribus divinis personis. Et ratio est, quam contra Durandum, et alios ex- pendimus dub. praeced. a nu. 44, nempe unionem immediatam creaturae cum aliquo praedicato absoluto divino esse unionem saltem mediatam cum tribus divinis perso- nis : eo quod absoluta sunt omnibus perso- nis communia, cum in absolutis non op- ponantur : ergo si natura creata privata propria subsistentia existeret per existen- tiam divinam, haberet suum existere in om- nibus divinis personis : ergo impossibile est, quod natura creata privatapropria sub- sistentia existat per existentiam divinam, et quod non reddatur personata, et subsistens per subsistentias divinas sibi communicatas ex consequenti, et mediate, ratione videlicet existentise. Diximus, nalura creaia privala propria subsistenlia, etc, quia si illam retineat, nequit reddi subsistens per sub- sistentiam DISP. VIII, DUB. III. 69 sistentiam divinam, ut infra statim dice- mus. 89. Secunda etiam nostrae resolutionis pars, nempe naturam creatam retenta pro- pria subsistentia, aut personalitate posse reddi existentem per existcntiam divinam sibi communicatam ; sive, etin idem redit, fieri posse, quod existentia divina commu- nicetur supposito creato loco propriae exis- tentia^, quam deberet habere, probatur eodem fere motivo. Nam sicut natura creata potest divinitus separari a propria subsistentia, sic etiam suppositum creatum potest separari a propria existentia; cum utrobique detur realis distinctio, et non detur essentialis connexio : quinimo in- timior est naturoe subsistenti, quam sup- posito existentia, ut supra diximus num. 79. Rursus sicut subsistentia divina con- tinet eminenter subsistentiam creatam, sic etiam existentia divina continet eminenter existentiam creatam; et neutrius commu- nicatio claudit imperfectionem, ut § 2 ustensum est. Ergo sicut subsistentia di- vina potest communicari naturae creatae loco propriae subsistentiae : sic etiam exis- tentia divina poterit communicari suppo- sito creato loco existentiae propriae, quam naturaliter deberet habere. Patet conse- quentia : quia nulla occurrit ratio, ut supposita aequalitate in aliis jam repraesen- tata, subsistentia divina queat communi- cari susceptivo proprio subsistentiae nempe naturae, et divina existentia nequeat com- municari susceptivo proprio existentiae, videlicet supposito, vel personae. — Et confirmatur ex dictis pro priori parte : quia natura cum propria subsistentia non est minus apta ad suscipiendum existentiam, quam eadem natura omni subsistentia pri- vata : sed natura creata privata omni sub- sistentia potest existere per existentiam divinam, ut num. prseced. ostendimus : ergo natura creata retinens subsistentiam propriam potest per existentiam divinam existere. Sed hic animadvertendum est, quod licet unio praedicta suppositi creati, aut naturae creatae subsistentis subsistentia propria fieret cum Deo in aliquo praedicato com- muni, nempe existentia; inde tamen non inferretur unio formalis mediata cum di- vinis subsistentiis, ita quod ab illis deno- minaretur subsistens : sed solum haberet unionem quandam materialem mediatam cum praedictis subsistentiis. Rado est : quia suppositum. et natura subsistens per subsistentiam creatam habent ultimum complementum in linea subsistendi : unde nequeunt suscipere cflectum subsistendi ab alia subsistentia creata, vel increata. Sicut hactenus ostendimus, quod si humanitas Christi esset existens per existentiam crea- tam ; minime posset fieri existens per exis- tentiam divinam, nec suscipere proprium ejus eiTectum. Unde sicut in hoc exemplo licet humanitas uniatur immediate cum subsistentia divina, et haec sit idem realiter cum divina existentia ; solum sequitur unio mediata materialis humanitatis cum exis- tentia divina : eo quod est incapax reci- piendi effectum ejus formafem : sic etiam in nostro casu licet humanitas subsistens subsistentia propria uniretur immediate divinae existentiae quae est idem realiter cum subsistentia divina; nihilominus unio cum praedicta subsistentia solum esset me- diata, et materialis : quia humanitas sub- sistens subsistentia propria est incapax suscipiendi proprium effectum subsistentiae divinae, ut magis explicabimus disp. seq. dub. 2 discutientes, an suppositum crea- tum possit assumi. Unde elucet discrimen inter primam, et secundam nostrae resolu- tionis partem : nam in priori, natura creata nuda ab omni subsistentia, et existentia uniretur immediate existentiae divinae, et mediate divinae subsistentiae participando ipsius efYectum formalem : at in posteriori, natura nuda solum existentia, et retinens subsistentiam propriam uniretur immediate existentiae divinae, et mediate divinae sub- sistentiae, non tamen recipiendo effectum formalemejus propter incapacitatem, quam ratione subsistentiae propriae haberet. Unde licet utrobique occurrat unio mediaia ad divinam subsistentiam ; prior tamen est formalis, posterior vero materialis, ut ex- plicuimus. Potestque magis declarari exem- plo materiae primae, quae immediate unitur animae rationali, et mediante anima unitur ipsius existentiae, et intellectui : sed unio mediata ad existentiam est formalis, quia materia recipit effectum existentiae, et de- nominatur existens : caeterum unio mediata ad intellectum est materialis, quia habet incapacitatem ad recipiendum ejuseffectum, et nequit intellectiva denominari. Recolan- tur supra dicta num. 41. 90. Sunt tamen contra nostram resolu- p,.jma tionem nonnullao objectiones, quas oportet o tjec.io. diluere. Nam in primis ex ea sequitur hu- manitatem conservando propriam existen- tiam creatam posse terminari per subsis- 70 Dh ENGAHNATIONE. matur. tenfctam divinam : quod directe repugnat principali assertioni, et motivis, quoe pro illasupra expendimus.Sequsla ostenditur: nam ideo natura subsistons pcr subsislcn- tiarn propriam, potest existere per oxisten- tiam divinam, quia licet sit completa in linea subsistendi, manct adhuc incompleta in linea existondi : sod etiam naturahabens existontiam propriam, et subsistcntia pro- pria carens, licet osset completa in linoa oxistcndi, maneret adhuc incompleta in linea subsistendi : ergo natura creata reti- nons propriam existentiam posset uniri ConQr- subsistentiae divinae. — Et confirmatur : quoniam non alia ratione humanitas ter- minata divina subsistentia non posset reti- nere exisientiam propriam, nisi quia per* sonaiitas divina per eam completur, vel actuarctur, quod est impossibile, ut § prac- cedenti ostendimus : sed hoc inconveniens minime inferretur : ergo, etc. Probatur minor : tum quia licet humanitas esistens per existentiam divinam terminetur per subsistentiam creatam, non sequitur quod existentia divina compleatur, vel acluetur per creatam subsistentiam : ergo vice versa non inferretur, quod per existentiam crea- tam compleretur, vel actuaretur subsisten- tia divina, ut paritatis ratio convincit. Unde pra^sens nostra resolutio non saiis cohoerere videtur cum principali assortione. Tum etiam quia licet humanitas suppona- tur terminata per subsistentiam Verbi, po- test ulterius terminari per subsistcntiam Patris, ut dub. G dicemus, quin inde col- ligatur subsistentiam Verbi compleri, vel actuari per Patris subsistentiam : ergo idem in casu objectionis dicendum est. Secundo : quia si Dous posset uniri im- mediate naturae creatoe secundum proprium conceptum existentiae, eadem rationo posset naturam creatam assumere secundum con- ceptum existentioe : consequens est falsum, ergo et antecedens. Sequela ostenditur a paritate subsistentia^ : quiaDeum commu- nicare humanitati subsistentiam, est, hu- manitatem assumere, ut constat ex com- muni sententia, et modo loquendi Theolo- gorum : ergo similiter Deum communicare humanitati existentiam est humaniiatem assumere. Minor vero probatur : nam Deus, ut diximus, potest communicare existentiam humanitati subsistenti subsis- tentia propria, atque ideosupposito : atqui suppositum est extremum inassumptibile a Deo, ut dicemus disp. seq. dub. 2; ergo Deum communicare existentiam non est Secundo. Conlir- niat »r. hurnanitatem, vol aliud extremum assu- mcrc. Teriio : quia ex unione euppositi creati lYrtio. cum existcntia divina non posset resulttre unum per sc, nec unum per accidens : ergo talis unio ost impostibilis. Antecedens quoad primam partem probatur, nam a l unum per se requiritur, quod unum ex extremis sit incompletum, et compleatur per aliud : sed persona creata est aliquid completum, siquidem subsistit ut quod; oxistentia vero divina nequit csse aliquid incompletum, ut ex seliquet : orgo repu- gnat, quod ex talibus extremis fiat unum per se. Secunda vero antecedentis pars etiam ostenditur : nam quod trahitur ad essc altorius, non advenit accidentaliter, nec cum eo constituit unum per accidens, ut docet D. Thom. num. 84 relatus : sed persona creata traheretur ad esse Dei ; si- quidem uniretur divinae existentice : ergo ex prsedicta existentia, vel persona crcata non fieret unum per accidens. — Et confir- matur : quia juxta commune Theologorum axioma omnis unio substantialis naturae cum Deo debet esse vel in natura, vel in persona : sed unio, quam concedimus, osset substantialis, et non esset in natura, nec in persona; siquidem ex unione hujus- modi non resultaret una persona, nec una natura : ergo unio personae creata^ cum existentia divina est impossibilis. — Adde talem personam in ea hypothesi esse, et non osse per se : quae est manifesta con- tradictio. Esset quidem per se, quia foret, ut supponitur, persona, de cujus ratione est esse perse, seu subsistere. Nonautem esset per se, quia haberet existere per existen- tiam divinam, ac subinde in ipso Deo. 91. Hae autem objectiones non probant Satisfit rei impossibilitatem; sed possunt haud P»maJ obscure expediri : et ideo persistendum uoni. est in resolutione proposita. Ad primam ergo respondetur negando soquelam. Ad cujus probationem, omissis pra)missis; ne- gamus consequentiam : et ratio disparita- tis desumitur ex propriis rationibus sub- sistentiae, et existentiae. Nam subsistentia ita complet, ut debeat ulterius compleri per existentiam, qua3 est ultima suppositi actualitas : sed existentia ita complet, ui non egeat ulteriori complemento ; cum ul- timum complementum absolute sit ipsa. Unde si Deus uniretur naturo3 humanae sub conceptu prieciso subsistentiae ; ulte- rius coinpleretur per existentiam creatam : quod est impossibile, ut ostendimus § pne- ceL nisp. vjii, nun. m. ced. Sed ex eo, quod uniatur sub conceptu prrecise cxistentire, non sequitur, quod actuetur, vel compleatur per subsisten- tiam creatam ; sed potius infertur, quod ipsam compleat, et actuet : quod nullum esse inconveniens satis liquet. Non ergo determinari debet possibilitas unionis ali- cujus prredicati divini ex eo, quod com- pleat, sed ex modo sive conditione com- plementi. ln quo sensu posset etiam oc- curri objectioni distinguendo praemissas. pjus — Unde confirmatio facile dispellitur ne- •^'j gando minorem. Cujus prima probatio manet ex dictis convulsa : quia subsisten- tia non est complementum existentiae ; sed vice versa existentia est actualitas sub- sistentire. Et ideo ex unione subsistentire divinre cum existentiacreata argueretur di- vinam esse incompletam, atque imperfec- tam : at ex unione existentire divinre cum sub- sistentia creata id non colligitur, sed magis, quod divina existentia compleat, et perfi- ciat subsistentiam creatam : quod nullum est inconveniens. Secunda etiam probatio non urget ob manifestam disparitatem : quia personalitas Yerbi non terminat hu- manitatem prrestando capacitatem ad per- sonalitatem Patris, sed ab hoc prrescindit, prrestans absolute suum effectum, seu per- seitatem : unde ex adventu personalitatis Patris non sequitur quod personalitas Fi- lii compleatur, aut perficiatur; sed solum quod coexistant in eodem extremo as- sumpto. Sed subsistentia ex proprio con- ceptu est ratio recipiendi existentiam, et constituit naturam proxime capacem exis- tendi : unde ultimo completur, ac perficitur per ipsam existentiam. Quocirca si in hu- manitate concurrerent subsistentia divina, et existentia creata ; non posset non illa perfici per hanc : quod repugnat. wti- Aa1 secnndam objectionem respondetur unda; procedere ex sola requivocatione, et di- •jec- Yersa acceptione terminorum : nam si as- sumere nihil aliud significet, quam sibi unire aliquid in aliquo prredicato ; sicut Deus communicans existentiam diceretur assumere creatam naturam, sic etiam di- ceretur assumere suppositum creatum, non quidem ad propriam personam, sed solum ad existentiam : quod ita explicatum nul- lam prreseferre absurditatem ; aut repu- gnantiam. Sed quiajuxta communem usum Theologorum prresenti providentire accom- modatum assumere est sumere in unitatem personre, ita quod assumptum prredicetur ut quod de persona assumente, et in ea sit : et quia repngnat suppositum croatum sic Deo uniri, licet queat existentiam ejus sufccipere : propterca negandum est, quod Deus communicando existentiam queat suppositum creatum assumere : quia istud nec conjungeretur Deo in unitate personre, nec posset in concreto de Deo prredicari, ut num. 89 explicuimus. Aliter contin- geret, si existentia divina communicaretur naturre creatre nudre ab subsistentia, ot cxistentia propriis : nam uniretur saltem mediate subsistentiis, sive personalitati- bus divinis, et de omnibus personis pos- set prredicari in concreto, ut n. 88 expli- catum est. 92. Ad tertiam respondemus, quod ex Diiuitur unione suppositi creati, et existentire di- ^SjJ, vinre non resultaret unum ens per se in linea naturre, tel personre, vel entis essen- tialiter, ac prredicamentaliter sumpti; si- quidem unio non fieret in istis raiionibus : sed resultaret unum ens per se in ratione existentis, sive entisparticipialiteraccepti : sicut ex unione personre creatre cum exis- tentia creata fit hoc modo unum per se : quatenus persona, qure supponitur esse ens per se, fit actuaiiter existens. Licet enim existentia sit actus extra essentiam rei; est tamen illi consonus, et ultimo illam complet; ut supra diximus. — Unde patet Et iiiius ad confirmationem : quia licet omnis unio substantialis cum Deo debeat fieri vel in absoluto, vel in relativo : ex quo vulgo dicitur debere esse vel in natura, vel in persona, nihilominus non requiritur, quod omnis unio in absoluto sit in natura ad hunc sensum, quod ex unione extremorum resultet una natura : sed satis est, quod fiatunum ens participialiter, videlicetunum existens : sicut in nostro casu contingeret. Potestque id declarari exemplo unionis na- ' turre creatre ad subsistentiam absolutam (de quo dub. seq.) fieret enim non in na- tura, nec in persona immediate ; sed in aliquo alio conceptu. — Per qure etiam diluitur augmentum difficultatis : nam cum personalitas det perseitatem , persona creata unita divinre existentire esset ens per se, existens tamen per existentiam di- vinam. Nec haberet esse in Deo : quia hoc significat conjunctionem in persona, ita ut unitum de illa in concreto prredicetur : quod tamen non contingeret in casu propo- sito, et repugnat supposito creato respectu divinre personre, ut suo loco dicemus. eme'r- 93. Supposito autem, quod persona dgefl"te? creata possit existere per existentiam divi- tates. con!ir« matio. 72 DE INCAHNATIONE. nam, ulterius queunt juxta praemissam hypothesim alia dubia proponi, quae illam consequuntur, v. g. an praedicta persona sanctificaretur per divinam existentiam et utrum inlinite; an constitueretur ab intrin- seco impcccabilis, et utrum ipsius opera forent iniiniti valoris, et similia. Et quia si haoc asserantur, videntur absurda tum ex se, tum quia excludunt necessitatem In- carnationis personae divinae ad satisfacien- dum infinite, et omnino perfecte pro peccatis hominum : quod aperte contradicit supra dictis disp. 1, fere per totam, ubi statui- mus necessitatem personae divinae ad satis- faciendum condigne pro peccato mortali ob infinitatem istius : idcirco ab absurdi- tate istarum consequentiarum posset impu- gnari resolutio nostra, quae illas fundat : nam plura ex illa inferuntur inconvenientia proxime insinuata. Resolu- Gaeterum minime labefactari potest hoc genere impugnationis : quia jam ostendi- mus, quod ex propriis, intrinsecis, et es- sentialibus principiis non repugnat existen- tiam divinam communicari immediate tam naturae, quam supposito creatis. Haec vero dubia, quae modo proponuntur, sunt quasi appendices praedictae resolutionis, quae juxta diversos sentiendi modos illi debent appli- cari. Unde sive in eis eligatur pars affir- mativa, sive negativa, minime evacuabitur veritas prsedicti principii, quod haec con- sectaria praecedit estque ab ipsis indepen- dens. Sed tamen curandum est, ut talium dubiorum decisio, quaelibet fuerit, resolu- tioni jam propositae, et firmatae, quantum fieri possit, cohaereat. Ethaecsufficiebatres- pondere in communi, reliqua in particulari remittendo ad proprias sedes. Nihilominus ad singula breviter respondebimus. Occurri- Ad primum ergo dicendum est personam ^guils?" creatam sanctificandam fore per existen- tiam divinam. et quidem infinite; si semel de facto humanitas ita sanctificatur per naturam divinam inclusam in Yerbi perso- nalitate, de quo infra disp. 12, dub. 2. Ratio est : quia sicut de facto personalitas divina unitur intrinsece humanitati, sic etiam in ea hypothesi existentia divina uniretur naturae creatae : et quemadmodum natura divina, quee est forma sanctificans, includitur in personalitate ; sic etiam in- cluditur in existentia divina, aut potius illam sibi absque distinctione virtuali iden- tificat : ergo sicut, et in illo sensu, quo natura divina per divinam personalitatem app]icatahumanitatemsanctiiicat;siceadem natura applicata personac creatae per exis- tentiam divinam sanctificarot talom perso- nam : et si prior sanctiiicatio sit moraliter infinita; idem de socunda dicendum est. Unde persona creata existons per existen- tiam divinam foret infinite moraliter sancta. Hincad secundum consequenter responden- dum est afiirmative : quia sanctitas infinita substantialis tollit ab intrinseco potesta- tem proximam peccandi, ut infra dicemus quaest. 15, agentes de Ghristi impeccabili- tate : sed persona creata existens existentia divina sanctificaretur infinite, et substan- tialiter, ut proxime vidimus : ergo exueret ab intrinseco potestatem proximam pec- candi : quodest esseimpeccabilem. Praeser- tim cum sanctitas illa per existentiam, qua parte est sanctitas, et infinita, non posset cum peccato cohaerere ; et qua parte esset substantialis, et pertinens ad esse suppo- siti, non posset per operationem peccami- nosam excludi. Denique ad teriium etiam respondetur affirmative : quia licet persona creata esset ex se, et in se limitatae per- fectionis in esse physico, nihilominus di- gnificaretur infinite moraliter per existen- tiam divinam : sicut modo, et in eodem sensu humanitas dignificatur per divinam personalitatem, ut explicuimus disputat. 1, dub. 6, § 3; sed tota dignitas moralis per- sonae operantis , cum substantialis , ac personalis est, derivatur moraliter ad ejus opera, ut liquet in operibus Ghristi, quae hac ratione sunt valoris simpliciter infiniti. ut ibi ostendimus. Ergo opera personae creatae existentis existentia divina importa- rent in aestimatione morali valorem sim- pliciter infinitum. Unde praedicta persona posset infinite mereri, et satisfacere. 94. Ex quibus sufficienter, licet breviter patet ad proposita dubia. Liquet etiam quod in Ghristo concurrunt plures tituli, ut sit impeccabilis, ethumanitas ejus sanc- tificetur infinite, et opera ipsius infinite valorentur; quam concurrerent in persona creata existente existentia divina. Quia hujusmodi persona solum haberet divinam existentiam, quae non constituit ens nomi- naliter, aut praedicamentaliter, sed solum participialiter; necest priucipium gworf, vol quo, vel complementum intrinsecum prin- cipii operandi; sed conditio, ut taie prin- cipium sit. At Christus Dominus, aut ejus humanitas non solum habet divinam exis- tentiam, ut hoc dub. ostensum est; sed etiam subsistentiam divinam, quae consti- tuit formaliter personam, et constituit prin- cipium Nota. DISP. VIII, DUB. 1 1 T. 73 cipium quod operandi, licet non per modum naturae, tamen per modum termini intrin- • Com- seci, et per se, ut recte declarant N. Com- p plut. abbrev. in lib. de Generat. disp. 15 explicantes differentiam subsistentiae, et existentiae in ordine ad operationem. Quo- circa plures in Ghristo rationes occurrunt, ut asseramus infinitam humanitatis sancti- tatem , impeccabilitatem, atque valorem operum simpliciter infinitum. Ca3terum in persona creata existente existentia divina, licet non omnes istae rationes occurrerent, ut ex se liquet ; adesset tamen ratio suffi- ciens ad asserendum similes denominatio- ncs, et efTectus : quia haberet existentiam divinam, quae sufficit, ut fundet praedicta, sicut supra diximus. Unde ex defectu sub- sistentiee, aut personalitatis divinae minime inferretur illam personam non esse infinite sanctam, impeccabilem, etc, sed inferre- tur, quod praedicta haberet ex paucioribus titulis, vel non ex tot titulis, quibus eadem habet Christus Dominus. Ad iliud vero, quod supra objiciebatur, nempe juxta hanc resolutionem tolli ne- cessitatem personae divinae ad satisfacien- dum condigne pro peccato gravi ; quod nostrae, et communi Thomistarum senten- tiae contrarium est : respondetur nihil minus sequi ex nostra resolutione. Nam cum communiter adstruimus necessitatem personae divinae pro tali effectu ; loquimur in eodem sensu, quo communiter nega- mus pro illo sufficere puram creaturam. Porro puroe creaturae nbmine illam signi- iicamus, quae nullum habet praedicatum substantialiter divinum, sive quae solum exornatur gratia et aliis donis accidentali- bus creatis, quantumvis magnis, ut non obscure insinuavimus in comment. ad art. 2, quaest. 1, num. 6 et disp. 1, num. 100. Unde extremum in hoc sensu purae crea- turae oppositum non est sola persona divina sistens in natura creata ; sed etiam per- sona creata existens existentia divina : quia licet sit pura creatura in ratione entis nominaliter, non tamen in ratione entis participialiter, et non solum haberet sanc- titatem accidentalem creatam, sed etiam sanctitatem increatam, et infinilam, ut explicuimus. Et in hoc sensu comprehen- ditur nomine personae divinae, quam ne- cessariam diximus ad satisfaciendum con- digne pro culpa gravi. Quod si D. Thom. et alii Theologi communiter signiiicent personam ex parte personalitatis atque ideo simpliciter divinam, ideo est, quia praesentem providentiam attendunt, non extendentes explicite doctrinam ad hypo- thesim metaphysicam, qualem hic versa- vimus. Congruentius autem fuit, quod satisfa- Adver- ciens condigne pro nostris culpis esset non tcillia- sola persona creata existentia divina, sed etiam persona divina simpliciter, et ox parte hypostasis ; licet quaelibet ad satisfa- ciendum condigne sufliceret. Tum quia satisfactio personae divinae non solum est sufficiens absolute, sed est sufiiciens ex pluribus titulis, ut supra diximus : in quam subinde providendo magis splenduit Dei liberalitas. Tum quia subsistentia, et existentia sibi connaturaliter correspon- dent, ut explicuimus § 3; unde praeterna- turale, et novum absque necessitate mira- culum foret, quod Deus communicaret naturae creatae divinam existentiam, non communicando subsistentiam divinam . Tum denique quia Deus in mysterio ln- carnationis voluit suam bonitatem mani- festare in summa sui communicatione ad extra, ut docet D. Thom. quaest. 1, artic. D.Thom. 1 et ibidem explicuimus in comment. ma- gis autem se communicavit communicando subsistentiam, et existentiam, quam si praecise existentiam communicaret. Unde congruentius fuit exequi mysterium, sicut de facto provisum est, quam communi- cando praeciseexistentiam personae creatae; licet id absolute non repugnet, et suffice- ret ad consequendum infinitam satisfac- tionem. IV. Refertur opinio contraria, et dissolvunlur ejus motiva prxter ultimum. 95. Sententia nobis opposita, asserens Christi humanitatem retinere propriam existentiam creatam, et per eam existere, est valde communis : illam enim ex anti- quistuentur B. Albert. in 3, dist. 6, artic. 5. D. Bonavent. ibidem dist. 5, art. 2, quaest. 1. Durandus dist. 0, quaest. 2. Scotus quaest. 1. Gabriel quaest. 2, art. 2, concl. 1. Almainus quaest. 2. Paluda- nus quaest. 3 circa finem. Richard. ar- tic. 2, quaest. 2 et quodl. 1, art. 3. Et ex modernis Pitigianus quaest. 1, art. 3, concl. 4. Faber quujst. 1, disputat. 14. Suarez disputat. 36, sect. 1. Vazquez dis- putat. 71, capit. 2. Lorca disputat. 68, numero quarto. Ragusa disputat. 127. B. Al- bertus. D. Bo- navcnt. Dui.niil. Scotus. Gabriel. Almai- nus. Paluda- nus. Bicliar- dus. Petigia- nus. Faber. Suaiv/. Yazquez. Lorca. Bagusa. 74 1)K INCARNATIONE. Hurtado. 1 argu- mentnin ab aucto- ritato. Sexla Synod. Septiraa Synod. D. Da- masce* nus. Conlir- matio. Diruitur funda- montuni. Gaspar Hurtado disputat. 12, difficul. 1, ot communiter omnes Recentiores. Quam aliqui conantur attribuere D. Thom. et pro illa opponunt aliqua testimonia S. Doctoris. Sod quam nihil subsidii habeat ab hac parte, liquet ex supra dictis a n. 75. Unde aliter ab auctoritate probatur : nam in sexta Synodo generali actione 4, in opistol. Agathonis Papa?, et actione 11, iu epistol. Sophronii dicitur Verbum as- sumpsisse humanam naturam cum omni- bus suis partibus, proprietatibus, et per- fectionibus . Gonstat autem existentiam creatam esso perfectionem propriam na- tune humanoc, et ei connaturalem, non minus, quam partes, aut proprietates. Ergo ox sententia illius Synodi Verbum assumpsit humanitatem existentem pro- pria, et sibi connaturali existentia. Deinde in septima Synodo actione 6, tom. 3, col- lat. 8, quidam Epiphanius Episcopus hoc constituit discrimen inter naturam, et hy- postasim, quod natura solum dicit hu- manitatem existentem ; hypostasis autem subsistentiam addit. Gum ergo in Ghristo sit natura humana ab hypostasi Verbi dis- tincta : sequitur naturam humanam in Christo habere existentiam creatam, et propriam a Verbi subsistentia, et existen- tia. Tandem D. Joann. Damasc. lib. 3 de fide cap. 3, docet Verbum assumpsisse humanitatem non privatam existentia,ha.\id obscure significans humanitatem prius ha- buisse existentiam quam assumeretur, et illa non fuisse privatam, ac subinde ipsam retinere in Verbo. Unde consequenter af- fjrmat capit. 11 et 12, humanitatem ha- buisse existenliam in Verbo, et non per Verbum, ut refert Suarez loco cit. § Dico primo. Gonfirmatur : quia Aristot. 2 de anima capit. 4, textu 37, docet, quod Vivere vi~ ventibus est esse : sed in Christo Domino datur duplex vivere, scilicet divinum, et humanum : sicut datur duplex natura in- confusa, et impermixta, ut Fides docet, et constat ex dictis disp. 3, dub. 1; ergo in Ghristo datur duplex esse, sive quod idem re ipsa est, reperiuntur in eo duo existen- fci&B. 96. Sed ha3c parum urgent. Ad primum testimonium ex sexta Synodo respondetuf Verbum divinum assumpisse humanita- tem cum omnibus suis perfectionibus compossibilibus cum unione hypostatica, secus vero cum incompossibilibus. Exis- ceni. tentia autem creata est incompossibilis cum existentia personai divinae in humani- tate, ut constat ex dictis § 3. Unde sicut liac rationc humanitas non retinuit subsis- tentiam propriam, ut omnes catholice fa- temur; ita nec existentiam creatam roii- nuit. Ad secundum dicendum e9t sensum verborum illius Epiphanii non esse, quod natura sit realitor sua existentia, sed quod omnis natura ost existens radicaliter, id est, apta existere perpropriam existentiam. Unde non infertur, quod humanitas, quoe est in Ghristo, habuerit existentiam pro- priam, sed quod illam haberet, nisi fuisset praventa por Verbum, sicut omnes de sub- sisteutia affirmamus. Ad tertium ex D. Damasceno respondet Sensus Vazquez, licet nobis contrarius, disputat. Da cit. numero quinto, nihil momenti habere. Et merito : quia mens Damasceni eo res- piciebat, ut ostenderet contra hsereticos naturam humanam per assumptionem non fuisseanihilatam, aut destructam. Ad quod nihil refert, quod fuerit existentia propria privata, si habuit existeniiam divinam : semper enim verificatur habuisse existen- tiam. Unde loco verborum illorum, quibus Faber explicuit Damascenum in transta- tione : Neque revera humana natura in Dei- tatis naturam versa, neque subsistenlia, existentiaque privata, quae nobis oppo- nit Suarius : longe melius Bilius con- vertit ex Grceco , Neque in nihilum redacta : quod satis nobis explicat Damas- ceni sensum. Et observari debet, quod stando ipsi translationi Fabri sicut huma- nitas Ghristi dicitur non privata existentia, sic etiam subsistentia, Neque subsistentia, existentiaque privata. Et tamen Suarius, et omnes concedimus, quod humanitasGhristi loco subsistentiae proprke habet subsisten- tiam divinam. Sic ergo dicendum est de existentia, et quod Damasceni sententia fuerit, humanitatem Ghristi non fuisse privatam omni subsistentia, et existentia, idque verissime : quia licet privata fuerit subsistentia et existentia propriis, habuit tamen subsistentiam, et existentiam divi* nas : unde in nihilum redacta non esi, ut traducit Bilius. Ad ultimum ex eodem Da- masceno respondetur ipsum solum asse- rere, quod humanitas habet existentiam in Verbo : ex quo nihil contra nos infertur : verificatur enim, sive illa existentia sit di- vina, sive creata : quinimo magis signifi- cat, quod eadem sit existentiahumanitatis, et Verbi ; sicut si diceremus humanitatem habere disp. vin. DUff iii. ii;il)oro existentiam in proprio supposito, Qon significaremus diversas oxistentias, sed eandcm suppositi, et naturae. Quod autem ex Damasceno addit Suarius : Et non per Verbum, illud posuit do suo : quia nec illa verba formalia, nec alia ajquivalonlia habet Damascenus loco citato. Ad coniirmationem, quam vebemcnter urget Vazquez, respoudetur nihil ex illo Aristotelis testimonio colligi contra nos nam si vivere sumatur pro actu vivendi manifestum est talem actum non esse cxis tentiam vivcntium, sed eam supponcre. Si autem vivere sumatur proprincipio vivendi est quidem esse essentiae ; sed distinguitur ab actu existentise. Unde ex praedicto testi- monio probabitur quidem in Christo esse duplex vivere, et consequenter duas essen- tias aut naturas. Sed non probatur quod in ipso sint dua3 existentiie, nisi prius Vaz- quez ostendat, quod vivere sumitur pro es- sentia, et esse pro existentia : id vero ex pra)dicto testimonio minime ostendet. Unde Lorca disputat. cit. numero sexto, dixit : Quod autem adducitur ex Aristol. inepte ad- ducitur, etc. Legitimus autem sensus Phi- losophi eo loco est, quod vfoere sumptum nonpro essentia, aut vita substantiali, sed pro operatione vitali est esse existentise, non quidem formaliter, sed causaliter : quia existentia viventium corporalium (de qui- bus agebat), dependet ab operationibus vitalibus, praesertim nutritione, et motu cordis : quoniam illorum existentia absque istis non consistit. Et liquet hoec sententia ex ipso textu : nam statuit Arist. animam esse causam viventis formaliter, tinaliter, atque efficienter : utque hoc posterius pro- baret, dixit, quod vivere in viventibus est esse. Anima antem non causat efficienter vitamsumptam pro essentia, sed illam for- maliter constituit. Ergo Philosophus per vivere, aut vitam non significavit esscn- tiam viventis, sed ejus operationem. In quo sensu optime proceditillius discursus : quia anima influit efticienter in operationem, seu motum vitalem, a quibus viventis existentia dependet : unde recte infertur animam csse viventis causam non soium formaliter; sed etiam in genere causce efli- cientis. 97. Arguitur secundo : quia esientia, et existentia humanitatis non distinguuntur realitor : sed humanitas habet propriam essentiam distinctam ab essentia, et exis- tentia Verbi : ergo habet propriam exis- tentiam creatam a Verbi existentia diver- sam, et per eam existit, Caeteraconstant. Et major probaturab Adversariis ex principiis neralibus, quibus ostendere soleut iden- titatem inter essoniiam, et existentiam cu- juslibet rei, ot possunt ita applicari. Tum quia existcntia non estaliud, quamid, per quod aliquid constituitur extra causas, et distinguitur a nihilo : sed humanitas per suam entitatem habet esse extra causas, eta nihilo distingui : ergo per se ipsam, et inde- pendenter ab aliosibiaddito habet existere. Tum etiam quia existcntia est entitas ac- tualis, siveactualitas cujuslibetrei: sedhu- manitas per se ipsam connotando actionem efilcientiscst quaedam entitasactualis : ergo per se ipsam, et absque alio addito importat suam existentiam. Confirmatur urgenler : quia si humani- ConGr- nitas existeret per existentiam Verbi, non matl°* habuisset existere pro ullo priori ad unio- nem cum Verbo : implicat enim esse, aut intelligi eiiectum formalem pro priori ad formam unitam, a qua prsestatur : sed hu- manitas Ghristi fuit existens pro aliquo priori non quidem temporis, sed naturae ad unionem cum Verbo : ergo humanitas non existit per existentiam Verbi, sed per existentiarn creatam, et sibiconnaturalem, et propriam. Minor probatur tumD. Thom. D.Thom. infra qua^st. seq. art. 2 ad 3, ubi docet, id, quod assumitur, non esse terminum assumptionis, sed praeintelligi ad assump- tionem : sed humanitas est, quae assumi- tur : ergo praeintelligitur ad assumptio- nem : si autem non existeret pro illo priori, minime praeintelligitur humanitas, sed esset actu nihil : existit ergo pro ali- quo priori ad unionem cum Verbo. Et quaest. 6, artic. 4 ad 3 docet, quod caro Christi prius natura fuit ens, quam fuerit Verbo personaliter unita : sed ens, ut dis- tinguitur contra nihil, dicit existentiam : ergo humanitas, priusquam Verbo perso- naliter uniretur, existentiam habuit. Tum etiam quia prius est aliquid esse, quam esse assumptum : ergo prius est aliquid existere, quam existere in assumente : ergo humanitas priusquam ad Verbum assu- meretur, eique uniretur, habuit existere. Tum deniquo quia omnis actio producens aliquid communicat existentiam suo ter- mino ; siquidem producere est darc esse, et produci est recipere e^se a suo prin- cipio : sed pro priori ad assumptionem fuit creatio anirmc rationaljs, et pro- ductio, scu generatio humanitatis, ut sa- tis constat ex dictis disputat. 5, dub. %t 7G 1)1«: INCAHNATIONE. ubi explicuimns distinctionem, et ordinem pnedictarum actionum : ergo pro priori ad assumptionem creatio animae, et gene- ratio humanitatis communicaverunt suis terminis existentiam : atque ideo humani- tas Christi habuit existerc pro priori na- turae ad unionem cum Verbo. Soludo 93 ^d argumentum respondetur nc- menti. gando majorem : oppositum emm constat ex supra dictis dub. 1, § 3. Ad primam autem probationem in contrarium dicen- dum est existentiam esse id, quo aliquid constituitur extra causas non utcumque sed ultimo, et complete ; et similiter esse, quo aliquid distinguitur a nihilo non prae- cise objective, quod essentiao rerum habent secundum se, sed etiam subjective, et in se per modum entis participialiter dicti. Licet autem humanitas per sua praedicata essentialia distinguatur objective a ni- hilo; et licet per suam entitatem, ut ter- minat actionem agentis, habeat esse extra causas inchoative, et vialiter : nihilomi- nus ut complete, perfecte habeat esse extra causas, et ut distinguatur subjective parti- cipialiter a nihilo, non sufficit sola ejus entitas; sed requiritur, ut illi superadda- tur major actualitas quam vocamus exis- tentiam : cujus formalis effectus est cons- tituere essentiam extra causas simpliciter, et complete. Humanitas ergo pro priori ad unionem cum Yerbo non fuit constituta simpliciter, et complete extra causas; si- quidem una ex causis, a quibus dependet, est subsistentia, seu personalitas, quam certum est non habuisse pro priori ad ta- lem unionem. Unde non potest dici, quod humanitas projpriori ad unionem cum Verbo extiterit, nisi secundum quid, et cum addito diminuente; nempe vialiter, inchoative, et cum ordine practico ad exis- tentiam. Ex quibus etiam patet ad secun- dam probationem : quia existentia nec est entitas, quae denominatur actualis, nec est quaelibet entitatis actualitas ; sed est determinate illa actualitas tam perfecta, quse ultimo perfecte, et complete consti- tuit rem extra causas. Quamvis autem humanitas Christi pro priori ad unionem cum Verbo fuerit aliqua entitas actualis, sive habuerit aliquam actualitatem ; nihi- lominus non habuit actualitatem uitimam, et completam : quia adhuc non erat deter- minataper subsistentiam, nec habebat esse in supposito, a quo dependet. Et ideo pro illo priori non habuit existere nisi cum addito, viaiiter, et cum ordine practico ad ultimam, ac perfectam existentia} actuali- tatem. Praesertim cum existentia nequeat communicari natune, aut partibus nisi dependenter a supposito, cui convenit ut quod, et dependenter a subsistentia, sive, personalitate, quae est ratio constituendi suppositum, et rccipiendi existentiam. Unde pro priori ad praedicta non potuit humanitas esse existens, id est, ultimo, et perfecte sistens extra causas. Recolantur, quse diximus loco cit. et ibidem % 4, ubi explicuimus ordinem inter subsistentiam, et existentiam. Videantur etiam, quae di- ximus tractat. 6, disp. 7, num. 4 et num. 75, ubi exposuimus qualiter ad existentiam pertineat constituere rem actualem, sive extra causas non utcumquc, non vialiter, aut solum in fieri, sed complete, per- fecte, et in facto esse, et in esse quieto. Ad coniirmationem respondetur negando Respon- minorem : oppositum enim docent Patres, coSnfir^a. ut constat ex supra dictis a num. 72. Ad tionem. primam autem probationem in contrarium Etiditor respondetur juxta doctrinam proxime tra- p^^jo ditam concedendo, quod humanitas Ghristi prseintellecta fuerit ad assumptionem, et quod caro Christi prius fuerit ens, quam Verbo personaliter unita, ut D. Thom. eis locis asserit. Inde vero non infertur, quod caro, et humanitas habuerint existentiam pro priori ad unionem : sed solum, quod habuerint actualitatem essentiae cum or- dine ad existentiam in eodem momento sibi communicandam : quia existentia non est quaelibet rei actualis ; sed ultima, sive quse complete, et perfecte rem extra cau- sas constituit. Allucinantur vero in hac parte Adversarii, dum imaginantur nul- lum reperiri medium inter purum nihil, et ens existens, sive inter statum merae possibilitatis intra causas , et statum existentiae in se. Quod facile corrigere possent attendendo, quod res priusquam sit adaequate extra omnes causas, incipit esse extra aliquas : et tunc pro illo signo non est existens, nec merum nihil; sed importat exercite suam entitatem ut ten- dentem ad existentiam ; quam tandem sor- titur, cum ponitur extra omnes causas. Unde solum potest dici pro illo statu me- Nota. dio existere secundum quid, hoc est viali- ter, quia tenditad existentiam; non tamen simpliciter , quia adhuc non intelligitur extra omnes causas, a quibus dependet in existendo. Idque in nostro casu facile in- telligitur ex eo, quod humanitas ut sit, dependet a subsistentia : et tamen pro priori disp, vin, dub. ni 77 priori ad unionem cum Vorbo nullam sub- sistentiam habet : atque ideo pro priori ad unionem non existit. In physicis etiam hoc non obscure apparet in materia, et forma pro illo priori in quo praesupponuntur ad totum, et illud causant : important enim actualitatem suarum cntiiatum, alias cau- sare non possent, cum causent illas com- municando : et tamen pro priori ad totum non existunt : tuni quia adhuc non intel- liguntur extra omnes causas; cum a toto dependeant : tum quia existentia convenit per se primo toti composito, et ejus par- tibus. Habent ergo pro illo priori suas es- sentias actuales, sive cum ordine proximo ad existendum; sed tamen pro illo priori non habent existentiam, nec praesupponun- tur, aut praeintelliguntur existere. Et in hoc sensu docet D. Thom. humanitatem, et carnem Ghristi praesupponi ad assump- tionem, sive unionem personalem cum Verbo. cunda. 99. Ex quibus patet ad secundam mino- ris probationem : nam licet verum sit prius esse, quam esse assumptum , illud tamen esse, quod assumptioni praesuppo- nitur, non est esse existentiae, sed est esse essentiae actualiter tendentis ad existen- tiam. Sicut si diceremus prius esse, quam esse existens; non significaremus, quod esse ad existentiam praesuppositum sit esse existentise ; implicat enim contradictio- nem, ut liquet ex terminis : sed significa- retur, quod esse essentise actualis, et exer- citae praesupponitur ad existentiam , ut illam actu recipiens, et est in suo genere, nempe causae materialis, prius. Idem ita- que significatur, cum dicitur prius esse, quam esse assumptum. Et ratio est, quam saepius insinuavimus, nempe subsistentiam esse rationem suscipiendi existentiam , constituit enim ejus subjectum quod, nempe suppositum, aut subsistens : unde neces- sarium est ad existentiam praesupponi quod praesupponitur ad subsistentiam. Sicut ergo humanitas non praesupponitur sub- sistens ad assumptionem; nec potest dici prius fuisse subsistentem, quam fuerit as- sumpta : sic etiam pro priori ad assump- tionem humanitas non fuit existens, nec dici valet prius fuisse existentem, quam assumptam. Sed in utraque comparationc solum praecedit essentia actualis cum or- dine exercito tam ad subsistentiam, quam ad cxistentiam. eitia. Ad tertiam probationem respondetur, quod licet actio productiva termini tendat per se ad communicandum ei existentiam, et illam per se loquendo communicet; ni- hilominus fieri absolute potest, quod solam entitatem actualcm, quae est subjectum existentiae, producat in termino, et non communicet ipsi existentiam : quia impe- ditur, et praeoccupatur per aliam actionem, quae in codem momento existentiam tri- buit termino per priorem octionem pro- ducto, ut ostendimus loco in ipsa proba- tione allegato, num. 28, et prius dixeramus tract. 6, disp. 2, num. 25, ubi id exemplo satis apto ex N. Gomplutensibus explicui- mus. Unde licct creatio animae, et genera- tio humanitatis Ghristi sint actiones aliquo ordine naturae praecedentes actionem as- sumptivam, et per se loquendo deberent existentiam terminis sibi correspondenti- bus communicare : de facto tamen solam eorum entitatem, quae est subjectum exis- tentiae, produxerunt communicando exis- tentiam : quia alia actio superioris ordinis eo momento concurrit, quae id impedivit; assumendo humanitatem, ad existentiam divinam in persona Verbi : quo supposito, superiluum, et impossibile fuit, quod exis- tentia creata, et connaturalis humanitati per alias actiones fieret, aut communica- retur; ut supra ostendimus. Potestque haec doctrina magis explicari, Fulcitur et fulciri exemplo in hocmet mysterio oc- d061"0* currente : quia sicut omnis actio produc- sionis. tiva tendit ad communicandum existen- tiam suo termino : sic actio creativa tendit ad communicandum suo termino subsisten- tiam; idemque dici potest de actione gena- rativa : eo quod creari, generari, et fieri simpliciter est rei per se subsistentis. Et tamen licet actio creans animam Ghristi, et actio generans ipsius humanitatem prae- cesserint actionem assumptivam ; nihilo- minus suis terminis subsistentiam minime communicaverunt : quippe in praedictis anima, et humanitate nunquam fuit alia subsistentia , quam Verbi ; ergo pariter quamvis actio creans, et actio generans humanitatem Ghristi per se loquendo com- municarent his terminis existentiam , illam tamen non communicaverunt de facto : sed praecise attigerunt entitatem actualem eorum terminorum, illam subjiciendo exis- tentiae per aliam actionem communicandce. Et ratio est eadem utrobiquc : quia vide- licet humanitas Christi habuit in eodem momento tam subsistentiam Verbi, quam existentiam divinam ex vi actionis assump- tivae tunc concurrentis : unde impeditae DE INCAUNATIONE. Expli- calur aniplius [magina tio Suarii corr gi- tur. sunt subsistontia, et existentia createe liu- nianitati connaturalos, et propriee : atque ideo auperfluum, quinimo facta hac sup- positiono, impossibile fuit, quod per alias actiones producerentur : et consequenior hujusmodi actiones debuerunt sistere in attingendo entitatem actualem suorum torminorum non attingendo subsistentiam, et oxistentiam. 100. Ex quibus iit, quod comparando creationem anima), et generationem hu- manitatis Ghristi cum assumptione; si attendamus ad ipsas prout in iieri, prior sit creatio anima;, et genoratio humanita- tis, quam hujus assumptio : sed si atten- damus ad ipsas prout in facto esse, et in termino, prior sit assumptio, quam animaB creatio, et humanitatis productio : et con- sequenter, quod attendendo ad factum esse debet concedi animam, et humanitatem prius esse assumptas, quam productas. Qiue doctrina adeo difficilis visa est Sua^- rio, ut loco supra citato g Verum tamen, dixerit continere tot falsa, et non intelligi- bilia, ut sufliciat ad confirmandam ejus sententiam. Sed fallitur : quia prsedicta doctrina est vera , intellectu facilis , et prorsus consona Patrum menti, ut statim ostendemus. Haec enim adest differentia inter produci, et esse productum, inter fieri, et factum esse, quod primum non- dum dicit rei existentiam, sed ipsius or- dinem, et promotionem ad existendum : secundam vero importat rei existentiam, sive sistentiam in suo termino, et esse quieto. Hoc autem posterius non contigit animse, et humanitati Christi independen- ter ab assumptione : quia non susceperunt existentiam, nisi mediante subsistentia divina, quae ex generali subsistentiffi con- ceptu fuit ratio recipiendi existentiam : quippe generale est, quod aliquid prius sit in se completum, et determinatum pcr subsistentiam, quam quod existentiam suscipiat : nam esse est suppositorum, ct subsistentium ut quod. Porro subistentia divina non per aliam actionem communi- cata humanitati fuit, quam per assumptio- nem humanitatis ad eandem subsistentiam. Unde prius fuit humanitatem esse assump- lam, quam esse existentem. Greatio autem animee, et humanitatis generatio consi- deratse in facto esse important suorum torminorum existontiam, in qua tandem sisluut, atque ab infiuendo deslsiunt. Quo- circa qua veritate, et proprietate in hoc mysterio assumptio fuit prior, quam hu- manitatis cxietentia; pariter iuit priur, quam creatio animffi, el o liuma- nitatia in faeto eese. Nec hoc habel m i jorem difUcultatem, aut exi supra intelligentiam, ut Suarii oxa^eratio oppo- nebat. Et in lioc sensu magna cum propriotato, Firma- ot summo ingenii acumine S. Leo Magnus tur a opist. 11, ad Julium contra Euticliotom D.^Leo- dixit : Natura quippe noslra assumpla est, nis- non ut prius creala assumeretur, sed ut ipsa assumplionc crearetur. OTdinatur enim creatio ad dandum suo tormino existen- tiam, et tunc terminus dicitur creari iu facto esse, quando existentiam suscipit. Quia igitur actio creans non dedit huma- nitati existentiam, sed pneventa est ac- tione assumptiva prius subsistentiam, et deinde existentiam divinam communi- cante : propterea merito dicitur humani- tatem non prius fuisse creatam (hoc est in facto esse), quam assumeretur; sed potius ipsa assumptione creari : nam communi- cavit existontiam, quam per se loquendo creatio, aut generatio deberent communi- care. Et eadem est sententia aliis Patribus relatis a num. 72, ut cum Sophronius, sophro-i approbante sexta Synodo generali, de carne nius- : Ghristi dixit : ln illo itaque, nempe in Verbo, ei non in semetipsa habuit existen- tiam unam. Et D. Fulgentius : Dicimus D. rui- Dei Verbum sux carnis assumplione concep- £ent- ium, ipsamque carnem JJei Verbi incarna- iione conceptam. Concurrerunt itaque in eodem momento creatio attingens entita- tem aninue, generatio producens humani- tatem, et hoc pacto ordine generationis, ot in genere causae quasi materialis prte- cesserunt assumptionem producendo, et praeparando rem assumendam. Sed cum insuper ex natura sua, et per se loquendo deberent subsistentiam, et existentiam suis terminis communicare; supervenlt assump- tio, et illas ab hoc effeetu impedivit, com- municando humanitati subsistentiam, et existentiam divinas, illamque constituondo in esse quieto, ct in facto esse. Unde licot attondendo ad heri, creatio, et generatio praBcedat assumptionem, attendendo ta- men ad factum csse assumptio est illis prior : quia ab assumptionc habuerunt, quod ipsarum terminus subsisteret, ct existeret, ut cxplicatum ost. 101. Arguitur tortio, quia non repu- 3argu^ gnat, quod Deus communicet humanitati meilU,m cxistentiam creatam absque subsistentia creata, sive supposito; in hoc enim nulla apparot DISP. VIII, DUR III apparet implicatio, sicut de facto non da- tur in eo, quod accidens cxistat indepen- dontcr ab inhserentia, et nou obscure cons- tat ex supra dictis § 4 ; sod humanitas sic existens esset terminabilis a subsistentia divina, sicut posset terminari per subsis- tentiam propriam, qiuc in illa ominonter continetur : ergo nulla est implicatio in eo, quod Deus assumat humanitatem exis- tentem per cxistentiam creatam, et sibi propriam : sed supposito, quod hoc non repugnet, congruentius est dicere, quod ita de facto contigerit, ut vitcntur plurcs diffi- cultates, quee cx nostra sententia emer- gunt : ergo asserendum est. Confir- Confirmatur : quia optime intelligitur, quod Deus communicet humanitati subsis- tentiam non communicando existentiam : ergo posset communicare humanitati sub- sistentiam divinam, licet illi non commu- nicaret divinam existentiam, sed illam re- linqueret cum sua propria existenta creata : Consequentia patet. Et antecedens suade- tur : nam prior est ordine naturoe commu- nicatio subsistentiae quam communicatio existentia^ ; cum subsistentia sit ratio reci- piendi existentiam, ct hsec sit ultima rei actualitas, juxta dicta dub. 1, § 4; sed prius non dependet a posteriori, potestque ab illo divinitus separari : ergo optime in- telligitur, quod Deus communicet huma- nitati subsistentiam non communicando cxistentiam. Satisfit Ad argumentum, (quo convincitur As- mento. turicensis, ut concedat humanitatem con- servando propriam oxistentiam potuisse absolute terminari subsistentia divina), respondetur habere plures defectus, prout contra assertionem dirigitur, et in minori subsumpta, et in ultima consequentia ap- plicatur. Nam licet absolute illud esset possibile ; magis tamen decuit, quod hu- manitas existeret existentia Verbi ob hujus excellontiam, et dignitatom; et quia posita existentia divina, superfluit creata, ut li- quet in subsistentia, et constat ex dictis | 2, et sic sentit de facto reiatus Auctor. Sed magis in particulari respondetur ma- jorem esse incertam, an videlicet possit humanitas existere, quin subsistat : et il- lam negat Alvarez disp. 14, in resp. ad 11. Illa tamen concessa juxta doctrinam traditam § 4, neganda est minor ob ratio- nos ibi assignatas : quia videlicet existentia est actualitas tam subsistentiije, quam sup- positi, et repugnat personam divinam per existentiam creatam actuari. Proesertim cum porsona divina afferat existentiam in- creatam, quso nequit cum existentiu creata humanitatis unam per se existentiam tota- lem componere, ut ostendimus § 3. Licet ergo humanitas habens existontiam pro- priam posset terminari per subsistentiam creatam ; non tamon per divinam ; quam- vis hoec illam eminenter continoat : quia ad unionem non sufiicit sola continentia, sed aliae ctiam conditiones servandre sunt. Sicut etiam lumen increatum continet emi- nenter creatum lumen; cujus tamen vices supplere non potest : quia in hoc generc unionis clauditur necessario imperfectio, quod por species, et operationes, comploa- tur, ut diximus num. 8(3, et loco ibidem relato. Ex quibus ad confirmationem responde- tur negando anteccdens : repugnat enim quod Deus communicet subsistentiam , non communicando aliquam existentiam : alias humanitas subsisteret in rerum na- tura, et nullo modo existeret : quod ma- nifestam claudit contradictionem. Rursus Deus nequit communicare subsistentiam increatam, conferendo croatam existentiam ob ea, quae proxime diximus. Unde re- pugnat , quod communicet propriam subsistentiam, et quod ex consoquenti non communieet existentiam propriam. Ad probationcm autcm in contrarium respon- detur, quod licet prius, in quantum tale, non depondeat a postcriori ; potest tamen cum illo osse necessario connexum : sicut causa actu causans est prior elfectu; et nihilomiuus nequit es«e causans, quin ci coexistat effeetus. Omnipotentia similiter est prior possibilibus, a quibus tamen se- parari non potest, ut ea inferat. Et Theo- logi, etiam illi, qiios nunc Adversarios habemus, communitor docent contra Du- randum, quod si unio humanitatis facta fuisset immediate ad subsistentiam divi- nam absolutam, seu communem ; non posset non humanitas uniri ex consequenti omnibus divinis personis : licet subsisten- tia absoluta sifc prior personalitatibus, et unio ad subsistontiam communem esset prior unione ad personas. Et ratio gene- raiis est jam adhibitita, quod connexio latius pateat, quam dependentia, et quod possit aliquid osse altori connexum, licet ab co dependons non sit. 102. Arguitur quarto ab iuconvoniou- tibus, quse nostram sentontiam consequun- tur : nam ex oa infertur primo omnes per- sonas divinas esse hypostatico unitas Dissol- vitur conlir- lnaiio. l argu- mentum ab in- conve- nienti- bus. Priaio. 80 DE JNCARNATIONE. Suarii judi- cium. humanitati : quod cst contra fidem, ut di- ximus dub. prseced. g 1. Sequela ostondi- tur : nam si unio hypostatica facta fuisset in subsistentia absoluta; omncs divina3 pcrsonaB fuisscnt incarnata?, ut probavi- mus contra Durandum loco cit. § 2 ct 3; ergo si facta cst in existentia idem pariter continget. Probatur consequentia : nam ideo illud inferrctur in primo casu, quia subsistentia absoluta est praidicatum com- mune omnibus personis : sed etiam exis- tentia divina est praedicatum commune; siquidem in Deo non dantur plures exis- tentia? relativse, sed unica existentia ab- soluta, ut constat ex dictis dub. 1, § 7; ergo si unio facta fuisset in divina existen- tia, omnes personoe divinae essent incar- natoe. Quod genus argumentationis adeo efficax visum est Francisco Suario dispu- tat. 12, sect. 2 in principio, ut dixerit : Hanc senieniiam Durandi impugnant vehe- menter Thomistse, et merito : multi tamen re ipsa in eandem incidunt, et verbis tan- tum differunt. Et post pauca : Id necessario fateri ienentur omnes Thomistse, qui in Tri- nitale tantum agnoscunt unicum esse exis- teniis dbsolutum essenliale; et dicunt huma- nitatem Christi non existere existentia creala, sed divina. Similia in nos intor- quent alii Suarii socii, ut opinionem pro- babilissimam expressam D. Thom. faciant odiosam, involvantque cum Durandi sen- tentia, quae non bene audit apud Theolo- Sfcundo. gos. Deinde infertur secundo Angelum virtute naturali cognoscere intuitive exis- tentiam divinam humanitati Christi subs- tantialiter communicatam : atque ideo viribus naturalibus cognosceret evidenter mysterium Incarnationis : quod est im- possibile, et contra ea', quse diximus tract. 14, disp. 3, dub. 1. Sequela autem osten- ditur : nam qui intuitive cognoscit effec- tum formalem primarium alicujus formae, intituitive cognoscit eandem formam, quse a prtedicto effectu minime distinguitur ex parte recti : sed Angelus intuitive vir- tute naturali cognoscit humanitatem Ghris- ti : ergo cum existere sit effectus formalis, et primarius existentise ; eadem virtute cognoscit intuitive existentiam divinam, si semel, ut asserimus, unitur substantia- liter humanitati, ut existat. Unde a con- trario sensu argui potest : nam existentia, quam Angelus naturaliter intuitive co- gnoscit, non divina est, sed creata, et natu- ralis : sed Angelus naturaliter intuitive cognoscit existentiam Ghristi; cum natu- tur vitando primum inconve- nicns. raliter intuitive cognoscat ipsum cxistere : crgo existentia Ghristi non est divina, sed creata, et naturalis. Respondetur nihil ex nostra sententia Dis«oivi inferri, quod vere inconveniens sit. Et ad primum, quod objicitur, ncgamus seque- lam, cujus probatio nullius momcnti est : non enim ostendimus, et ostenditur contra Durandum inferri ex ejus sententia Incor- nationem omnium divinarum personarum, quod dixerithumanitatem esse unitam sub- sistentia? absoluta? ; scd quod dixerit unitam illi fuisse primario, et immediate, sive, et in idem redit, quod dixerit unionem fac- tam fuisse in subsistentia absoluta sicut in termino primario. Inde enim legitime in- fertur, quod humanitas mediante subsis- tentia communi, primarioterminante, facta fuerit communis tribus divinis personis, sicut ipsa subsistentia absoluta communis est. Hoc autem distat totoccelo a nostra, et communi Thomistarum in prsesenti diffi- Dispelli cultate sententia, ut vel somniantibus non Suuarrjj potuerit oppositum apparere. Nam generale ccniablatum fue- rit impedimentum assumptionis ad subsis- tentiam, et oxistentiam divinas. Gumque praedictum impedimentum auferretur co ipso, quod Verbum humanitatem dimitte- rr-t : ubi primum haec dimissio contingeret humanitas consequorotur proprias subsis- tentiam, et existentiam ex vi actionis, aut actionum Dci, quibus Ghristi anima, et humanitas a principio sunt producta : quin opus sit aliam actionem addoro, vel dicere, quod subsisiontia, ot existentia resultant per dimanationem ab humanitate : fiunt enim sicut fierent a principio si humani- tas impedita non fuisset. Et licet haec res- ponsio satis pateat ex dictis, placet tamen adjicere verba Gajetani, qui breviter, ot valde subliliter qusest. 17, art. 2, rem declarat in hunc modum : Si humanitas dimillereiur a Verbo sortirelur novam per- sonalitalem, et novam existentiam, non per aliquam novam actionem, sed per antiquam actionem, per quam a principio effecta fuit. llla enim actio tanquam impedita a comple- iione proprii effectus ob prsevenientem perso- nalitatem Verbi non est hactenus consecula effectum proprix personalitatis, et proprix exisientix. Modo aulem dimissio ipsa essei tanquam remolio prohibentis : et sic sorlire- tur effecium novse personalitatis , et noviesse. Et probatur sic esse dicendum : quia perinde se haberet humanilas dimissa, ac si non fuisset assumpta ; sed constat, quod si non fuisset assumpta , ex sua generatione propriam personalitalem, el propriam existentiam ha- buisset : igitur si dimitteretur, acquireret propriam personalitatem, et propriam exis- tentiam agenerante per se loquendo ,el a di- mittenie per accidens sicut a removente prohibens. Hiec Gajetanus, et optime. DUBIUM IV. An Deus ratione snbsistentix absoluise possit assumere naturam creatam. Aliter haec difficultas solet proponi, an scilicet abstracta personalitate per intellec- tum, natura possit assumere? Et ita pro- posuit D. Thom. art. 3 hujus quoestionis. Quo modo amplectitur duos sensus, quos in notis ad praedict. art. observavimus. Nam in primis potest dubium ita reprte- sentari, utrum, si Deus non essettrinus in personis , DISP. VIII, DUB. IV. 85 personis, sed una tantum persona pcrsona- litate absoluta, sicut falso apprehendunt Judaei, et Mahumetani, posset assumere naturam creatam. Et quia in hoc sensu facile apparet, et ab omnibus admittitur pars afiirmativa .; ideo difficttltatem, quae nulla est , ita propositam omittimus. Status Deinde potest ita repraesentari, ut non in- contro- , j . r ■*... • L i> ■»■ t versise. cludat conditionem, aut dispositionem ali- quam non existentem, sed solum meram praecisionem a personalitatibus , relin- quendo Deum cum aliis rationibus, quas de facto habet; quasi inquiramus, an Deus non solum possit assumere naturam crea- tani ratione personalitatis, sicut de facto terminavit : sedetiam per aliquam rationem absolutam, in ipso actu existentem : sive, et in idem redit, an ratio, per quam Deus potest assumere naturam creatam, sit non solum subsistentia relativa, ' quae incom- plexa voce dicitur personalitas ; sed etiam aliqua perfectio absoluta? Et quia nulla videtur ad id aptior esse, quam absoluta subsistentia, qua hic Deus personis com- munis subsistit, propterea omissis aliis, et titulis, ac modis proponendi praesentem difficultatem, inquirimus : Ulrum Deus ra- lione subsislentiae absoluix possii assumere naiuram creaiam. Porro id, quod titulus supponit, nempe in Deo dari prsedictam subsistentiam absolutam, hic disputandum non est : quia id fuse suo loco ostendimus, tract. 6, disp. 9, dub. 5 et supra prseliba- vimus dub. 1, g 7. Quibus suppositis, bre- viter nos ab hac diflicultate expediemus, quam alii probantes, aut excludentes in prsesenti subsistentiam absolutam, et alia immiscentes non necessaria, fusius aequo persequuntur. Pars affirmaiiva prxfertur. 107. Dicendum est Deum ratione sub- sistentise absolutse posse assumere naturam creatam. Sic docet D. Thom. in hac qusest. art. 3, ut in ejus comment. num. 4 ostendimus, quin opus sit denuo vA os- tendere. Et idem tuentur communiter Thomistse, Cajetan. art. cit. ibi Medina dub. unico. Alvarez in exposit. art. Ca- brera disp. unica § 2. Nazarius controv. unic. concl. 1, cumduabus sequentibus. Ci- pullus dub. unic. g 2. Joannes a S. Thom. disp. 4, art. 1, num. 30. Godoi disp. 5, § 4, num. 77. Parra disp. 3, qusest. 2, D.Tliom. Cajetan. Medina. Alvarez. Cabrera. Naza- rius. Cipuilus. Joann. a S.Thora. Godoi. Parra. art. 4, concl. 1. Joan. Prudentius tom. 1, tract. 3, disp. 2, sect. 2 et 3, et alii plures; sic etiam sentiunt Durandus in 3, dist. 1, quaest. 2 ct 4 . Scotus q. 2, § Ad quxsiio- nem igitur. Rada controvers. 2 de Incar- natione, et omnes Scotistae, quos pro hac opinione refert, et sequitur Castillo disp. 6, quaest. 1, num. 25. Suarez disp. 13, sect. 1. Granados tract. 5, disp. 1, num. 4. Aversa quaest. 3, sect. 2, § 3. Bernal disp. 24, sect. 1. Et pro eadem refertGas- par Hurtado, "Valenliam, et Ragusam, qui licet oppOhitam sequatur, quia sentit non dari in Deo subsistentiam absolutam , af- lirmat tamen num. 19, quod, si daretur, posset Deus ratione ipsius terminare, et assumere naturam creatam. Probatur primo ratione D. Thomse art. cit. quae ita formari potest : nam eo ipso, quod detur Deus subsistens ut quod, potest assumere naturam creatam : sed ratione subsistentite absolutae datur Deus subsis- tens ut quod : ergo Deus ratione subsis- tentiae absolutse potest assumere naturam creatam. Consequentia patet. Et minor est certa : nam eriectus, aut quasi effectus proprius subsistentiae est constituere sub- sistens quod, sive habens esse ut quod in- dependenter a sustentante : ergo si in Deo datur subsistentia absoluta distincta vir- tualiter a relativis, easque virtualiter ante- cedens, ut in prsesenti supponimus ; non potest non constituere Deum subsistentem utquod. Major autem, in qua poterat esse difticultas, ostenditur : nam in Deo sub- sistente ut quod, datur quidquid requiri- tur ad assumendum naturam creatam : in primis enim datur principium efficiens, et omnipotens ad assumendum active, sive ad afficiendum unionem hypostaticam : prsedicta enim virtus est absoluta, et prior relationibus : deinde datur subsistentia, ad quam unio, atque assumptio termine- tur, si quidem datur hic Deus subsistens : nihil autem aliud ad assumendum natu- ram creatam requiritur, quam principium, et terminus assumptionis. Confirmatur : quia naturam creatam assumi consistit in eo, quod natura hujus- modi conjungatur cum natura divina in eodem habentc quod, itaut queant ad invi- cem preedicari in concreto, et verificari valeant, Hic Deus esi liomo, et hic homo csi Deus, id est, habens Deitaiem est homo, et habens humanitatem est Deus. Sed eo ipso, quod detur subsistentia absoluta, divina natura, et humana natura possunt ita con- Joan. Prudcnt. Durand. Scotus. Rad3. Castiilo. Suarez. Grana- dos. Aversa. Bernat. Ralio. Confir- raatio. 86 DE LNOARNATIONE. jungi, ot fondaro praedictas praedicationes. Ergo curn in Doo detur lubsistentia abso- luta; sequitur, quod ratiouo illius possit naturam humanam assumoro. Probatur minor : nam co ipso, quol in Deo detur subsistcntiaabsoluta; daturhicDeussubsis- tcns, habons Deitatem ut guod ; orgo eadom rationo potest dari hicDeus subsistens ha- benshumanitatem. Sienimpncdictasubsis- tentia quasi terminans naturam divinam suflicit ut detur hic subsistens liabcns Doitatem ; eadem subsistontia terminando naturam humanam sufiiciet, ut detur hic subsistens habons humanitatem. Atque ideo idem subsistentialitor erit baberis Deitatom, et humanitatem : et subinde veriiicatur : Hic Deus cst homo, et Hic homo est Deus. fiobora- Declaratur ampliu? : nam id sufficit ad assumptionem naturae humanae, quod suf- cit ad uniendum illam cum natura divina in eodem tertio communi, rotinendo dis- tinctionem utriusque naturse, et fundando praedicationes proxime explicatas : scd eo ipso, quod in Deo detur subsistentia abso- luta, possunt salvari omnia immediate re- lata : ergo cum detur, sequitur Deum ratione iliius posse naturam humanam assumere. Major videtur manifesta : tum quia unio cum praedictis conditionibus ne- quit aiiud esse, quam assumptio humanae naturse ad Deum : ergo quod sufficit ad ta- les conditiones, sufficit ad assumptionem. Tum etiam quia nemo negabit Incarnatio- nem esse as-sumptionem humanie naturae ad Deum : sed eo ipso, quod natura, cthu- mana conjungerentur in eodcm tertio communi , fundando praedictas praedi- cationos, Deus est homo, et Ilomo est Deus ; daretur lncarnatio : siquidem verificaretur, Deus caro factus est : sicut modo probamus existere Incarnationem, quia dicit Evange- lium : Verbum caro facium est : orgo id suflicit ad assumptionem, quod suflicit ad salvandum conditiones relatas. Minor au- tem ostenditur : quia eo ipso, quod detur subsistentia absoluta ; minime repugnat, quod natura divina, ot humana in ea com- municent sicut in tcrtio sibi communi, ita ut divina primario, et humana socun- dario torminontur, ot subsistentes per il- lam constituantur : qua communicatione supposita, neccssarium est, quod ille sub- sistens in duabus naturis sit Deus, et homo ; |<]versa- et consequenter verificabitur : Hic Deus est r.oruui , c tt i 4 n respon- homo, et Hic liomo est Deus. sio- 108. Nec refert, si huic argumento cum suis confirm itionibus respondeatur plus ad assumptionem requiri, quam quae in illo recensentur : est enim de assumptioi conceptu, quod iiat ad aUquid altorius incornmunicabile , sive in quo assamp- tio ultimo sistat : ita ut concretum ex natura assumpta, et termino assumente resultans sit substantia incommunicabilitcr subsistens. id vero minimo salvaretur in unione humanitatis cum Deo ratione sub- sistentiae absoluta) : quia hujusmodi sub- sistentia est ulterius communicabilis per subsistentias relativas : et consequenter totum concretum ex humanitate, et pnc- dicta subsistentia compositum relinquitur commune omnibus personis divinis, ut supradub. 2, $ 3, ostendimus contra Du- randum. Unde concesso, quod posset fieri unio in subsistentia absoluta : non inde infertur, quod Deus ratione talis subsis- tentiae valeat naturam creatam assumere. Hoec, inquam, responsio non satisfacit, E/erti- sed potest efticaciter refelli. Primo. quia est }« .. l. , . ' ? , .,. multi;,!!- ommno voluntana, et absque rationabih citer. fundamento procedens : nuila enim ratio Priffi0- nuliave communis Doctorum auctoritas convincit necessarium esse ad assumptio- nem, quod fiat in medio incommunicabili, vol ratione praedicati ulterius non contra- hibilis : nec datur aliqua assumptionis.dif- iinitio communiter recepta, quae talem con- ditionem universaliter praescribat : ergo ex eo, quod hujusmodi conditio non salvetur in unione humanitatis cum Deo ratione praedicati communis ; minime impeditur, quod talis unio sit vera assumptio.Secimdo SecunJo. quia motivum a nobis propositum positive cvincit talem unionem esse assumptionom vere, et proprie : quippe potissima hujus ratio in eo consistit, quod idem subsistens habeat substantialitor naturam divinam, et humanam, ita ut Deus sit homo et Jtomo sit Deus : atqui hoc salvatur independentcr ab eo, quod subsistens ille ita se habens possit ulterius contrahi, et determinari ad personas : ergo independenter a conditione communicabilitatis, et incommunicabilita- tis salvatur vera, et propria ratio assumn- tionis. Tertio, quia unio substantialisinter Tewio naturam divinam, et humanam, quae ost lncarnatio, noquit non esse assumptio : sed unio naturae divinae cum humana, ratione subsistentiae absolutse esset subslantialis, et vera Incarnatio : orgo esset assumptio : atque ideo hujus conccptui minime oh' quod subsistens in praedictis naturis esset, aut non esset communis personis. Quarto, Quaric. quia D1SI\ VIII DUB. IV. 87 quia subsistentem in duabus naturis esse incommunicabilem est praedicatum negativum, supponens proinde aliud posi- tivum, in quo fundetur : ergo pro priori ad hujusmodi negationem salvari debet con- junctio talium naturarum in proedicto sub- sistente : sed talis conjunctio est assumptio naturce inferioris : crgo propria ratio as- sumptionis salvatur aniccedenter ad nega- tionem communicationis : atque ideo.licet unio non fiat in termino incommunicabili, non propterea exuit verae assumptionis Quinto. conceptum. Quinto, et ultimo : nam licet de ratione assumptionis esset fieri ad ter- minum incommunicabilem, non propterea unio ad hunc Deum ratione subsistentiae absolutae desineret esse assumptio : quippe fieri non potest, quod humanitas uniatur per se primo huic Deo communi, quin ex consequenti uniatur divinis personis, quae sunt ipse Deus, ut loco cit. ostendimus contra Durandum, et infra magis firmabi- mus : personae autem sunt incommunicabi- les, et ulterius non contrahibiles : ergo ex defectu hujus conditionis minime vitari po- test, quod unio humanitatis cum Deo facta immediate ratione subsistentiae absolutae non sit vera assumptio. 109. Probatur secundo eadem assertio exemplo subsistentiae relativae, quae de facto terminavit assumptionem, et potest in veritatem hic intentam nos manuducere : etenim omnes rationes, quae concurrerunt in subsistentia relativa, ut Deus ratione illius assumpserit de facto humanitatem, occurrunt etiam in subsistentia absoluta : ergo sicut Deus de facto assumpsit huma- nitatem ratione subsistentiae relativae ; ita etiam potestassumere humanitatemratione subsistentiae absolutae. Gonsequentia patet. Et antecedens suadetur in primis : nam ideo Deus assumpsit humanitatem ratione subsistentiae relativae, quia haec eminenter continet subsistentiam creatam, atque ideo potest subrogari ejus loco, et gerere vices illius : atqui subsistentia absoluta non minus eminenter continet subsistentiam creatam, quam subsistentia relativa; qui- nimo est ratio, ut haec subsistentiam crea- tam contineat, ut supra diximus num. 60 : ergo ratio, quare subsistentia relativa fuit id, quoDeusassumpsit, militat inabsoluta. Tum etiam, nam ideo Deus potuit ratione subsistentiae relativae assumere naturam alienam, quia fuit illi ratio subsistendi in tali natura : et ideo fuit illa ratio subsis-» tendi ad extra, quia est illi ratio subsistendi ad intra in propria natura : sed etiam subsistentia absoluta est Deo prima, ot po- tissima ratio subsistendi ad intra in propria natura : unde pro priori ad pcrsonalitates, sive subsistentias relativas datur hic Deus vere subsistens : ergo idem quod prius. Tum denique, quia non ideo subsistentia relativa est Deo ratio assumendi naturam alienam, sive subsistendi in humanitate, quia relatio est, sed quia subsistentia infi- nita est, et affert pro implicito infmitam perfectionem : sed subsistentia absoluta etiam est infinita, affertque inllnitam per- fectionem non solum pro implicito, verum etiam pro explicito, et secundum propriam sibi rationem : ergo sicut subsistentia re- lativa ratione suu3 infmitatis potuit esse id, quo Deus assumpsit; sic etiam, et a for- tiori absoluta poterit idipsum praestare. Omnes ergo rationes, quae militant in sub- sistentia relativa, concurrunt in absoluta, ut Deus istius ratione sicut illius, queat naturam creatam assumere. 110. Nec vim hujus argumenti elevabit, qui dicat in subsistentia absoluta deficere quandam rationem , sicut conditionem, quam habet subsistentia relativa, ut sit Deo ratio assumendi alienam naturam. Relativa enim est incommunicabilis, et habet conceptum termini : unde aptissima existit, ut sit ratio terminandi naturam alienam, et constituendi personam, in qua natura divina, et humana communicent. Subsistentia vero absoluta nec incommu- nicabilis est, cum communis sit tribus di- vinis personis ; nec terminus est , cum potius terminabilis sit per relationes. Unde quod his in assumptione naturae alienae tribuitur, illi ob oppositam rationem mi- nime concedi debet. Hac, inquam, via non diruitur vis argu- menti, quia istud efYugium satis praeclusi- mus num. 108, ostendentes ad conceptum verum, et proprium assumptionis non re- quiri, quod fiat ad terminum, sive extre- mum incommunicabile : sed satis superque esse, quod natura creata conjungatur di- vinae in eodem subsistente, quod, de quo vere praedicetur esse Deum; et hominem; atque ideo verificetur Deum esse incarna- tum ; in hoc enim prima, et potissima ratio assumptionis , sive Incarnationis , consistit, ut ex ipsa mysterio edocemur, et patet ex communi modo apprehendendi. Quod autem ille subsistens sit ulterius in- communicabilis, aut non ; ex consequenti, et quasi per accidens se habet ad essentia- Effu- giunj. Praecidi- tur. 88 DE INGARNATIONIi lem, et primarium assumptionis concep- Noia. tum. Unde licot talis incommunicabilitas negetur, aut prsescindatur , non propterea tollitur propria ratio assumptionis, ubi concurrunt alifie conditiones, quas num. praeced. expendimus, et in quibus subsis- tentia absoluta relativse minirne cedit. Si- cut ergo subsistentia relativa fuit de facto ratio assumendi alienam naturam ; sic etiam subsistentia absoluta potest essc ra- tio eam assumendi. lnterest tamen discri- minis, quod subsistentia relativa est ratio immediata assumendi naturam creatam ad personam, quia ipsa subsistentia relativa personalitas quoedam est : sed subsistentia absoluta non esset ratio immediata assu- mendi naturam creatam ad personam, sed ad hunc Deum subsistentem, qui per prae- dictam subsistentiam absolutam constitui- tur.- Et hanc diversitatem prsecise evin- cunt, quae dicuntur in ista evasione. Sed hujusmodi differentia accidentalis est res- pectu assumptionis secundum se, et essen- tialiter sumptae : hsec enim solum importat conjunctionem naturae divinae, et humanae in eodem habente quod; sive habens sit simul persona, atque ideo incommunicabi- liter subsistens : sive sit hic Deus sub^is- tens, etomnibus personis communis. Sicut enim haac differentia subsistendi commu- nicabiliter, aut subsistendi incommunica- biliter est per accidens comparative ad conceptum vere, et per se subsistentis, ut patet in subsistente divino ad intra : sic etiam est per accidens comparative ad con- ceptum aiSL.mptionis verae, et propriae, quse in hoc substantialiter consistit, quod natura creata trahatur ad existendum in subsistente quod in natura divina. Errant autem Auctores praedictae evasionis, si imaginantur nos intendere, quod assump- tio immediata ad subsistentiam absolutam esset prorsus, sive omnibus modis ejusdem rationis, ac est assumptio immediata ad personalitatem divinam : sicut eninv co - gnoscimus illos terminos esse diversse ra- tionis ; sic etiam recognoscimus, quod as- sumptiones essent diversse in modis : una enim fit immediate ad personam ; alia vero fieret immediate, non ad personam, sed ad hunc Deum subsistentem, et haben- tem naturam divinam ut quod. Sed buec, ut diximus, differentia accidentalis est, et non tollit, quod verificetur Deum ratione subsistentise absolutse poste assumere na- turam alienam : quod et non amplius in- tendimus, et pro assertione statuimus. Jd vero, quod in hac evaeione dicitur, Subsis- subsisientiam absolutam non esse termi- [('"l,ia , , .... , . absoluia num, quia determinabihs est per relativas; qua niliil valet, et praicise in vocibus ponit !*tione vim : quia sicut non obstante, quod sub- tcrmi- sistentia absoluta sit ad intra per relativas nus- determinabilis; nihilominus ex supposi- tione, quod in Deo detur, habei rationem termini comparalive ad naturam divinam, si fiat collatio inter conceptum naturas in esse naturae, et conceptum subsistentiae in esse subsisientiaj : sic etiam quod subsis- tentia absoluta communicata naturae creatae esset ulterius determinabilis per subsisten- tias relativas, ut revera contraheretur, si- cut infra explicabimus ; rninime impediret, quod haberet rationem termini respectu tam assumptionis, quam naturae assumptae. Et ratio est utrobique proportionabiliter eadem : quoniam subsistentiam esse ter- minum naturae non aliud reipsa importat, quam complere naturam non dando illi primum esse specificum, sed conferendo perseitatem, sive independentiam a susten- tante ; ita ut concretum ex natura, et sub- sistentia coalescens sit ens completum prffidicamentaliter, sive nominaliter, ap- tumque ad existendum, et ad operandum ut quod. Hoc autem genus terminationis minime tollitur per hoc, quod pnedictus modus se habendi ulterius determinetur, et magis contrahatur per personalitates , quse tribuant perseitates relativas, et ulti- mam incommunicabilitatem : sicut nec tollitur a subsislentia, quod in hoc sensu sit terminus naturae, licet ulterius deter- minetur per existentiam, quae est ultimus simpliciter terminus in linea entis. Reco- lantur supra dicta num. 28 et 64. 111. Ultimo probatur nostra conclusio Tenia alio motivo, quod in similibus controversiis ^f^0" efficacissimum es^, : nam concedere opor- tet Deum posse exequi, quod non impli- cat contradictionem : et quamdiu haec non demonstratur, standum est pro possessione omnipotentiae divinae : sed in eo, quod Deus assumat immediate naturam alienam ratione subsistentiae absolutas, quam de facto habet, nul'a est contradictio, nec de- monstrari potest : ergo dicendum est Deum ratione praxlictae subsistentia? posse assu- mere naturam creatam. Minor nequit ap- tius ostendi, quam diluendo contrariae opinionis motiva, quae non solum demons- trationes non sunt, sed facile diruuntur, ut g 3 constabit. Prius autem oportet subji- cere. S II. IllS ratio. DISP. VIII, DUB. IV 89 ssurnp- :o facta id sub- sisten- tiam bsolu- am ne- essario ixten- leretur I perso- nas. § n. Consectaria prsecedenlis assertionis. 112. Ex nostra conclusione, et motivis pro illa positis aliqua colliguntur, in qui- bus variant Auctores num. 107 relati, et breviter queunt expediri. Infertur ergo primo, quod licet subsistentia absoluta pos- sit esse Deo ratio immediata, per quam terminet, sive assumat naturam creatam ; tamen si unio fieret immediate ad pracdic- tam rationem, extenderetur necessario ad subsistentias relativas, et in eis incommu- nicabiliter sisteret : et consequcnter na- tura assumpta non solum praxiicaretur de hoc Deo personis communi, sed etiam de ipsis personis, ita ut non solum esset verum dicere v. g. Hic Deus est homo, sed etiam, Pater est homo, et sic de aliis. Hoc statuimus contra Parram loco cit. § Quod autem unio, et ad illud suadendum opus non est alia expendere, quam quse dub. 2, § 2 et 3, diximus contra Durandum : hoc enim consectarium plane evincunt. Nam si Verbum de facto assumpsit humanita- tem ratione subsistentiee absolutaB, vel ali- cujus preedicati communis, necessatio sequitur omnes tres divinas personas as- sumpsisse humanitatem, et Patrem esse hominem, et Spiritum sanctum esse homi- nem, ut communiter omnes Theologi pro- bant contra Darandum : ergo a fortiori si hic Deus communis assumeret humanita- tem ratione subsistentise absolutee, i!em omnino inferretur : ac subinde unio, si\e assumptio non sisteret in subsistemia ab- soluta, sed se extenderet ad personalita- tes : et consequenter esse hominem non solum prsedicaretur de hoc Deo, sed de omnibus tribus divinis personis Proban- tur omnes istae consequentia^ : nam ideo illud antecedens verificaretur, quia quod eonvenit Verbo secundum rationem abso- lutam, et communem, convenit omnibus personis, quippe quse in rationibus abso- lutis, et communibus minime opponuntur, sed potius omnino conveniunt : sed hoc motivum aequaliter, et a fortiori militat in his, quse conveniunt immediate secundum rationem abiolutam, et communem, ut ex se liquet : ergo si Deus assumeret humanitatem ratione prsedicati commu- nis, etabsoluti; non posset unio sistere in tali praedicato, sed se extenderet ad personas, communicando effectus supra relatos. Unde ulterius fit, quod licet talis unio Esset ex vi praedicati absoluti, in quo immediate (pJg*£' fieret, non essetpersonalis; cum non fieret persona- in persona, sed in subsistente quod com- ,is- municabili : nihilominus ex vi eorum, tn quibus tandem nsteret, personalis esset; quia uniret ultimo naturam creatam cuin divina in tribus divinis personis. Quocirca ex prasdicta unione constitueretur immti- diate unus Deus subsistens in humana na- tura : sed mediate, et ex consequenti cons- titueretur Pater subsistens in humana natura, et verus homo : idemque diccn- dum est de aliis personis. Motiva vero, quibus Parra oppositum suadere conatur, levia sunt, et illa diluimus dub. 2, coinci- duntenim cum fundamentis Durandi. Oppones tamen, quod si humanitas huic objec- Deo per subsistentiam absolutam unita t10- maneret necessario saltem mediate unita tribus divinis personis ; non posset illis immediate, et per se uniri per alias unio- nes : hoc autem est falsum ; squidem supposita unione cum ratione absoluta communi, nulla est contradictio in eo, quod humanitas uniatur cum personis secundum suas rationes particulares : ergo unio immediata cum personis non infert necessario unionem mediatam cum per- sonis. Goetera constant. Et sequela osten- ditur : quia personse nequeunt uniri imme- diate cum humanitate nisi conferendo ipsi suas perseitates : sed supposito, quod illi fuerint meiliate unitae, necessario ipsi prce- buerunt tales perseitates : alias autem re- pugnat, quod idem susceptivum bis recipiat eundem eflectum : ergo si personse divinae ratione subsistentiae absolutae necessario mediate unirentur humanitati , minime illi possent immediate uniri. Bespondetur negando sequelam : nam Diluitur. etiam supposita unione immediata huma- nitatis ad hunc Deum communem, et unione mediata, sive hoc Deo mediante, ad omnes divinas personas, posset huma- nitas immediate assumi ad quamlibet illa- rum, vel ad omnes secundum suas specia- les rationes : nulla enim in hoc apparet contradictio. Probatio autem sequelye quae talem contradictionem assignare intendit, non urgei : nam concessis majori, et mi- nori quoad primam partem, negamus se- cundam partem minoris. Licet enim re- pugnet suscipere bis eundem effectum, et eodem modo ; minime tamen repugnat il- lum recipere diverso modo : nam eo ipso, quod modus varietur, jam non est idem 90 I>K INCARNATIONK. prorsus effectus, sod divereua : atque ideo nmi bis recipitur idem. Sie autem contin- geret in casu objectionis : nam ex vi prio- ris unionis personae divinae conferrent suas perseitates modiate, ct ex consequenti : sed ex vi secundae illas conferrent imme- diate, per se, et ratione sui. Quocirca nulla ibidem occurreret contradictio. Potestque id declarari admissa doctrina, quam ob- jectio supponit, et intendit : nam ex vi prioris actionis natura divina conferret im- mediate humanitati primario suam per- seitatem : et tamen cum postea unircntur personae, natura in illis inclusa etiam uni- rentur humanitati, et suam perseilatcm conferrent : sed non immediate, et per se primo, sed mediate, et ex consequenti. Idem ergo proportionabilitcr personis con- tingeret in casu objectionis. Enos[Dr»0 113. Infertur secundo veritatem nostrae resoiu- resolutionis non dependere ex eo, quod iionjs. gubsjstentia absoluta distinguatur virtua- liter a natura divina : sed sive ita distin- guatur, ut quidam volunt, sive non distin- guatur, ut nos sentimus, et constat ex dictis tract. 6, disp. 9, dub. 5, salvari de- , beret. Hoc corollarium statuimus contra aliquos Juniores oppositum sentientes apud Godoi disp. 15, n. 75. Et facile probatur ex dictis : quia resolutio nostra procedit ex suppositione, quod in Deo detur vera, et formalis ratio subistentiae absolutae et com- munis : sed supposito, quod detur talis ratio, potest Deus per illam immediate terminare, sive assumere naturam crea- tam; quidquid sit de distinctione subsis- tentiae a natura : ergo \eritas praedictae resolutionis non dependet abeo, quod sub- sistentia virtualiter distinguatur a natura. Probatur minor : nam id, quod Deo est ratio subsistendi ad intra in propria na- tura, potest illi esse ratio subsistendi ad extra in natura aliena : sed eo ipso, quod in Deo inveniatur propria, et formalis ra- tio subsistentiae absolutae ; talis subsistentia est Deo ratio subsistendi in proprianatura ; quidquid sit de distinctione subsistentise a natura, quae est ratio, et difficultas longe diversa : ergo pariter potest esse Deo ratio subsistendi ad extra in natura aliena, sive, quod idem est, terminandi, et assumendi talem naturam, sive subsistentia illa dis- tinguatur virtualiter, sive non a natura diviua. Firraa- Gonfirmatur evertendo oppositum fun- damentum : nam ideo si subsistentia abso- luta non distingueretur virtualiter a natura divina, non posset esso ratio assumendi naturam alionam; quia supposita praodicta indistinctione non posset communicari sub- sistentia sub conceptu subsistentiao, quin communicaretur natura sub conceptu na- turae; quod est impossibile : sed hoc moti- vum nullius momenti ost : ergo licet subsistentia absoluta non distinguatur vir- tu.aliter a natura divina, possot esse Doo ratio, quae immediate assumat naturam alionam. Probatur minor, quia etiamsi non detur illa distinctio virtualis; adest nihilominus aequivalentia ominentialis se- cundum diversa numcra, ita ut salvetur proprius conceptus naturae, et proprius conceptus subsistentiae, et rursus ex parte naturae creatae datur incapacitas ad unum, et capacitas ad alium : ergo illa entitas sim- plicissima absque distinctione virtuali, potest sub munere subsistentiae communi- cari naturae creatae, quae est capax susci- piendi subsistentiae effectum , quin sub munere naturae communicetur naturae crea- tae, quae est incapax suscipiendi effectum proprium naturae. Idque magis explicari, ac fulciri potest Fnlcitor exemplis cum apud Thomistas, cum apud amPllus- alios receptis, nam in Deo conceptus na- turae, sive essentiae, et conceptus existen- tiae virtualiter non distinguuntur : et ta- men conceptus existentiae communicatur humanitati Ghristi : existit enim per exis- tentiam divinam, ut dub. praeced. dixi- mus; quin humanitati communicetur na- tura divina sub conceptu naturae. Similiter conceptus naturae, et conceptus speciei in- telligibilis non distinguuntur virtualiter; et nihilominus Deus unitur mentibus beato- rum sub conceptu speciei intelligibilis; licet non uniatur sub proprio conceptu naturae, ut constat ex dictis tract. 2, disp. 2, dub. 2. Pariter in persona Verbi non diffe- runt virtualiter conceptus personalitatis, et conceptus roferendi actualitor ad Pa- trem : quo non obstante persona Verbi unitur humanitati sub munere personali- tatis , non vero sub munere referendi exercite ad Patrem : unde Verbum unitum donominat humanitatem personatam, sed non denominat rclatam, nec illam refert. Tandem ut alia exempla omittamus, ipsi Juniores docent, quod in eadem subsisten- tia Filii non differunt virtualiter conceptus subsistentiae , et conceptus sanctitatis : et tamen licet concedant, quod subsistentia Filii possit uniri naturae irrationali sub munere subsistentiae; negant, quod possit eidem DISP. VIII, DUB. IV. 91 eidem uniri sub conceptu sanctitatis. Quae satis persuadent, quod licet subsistentia absoluta, et natura divina non dillerant virtualiter ; potest tamen communicari subsistentia sub conceptu subsistentiae, non communicata natura sub conceptu naturae. Et raiio generalis est, quam proxime proposuimus, nempe stante in- distinctione virtuali inter aliquos con:ep- tus, stare distinctionem ODquivalenUe, quoad munera; et simul cx parte naturae creataj rlari capacitatem ad unum munus cum incapacitate ad aliud. ifC- 114. Sed oppones : repugnat communica- ri uuum conceptum, et non communic ari alium absque distinctione virtuali inter utrumque : ergo si subsistentia absoluta, et natura Dei non diiTerrent virtualiter, non posset communicari conceptus sub- sistentia3, non communicato conceptu na- turae ; cumque hoc . posterius repugnet, etiam primum illud repugnaret. Probatur antccedens : tum quia ubi unus conceptus communicatur, et non communicatur a'ius conceptur, ; ibi sunt duo, sive unus, et alius : haec autem dualitas, sive multipli- citas salvari nequit absque aliqua distinc- tione saltem virtuali. Tum etiam quia nequeunt duo contradictoria de aliquo ve- riflcari absquc distinctione virtuali intor diversas rationes subjecti praedicationis : alioquin verificarcntur de codem, etsocun- dum idem, quod est impossibile : com- municari autem, et non communicari sunt praedicata contradictoria, ut ex se liquet. Tum deniquequia hac ratione ubi duoali- qua virtualiter non distinguuntur, ex re- pugnantia subjecti ad unum, infertur re- piignantia ad aliud, ut aliquibus exemplis declarant Juniores. Sequitur ergo, quod ut aliqua res possit communicari sub uno conceptu, et non communicari sub alio ; necessaria sit virtualis differentia inter ulrumque. Gui doctrinre suiTragari videtur om. D. Th. hac 3 p. q. 2, art. 2, ubi proponit hoc argumentum : Persona Dei non est aliud a natura : sed unio non est facta in natura : ergo neque in persona. Et res- pondet : Ad primum dicendum, quod licei in Deo non sini aliud sccundum rem naiura, et pcrsona, diffcruni iamen sccundum mo- dum significandi : quia persona significai r modum subsistenlis. El ideo unio humansb naturse ad Verbum dicitur facia essein per* sona, non in na.lura. Distinctio autem ex modo significandi, quae datur inter natu- ram, et personam est virtualis : ha)c jgitur distinctio juxta sentoriiiarri I). Tho. est necessaria, ut possitcommunicari Verbum sub conccptupersonae, et non sub conceptu uaturoe. Respondetur negando antecedens : op- positum enim satis liuuet cx proxime dic- tis. Ad primam autem ejus probationem respondetur negando minorem; quia licet ubi aliquid communicatur secundum unam rationem, et non secundum alia; ibi opor- teat assignare aliquam dualitatcm, atque ideo et difTerentiam ; nihilominus non re- quiritur, quod haec sit virtualis, sive inter conceptus pertinentes ad diversas lineas, qualis reperitur inter scientiam, et mise- ricordiam : sed sufficit, quod sit eminen- tialis, sive uequivalens secundum diversa munera, qualis reperitur inter ea, quae in divinis pertinent ad eandem lineam, sicut inter intellectum, et intelligere, inter es- sentiam, et existentiam, et alia hujusmodi. Gujus conditionis est diversitas inter na- turam Dei, et subsistentiam absolutam. Recolantur, quaediximus tract. 4, disp. 2, n. 19 et n. 35, ubi explicuimus, quid re- quiratur, ut detur distinctio virtualis in- ter praedicata divina. Ad secundam proba- tionem negamus majorem : quia sicut distinctio virtualis vitat, quod duo contra- dictoria praedicentur de eodem subjecto se- cundum idem ; sic etiam vitat distinctio eminentialis et quoad munera : sicut enim in priori interveniunt aliud, et aliud vir- tualiter; sic etiam in posteriori occurrunt aliud, et aliud eminentialiter, et munerice : unde non fit afiirmatio; et negatio ejusdem, et secundum idem, sed secundum munia diversa, quod satis est ad excludendum, contradictionem. Ad tertium respondetur nihii valere : nam quod in exemplis, quae Juniores inducunt, nequeat res communi- cari secundum unum conceptum, non com- municata secundum alium, non provenit ex defectu distinctionis virtualis ; sed ex incapacitate subjecti ad utrumque. Unde reddunt non causam pro causa. Ad ullimam desumptam ex D. Thom. dicendum est S. Doctorem optime se gerere in ea res- ponsione : reperit enim distinctionem vir- tualem inter naturam, etpersonam Verbi : quae distinctio sufiiciens est ad vitandum contradictionem reprsesentatam in argu- mento. Sedindenon infertur talem distinc- tionem necessarhm esse, vel etiam mino- rem non sufiicere ad proedictum effectum. Unde iicet conceptus naturae, et concepius personaa non distinguerentur virtualiter, 92 DE INCARNATIONE. Dissolvi- tur. Negata sub^is- tentia absoluta, Deusnon posset issumere ratione alterius praeili- cati absoluti. sed solum eminentialiter propter aequiva- lcntiain ad ros ejusdom linc;u distinctas realitcr in creaturis ; adhuc Dous possct uniri in ratione personac, licct non in ra- tione naturae. Et hoc modo se haberet, si non esset trinus in personis, scd forct una tantum pcrsona pcrsonalitate absoluta, ut apprehcndunt Judaoi : nam juxta commu- nem Scolasticorum et Theologorum sen- tcntiam posset naturam crcatam assumere, ut vidimus in notis ad art. 3, n. 3. 115. Infertur tcrtio, qnod si ia Deo non daretur subsistentia absoluta praeter relati- vas, minime possct assumpre naturam creatam ratione alicujus praedicati absolu- ti ; et anteccdenter ad subsistentias perso- nales. Hoc consectarium est contra Gabrie- lem, Ochamum, Valentiam, et alios, qui docent Deum, licet nullam subsistentiam habeat, posse unire sibi naturam creatam immediate per se, sive ratione praedicati absoluti. Sed oppositum docont communi- ter Auctores nostree sententiae, et etiam Auctores illi contrarii, quos dabimus num. 119; nam asserunt Deum non posse assu- mere nisi per subsistentias relativas, quia sentiunt non habere subsistentiam absolu- tam. Et plane colligitur ex motivis g prae- ced. propositis Tum quia naturam creatam assumi consistit in eo, quod conjungatur cum divina in eodem habentegwod utram- que naturam ita ut de il!o, et mutuo de se ipsis possint in concreto praedicari, ut ve- rificetur, quod Deus est homo, et homo est Deus, et hicliabens est Deus, el homo : sed nisi detur in Deo subsistentia absoluta, praedicta minime salvari valent ; siquidem negata tali subsistentia, nondatur propriori ad subsis- tentias relativas hic Deus subsistens, sive hic habens naturam divinam : ergo negata subsistentia absoluta non est intelligibile, quod Deus pro priori ad subsistentias rela- tivas, atque ideo ratione alicujus praedicati absoluti possit immediate naturamcreatam assumere. Tum etiam quia id ipsum est Deo ratio terminandi, et habendi, sive assumendi naturam ad extra, quod est illi ratio habendi, et terminandi naturam ad intra : sed seclusa subsistentia absoluta, solae subsistentiae relativae essent ipsi ratio terminandi, et habendi ut quod naturam ad intra : unde pro priori ad tales subsis- tentias non haberet esse ut quod, sed precise ut quo ergo exclusa subsistentia absoluta, et pro priori ad relativas non posse ter- minare, assumere, ethabere naturam crea- tam. Tum denique quia assumere non est Dua; objectio nes. aliud, quam subsistere in natura aliena : sed subsistere nequit salvari absque sub- sistentia, quae est quasi forma praestans illum effectum : i rgo si Dcus non habet subsistcntiam absolutam; implicat, quod ratione alterius praedicati absoluti assumat naturam creatam. Quam resolutionem sa- tis expresse tradit D. Th. in 3, dist. 5, q. 2 a. 3, ubi affirmat. Quod circumscripta a Deo omni ratione personee, non convenit ei assumere : certum eniin est, quod seclusa ab omnibus praedicatis absolutis subsisten- tia, non remanet inter talia praedicata ali- qua ratio personee, videlicet vel perseitas, vel incommunicabilitas : atque ideo illa subsistentia exclusa, nequit Deus assumere per aliquod aliud prae licatum absolutum. 116. Objiciunt tamen Adversarii primo: licet Deus pro priori ad relationes non ha- beret subsistentiam, nec esset subsistens ; nihilominus habere existentiam, et esset existens : unde nemonegatDeo existentiam pro priori ad relationes : sed Deus potest immediate communicari naturae creatae sub conceptu exbtentiae, ut docuimus dub. praeced. § 4, ergo ratione existentiae posset naturam creatam assumere. Secundo quia assumere naturam creatam non est aliud, quam illam sustentare supplendo deffectum subsistentiae propriae : sed licet Deus non haberet subsistcntiam absolutam, illos ef- fectus praestare posset; siquidem adhuc contineret eminenter perfectionem subsis- tentiae creatae ; cum maneret infinite per- fectus : ergo independenter a subsistentia absoluta verificandum est, quod possit per praedicata naturam creatam assumere. Haec tamen parum urgent. Ad primum Diiuitui possemus jure optimo negare majorem : prin»* nam cum subsistentia sit ratio existentiae, et constituat subjectum proxime capax il- lius, ut satis constat ex dictis dub. praece- denti ; implicatorium est, quod Deus pro priori ad relationes sit existens, et quod pro priori ad relationes nonsit subsistens. TJnde una ex principalioribus rationibus, quihus probari solet Deum habere subsistentiam absolutam, est : quia pro priori ad relatio- nes existit : et implicat Deum existere, quin sit habens, ut quod existentiam, atque ideo quin subsistat. Sed respondetur omit- tendo praemissas, et negando consequen- tiam, quae ex illis minime colligitur : nam plus est assumere naturam creatam, quam huic communicari immediate in ratione existentiae : quippe ad primum illud requi- ritur, quod natura divina, et humana non smt DISP. VIII, DUB. IV. 03 sint in codem habente quod, et de illo in con- creto praedicentur,, ut supra explicuimus : habens autem naturam ut quocl est re ipsa subsistens in tali natura : unde inintelli- gibilis est assumptio naturae absque aliqua subsistentia. Hsec vero'non desiderantur ad communicationein solius existentiae; cum suppositum creatum queat existere per existentiam divinam, ut loco cit. ostendi- mus. Unde ex eo, quod Deus non habens subsistentiam absolutam posset naturae ereataeuniri in rationeexistentiae; minime probat, quod posset praedictam naturam assumere. Ad secundum respondetur, quod assu- mere naturam creatam est illam sustentare, atque supplere defectum subsistentice pro- priae, non quidempure ab extrinseco, etin genere causae efficientis ; sed intrinsece per modum complementi naturae, sive per mo- dumcausae formalis intrinsece terminaniis. Quod satis liquet in accidentibus eucharis- ticis, quae Deus effective sustentat sup- plendo dependentiam naturalem, quam deberent habere a subjecto; et nihilominus non dicitur illa assumere, quia illa non unitin se. Licet autem Deus in hypothesi, quod non haberet subsistentiam absolutam, possit elfective sustentare naturam creatam independenter a subsistentia ipsi propria ; ad quod sufticeret infinila perfectio, quam supponeretur habere : nihilominus non posset illam sustentare per modum com- plementi, et in genere causse formalis in- trinsece terminantis : quia hoc munus est proprium subsistentiae, quam Deus ipse non haberet : et quod non habet in se for- maliter, impossibile est, quod ad extra per se formaliter communicet. Unde quamvis naturam creatam in sensu explicato sus- tentaret, illam tamen minime assumeret. An quae- 117. Ultimo infertur ex dictis decisio perfectio alterius quaestionis, quam aliqui solent ditina excitare in praesenti, videlicet, an quaelibet assu- perfectio divina, v. g. voluntas Dei, aut mere> misericordia, aut justitia possint naturam creatam assumere? Et quidem cum assu- mere duo dicat, nempe principium actionis assumptivse, etextremum, ad quodtrahitur natura creata, aut medium, in quo unitur cum extremo ; oportet hsec distinguere. Et in priori sensu facile apparet pars ne- gativa : quia certum est aliquas esse per- fectiones divinas, quae nequeunt esse principium actionis assumptivae : nam misericordia, v. g. nec est principium radicale agendi, cum hoc sit proprium na- turae; nec est principium proximum, sive facultas executiva, cum hujus ratio in alio constat, ut explicuimus tr. 3, disp. 5, dub. 3. Caeterum in posteriori sensu difQcultas non habet ita exploratam resolutioneni. Quidam enim affirmativam partem tuentur, licet non omnes perfectiones divinae ha- beant sul)sistere. Dummodo perfecte exis- variae tant : fundantqu suam opinionem iu m( t> °Pini°- vis quoe num. praeccd. diruimus : unde rejicendi sunt exoppositis motivis, quae cx- pendimus n. 115. Alii autem partem affir- mativam etiam tuentur ex suppositione tamen, quod " perfectiones divinae habeant proprias subsistentias distinctas a subsisten- tia naturae. Et hi satis consequenter proce- dunt : nam ex suppositione , quod miseri- cordia, v. g. habeatsubsistentiampropriam, poterunt praedicta misericordia, et natura humana uniri immediate in eodem tertio, aut medio communi, nempe in subsisten- tia ipsius misericordiae ; itaut subsistens in misericordia sit homo, et homo sit subsis- tens in misericordia : quo nil amplius ad assumptionem requiri videtur, ut constat ex supra dictis. Alii denique amplectuntur par- tem etiam afiirmativam ex suppositione, quod divinae perfectiones subsistant; licet non per subsistentias proprias sed per sub- sistentiam divinae naturae. Ita sentiunt Joannes Prudentius tr. 3, disp. 3, dub. 2. Godoi disp. 15, § ult. n. 157, et alii. Sed absolute loquendo, et exclusis his Nostn suppositionibus conditionalibus, longe ve- se{jaefl~ rius censemus, quod omnes (praeter natu- ram), perfectiones divinae non possunt as- sumere terminative, sive esse terminum assumptionis . Et probatur ex dictis : quia non omnes perfectiones divinae habent sub- sistentias proprias; sed potius subsistunt per unicam subsistentiam absolutam, quae per se primo convenit soli naturae, aut po- tius est ipsa natura divina : atqui ex eo, quod aliae perfectiones non gaudeant sub- sistentiis propriis; recte infertur, quodnon possint assumere naturam creatam : ergo aliae perfectiones divinae, praeter naturam, nequeunt assumere. Major probatur : quia natura ut Dei, et aliae ipsius perfectiones subsistant, sufficit unica subsistentia divina conveniens perse primo naturae, et ratione naturae aliis perfectionibus : sicut ad hoc, quod perfectiones divinae existant, sufficit una existentiaper se primo conveniens na- turae Dei, et ratione illius aliis perfectioni- bus : nec enim occurrit major ratio multi- plicandi subsistentiam absolutam, quam 94 DE INCAHNATIONE. Objec- tioues. existentiam prgo 6icut aliaB perfectiones non existunt per existentias distincl existentia Dei; ita oec subsistunl subsis- tentiis propriis diversis a snbsistentia ab- soluta. Minor et.iam suadetur : quia dupli- citer potest inteiligi, aut dici, quod ahquid assumat per modum termini : uno mo'o quia est medium, in quo natura assumpta conjungitur alteri extremo, sicut se habet personalitas Verbi : a!io modo quia est extremum, quod natura) assumptae in il!o medio immediate conjnngitur, sicut natura Verbi conjungttur, humanitati in persona Verbi. Sed eo ipso, quod aliae perfectiones divinsB non habeant subsistentias proprias; ncqueuni aliquo ex prsedietis modis assu- mere per modum termini. Non quidem primo modo : quia id, in quo lit unio na- turre assumptse debet esse subsistentia, et constituere subsistens, sive habens qvod naturam assumptam, Nec etiam secundo modo : quia ad id requirebatur, quod esset extremum immediate unitum ; quod ipsis competere non potest : quippe eo ipso, quod unio fiat in subsistentia perse primo conveniente naturae ; haec est quse per se primo, sive immediate unitur., a)ia3 vero perfectiones ratione iliius. Nullaenim ratio assignari potest, ut hic ordo invertatur, et immediatius communicentur attribua, quam natura. Ergo eo ipso, quod prcedieUe perfectiones non habeant subsistentias pro- prias, nequeunt assumere per modum ter- mini. 118. Necrefert, si opponas primo, quod licet in Deo non detur nisi unica subsis tentia absoluta ; haec tamen sicut constituit omnia attributa subsistentia, sic etiam communicat illis vim terminandi alienam naturam : ergo sicut hic Deus subsistens, sive natura Dei ratione subsistentise po- test alienam naturam terminare, sive as- sumere ; sic etiam hic misericors sub» sistens , sive misericordia Dei ratione subsistentiae poterit idipsum preestare. Secundo, licet perseitas independentiae ron- veniat Verbo ratione naturae ; nihilominus ipsa persona Verbi unitur immediate hu- manitati, et confert illam perseitatem : ergo licet misericordia Dei non subsistat nisi per subsistentiam naturai; poterit ta- men humanitati uniri immediate in ra- tione subsistentis, atque ideo illam assu mere. Tertio, quamvis Spiritus sanctus eadem subsisteniia personali subsistat in natura, et in attributo voluntatis , sive amoris ; tamen suam processionem termi- nat non proul i ubsistena in natura, si prout subsistena in tali attributo : et hac ratione ejus processio non est io, ut ostendimus tract. 6, disp. 3, dub. 2, j/ 2; ergo licet natura Dei, et misericordia Dei subsisiant eadem iubaistentia abso- Iuta; poteiit nihiiominus misericordia ter- minaro assumptionem immediale , (iuin natura terminet talimodo, sed solum ma- terialiter, et identice. Quarlo quia nulla apparet implicatio in eo, quod producatur unio specialis humanitatis, petens pro ter- mino primario, ct immediato non Dei na- turam, sed misericordiam ipsius, vel aliud attributum : ergo absque fundamento ne- gamus alias Dei perfectiones posse natu- ram croatam assumerc. II;ec, inquam, non referunt, sed con- Dissol- velluntur juxta propositum a nobis moti- VUQlar vum. Nam ad primum respondetur nc- gando antecedens quoad secundam partem : quia vis terminandi non convenit omni subsistenti ; sed subsistcnti per se primo, et ratione sui : csetcra enim solum uniun- tur ex consequenti. Licet autem natura, et attributa subsistant eadem subsistentia ab- sohua; hsce tamen convenit naturae per ^e primo, aliis vero ex consequenti ratione natura3. Ad secundum dicendum , quod Verbum habet perseitatem independentiae propriam, et ratione istius unitur imme- diate humanitati : quod minime pra^staret, si solum subsisteret subsistentia absoluta, vel si solum haberet perseitatem indepen- dentiae ratione ilUus, et'non ex propriis : unde ha3C objectio in opponentes retor quenda est. Gontrarius autem discurrendi modus in antecedenti insinuatus procedi". ex principiis falsis, qua3 jam supra ex pro- fesso rejecimus a num. 55. Ad terlium negamus consequentiam : nam ex antece- denti magis infertur oppositum ob notam disparitatem. Subsisientia enim personaiis Spiritus sancti non convenit per se pr nio natune, sed amori notionali, qui est ter- minus quo processionis illius perso propier rationes assignatas loco ci(;i unde mirum non est, quod terminus for- malis talis \ rocessionis non sit natura, sed amor prqpria personalitate subsistens. Ca- terum misericordia (et idem est de aliis attributisj non habet suiisistentiam pro- priam ; sed subsistit per subsistentiam convenienlcm per se primo naturae : unde nequit assumptionem , aut unionem in subsistentia tcrminarc immediate ratione sui, sed soium mediate, sive ratione na- turas, DISI\ vm, DUB. IV. 95 Uexan- dcr. . Bona- vent. ichard, Benri- cus. azquez Loroa. eeanus. urtado. argu- entum, turoe, ut de facto contigit in assumptione humanitatis ad Verbum : quippe natura est unita primario, attributa vero ex con sequenti. Ad ultimum negatur antecedens : oppositum enim probat ratio a nobis pro- posita : nam cum misericordia v. g. non sit ipsa subsistentia; nequit unire per mo- dum medii, aut vinculi, in quo natura humana concurrat cum alio praedicato di- vino, sicut contingit in subsistentia, aut personalitate. Rursus cum subsistentia absoluta, in qua misericordia posset uniri, conveniat per se primo naturaa; impossi- bile est, quod uniat nisi illa mediante, et ratione ipsius : atque ideo re^ugnat mise- ricordiam ratione talis subsistentiie termi- nare immediate naturam creatam. Aliam autem subsistentiam non habet ut supra ostendimus, et facile concedunt, aut per- mittunt auctores contraria^ opinionis. Unde implicatio est, quod misericordia, aut aliee perfectiones divinae assumant na- turam creatam. § iii. Respondetar argumentis contrarise opinionis. 119. Oppositam nostrae assertioni sen- tentiam defendunt Alexander 3 p. q, 7, memb, 1, art. 2. D. Bonav. in 3, dist. 1, art. 1, q. 3. Richardus dist. 5, art. 1, q. 2. Henricus quodlib. 3, q. 8. Vazquez disp. 27, cap. 2. Lorca disp. 24, num. 10. Bec- canus cap. 5, q. 2. Gaspar Hurtado disp. 3, difflciil. 4, et alii. Quam probant primo : quia juxta doctrinam Gonciliorum, et Pa- trum non est possibilis unio substantialis naturoe creatse cum Deo nisi vel in natura, vel in persona; sed unio cum Deo ratione subsistentise absolutae nec esset in natura, nec in persona : ergo talis unio est im- possibilis : et consequenter Deus ratione subsistentiae absolutae nequit naturam crea- tam assumere. Utraque consequentia patet ex prsemissis. Et minor est certa : nam inprimis repugnat creaturam conjungi Deo in unitate naturae, utsatis constat ex diciis disp. 3, dub. 1; ergo unio ratione subsis tentiae absolutae non potest esse in natura. Deinde ut esset in peisona deberet subsis- tentia absoluta esse personabtas, et Deum constituere personam, quae subsisteret in utraque natura : sed subsistentia absoluta nec porsonalitas est, nec Deum personam constituit : alias hic Deus communis esset persona, et subinde incommunicabilis per- sonis divinis, quod cst ha^reticum : crgo repugnat unionem ratione subsistentia; ab- solutae fieri in persona. Major autem in qua poterat esse difiicul- tas, probatur primo : quia Goncilia, et Pa- tres numquam meminerunt alterius unio- nis substantialis quam vel in natura, vel in persona : quod signum est juxta eorum doctrinam aliam unionem esse impossibi- lem. Secundo quia Goncilium Toletanum 6 et 11, probat unionem humanitatis cum Verbo factam fuisse in persona, quia non est facta in natura : quai ratio nulla foret, si prseter unionem in natura, vel in per- sona esset possibilis alia unio. Sic autom habet Concilium : Solus Filius formam servi accepit in singularitate personx non in unitate divinx naturse, inid, quod proprium est Filio, non quod commune est Trinitati. Quse propositiones licet solum videantur mere concomitantes, tamen non ita se ha- bent ; sed una ailert rationem alterius ut recte ponderat Vazquez, et non obscure constat ex supra dictis a num. 42, ut con- tra Durandum ostonderemus unionem humanitatis ad Verbum non fuisse factam in aliquo prsedicato personis communi. Tertio quia D. Anselmus lib. de Incarnat. cap. 4, post medium refellens quemdam asserentem, quod, incarnato Filio, neces- saiium fuerit incarnari alias personas, infert ipsum censuisse Incarnationem fac- tam esse in natura : quod est contra fidem nt ostensum est disp. 3, dub. 1 : Hic au- tem, inquit, somniat hominem a Filio Deo magis esse assumptum in naturx unitatem, quam in unitatem personae . Si enim hoc non opinaretur, non deceret magis neces- sarium esse Patrem cum Filio incarnatum quam esse possibile illum simul non esse in- carnatum, quia sunt plures person, et ut ter- minantis immediatc non esset persona; nihilominus haberet aliquid, quo re ipsa a parte rei esset persona : unde falsum est fore homincm a parte rei, qui a parte rei persona non csset. Ad probationem au- tem minoris quoad secundam partem di- cendum est, quod licet subsistens in hu- manitate per subsistcntiam absolutam non essct immediate persona ex vi pr&dicta? subsistcntice proccisive consideratoe ; tamen csset persona ratione personalitatum divi- narum, in quibus illa unio ultimo siste- ret : impossibile enim est, quod unio fiat immcdiate ad hunc Deum absolute subsis- tentem, quin necessario ex consequenti fiat ad personas. Potestque haec doctrina con- firmari exemplo ipsius Dei ad intra : nam licet Deus ratione subsistentise absolutee non sit immediate persona, sed subsis- tens : tamen re ipsa est persona rationc personalitatum, quas simul habet, et qui- bus natura divina ulterius terminatur : et oppositum implicat contradictionem. Idem itaque contingeret, si Deus subsisteret ad cxtra in natura creata immediata ratione subsistentiae absolutee. Diimtur Unde patet ad confirmationem : fatemur conlir- . r t-,.,. matio. enim omnem subsistentem m natura m- tellectuali esse re ipsa personam, ut D. Tho. eo loco diffinit. Sed non oportet, quod persona complete sit ratione solius subsistentiee immediate terminantis : suf- iicit enim, quod id reipsa habeat ex vi per- sonalitatis necessario, licet exconsequenti, communicatse, quam subsistentia absoluta infallibiliter infert, et secum affert. Replica, 124. Replicabis ex praemissa doctrina in- ferri possibilem esse subsistentiam creatam, quae formaiiter non constituat personam, aut suppositum, sed praecise subsistens, quod alia subsistentia ulterius determina- bile sit : consequens est absurdum, et contra communem sententiam Theologo- rum, qui sentiunt impossibilem csse ta- lem subsistentiam creatam, quae non sit ratio constituendi suppositum, aut perso- nam : sicut implicat dari subsistens quod creatum, quod non sit persona, vel sup- positum, sive, et in idem redit, quod in~ communicabiliter non subsistat : ergo praedicta doctrina corruit. Probatur se- que'a : nam si in Deo datur, et ad extra communicari potest subsistentia absoluta, qua) immediate formaliter constituat sub- sistens, et non constituat suppositum, vei personam, sed suum formale constiiutum relinquat per personalitatem addendam de- terminabilem; nulla erit implicatio, quod formalis conceptus talis subsistentiai par- ticipetur in aliqua subsistentia creata, quae proinde non constituet suppositum, vel personam, sed praecise constituet subsis- tens per aliam personalitatem determina- bile. Respondetur negando sequelam. Ad Solutio. cujus probationem dicendum est, quod sicut ex eo, quod detur in Deo personali- tas relativa, qua3 Deum non constituit primo ab;olute subsi>tentem, minime se- quitur posse praedictam per.-onalitatem participari formaliter in aliqua personali- tate creata, quse relativa sit, et subjectum non constituat primo absolute subsisten- tem : ita ex eo, quod in Deo detur subsis- tentia absoluta, quse pra^stet per se sub- sistere, non praestando immediate per se ipsam ultimam inCommunicabilitatem ; neutiquam colligitur posse preedictum mo- dum participari in aliqua subsistentia creata, quae solurn constituat subsistens, non constituendo immediate suppositum, aut personam. Et ratio utrobique est ea- dem : quia videlicet illae conditiones sub- sistentise divina^ tam absolutaB, quam relativae fundantur in infinita Dei per- fectione, et fcecunditate : qui modus im- participabilis est a subsistentia creata sub eisdem conditionibus : nam haec cum sit modus naturalis natura? creatse, sequitur naturalem indolem ejus, ac subinde om- nimodam limitationem, et determinatio- nem illius. Unde ita illam constituit sub- sistentem, ut ipsam necessario relinquat incommunicabilem : et consequenter non solum consiiiuit suum concretum subsis- tens, sedetiam suppositum, aut personam, de cujus ratione est non posse alteri sup- posito communicari, ut magis ex dicendis dub. 7 constabit. DUBIUM Y. Ulrum una persona divina possit assumcre piurcs naluras crcatas . Mu'tas in hac quoest. 3 excitavit D. Ordoin Thom. difiicultates, quye respiciunt non ,P9Pc,tnna .. T r . . 0.1 llOUJ. tam existentiam mystern Incarnatioms ut executioni mandati, quam possibilitatem ipsius hoc, aut illo modo, sub quibus po- test apprehendi : idque fecit, non ut dis- putationem institueret de potentia Dei, 100 DE INCARNATIONE. Incidens quajstio noii ne- cessaria. Vaz- guez. Naza- rius. Alvarcz. Conril. Trident. Nul;i. quam 1 part. praemiserat ; sed ut ma^is manifestaret quidditatem mysterii , quffl hac via non parum innotescit. Unde postquam art. 3 re>olvit, qualiter natura, abstractis per.-onalitatibus valeat assu- mere ; inquirit art. 4 : Utrum una persona possit assumere sine alia. Et resolutio est affirmativa, et constat de facto : quia so- lus Filius incarnatus est. Difficultates vero, quae contra hanc partem opponi possent, diluimus supra dub. 2, g 1. Solent aiiqui occasione praedictae resolutionis in- quirere, an saltem per concomitantiam omnes tres divinae personae sint in huma- nitate a Yerbo assumpta. Sed quaestio non multi momenti est, et magna ex parte pertinens ad varias nominum acceptiones. Yideri tamen possunt Vazquez disp. 28 c. 2, et Nazarius art. cit. conlrovers. ult. qui affirmativam sententiam defendunt : Alvarez disp. 20 qui cum Hugone Gardi- nali, et aliis negativam tuetur : et his favet Concilium Trident. sess. 13, cap. 3, ubi recensens, quae cum corpore, et san- guine Christi sunt per concomitantiarn in Eucharistia, non numerat Patrem, et Spi- ritum sanctum. Deinde inquirit D. Thom. artic. 5 : Utrum quxlibet persona possit assumere. Et respondet affirmative. Facileque pro- batur ex eo, quod non est major ratio, ut talis potentia deferatur Filio, quam Patri, et Spiritui sancto : cum igitur Fi- lius possit assumere, siquidem assumpsit; sequitur idem dicendum esse de aliis per- sonis. Quod autem Filius prae aliis de facto assumpserit, provenit non ex aliqua majori necessitate naturali, vel potentia; sed ex libero Dei beneplacito, etcongruen- tite rationibus, quas supra insinuavimus num. 37. Ubi tantum observare oportet, quod in casu, quo Pater fieret homo, non diceretur filius Dei, sicut Christus dici- tur : nam hic in humanitate subsi.>tens est Filius naturalis per filiationem aeter- nam, unitam intempore humanitati. Quod in Patre, si humanitati uniretur, locum non haberet : quia non filiatione, sed pa- ternitate uniretur. An vero posset dici filius Dei adoptivus ratione gratiae habitua- lis, pendet ex infra dicendis quaest. 23, quae hic praevenire non expedit. — Deni- que in art. 6, et art. 7 inquirit : An plures personae possmt assumere unam naturam, et utrum ui;a persona valeat plures naturas assumere. Quae duae diffi- cultates magnam habent inter se con- nexionem, et ideo solent simul proponi : sed claritatis gratia illas cum D. Thom. dividimus, incipiendo a faciliori, quae pro- ponitur in titulo. §i. Ihfenditur communis senlentia , et ab ali- quibus objectionibus vindicatur. 125. Dicendum est unam personam di- vinam posse plures naturas assumere. Haec assertio complectitur assumptionem plu- rium naturarum tam simultaneam, quam successivam, et plurium naturarum non solum numero, sed etiam specie, aut ge- nere differentium : innititur enirn moti- vis haec omnia comprehendentibus, ut sta- tim constabit. Estque commune placitum Theologorum, et erat etiam tempore D. D.Thom. Thom ut constat ex his, quae scnbit in 3, dist. 1, quaest. 1, art. 5, ubi ait : Dicendum, quod hoc fere ab omnibus conceditur, quod una persona divina polest plures naturas humanas assumere. Unde superfluum est scholasticos eo loco, aut D. Thomae Ex- positores in praes. art. 7 in particulari referre. Fundamentum desumptum ex S. Doc- Ratio. tore locis relatis id satis efficaciter probat : quoniam una numero natura creata est extremum assumptibile inadaequatum res- pectu unius, et cujusvis personae divinae : ergo una, et quaelibet persona divina po- test assumere non solum unam naturam creatam, ut de facto contigit, sed etiam plures. Consequentia patet : nam si as- sumpta una natura creata, persona assu- mens non posset simul alias assumere; natura creata esset in ratione assumptibi- lis extremum adaequatum personae divinae assumentis ; quippe qua? exhauriret ejus vim assumptivam, et esset tanta in ratione assumptibilis, quanta illa est in ratione assumentis. Antecedens vero suadetur nam finitum est inadaequatum infinito, cum infinite excedatur ab illo : sed na- tura creata est extremum assumptibile finitum; persona vero divina est extre- mum assumens infinitum : ergo una nu- mero natura creata est extremum as- sumptibi'e, inadaequatum respectu unius, et cujusvis personae divinae. Major, et consequentia constant. Et minor quoad primam partem est manifesta; quoad se- cundam vero ostenditur : nam persona divina in ratione assumentis duo dicit, nempe DI8P. VJJI, DUB. V. 101 nempe virtutem effectivam unionis, sive assumptionis passivae, et vim terminati- vam natura3 assumpta^ : sed utraque ratio est inlinita; illa quidem, quia est ipsa omnipotentia ; ista vero quia est persona- litas divina terminans ad intra naturam Dei infinitam : ergo persona divina est extremum assumens infinitum. Coufir- Confirmatur primo : quia unam perso- uuho 1. ,. . r ^ , r nam divmam assumere plures naturas, nec repugnat ex parte personae divinae, nec ex parle naturarum : sed ex his capi- tibus posset repugnantia assignari : ergo nullo modo repugnat, quod plures naturae assumantur ab una, et eaiem persona di- vina. Major quoad primam partem est cer- ta : quia persona divina est infinita in terminando : ergo ex parte ejus minime repugnat, quod assumat plures naturas. Secunda vero minoris pars etiam osten- ditur : quia licet duae naturae creatae se- cundum naturalem capacitatem se exelu- dant a consortio ejusdem personae ; non tamen secundum potentiam obedientialem, juxta quam fieret earum unio. Unde vide- mus, quod non obstante, quod natura divina, et humana magis inter se distent; quam duae naturae creatae ; nihilominus uniuntur in eadem persona Verbi ; quia praedicta unio ex parte humanitatis tit se- Secunda. cundum potentiam obedientialem. — Con- firmatur secundo ex D. Thoro. loco cit. ex 3, sent. in 3 argument. Sed conlra, ubi ait : Potenlia Filii per lncarnationem in nullo minorata est : sed Filius ante In- carnalionem poterat humanam naiuram aliam ab ea, quam assun>psit, assumere : ergo et nunc potest. Cumque praedictae na- tura) non sint inter se incompossibiles, ut proxime dicebamus ; poterit terminare si- Teriir. mui; ei habere tales naturas. — Confirma- tur tertio ex eodem D. Thom. in hoc art. 7, inargum. Sed contra, ubi inquit : Quid- quid potest Pater poiest Filius : sed Paler post Jncarnationem Filii potest assumere naturam humanam aliam numero ab ea, quam Filius assumpsii : in nullo cnim per lncarnalionem Filii est diminuta potentia Palris, vel Filii ; ergo videtur, quod Fitius post Incarnationem possit aliam naturam humanam assumere prxier eam, quam as- sumpsit. 126. Nullum reperimus Auctorem, qui sentiat contra communem hac assertio- nem. Sed possunt aliqua opponi , quae obiecJio diluemus, ut inde magis firmetur. Obji- ' cies ergo primo : quia naturee multiplican- i tur numero per supposita : haec enim com- parantur ad naturas per modum subjecti, aut materiae, a quibus sumitur individuatio formarum : sed si una persona divina as- sumeret plures humanitates, idem esset omnium suppositum, ut ex se liquet : ergo tales humanitates non distingueren- tur numero : et consequenter essent piu- res, ut supponitur ; et non essent plures, ut haec objectio probat : quae est manifesta implicatio. Respondetur, quod admisso naturas in- Soivitur. dividuari per supposita, hyec debent esse eisdem naturis propria, sive connaturalia, ad quae ipsae naturae dicunt connaturalem habitudinem : unde fieri non potest, quod pluribus naturis non correspondeant se- cundum aptitudinem plura supposita pro- pria. Hoc autem salvaretur, licet plures naturae numero differentes assumerentur ab eadem divina persona : quia licet es- sent in-eodem supposito, tamen dicerent connaturalem ordinem ad plura suppnsita propria ; et rursus illud unum suppositum divinum subrogaretur loco plurium , et eorum vices gereret : unde esset aequiva- lenter plura. Atque ideo ex ejus unitate non inferretur unitas numerica natura- rum, seu rei assumptae. Sed addendum est ex D. Thom. loco cit. ex 3 sent. in resp. D.Tiam. ad 1 : Quod natura ab eodem habet, ut indi- viduetur, et dividalur. Unde cum princi- pium individuaiionis sii materia aliquomodo sub dimensionibus terminaiis considerata ; ex ejusdem divisione humana natura dividi- iur, et multiplicalur . Unde si assumpsisset duo corpora, et duas animas ; duas huma- nas naturas assumpsisset. Non tamen seque- retur, quod essent duo supposita, aui dux hypostases : non enim materia quolibet modo divisa consiituit diversiiatem supposi- lorum ; sed solum quando utrobique inveni- tur esse discretum, et subsistens per se. Unde non potest dici, quod dux manus suni dux hypostases, sed conveniunt in eadem hypos- tasi hominis. Ita etiam dux humanx naturx, quia non haberent esse discretum, sed uni- tum in una persona Filii Dei; non esset na- turarum illarum divisio secundum duo sup- posita, sed sotum per divisionem materise. 127. Objicies secundo : nam ideo per- spcunJa sona Verbi posset assumere plures natu- objcctio. ras, quia habet vim infinitam in termi- nando, et personando : sed haec ratio est nulla : ergo nequit plures naturas assu- mere. Probatur minor : quia Pater aeter- nus habet vim generandi infinitam : et 102 DE INCAIlNATiONE. tamen nequit generare nisi unam perso- nam, videlicet unicum Filium icternum : ergo ex eo, quod hic habeat \im infinitam terminandi , non sequitur , quod possit terminare plures naturas. Quod si dicatur potentiam generativam Patris quasi expli- cari unico flCtu, cui nnus terminus inlini- tus, ac Bubinde adaequatus correspondet, videlicet infinita Filii geniti persona : vim autem terminativam Filii non expleri per unam naturam creatam, quae finita est, ut in fundamento nostrae assertionis expendi- mus. Si id, inquam, respondeatur ; facile falsitatis convincitur : quia inde iiet Fi- lium nullam posse terminare naturam creatam : infinita enim ejus vis, quam in terminando habet, sufficienter, et adae- quate expletur in terminatione divinae naturae, quae est iniinitum terminabile. lespon- Respondetur sustinendo solutionem in- SIO ter arguendum datam, quae optima est. Et ad ipgius impugnationem respondetur se ipsam , et statum prsesentis difficultatis destruere : nam si vis, quam Filius habet in terminando naturam exhauritur per terminationem naturae divinae ad intra, sicut potentia generativa Patris expletur generando unicum Filium : p'ane fiet Fi- lium non posse assumere aliquam naturam creatam, nec humanam assumpsisse. Quod ex una parte est contra fidem mysterii In- carnationis : et ex alia excludit statum hu- jus difQculiatis : si enim Filius nullam valet terminare naturam creatam, vane quseritur, an possit terminare, sive assu- mere plures. Fateri ergo oportet, quod Filius non obstante, quod ad intra termi- net naturam inflnitam, possit nihilominus terminare ad extra naturam creatam : et quod hoc supposito, possit plures : quia nulla natura creata est terminus adaequa- tus virtutis infinitse ad extra terminativse. Sicut non obstante, quod vis voluntatis divime in diligendo habeat adoequationem ad intra cum bonitate divina, quae est objectum infinite amabile ; tamen potest diligere bona ad intra (licet diverso modo, hoc est, non necessario, sed libere) : et quia nullum bonum ad extra eam virtutem explet, potest Deus plura, et plura, ac ma- gis, et magis diligere. Idemque apparet in potentia Dei producente ad intra terminum infmitum, sibi adoequatum : quo non obs- tante potest producere ad extra; et nihil unquam ita perfectum producet, quin pos- sit plura, et perfectiora saltem in modo producere : quia nihil est infinitum, illi- que potentiic adjrquatum. De potentia vero generativa alia est ratio : ha;c enim respicit genitum, quod sit ejusdein naturoe cum principio : repugnat autem creaturam convenire univoce cum Deo in natura : et ideo repugnat, quod Deus habeat, gene- retque filios naturales ad extra. 4 28. Objicies tertio : quia si duae na- Teitia turae creatse essent in una persona divina ; ol)Ject10, haberent majorem unitatem, quam dme personae divinae subsistentes in eadem natura divina : consequens est absurdum : ergo repugnat unam divinam personam habere, sive assumere plures naturas creatas. Sequela ostenditur : nam dato, quod idem suppositum haberet duas na- turas, et secundum unam esset Jesus, et secundum aliam Petrus; oporteret, qnod de iilis verbum sum, esl, sui singulariter praedicaretur : uterque enim esset idem suppositum : at illud verbum non pra3- dicatur de Patre, et Filio singulariter, sed pluraliter, ut Joan. 10 : Ego, et Paler v.num sumus : ergo major unitas esset illarum naturarum in una persona, quam unitas divinarum perconarum in natura divina. Respondetur ex D. Thom. loco. cit. ex Dilui- 3 sent. in resp. ad 4, ubi ait : Dicendum, l"r.a D' quod sicut est in divinis perso?iis, quoi propler unitatem essentia, et pluralitatem personarum^ quidquid ibi prxdicatur ad essentiam pertinens, prxdicalur singulari- ter, ut cum dicilur : Pater, et Filius sunt unns Deus ; quod vero ad personam per- tinet, pluraliter prsodicatur, ut cum dici- tur : Pater, et Filius suni persona. lla e contrario esse hic : quia quidquid ad na- turam pertinet, prsedicaretur pluraliter : quod vero ad personam singulariter . Et quamvis summa sit unitas trium persona- rum propter essentise simplicitatem ; non est tamen inconveniens , ut Pater, et Fitius ad invicem nonhabeant aliquam unitatem , qux in creatura aliqua invenitur, scilicet perso- nalem; cum sint vere particulariter distincti. Recolantur etiam, quoe supra diximus disp. 4, num. 54, unde magis constabit ad objec- tionem. 129 Objicies quarto : quia si duae na- Quarfa turoe creatae essent in una persona divina, °kjectio. uniretur se totis, et penetrarentur; et deinde natura prius assumpta assumeret naturam post advenientem : haac autem omnia sunt satis absurda : ergo absurdum est dicere, quod una, et eadem persona divina possit assumere plures naturas. Sequela quoad priorem partem ostenditur : nam DISP. VIII, DUB. V. 103 nam quia natura divina, et humana sunt in eadem Verbi persona, se intime at- tingunt : ergo si duae naturu) creatae essent in eadem persona, se intime, et totaliter attingerent : sed contactus intimus, et totalis duarum naturarum corporalium in eodem est vera penetratio, ut patet in duobus corporibus existentibus in eodem loco : ergo pnedictce naturoe creatse exis- tentes in eadem persona se penetrarent. Deinde ostenditur sequela quoad secundam partem : nam qnia natura divina est in persona assumente, dicimus non solum personam, sed etiam naturam Dei assu- mere : ergo si una natura jreata prius e*set in persona assumente, et haec ul- terius assumeret aliam naturam ; diceretur non solum, quod persona divina assume- ret, sed etiam natura creata prius in illa existens. Confir- Confirmatur : nam si dua3 naturse matio. , ,. , creatte essent ln eadem persona divma; daretur communicatio idiomatum inter illas, v. g. si Deus secundum unam esset Jesus, et secundum aliam Joannes ; fieret, quod moriente Joanne diceretur mori Jesus, et contra : id vero falsum apparet : nam cum praedictae naturae nullam inter se haberent unionem, sed possent loco distare : id quod conveniret supposito prout in una, non praedicaretur de illo prout in altera : ergo tales naturse ne- queunt simul uniri eidem divinae persona3. Sequela autem ostenditur : nam subjecta in propositionibus supponunt materialiter pro suppositis : sed idem esse suppositum substans utrique naturse, idemque dicere- tur Jesus, et Joannes : ergo moriente Joanne diceretur mori Jesus : sicut quia idem Verbum est Deus, et homo, mo- riente homine dicitur mori Deus, id est suppositum deitatis in humanitate subsis- tens : daretur ergo in tali casu communi- catio idiomatum inter praedictas naturas. Otcurri- Ad objectionem respondetur negando objee- sequelam quoad utramque partem. Gujus tioni. probationibus optime occurrit D. Thom. D.rnom. f u , „ . l , Q .. ,. ln hoc art. 7, m resp. ad 3, his verbis : Dicendum, quod divina, et humana natura non eodem ordine se habent ad unam per- sonam divinam, sed per prius comparatur ad ipsam divina natura, utpote quse est unum cum ea ab wlerno : sed natura hu- mana comparatur ad personam divinam per poslerius, utpote assumpta ex tempore a divina persona : non quidem ad hoc, quod natura sit ipsa persona, sed quod persona in natura subsistat ; Filius enim Dei esl sua Deitas ; sed non est sua humanitas. Et ideo ad hoc, quod natura humana assumatur a divina persona, requirilurt quod divina natura unialur unione personali toti na- turse assumplx, id est, secundum omnes partes ejus. Sed duarum naturarum as- sumptarum esset uniformis habitudo ad personam divinam, nec una assumeret aliam. Unde non oporteret, quod una earum totaliter alteri uniretur, id est, omnes par- tes unius omnibus partibus alterius. Itaque unio naturee assumpta} cum natura divina est longe major, quam unio unius natura> assumptae cum altera natura assumpta ab eadem persona : quia natura divina est idem realiter cum persona assumente : et ideo nequit natura assumpta uniri per- son«, quin realiter uniatur naturae divinoa. Sed natura prius assumpta non est idem realiter cum persona assumente : quocirca ex eo, quod altera natura postea assuma- tur, non sequitur, quod uniatur imme- diate priori illi naturee, vel quod habeant inter se conjunctionem, sed solum quod communicent in eodem supposito. Unde ex vi hujus queunt optime inter se sepa- rari, et existere in diversis locis : ut si Verbum ratione suse infinitatis assumeret naturam existentem apud nos, et naturam existentem apud Indos, non propterea eas loco conjungeret , nec uniret inter se. Quod satis declarat nullam ex vi assump- tionis sequi inter tales naturas intimam attingentiam, aut penetrationem. Deinde natura divina dicitur creatam assumere, non prsecise, quia est in Verbo assumente, sed quia est realiter ipsum Verbum, et principium activum assumptionis : unde assumendo ad Verbum dicitur ad se su- mere. Natura autem prius assumpta licet sit in Verbo; nihilominus non est ipsum Verbum, nec principium activum assump- tionis : quocirca licet Verbum assumat, non propterea natura prius assumpta di- cetur aliam supervenientem assumere ; sed perinde in ordine ad hunc effectum se habebit, ac si non existeret in Verbo. Ad confirmationem Gajet. Medina in hoc Piima art. 2, et alii negant sequelam : sentiunt C011.ln'-. . - D » *• . i. matioms enim non iore communicationem mioma- solutio. tum interprsedictasnaturam, et consequen- ter quod moriente Joanne, non diceretur mori Jesus, aut e contra, sed mori Deum subsistentem in illis naturis. Et rationem insinuat Cajetanus, quia communicatio idiomatum fundatur de facto in eo quod di- 104 DE 1NCARNATIONE. Mclior respon- sio. vinitas est idem roaliter cum Yerbo : et ideo si Yerbum moritur in una natura, .Cona- tradunt D. Bonavent. in 3, dist. 1, art. 1. Ihuaad. qu. 3. Durand. dist. 1, q. 3, num. 19. Buarez. Suarez in Gomment. art. 6, %Inqua. Vas- "q,)C/" quez disp. cit. c. 1, et alii graves 'Aucto- res : estque communis apud Thomistas. — Quod si Lorca adeo firmiter contendat D. Anselmum contrariam sententiam te* nuisse : hoc admisso (quod censemus falsum) illius auctoritate non opprime- mur ; cum pro nostra habeamus Angeli- cum Doctorem, cui magis standum est. 142. Arguitur secundo : nam repugnat unum effectum dependere a pluribus cau- sis adaequatis ejusdem ordinis; alias ab unaquaque earum dependeret, et non de- penderet, quod implicat contradictionem, ut docent communiter Thomistae, et recte N.Com- probant N. Complut. abbrev. in lib. Phy- sic. disp. 15, q. 3 et 4 ; sed si eadem na- tura creata terminaretur a tribus personis divinis , idem effectus dependeret a plu- ribus causis adsequatis ejusdem ordinis : ergo implicat, quod eadem natura creata terminetur ab omnibus divinis personis. Probatur minor : nam queelibet divinarum subsistentiarum esset causa adaequata, ut natura creata subsisteret, siquidem posita illius terminatione haberet subsistere abs- 2 arg> iieisliun. alterius indisentia si natura Confir- nijlio. que aiterius maigentia : ergo creala terminaretur simul a tribus perso- nis divinis, dependeret ab illis sicut a plu- ribus causis totalibus, et ejusdem ordinis. Confirmatur : nam quia locus circum- scriptivus est terminus corporis locati, implicat, quod unum corpus sit in duobus locis circumscriptivis adaequatis, ut docent N.Com- communiter Thomistae, et ostendunt N. Complut. loco supra cit. disp. 19, q. 7; sed subsistentia se habet per modum ter- mirii ad naturam, quam terminat, seu personat : et quaelibet subsistentia divina antecedit subsistentiam : sed est natura ut SalmanU Curs. theolog. tom. XIV. est terminus adaequatus naturae creatae , cum aliquid ejus non relinquat absque terminatione : ergo implicat, quod eadem natura creata terminetur per plures sub- sistentias divinas : et consequenter, quod simul assumatur a tribus divinis personis, Potestque id amplius urgeri : quoniam magis difficile, aut impossibile apparet, quod aliquid terminetur pluribus terminis intrinsecis adaequatis, quam quod termi- netur pluribus terminis adaequatis pure extrinsecis : sed subsistentia est terminus intrinsecus naturae ; locus autem est ter- minus extrinsecus corporis locati : ergo si repugnat idem corpus terminari pluribus locis adaequatis, ut omnes Thomistae fa- temur; a fortiori repugnabit, quod eadem natura terminetur pluribus subsistentiis adaequatis, et subinde, quod simul sit iu pluribus personis divinis. Ad argumentum, relictis pluribus so- Occurri lutionibus, quas fuse expendit Godoi disp. t"canriJ1 cit. a num. 58, respondetur, quod licet effectus unus, et idem tam in substantia, quam in modo nequeat dependere a plu- ribus causis adaequatis tam intensive, quam extensive ; quod docet communis Thomistarum sententia : nihilominus nulla est contradictio in eo, quod unus effectus, idem in substantia, et diversus in modo dependeat a pluribus causis adae- quatis non intensive, atque extensive si- mul, sed solum intensive quoad sufficien- tiam, et in ordine ad substantiam effectus. Nam eo ipso, quod detur hujusmodi va- riatio saltem in modis ex parte effectus ; tollitur contradictio reperta in eo, quod idem dependeret, et non dependeret a qualibet illarum causarum seorsim sumpta : licet enim, idem non substantia effectus dependeat ; non tamen idem secundum idem ; sed idem secundum diversam ra- tionem, aut modum : in quo nulla est repugnantia. Id autem, et non ampiius contingeret in casu, quo tres divinae per- sonae assumerent eandem numero natu- ram : quoniam licet idem esset earum effectus in substantia; diversificaretur in modis : et licet quaelibet subsistentia esset causa adaequata intensive, hoc est, ut natura absolute subsisteret ; non tamen esset causa adaequata extensive, id est, ut natura subsisteret cum omni tali modo. Et ratio est : quoniam effectus formalis subsistentiae, qui directe ab ea dependet, non est natura, quae denominatur subsis- tens secundum se considerata, quo pacto 8 I 'l 1)1«; INGARNATJOiNJi. ,N C-ra nlul. Dafa respon- sio ma- gis robo- ratur. subsistens, seu personata, sive tcrminau pcr sulisistentiam : qua ratione ipsam sub- sistentiam, et unionem cum illa claudit. Quippc communiter dicitur eifectum for- malem esse ipsam formam communicatam subjecio, aut susceptibili, et non distingui ab ea ex parte recti, sed solum secundum modum, et passivam communicationem, ut ■ optime declarant N. Complut. abbrev. in lib. Physic. disputat. 9, quoestione 3; licet autem quoelibet subsistentia divina naturoe Iiumana3 communicata illam constitueret subsistentem absolute, et quoad substan- tiam; id enim quoelibet subsistentta tribuit naturse, nihilominusillam non constitueret subsistentem omnibus modis, sed hoc, aut illo determinato. Gum enim ipsoe subsis- tentioe divinoe inter se quasi specifice, aut plus distinguantur ; non possunt constituere naturam creatam subsistenlem eodem prorsus modo, sed diverso, et eisdem pro- portionato. Unde non inferretur quod idem effectus tam in substantia, quam in modo dependeret a pluribus causis ejus-lem ordi- nis adsequatis intensive, et extensive; quod repugnat : sed solum sequeretur, quod idem effectus in substantia, et diversus in modo dependeret a pluribus causis ejusdem ordinis aduequatis intensive, seu quoad substantiam, non tamen extensive, aut quantum ad modum ; in quo nulla est im- plicatio. 143. Potestque haec doctrina explicari, et rnagis fulciri sequentibus exemplis. Nam ■ in primis naturam divinam esse ad intra personatam est quasi effectus formalis de- pendens apersonalitatedivina : quiproinde nequit quasi dependere a pluribus causis, seu personalitatibus adoequatis ejusdem ordinis : alias quoelibet earum sufficeret ad personandum talem naturam : quod im- plicat contradictionem. Sed quia queelibet personalitas divina constituit naturam per- sonatam diverso modo : paternitas consti- tuendo Patrem, filiatio constituendo Fi- lium, etspiratiopassivaSpiritum sanctum : rninime infertur, quod idem effectus in substantia, et modo dependeat ab unaqua- que pcrsonalitate sicut a causa adsequata intensive, et extensive : quippe effectus idem in substantia personandi diversificatur in modo : et quoelibetpersonalitas estcausa adoequata intensive, et quoad substantiam; non tamen extensive, et quantum ad mo- dum. Deinde in casu ab Adversariis admis- so, quod Deus ratione subsistentiee absolu- toe uniretur immediate naturae createe, necessario ex consequenti uniretur cum subsistentiis relativis, ut constat ex dictis numer. 112, quippe impossibile est, quod talis natura subsistat in Deo personis com- muni, et quod non subsistat in personis. In qua hypothesi posset iieri idem argu- mentum, quod nobis objicitur, nempe na- turam creatam dependere in subsistendo a duplici causa adujquata ejusdem ordiuis : nam subsistentia absoluta causa adaequata est; cum sufliciat, quantum est ex exigen- tia natura) createe ; et similiter subsisten- tia relativa causa adsequata est ; cum dc facto natura creata reddatur subsistens per filiationem. Scd respondetur in tali casu, quod naturam creatam subsisterc per subsistentiam absolutam, et subsis- tentiam relativam, non est idem omnino effectus, sed diversus in modo ; quippe na- tura creata(ut alias differentias omittamu^) haberet a subsistentia absoluta subsistere communicabiliier, et a subsistentia relativa subsistere incommunicabiliter. Et similiter quoelibet ex prsedictis subsistentiis esset causa adoequata intensive, hoc est, suffi- ciens ad subsistendum : sed non esset ada> quata extensive, quia non quoelibet suffi- ceret ad talem modum. Denique in tali eventu (quidquid sit de subsistentiis relati- vis, quas forte negabunt Scotistee), negari non potest, quod natura creata terminare- tur ex consequenti tribus personalitatibus divinis, et ab ipsis reciperet incommunica- bilitatem ultimo necessariam ad consli- tuendum personam, ut satis liquet ex dic- tisloco citato. Fiatigituridemargumentum, quod idem effectus, nempe naturam crea- tam esse perconam, et affectam incommu- nicabilitate ultimo constitutiva personaa, dependebit a pluribus causis adaequatis ejusdem ordinis : quoelibet enim persona- litas divina sufficit ad praedictum effectum. Ad quod tamen respondebitur illum effec- tum esse unum, et eundem in substantia, ut argumentum suadet ; sed differre in modo : nam aliter natura haberet perso- nam, et incommunicabilitatem per perso- nalitatem Patris, et aliter per personalita- tem Filii. Unde ulterius fit, quod paternitas jet idem dicendum de aliis personahtatibus) esset causa adoequata intensive, id est, quoad substantiam ; nihil enim naturaenon personatum, ac non terminatum relinque- ret : sed non esset adoequata extensive, id est, quoad omnem modum, quia persona- litas Patris aliter personaret, ac terminaret, quam personalitas Filii. Hoec DISP. VIII, DUB. VI Applica- jjjgQ exempla haud obscure nobis de- lio pr;o- r ..... cedentis clarant, quod ldem proportionabiliter con- donnna\ tinstat : unde non est cau*a, ut humanitas subsistat, ad<'equata tam inten- sive, quam extensive. Ca^terum duo loca particularia circumscriptiva praestant eun- dem effectum continendi, et terminandi, qui estejusdem rationis tam in substantia, quam in modo ; unde si idem corpus in illis simul constitueretur, dependeret ab il- lis sicut a duabus causis ejusdem rationis adeequatis intensive : quod implicat con- tradictionem. 145. Arguitur tertio : nam illud, quod 3a.gu- convenit naiurte divinee ratione suae infi- nuillu -• nitatis, repugnat natureecreata^, utpote quae finita est, et limitata : sed naturam divi- nam terminari tribus subsistentiis, et esse in tribus personis convenit ipsi ratione suae infinitatis : ergo repugnat naturam creatam tribus subsistentiis terminari, et esse in tribus personis. Respondetur, quod terminari pluribus Diluitur. subsistentiis, aut esse in pluribus supposi- tis dupliciter potest convenire naturae : uno modo connaturaliter : quopacto arguit infinitatem in natura : nam quae finita est, non habet, non exposcit natuialiter nisi unicam subsistentiam. Et quia natura divi- na habet tres subsistentias relativas, non utcumque, sed connaturaliter, et juxta propriam foecunditatem , recte inde con- vincitur, quod natura divina infinita sit, habeatque tales subsistentias, quia infinita est. Altero modo terminari pluribus subsis- tentiis potest naturae convenire, nempe obedientialiter : et hac ratione non arguit infinitaiem in natura; sed solam capacita- tem passivam ad praedictum effectum : quia terminari plusquam una subsistentia con- naturali, non fundatur in exigentia, aut perfectione naturae ; sed in sola potestate, et voluntate Dei agentis, extrinsece ope- rantis supra exigentiam naturae; cui tamen ipsa subordinatur in omni eo, quod contra- dictionem non implicat. Et quia natura creata hoc modo terminaretur tribus per- sonalitatibus divinis, minime inde inferre- tur, quod esset infinita. Potestque titoc responsio exemplis facile declarari : quia naturam terminari unica subsistentia inti- nita illam connaturaliter exigendo arguit naturam esse infinitam : sed terminari subsistentia infinitanon connaturaliter, sed secundum potentiam obedientialem, mi- nime evincit talem infinitatem : unde na- tura humana in Christo, quae finita est; terminatur per subsistentiam infinitam. Similiter DISP. VIII, DUB. VI. 117 Similiter habere connaturaliter lumen, sive facultatem proximam ad videndum Deum arguit naturam esse infinitam : sed id non arguit habere lumen infusum ab extrinseco, et receptum secundum potentiam obedien- tialem : quo pacto convenit beatis. Idem itaque in pra^senti materia contingeret. Rcpiica. 146. Sed replicabis : nam si humanitas terminata una subsistentia posset alia secunda terminari ; pariter posset terminari tertia, et quarta, et sic de aliis, et con- sequenter infinitis : quippe nulla potest assignari ratio, ut valeat terminari duabus, et nequeat pluribus, atque infinitis : sed posse terminari infinitis subsistentiis nequit non arguere infinitatem in natura termi- nabili : siquidem quae finita est, necessario habet capacitatem finitam : ergo si natura creata posset terminari pluribus subsis- tentiis; sequeretur naturam creatam esse infinitam. Sliditur. Respondetur concedendo sequelam us- que ad tertiam subsistentiam divinam; et negaodo sequelam quoad plures, et a fortiori quantum ad infinitas. Quoniam na- tura creata non respicit plures subsistentias, nisi secundum potentiam obedientialem : haec vero non extenditur ultra termi- num suum, qui debet esse objective possi- bilis. Gum ergo subsistentise personales di- vinoe sint tantum tres, et alise repugnent; sequitur naturam creatam non posse ter- minari subsistentiis infinitis, sed solum illis tnbus determinate. Unde nulla ex vi hujus arguitur infinitas in natura. Quod si replica extendatur ad capacita- tem quasi conditionalem naturoe casu, quo essent possibiles infinitae subsistentiae di- vinoe, quidam respondent non repugnare, quod natura creata infinitis subsistentiis divinis terminaretur : quia inde non in- fertur naturam creatam esse infinitam. Non enim plus est terminari pluribus subsisten- tiis numero infinitis, quam terminari unica subsistentia simpliciter infinita et tamen na- tura creata de facto terminatur una subsis- tentia simpliciter infinita in Christo Domi- no ; quin inde sequatur naturam creatam esse infinitam simpliciter : idem itaque in praidicto casu contingeret. Quod nobis vide- tur satis probabiliter dictum. Sed quia ad suscipiendas infinitas subsistentias in actu essent necessarioe infinitoe simpliciter muta- tiones, etunionesexpartecr<-aturoe,velunio una creata, quoe iniinitis oequivaleret : quod manifeste repugnat : propterea diceudum est preedictum casum imp'icare contradic- lionem : et unam ejus partem probari mo- tivo illorum Doctorum, aliam vero ex his, quae proxime diximus. Melius vero dicere- tur in tali casu naturam creatam posse terminari subsistentiis divinis syncategore- matice, infinitis in numero : quia numquam tantas susciperet, qua3 essent in actu infi- nitoe ; et posset plures, et plures absque termino suscipere. Sicut de augmento cha- ritatis diximus tract. 19, disp. 5, dub. 1; sive enimpef gradus ejusdem rationis, sive per modos diversoe rationis fiat, numquam charitas tot recipiet, quin plures, et plu- res recipere possit : ex quo tamen non ar- guitur charitatem esse actu infinitam, sed esse subjectam agenti infinito, et in ordine ad terminum infinitum syncategorematice, cui nulla ab intrinseco meta proefigitur. 147. Arguitur quarto : quia si natura creata subsistens in Yerbo terminaretur, aut subsisteret per subsistentiam Patris ; proedicta natura sisteret in Yerbo, et trans- iret ad aliud : atque ideo sisteret, et non sisteret in eodem, quod est manifesta im- plicatio : ergo imolicat eandem naturam creatam terminari duplici subsistentia di- vina. Probatur sequela : nam subsistere in Yerbo non est aliud, quam in Yerbo sis- tere, ut ipsoe voces satis explicant : ergo si humanitas subsistens in Yerbo, et sub- sisteret in Patre ; sisteret in Yerbo, et transiret ad aliud. Gonfirmatur : quia non minus natura colligatur personae, in qua subsistit, quam accidens subjecto, cui heeret : sed implicat accidens inhoerens uni subjecto se extendere ad aliud : ergo implicat naturam subsis- tentem in una persona se extendere ad aliam, et in ea subsistere. Probatur con- sequentia : nam ratio, quare repugnat unum accidens hoerens, et colligatum uni subjecto extendi ad aliud, est, quia indi- viciuatur a subjecto ; ut communiter docent Thomistoe : sed etiam natura individuatur a persona, in qua subsistit : siquidem per- sona comparatur ad naturam sicut sus- ceptibile ad formam : ergo eadem ratio, et colligatio, quae probat unum accidens non posse inhoerere pluribus subjectis, convin- cit unam naturam non posse existere in pluribus personis. Ad argumentum (quo movetur Lugo, ut recedat a communi inter suos sententia), patet ex dir-tis num. 140. Juxta quae ne- gamus sequelaui. et ad ipsius probatbnem dicendum est esse mere grammaticalem, sed aphilosophia alienam. Subsistere enim 4 .ir-u ILCQltlQ] Confir- rnatio Solulio ar,'u- mer.ti. 118 L>E INCARNATIONE. non est eistere ; sed est sustentare natu- | ram, quatenus subsistentia illam complet in ordine ad existendum, et operandum, ut supra explicuimus dub. 1, g 4 et dub. 3, num. 85. Undc essentialiter non im- portat conceptum negativum sistendi in uno prsecise : sed conceptum positivum sustentandi , sive complendi naturam : quem optime prastare possunt plures sub- sistcntire inter se connexae, ut sunt perso- nalitates divime. Pra^sertim ' cum earum qua?libet communicct ellectum specialern, sive modum specificum subsistendi, qui non praestatur ab aliis, ut supra magis ex- plicuimus. Confir- Ad confirmationem, omittendo pramiis- enodatio. sas m sensu statim exphcando, negamus consequentiam. Ad cujus probationem ne- gamus minorem : quia humanitas non in- dividuatur a persona, personalitate, aut subsistentia ; sed potius hoec, ubi natura- liter contingunt, individuantur proxime per naturam; quippe subsistentia , seu personalitas propria est quidam naturce modus, ut diximus dub. 1, num. 8. Indi- viduatio autem, sive distinctio pure nume- rica inter naturas sumitur a materia signata quantitate, ut explicuimus tract. 1, disp. 1, dub. 4 et 5. Et quia natura retineret semper eandem materiam signa- tam quantitate, licet terminaretur diversis personalitatibus; propterea in diversis per- sonis eadem numero natura conservaretur. Accidens vero individuatur a subjecto, nt loco cit. ostendimus disp. 2, dub. 1; quo- circa si idem accidens esset in diversis numero subjectis ; foret, et non foret idem numeto, quod implicat contradictionem. Prubatio autem minori inserta procedit ex falsa imaginatione apprehendente perso- nam per modum subjecti ; cum tamen id, quod persona addit formaliter supra natu- ram, sit complementum, et quasi forma naturae, quipue qute est subsistentia natu- ram complens. Ipsa vero persona est quod- dam concretum, sive compositum ex sub- sistentia, etnatura, quod existit, etoperatur ut quod ; ad qua3 opus non est, quod rcci- piat naturam , sed quod cam terminet ratione ejus, quod super ipsam addit. Re- colantur, qua3 diximus disp. 3, dub. 4 fere per totum, et specialiter num. 70. 148. Argukur quinto : quia omnis unio substantialis debet fieri vel in natura, vel in persona : sed implicat, quod ex unione trium personarum cum una natura creata resultet vel unuin in natura, vel unum in 5 argu- mentui!). persona : ergo repugnat, quod tros divinae personoc assumant, aut sibi substantialiter uniant eandem naturam crcatam. Minor quoad primam partem liquetex dictis disp. 3, dub. 1, ubi fuse ostendimus implicare, quod natura creata conjungatur Deo in unitate natura). Secunda etiam minoris pars facile ostenditur : quia ad unionem in persona requiritur, quod rcsultet unitas personae in natura assumente, et in natura assumpta, ut explicuimus disp. cit. dub. 1) sed ubi tres pcrsona; assumerent unam naturam, non esset una persona in duabus naturis, sed plures personse, ut liquet ex ipsis terminis : ergo. Gonfirmatur : quia ex assumptione Confir- unius naturae ad plures divinas personas , mat10, sequitur confusio inter proprietates earum, v. g. quod Pater sit genitus, et quod Pi- lius sit generans, et his similia : sed hsec sunt absurda manifesta : ergo implicat eandem naturam creatam ad plures divinas personas assumi. Sequela ostenditur : nam ex Incarnatione consequitur, quod quid- quid dicitur de Filio Dei, dicatur de illo homine Ghristo, et e converso, ut docent communiter Theologi cum D. Augustino, D. Ah- lib. 1 de Trinit. cap. 11, et D. Damas- ,;u^_ ceno, lib. 3 de fide cap. 3; si ergo ille masc. homo esset simul Pater, Filius, et Spiritus sanctus (quod plane esset, si humanitas assumeretur ad omnes tres divinas perso- nas), bene inferretur : Pater est hic ho- mo : sed hic homo est genitus : ergo Pa- ter est genitus. Et similiter concluderetur. Filius est hic homo : sed hic homo est generans : ergo Filius est generans : et sic de aliis. Ad argumentum respondetur negando Diiuitur minorem. Gujus probationem optime diluit ^JJJJ^ D. Thom. loco supra cit. ex 3 sent. in resp. ad 2, his verbis : Dicendum, quod assumptio illa terminaretur ad aliquid unum in persona : non ita, quod uni tantum per- sonx uniretur ; sed quia quxlibel trium personarum assumeretur in wiilale pcrson%, ut non esset alia persona hominis assumpli a tribus personis Patris, et Filii, et Spiritus sancli, quasi homo per se sit persona. Esset tamen alia persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti, humanitatem eandem assu- mentium. Quod brevius explicuit in hoc art. 6, dicens : Illa positione facta, hu- mana natura esset assumpla in unitate non unius personx , sed in unitate singularwn personarum : ita scilicet, quod sicut divina natura habet naturalem unilatem cum sin- gulis DJSP. VIII, DUB VI 119 gulis personis, ita n.itura humana haberet unitatem cum singulis per assumptionem . Splvitar Unde ad confirmationem negamus se- matio" quelam. Cujus probationi occurrit S. Doc- tor loco immediate citato in resp. ad 3, ubi ait : Dicendum, quod juxta mysterium Incarnationis fit communicalio proprietatum pertinentium ad naturam (sic explicat D. August. et Damascenum) quia qusccumque convcniunt naturse, possunt prsedicari de per- sona subsistente in natura ilta, cujuscumque naturse nomine significetur Prsedicta igitur positione faota, de persona Patris polerunt prsedicari, et ea, qux sunt humaniB naturse, et ea, qux sunt divinse. Et similiter de persona Filii, et Spiritus sancti. Non autem id, quod conveniret personsc Patris ratione propriseper- sonx, piosset attribui personse Filii, aut Spiri- tus sancti, propter distinctionem personarum qum remaneret. Posset ergo dici, quod sicut Pater est ingenitus, ita homo esset ingenitus, secundum quod ly homo supponeret pro per- sona Patris. Si quis autem ulteiHus procede- ret : Homo est ingenitus : Filius est homo : ergo Filius est ingenitus : esset fallacia figurse dictionis, vel accidentis. Sicut et nunc dici- mus Deum esse ingenitum, quia Pater est in- genitus. Nec tamen possumus concludere, quod Filius sit ingenitus, quamvis sit Deus. Ex quibus summa claritate dictis facile constat, quod tali positione facta, in qualibet per- sona assumente fieret communicatio idio- matum, seu proedicatorum convenientium ratione naturarum : sed proprietates perso- nales minime confunderentur, nec possent de qualibet persona prtedicari : sicut enim ip:-ae personse manerent distinctse, sic etiam in propriis distinctionem conservarent, ut satis liquet earum exemplo in terminatione unius ejusdem naturse ad intra Sextum 149. Arguitur sexto : quia si eadem na- mcntum. tura unireiur hypostatice tribusdivinis per- sonis: vel id fieret per tres uniones, vel per unicam? neutrum est possibile : ergo im- possibile, quod eadem natura tribus perso- nis simul hypostatice uniatur. Probatur minor : nam in primis repugnat, quoduna numero humanitas uniatur per tres unio- nes : alias tres modi solo numero differen- tes reciperentur in eodem subjecto : quod est impossibile ; cum modi accipiant dis- tinctionem numericam a subjecto. Deinde repugnat, quod unio ad tres personas sit unica : tum quia unio debet proportionari unibilibus, quaa supponuntur tria esse : tum quia posset unio manere quoad unam personam , et dissolvi quoad aliam : quod satis manifestat distinctionem rea- lem inter uniones. « — Hoc argume.ntum continet non levem difficultatem, in cujus resolutione variant Auctores nostra? sen- tentice. Sed illi operam ex professo dedi- mus disp. 4, dub. 1, ubi reperiet lector, qua3 in prasenti posset desiderare. 150. Arguitur septimo : nam personali- Sepii- tas, v. g. Filii magis, ac perfectius terminat Inu:" humanitatem, quam quaelibet subsistentia mentm creata illam terminare posset : sed subsis- tentia creata ita terminaret humanitatem, ut haec non posset simul terminari ab alia subsistentiacreata, vel increata, ut consta- bit ex dicendis disp. seq. dub. 2 ; ergo per- sonalitas Filii ita terminat humanitatem, ut hsec nequeat simul terminari ab alia subsistentia divina. Probatur consequentia : nam cum propria ratio termini consis- tat in terminando, eo erit perfectior ter- minus, quo magis terminaverit : eteo ma- gis terminat, quo minus relinquit naturam terminabilem per aliam, ut ex ipsis vocibus constare videtur. Si ergo personalitas Filii est terminus perfectior omni subsistentia creata; sequitur, quod non minus termi- net, quam illa, ac subinde, quod non relin- quat naturam ulterius terminabilem per aliam subsistentiam. Ad hoc argumentum plenius constabit Rospon ex dicendis loco citato. Nunc breviter res- pondetur negando consequentiam : nam quod subdstentia creata ita terminet natu- ram, ut illam non relinquat terminabilem per aliam subsistentiam, non provenit ex majori perfectione, quam habeat in esse termini; sed potius ex modo imperfecto, quo terminat, ratione cujus est impossibilis cum alia subsistentia : constituit enim na- turam subsistentem in se, sive ex propriis : cum quo non componitur, quod subsistat in alio, sive ex vi rationis non propriae. Quod vero una subsistentia divina ita ter- minet naturam, quod secum permittat aliam divinam subsistentiam simul termi- nantem, non provenit ex aliqua limitatione autdefectu in munereterminandi : sed pro- venit ex earum infinitate, ratione cujus non se excludunt a consortio ejusdem na- turse, ut patet ad intra. Unde licet quseli- bet earum magis incomparabiliter termi- net, etnaturam creatammagis terminatam, hoc est, sustentatam, et completam relin- quat, quam quselibet subsistentia creata : tamen illam non privat alia subsistentia divina : quod est terminare cum quadam infinitate, et ill^mitatione exparte termini. SIO. 120 DE INCARNATIONE. Potestque id satis urgenter firmari ad ho- minem contra Advcrsarios, qui dicunt na- turam creatam posse immediate terminari per subsistontiam absolutam, .et mediate, et ex conseqeenti per personalitates : cum tamen natura creata terminata per subsis- tentiam propriam nec immediate, necme- diate possit terminari per subsistentiam, aut personalitatem alienam : ex quo tamen minime colligent, quod subsistentia creata perfectius terminat naturam, quod subsis- tentia absoluta Dei. Idem ergo dicimus in casu argumenti ; et oportet, quod hujus difticultas, si quae est, ab eisdem diluatur. I III. Satisfit motivo ultimo, et deciditur, an plu- res personse assumentes unam humanita- tem forent unus iantum homo. 8 argu- 151. Arguitur octavo : quia tres divinae men uni. person8e^ s| assumerent eandem humanita- tem, non possent dici simpliciter tres ho- mines propter unitatem naturae assumptae, quam homo significat ; nec possent dici simpliciter unus homo propter pluralitatem pertonarum, pro quibus homo supponit. Implicatorium autem est, quod vere detur homo, et quod non sit vel simpliciter 'unus, vel simpliciter plures : ergo talis ca- sus est implicatorius ; ac subinde repu- gnat tres divinas personas uniri simul eidem humanitati. Nec audiendus est Du- randus, qui in 3, dist. 1, quaest. 3, affir- mat in tali casu fore unum hominem, et plures homines, non simpliciter , sed utrumque secundum quid ; id enim com- muniter, ac merito rejiciunt alii Theo- logi : nam ut supra num. 4 30 dicebamus, unum, et plura dividunt immediate ens : atque ideo, cum in praedicto casu tres personae essent simpliciter unum ens , nempe homo, non possent non esse sim- pliciter plures homines ^ vel simpliciter unus homo. Qo\i Ad argumentum autem respondet D. "dea"" Thom. in prasenti art. 6 ad 1, his ver- D.Thom. bis : Dicendum, quod hac positione facta, scilicet, quod tres personse assumerent unam humanam naiuram, essent unus homo prop- ter unam naturam humanam. Sicut nunc verum est dicere, quod ires personse sunt unus Deus propter unam divinam naturam : sic verum esset dicerc, quod essent unus homo propter unam naturam humanam. Nec ly unus importarel unitatem personse, sed unitaiem in natura humana. Non enim posset argui ex hoc, quod csset unus simpli- citer : nihil enim prohibel dicere, quod homines, qui sunt plures simpliciier, sint unus quantum ad aiiquid, puia, unus popu- lus. Et sicut August. dicil 0 de Trinit. Diversus est nalura spiritus Dei, et spiritus hominis, sed inhserendo ft unus spiritus, secundum illud 1 ad Corinth. 6 : Qui adhse- ret Deo unus spiritusest. Ha:c S. Doctor, in quibus non plane, nec directe argumento satisfacere videtur. sed magis diflicultatem circa ejus mentem augere. Nam si atten- Diflkji- dainus ad primam responsionis partem ; wa5JjClaJ satis perspicue docet plures personas ha- respon- bentes eandem humanitatem esse simpli- sionis- citer unum hominem : affirmat enim di- cendas esse unum hominem ; sicut modo dicuntur unus Deus : constat autem per- sonas divinas non esse simpliciter plures Deos, sed unum simpliciter Deum : sentit ergo quod tali positione facta tres personae divinaa essent unus simpliciter homo. Si autem secundam responsionis partem con- sideremus, manifeste repraesentat, quod essent plures homines simpliciter, et solum dicerentur homo unus secundum quid. Tum, quia expresse dicit, quod ex unitate in natura assumpta non argueretur esse unum simpliciter. Tum quia ad id suaden- dum proponit exemplum hominum , qui dicuntur unus populus, et tamen suntsim- pliciter plures homines : et similiter exem- plum spiritus increati, et spiritus creati, qui dicuntur fieri unus per affectum ; et tamen certum est esse simpliciter plures. Unde non satis constat quid senserit ab- solute D. Thom. et qualiter occurreret objectae difficultati. 152. Haec forte diviserunt in hac parte Opinio duos excellentiores Thomistas, Gapreolum, G^jeiani. videlicet, et Cajetanum. Hic enim in prae- senti art. 6 (cui adhaeret Medina in eo- dem loco), sentit in tali hypothesi tres divinas personas non esse simpliciter unum, sed plures simpliciter homines. Et movetur primo auctoritate D. Thomaj in ultimis verbis, ut proxime ponderavimus. Secundo nam ideo tres personae divinas sunt sim- pliciter unus Deus, quia datur non solum una deitas communis, sed etiam hic Deus subsistens subsistentia absoluta communis tribus personis : sed licet humanitas in abstracto esset communis tribus divinis personis assumentibus ; nihilominus non daretur unus homo subsistens communis tribus personis ; cum humanitas non habe- ret DISP. Vlll, UUD. VI. 121 Senten- tia !apreo'i plut. ret subsistentiam aliquam vel propriam, vel absolutam : ergo personae in eadem humanitate subsistentes non essent sim- pliciter unus homo. Tertio, quia homo non est aliud, quam subsistens in natura humana, vel habens humanam naturam : sed in tali casu darentur tres simpliciter subsistentes in natura humana, et illam habentes : ergo darentur tres simpliciter homines. Quarto, quia unitas concreti sub- stantialis non sumitur a natura, sed a sup- posito : et hac ratione Ghristus est simpli- citer unus, licet habeat duas naturas : sed in tali positione darentur tria supposita humanse naturae : ergo darentur tres ho- mines simpliciter. Alia minoris momenti possunt expendi pro hoc dicendi modo : quae omittimus, quia ad prascedentia facile reduci possunt. Sed Capreolus in 3, dist. 1, qusest. 1, art. 3, in resp. ad argumentum principale, sentit, quod tali positione facta non essent plures homines, sed unus simpliciter homo. Et probatur : quia termini numerales ap- plicati nominibus substantivis appellant supra materiale, et formale, et utrumque Cuiu- multiplicant, ut docent N. Gomplut. lib. 2, institut. cap. 6 ; unde qui dicit, video ires homines significat se videre tria sup- posita habentia tres humanitates : sed in tali positione, licet multiplicarentur per- sonse divinse, non tamen multiplicaretur natura ab eis assumpta, ut supponitur : ergo non multiplicaretur homo, sed esset unus simpliciter. Quo argumento probant communiter Theologi tres divinas personas esse simpliciter unum solum Deum, quia videlicet habent unam tantum naturam divinam : quae est res significata in recto per nomen Deus. Gum ergo in suppositione de qua agimus idem proportionabiliter contingeret, idem etiam proportionabiiiter dicendum esset, nempe tres personas esse simpliciter unum tantum hominem. Quaj similitudo minime labefactari potest, si dicatur naturam divinam habere subsis- tentiam propriam absolutam , qua cons- tituit hunc Deum communem tribus per- sonis ; quam non haberet humanitas ab illis assumpta. Nam ad salvandum tres personas esse simpliciter unum Deum, non est recurrendum necessario ad illam sub- sistentiam absolutam. Unde omnes Catho- lici, siveillam concedant, siveillam negcnt, salvant tres personas esse unum simpliciter Deum : quia Deus est nomen substanti- vum significans in recto naturam, quse in Hispa- lensis. Ferrara. Naza- rius. Cabrera. Joann. a S.Thom. Marinis. Godoi. Gonet. F.orca. Suarez. Praefer- tur secunda opinio et probatur ex D. Thom. divinis non multiplicatur. Et ideo D. Tho. d.tioiu. 1, quyest. 39, art. 3, independenter ab illa opinionc de subsistentia absoluta, probat tres personas esse unum Deum propter unitatem formae, quam hujusmodi nomen significat. Et hanc sentcntiam docent com- muniter Thomistoe, et alii graves Auctores, Hispalensis dist. cit. qusest. 1, art. 3 Ferrata 4 contra gent. cap. 12. Nazarius in hoc art. in fine controvers. Cabrera disp. 2, concl. 2 et 3. Joannes a S. Thom. disp. 6, art. 3, num. 19. Marinis art 7, cap. 7. Godoi disp. 16, num. 183. Gonet disp. 8, art. 5, concl. 2. Lorca dis. 25, num. 18. Suarez disp. 13, sect. 2, qui pro eadem referunt Alensem, D. Bonavent. Altisiodorensem, Durandum, et alios. 153. Quibus subscribimus, quia cense- mus hanc esse propriam, et satis expres- sam D. Thom. in hoc articulo. Nihil enim expressius dicere potuit , quam : Sicut nunc vcrum est dicere, quod tres per- sonse sunt unus Deus propter unam divinam naturam; sicverum esset dicere, quod essent unus homo propter unam naturam huma- nam ; nemo quippe negat tres personas divinas esse simpliciter unum Deum. Quod vero subdit : Non enim posset argui exhoc, quod esset unus simpliciier, etc, nec oppositionem ullam habent cum praece- denti assertione, nec illam limitant, sed declarant : quia ex eo, quod tres personie essent unus homo simpliciter, minime se- quitur, quod forent unus simpliciter : sunt enim haec duo valde diversa. Nam quando ly unus additur personis solitarie, appellat super ipsas personas, qua3 sunt tres sim- pliciter : unde merito dicitur, quod perso- nse subsistentes in una humanitate non forent unus simpliciter. Sed quando ly unus additur termino substantivo significanti naturam, appellat supra ipsam naturam : quocirca si una humanitas existeret in tri- bus personis : eae forent simpliciter unus homo. Idemque videre est in terminatione natune divinae : nam tres personae divina? dicuntur simpliciter unus Deus, quia ad id sufficit habere unam, et eandern natu- ram, quam nomen Dei significat : sed tres persona3 divinae non dicuntur unus simpli- citer : quia ita significaretur esse unam personam, quod est falsum, ut tradit idem S. Doctor. 1 p. qurest. 31, art. 2 ad 4. Exempla vero, quibus utitur, id etiam probant : ad hoc enim illa proponit, ut declaret plures in ratione personae posse esse unum in ratione hominis, et e con- m DE 1NGARNATJ0NK. verso unum in ratione hominis posse esse plures in ratione personse. Sicut plures simpliciter homines sunt unus simpliciter populus; quin inde inferatur, quod si po- pulus est simpliciter unus, homines sint simpliciter unus. Et in hoc stat simili- tudo : ex quabene ostenditur, quod plures personae possunt csse simpliciter unus Deus, vel unus homo; quin possit inde colligi, quod si Deus, aut etiam homo est simphciter unus, personae sint simpliciter unus. Nam sicut cum unitate ordinis, quam importat populus, stat pluralitas ho- minum : sic cum unitate naturse, quam importat Deus, vel homo, stat pluralitas personarum, vel suppositorum habentium raturam. Unde nihil est in prsedicto testi- monio, quod nostra^ resolutioni adverse- tur, sed illam plane complectitur. Confir- Conlirmatur primo ex eodem D. Thom. matio l. , . / Q . . D.Thom. ioco supra citato ex S sent. rn resp. ad 6, ubi proposita prsesenti difticultate, il- lam resolvit in hunc modum : Dicendum, quod cum termini substantivi significentur, vel consignificentur pluraliter ex unitate, seu pluralilate formse significatse, dicerentur tres, unus homo, si unam naturam huma- nam assumpsissent. Sicut propler unam na- turam divinam unus Deus. Et sicut dicitur tota Trinitas unus solus verus Deus secun- dum August. tract. 39, et Baruch. 3. Dic est Deus, et non sestimabitur alius ab illo : ita posset dici, iste solus homo est Pater, et Fi- lius, et Spirilus sanctus. Et tunc iste termi- nuS) homo, supponeret rem humanx naturse, sine disti?iclione personarum : sicut iste ter- minus, Deus, supponit in prsediciis locutio- nibus rem naturse divinse indistincte. Et hsec est supposiiio ejus naturalis, et quasi ter- mini communis respectu omnium persona- rum ; suppositio autem, quse supponit pro Patre, vel Filio, est accidentalis ei, et quasi termini discreti. Ubi non solum docet ab- solute resolutionem nostram , tenetque uniformiter simiiitudinem inter termina- tionem divinae naturse et terminationem naturse humanoe quantum ad preesentem difticultatem : sed praedictam resolutionem salvat , ac tuetur independenter ab ea quaestione, quod natura divina habeat, vel non per se subsistentiam absolutam : at- que explicat facile, quid Deus, aut homo significet, cum prsedicatur de tribus per- sonis, vel cum de Deo, aut homine ipsee personee dicuntur. Quod satis declarat, quod ex ejus sententia nihil obsit, quod humanitas a tribus personis assumpta non habeat subsistentiam propriam, ut de illis pnedicetur unus simpliciter homo. Confirmatur secundo, quiaidem 8. Doc- Secunda. torl, p. quaest. 36, art. 4 et quaest. 39, D-Tnom- art. 3, docet Patrem, et Filium esse vere, etproprie non plura, sed unum principium Spiritus sancti : essenon plures, sed unum simpliciter spiratorem : quia ratio princi- pii, et spirationis est una, licet person.-o spirantes sint plures : et nomen principii, atque spiratoris est substantivum signifi- cans id, quod est forma, vel ratio in- fluendi. Et tamen spiratio activa non aifert subsistentiam propriam. Ergo cum in suppositione prsesentis difticultatis, hu- manitas significata per hoc nomen homo esset una; licet non afferret propriam subsistentiam; personseque essent plures, non dicerentur plures simpliciter homines, sed unus homo simpliciter. Recolantur, quae diximus tract. 6, disp. 15, dub. 1 et 2, ubi probatam reliquimus doctrinam in proemissis hujus confirmationis assump- tam. Videantur etiam dicta eodem tract. disput. 17, dub. 2, ubi generaliter statui- mus ad multiplicationem concreti substan- tivi requiri multiplicationem formarum, et suppositorum. 154. Nec vim hujus motivi debilitat du- Duse plex disparitas, quam assignat Medina : ^1,0" prima, quod deitas (et idem dici potest de spiratione activa) est idem realiter cum personis; secus humanitas. Secunda quod deitas et substantia sit, et personis subs- tantialiter conveniat ; humanitas vero ad- venit accidentaliter personee divinae assu- menti; atque ideo habet rationem forrme accidentalis, cujus concreta multiplicantur sola multiplicatione suppositorum. Neutra, inquam, disparitas valet. Non Proeci- prima : quia ex eo, quod deitas non dis- duntur* tinguatur realiter a personis, secus vero humanitas ; sequitur quidem illam posse in abstracto praedicari de personis, secus istam : unde verum est, quod personse di- vinae sunt deitas, et falsum esset in casu prsesentis difficultatis, quod personas ui- vinse forent humanitas. Goeterum prsedicta differentia non tollit, quod tam deitas, quam humanitas in concreto pra^dicentur de personis : quocirca sicut verificaretur de qualibet persona divina assumente, Hxc persona est homo, sic de omnibus per- sonis divinis assumentibus verificaretur, Tres personx divinse sunt homo. Et si assu- merent unam humanitatem, verificaretur, Tres personse divinse sunt unus homo, ut constat DISP. VIII, DUB. VI. 123 constat ex supra dictis. Nec etiam valet secunda disparilas : nam falsum est, quod natura assumpta praedicetur accidentali- ter de persona assumente, vel quod cons- tituat concretum accidentale. Hsec enim praedicatio, designato Ghristo, Isla persona est homo, est substantialis, sicuthaec Petrus est homo. Et idem contingeret, si plures persona) assumerent eandem humanita- tem ; nam de omnibus, et singulis \erifr- careiur esse substantialiter hominem, et constituere concretum substantiale. Unde absque fundamento dicitur, quod in mul- tiplicatione praedicti concreti debeamus attendere ad regulas, sive ad rationem concretorum accidentalium. Recolantur, quae diximus disp. 3, dub. 4, § 4, a num. 78, ubi cum communi Theologorum sen- tentia ostendimus unionem humanitatis ad personam Verbi non esse accidentalem pnedicamentaliter, aut praedicabiliter; sed esse simpliciter substantialem. Ex quibus facile diluuntur motiva con- trariae opinionis proposita num. 152. Ad pri.mac primum enim satisjam constat, quse fuerit nis. mens D. Thomse. Ad secundum tlicendum est, quod major affert causam quidem suf- ficientem, sed non necessariam, aut tota- lem : licet enim natura divina non haberet subsistentiam propriam absolutam; adhuc tres personoe divinae essent unus simplici- ter Deus, ut constat ex supra dictis. Et propterea, quod humanitas non habeat subsistentiam propriam, minime impediret, quod tres personae divinae habentes eandem humanitatem esscnt simpliciter unus ho- mo. Ad terlium negamus consequentiam, quae iilegitime infertur ex praemissis prop- ter variationem appehationis : nam cum dicitur, quod darentur tres habentes huma- nitatem, numerus appellat supra supposita; cum autem infertur fore tres homines, nu- merus appellat supra naturam. Et plane si argumentum valeret, eadem forma conclu- deret : nam Habens deitatem est Deus : sed daniur tres habentes deitatem : ergo dantur tres Dii. Radicem autem hujus defectus optime aperuit D. Thom. 1 p. quaest. 39, art. 3 ad \, ubi ait : Dicendum, quod licet Deus significet habentem deitatem ; est tamen alius modus signiflcandi : Nam Deus dicitur substantive ; sed habens deilatem dicitur adjective. Unde licet sint tres habenles dei- tatem ; non tamen sequitur, quod sint tres Dii. Et idem dicendum est in casu objec- tionis. Ad quarlum patet ex immediate dictis : nam ad multiplicationem concreti substantialis pertinentis ad naturam non suffieit multiplicatio suppositorum, sed in- super desideratur multiplicatio formarum. seu naturarum. Qua de causa licetin divi - nis sint tria supposita, non tamen tres Dii. Et eadem ratione, licet tres personae assu- mentes unam humanitatem essent tria supposita humanae naturae, non tamen tres homines. Et ratio utrobique est eadem, quia esset una tantum natura, seu forma, cujus pluralitas requiritur ad multiplican- dum concretum eidem corrcspondens. Gur autem ad pluralitatem horum concretorum non sufficiat pluralitas vel ex parte formae, vel ex parte suppositi, sed requiratur ex parte utriusque; constat ex supra dictis num. 132 in fine , quoe fusius expendi- mus tract. 6, disp. 17, dub. 2. 155. Sed oppones : non obstante, quod Objec- nomen homo sit substantivum, possent tres ll0, personae assumentes unam hurnanitatem dici vere, et proprie tres homines : ergo vere, et proprie essent tres homines. Gon- sequentia patet : nam ab eo, quod res est, vel non est, propositio dicitur vera, vel falsa. Antecedens autem probaturab Anto- nio de Parra tract. 1, disp. 3 , art. 5, concl. 3, quia non obstante, quod tres personae divinae habeant unam omnipo- tentiam, et unam aeternitatem, possunt vere, et proprie dici tres omnipotentes, et tres aeterni, ut concedit D. Thom. 1 p. n.Thom. quaest. 39, art. 3. Et ratio est : quia haec nomina possunt sumi adjective. Quod si D. Athanasius in Symbolo negat in Deo tres omnipotentes, et tres aeternos, est, quia accipit haec nomina substantive pro omnipotentia, aeternitate, et aliis attrrbutis, quae nonmuliiplicantur. Ergo pari ratione, si hoc nomen homo accipiatur non substan- tive sed adjective ;vere, etproprie dicemus tres personas divinas habentes unam hu- manitatemessetreshomines. Quo discursu, et similitudinis ratione adeo convincitur, ut pariter concedat posse dici esse non unum Deum, sed ires esse Deos, si hoc no- men non substantive, sed adjective suma- tur. Monet tamen haec proferenda esse apud Theologos, non coram aliis, qui forte scandalizabuntur audiendo tres Deos. Respondetur negando antecedens. Ad Eliditur, cujus probationem dicendum est levissi- mam eam esse, atque indignam, ut quis moveatur ad concedendum esse tres Deos : unde non solum vulgares, sed Theologi etiam possunt scandalizari ; cum Ecclesia in Arianis et aliis hiereticis eam assertionem 124 DE JNCARNATIONE. condemnet. Sincerc enim, et juxta com- munem modum concipiendi intellecta si- gnificat tres personas habentes plures na- Nofa« turas. Itaque non agimus de sensu prse- dictarum propositionum, prout quis varie nomina potest accipere : sed de eisdem prout significant proprietatem substanti- vorum, vel adjectivorum, quam habent ex usu communi. Juxta quam hsec nomina Dens, et homo sunt substanliva, et signifi- cant naturam ad modum per se stantis : quocirca opus est, quod significent, et ac- cipiantur secundum regulas substantivo- rum. Ad horum autem muliiplicationem requiritur pluralitas ex parte natune si- gnificatae, ut supra ostendimus. Et ideo vere, et proprie non possumus dicere, quod tres personse divinae sint plures Dii : et dicere non possumus plures personas assumentes unam humanitatem fore plu- res homines. Quod si qiiis veiit voces impropriare; parum de hoc curandum sa- pientibus est, qui probe norunt id pluri- bus modis fieri posse, sed qui impertinen- ter se habeant ad scientias. Ll vero quod dicitur de nominibus omnipolens, seiernus, et similibus, parum urget : quia proedicta nomina sunt vere, et proprie adjectiva : unde ad eorum multiplicationem sufficit pluralitas suppositorum, ut D. Th. resolvit loco cit. cujus proinde resoluiio absolute est vera. Sed D. Athanasius usus est illis nominibus ut substantivis : forte propttr usum eorum, apud quos scribebat, vel propter abusum, et importunitatem Aria- norum, quos impugnabat. Et in hoc sensu negavit tres omnipotentes, hoc est, tres potentias, singulis personis proprias. Ex quo nonsequitur, quodaliter possimus pro libito nomina substantive, vel adjective usurpare, accipiendo v. g. Deum pro di- vino, et alia similia : sed servare oportet uniuscujusque nominis proprietatem. Ob quam retentam Ecclesia darnnat asseren- tes tres personas divinas esse tres Deos : quod minime faceret, si ea propositio esset vera in proprietate sermonis, ut observa- vimus tract. 6, disp. 17, num. 15. Incidon- 156. Ex hactenus dictis facile resolvun- diibio- tur a^ine quaestiunculso ad praecedentem rum appendicem. Inqairi eniin potest, an in rUo.U" casu (absolute impossibili) quo Deus, et Angelus assumerent eandem humanitatem, essent unus homo ? Et rursus, an si hu- manitas dimitteretur a Verbo, et incipe- ret subsistere propria personalitate, persona illa creata esset idem homo cum Verbo prius subsistente in tali natura ? Et tan- dem, an si tres persome divinae assume- rent simul plures humanitates, essent sim- pliciter plures homines, vel unus? Ad duas enim priores respondetur affirmative : quoniam licet supposita subsistentia in una humanitate essent valde diversa, nempe divinum, angelicum, et humanum, creatum, et increatum, extraneum, et proprium ; nihilominus forma, sive na- tura semper esset una : cum ergo unitas concreti, et nominis substantivi sumatur absolute a forma, ut supra ostensum est; omnes prsedictae personce simul, vel suc- cessive immediate assumentes unam hu- manitatem essent unus homo simpliciter, hoc est, unus absolute, ut opponitur uni- tati secundum quid : qnamvis non essent unus omnibus modis, sive ex omni capite, quia subsistentiis distinguerentur ; quod suo modo contingit etiam in divinis, ut facile consideranti constabit. Unde ad ulti- mum respondetur tres personas compara- tive ad tres diversas humanitates, in quibus subsisterent, fore tres homines simpliciter : quia in praedicta habiiudine concurrerent tria supposita, et tres na- turse. Sed comparative ad unamquamque seorsim humanitatem, in qua subsisterent simul, non esset plures, sed unus simpli- citer homo ob rationem supra traditam : quia videlicet non multiplicaretur in eis forma, quoe constituit hominem, sicut ad multiplicandum substantiva desideratur. DUBIUM VII. An persona creata possit assumere naturam alienam. Licet hanc difficultatem jam insinuave- Quae rat D. Thom. a primo hujus quoestionis "' 1™C articulo in resp. ad 2, oportuit illam ad suppo- hunc usque locum differre, ui; quixi perti- 1.B£J!dt' , x, . > ^. f D.rhoin nebant ad terminationem naturae creata^ per subsistentiam divinam tam de facto, quam de possibili continuato ordine trade- rentur. Eis vero superatis, congruentem hic sedem habet, ut absolvamus ea, quae ad considerationem personae assumentis spectant. Et quia assumere dicitur tam active, quam terminative, ut saepius ob- servavimus; in utroque sensu dubitari pos- set, an persona creata valeat assumore. Sed in priori decisam reliquimus difficulta- tem disp. 5, dub. 3, ubi statuimus impli- care, quod persona creata sit principium phy.-icum DISP. VIII, DUB. VII. 125 physicum efiectivum principale assumptio- nis : sed non repugnare, quod sit causa illius instrumentalis : quamvisenim sermo ibi specialiter esset de unione ad personam divinam ; rationes tamen probant in omni unione hypostatica, sive in conjunctione personali duarum naturarum. Unde praesens difticultas reducitur ad assumptionem ter- minative consideratam ; an scilicet per- sona, aut personalitas creata possit termi- nare, aut suppositare naturam alienam. Supponunt autem communiter, ac merito Theologi id non posse contingere naturali- ter, sive per potentiam naturalem persome creata3 : tum quia personanaturaliter deter- minatur ad propriam natnram : atque ideo naturaliter nequit ad alienam extendi : tum quia unio duarum naturarum in eodem supposito est opus miraculosum , quod proinde non correspondet natuiali poten- Puncium tiae , sed obedientiali. Quocirca dubium tatis. versatur in ordine ad potentiam extraordi- nariam, et absolutam ; et inquirimus, an repugnet, quod suppositum creatum termi- net alienam naturam : sive id fiat ita, quod duse naturaa propria, et aliena in eadem persona concurrant, ut titulus magis signi- ficare videtur ; sive iiat ita (ut ad plura extendatur), quod personalitas creata tepa- rata a propria natura communicctur alienoe, et illam terminet loco proprise. Etlicetali- qui distinguant inter subsistentias de facto existentes, et subsistentias possibiles ; om- nes tamen sub resolutione comprehende- mus : quia motiva hinc inde proponenda generalia sunt, ut ex dicendis constabit. I. Senlenlia D. Thomss primo fundamenlo ful- cilur. 157. Dicendum est repugnare , quod persona, aut personalitas creata terminet 3.Tiiom. alienam naturam. Sic docet D. Thom. loco supra citato, ubi ait : Inperso?ia creala possunl plures naturse concurrere accidentaii- ier : sicut in persona unius hominis invenilur quanlitas, et qualitas. Hoc autem est proprium divinse personse propter ejus infinitatem, ut fiat in ea concursus naturarum , non quidem accidentaiiter, sed secundum subsisteniiam. Et similia docuerat quaest. 2, art. 3 ad 1, ubi inquit : Manifestum est, quod alterilas, qus3 provenit ex differeniia accideniati, po- test ad eandem hypostasim, vel suppositum pertinere in rebus creatis : eo quod quidem numero potest diversis accidentibus subesse. Non autem coniingit in rebus creatis, quod idem numero subsistere possit diversis essen- tiis, vel naluris. In quibus adeo aperte do- cetnostram assertionem, ut supervacaneum sit aliquorum tergiversationes refellere. Quod enim quidem dicunt preedicta testi- monia intelligenda esse de assumptione active sumpta, ex eisdem falsitatis mani- festa3 convincitur : nam ly ut fiat in ea concursus naturarum, et ly Quod idem nu- mero subsistere possit diversis essenliis, non actionem, sed terminationem, sive assump- lionem formalem per modum termini ex- primunt, ut ipsa proprietas vocum evincit. Quod vera alii aiunt, loqui solum secun- dum potentiam naturalem, quo pacto soli Deo convenit terminare naturam alienam ; sed non excludi personam creatam, quae possit terminare secundum potentiam obe- dientialem, eadem facilitate rejicitur. Tum quia D. Thom. affirmat terminare naturam alienam esse proprium personse divinse ; illud autem magis dicitur esse proprium, quod alteri repugnat : id ergo significavit D. Thom. loquutione illa absoluta ; cum nullum ibi, aut alibi praebeat funda- mentum ad oppositum. Tum quia suam resolutionem fundat in infinitate divinee personae ; quse plane repugnat creaturae. Tum denique nam quod divina persona uniatur hypostatice naturae creatae, non contingit secundum ordinariam, et conna- turalem rebus potentiam, sed secundum potentiam obedientialem absolutam : atque ideo in hoc sensu asserit D. Thom. esse proprium naturae divinse, quod secundum omnem potentiam repugnet creatae. Unde sic unanimiter docent Thomistse, Paluda- nus in 3, dist. 1, qusest. 1, art. 2. Sotus in 4, dist. 9, qusest. 2, art. 1. Gajetan. Me- dina, Nazarius, et Arauxo art. 1, cit. ubi Alvarezdisp. 19. Gabrera disp. 2. Zipullus dub. unic. § 2. Joan. a S. Thom. disp. 6, art. 1. Godoi disp. 17, § 2. Gonet disp 8, art. G,g 1. Marinisart. 1, cap. unico. Pru- dentius tract. 3, disp. 2, dub. 5. Parratract. 1, disp. 3, art. 3. N. Philippus disp. 4, dub. 1. N. Laurentius controvers. 10, g 1, et alii plures. Idem etiam tuentur graves alii Theologi, Durandus in 3, dist. 1, qua^st. 5. Henricus quodlib. 11, quaest. 10. Picus Mirandul. in Apologia quaast. 4 et 6. Suarez disp. 13, sect. 4. Vazquez disp. 25, cap. 2. Lorca disp. 23. Ragusa disp. 48. Lugo disp. 13, sect. 4, et alii plures. 158. Probatur primo ratione desumpta Vana subterfu- gia exclu- duntur. Paludan. Sotus. • ajetan. Medina. Naza- rius. Arauxo. Alvarez. Cabrera. Cipul- 1>IS. Godoi. Gonet. Marinis. Joann. a S.Thora. Parra. Prudent. N. Phi- lipp. N. Lau- rcnt. Durand. Ilenri- cus. Picus Mirand. Suarez. Vazquez. Lorca. Ragusa. Lugo. Ratio D.Thom. 126 I>1<: INCAHNATIONE. ox D. Tlioma locis citatis, qurc potest ro- duci ad hanc formam : quia si subsislentia croata posset torminare alienam naturam, esset simplicitor intiuita sed implicat sub- sistenliam croatam esse simplicitor iniini- tam ; siquidem lioc Ipso' quod aliquid crcatum sit, clauditur necessario torminis essentialibus peneris, et differentia) : ergo repugnat subsistentiam creatam torminare naturam alicnam. Majur in qua est diffi- cultas, probatur primo, quia subsistentia, cum sit quidam actus generalis ad modum existentise , non aliunde limitatur, quam ex propria natura, ad quam determinatur : orgo si subsistentia creata non limitaretur a propria natura, ne terminaret alienam ; maneret illimitata in ratione subsistentise : sed subsistentia illimitata in ratione sub- sistentiae est simpliciter infinita in ratione subsistentise : ergo talis subsistentia, quse possetalienam naturam terminare esset sim- pliciter infinita. Secundo, quia ut subsis- tia terminet alienam naturam, debet esse irrecepta, sive per se existens ut quo, et ut quocl ; nam qua3 recipitur, eo ipso per sub- jectum, et ad subjectum determinatur : sed sul sistentia irrecepta, et per se existens ut quo, et ut quod, debet esse simpliciter infinita : actus enim non limitatur, nisi por subjectum, aut potentiam : ergo talis subsistentia esset simpliciter infinita. Ter- lio, quia subsistentia potens terminare na- turam alienam potest terminare omnes naturas creatas absque termino ; quippe cum non occurrat major ratio, ut possit ter- minare unam, quam duas, et quam plures, et quam infinita* : si enim absolvitur a determinatione ad propriam naturam, non est, cur ad unam, vel plures naturas alie- nas determinetur : sed subsistentia potens de se terminare infinitas naturas nequit non esse simpliciter infinita in ratione subsistentise ; cum propria subsistentise ratio in hujusmodi terminatione, aut vi terminandi consistat : ergo quce possot terminare naturam alienam esset simplici- ter infinita. Confir- Confirmatur : quia illa sola subsistentia maiio. p0test terminare naturam alienam, quse potest ipsi prsestare effectum formalem subsistentise proprise et supplere pro illa : sed sola subsistentia simpliciter infinita potest prsestare naturse alienseeffectum for- malem subsistentise propriaj, et supplere pro illa : ergo si subsistentia creata posset terminare naturarn alienam, esset simpli- citer infinita. Major probatur : tum quia eatenu» Theologi declarant subsistentiam Verbi torminasso humanitatem, quatonus praestitit ipsi, seclusis imperfectionibus, eiVectum formalom subsistentioB illi natu- ralitcr debitse, et supplevit pro oa gerendo vicos ilius : tum quia nisi subsistentia heec munia prsestet, nequit mtelligi, quali- ter naturam aiienam terminot ; sed potius dicetur illam intcrminatam, et non sup- positatam relinquere.Minor etiam suadetur : quia ut una subsistentia prsestet ellectum formalem alterius, et pro illa supploat, debet ipsam secundum propriam rationem ominenter continere : quod enim alterum iia non continet, non potest ejus forma- lem efTectum pnestare ; sed solum alium, vel longe diversum, vel inferiorem. Cons- lat autem, quod nulla subsistentia finita continet eminenter aliam subsistentiam. Cum enim qua^libet subsistentioe finitae propriis differentiis constituantur; eisdem distinguuntur, et sc excludunt : unde impossibile est, quod una subsistentia creata alteram adaequate ac subinde emi- nenter contineat. Ergo sola illa subsisten- tia potest praestare naturae alienee effectum formaiem subsistentiae proprise, et pro ea supplere, quse est infinita simpliciter. — Declaratur amplius : nam ita comparatur subsistentia unius naturse ad subsisten- tiam alterius naturse, sicut ipsse naturse comparantur inter se, nulla quippe ratio occurrit, ut aliter se habeant termini na- turarum inter se, ac comparantur ipsse na- turse. Sed nulla natura finita continet eminenter aliam naturam, nec potest prses- tare ojus effectum formalem : quippe cum differentiis specificis constituuntur, eisdem se excludunt : unde natura angelica, quantumvis superior ad naturam v. g. ignis, nec illam eminenter continet, nec potest praestare ejus effectum formalem, nec pro illa supplere. Ergo pariter nulla subsistentia creata continet eminenter sub- sistentiam alienam; aut ejus effectum for- malem communicare, aut pro illa supplere potest. 159. Huic argumento respondent Ad- Respon- versarii convincere quidem , quod licet . S1° subsistentia ex natura sua potens termi- mentmn. nare riaturam alienam debeat esse simpli- citer infinita, ut qusedam p:obationes a nobis factse suadent; nihilominus ex eo, quod subsistentia possit secundum poten- tiam obedientialem terminare alienam na- turam, prsedicta infinitas minime colligi- tur : quia posse ita terminare non habet ex l)ISl\ VIII, IHJH. vir 127 ex his, quae sibi conveniunt, sed ex sub- jeclione ad Deuin supernaturaliter agen- tem , qui subsistentiam applicare potest non proprio lerminabili. Ad conlirmatio- nem dicunt rem iinitam sed superioris or- diuis posse eminenter continere rem ordi- nis inferioris, et causare ejus eflectus : sicut sol continet ignem, et causat ejus cf- fectum nempe calorem,-aut alium ignem. Unde ut subsistentia una contineat emi- nenter aliam, et pro ea suppleat; non re- quiritur, quod sit simpliciter infmita, sed sufficit esse ordinis superioris. In quo nulla apparet repugnantia. Sed contra responsionem rationi adhibi- tam sta.tprimo, quodlicet applicatio formae possit fieri , vel per agens naturale, aut connaturaliter operans, vel per agens su- pernaturale obedientialiter influens, nihi- lominus effectus formalis est connaturalis forma^, et illam excedere nequit : quia ex parte recti consideratus non est aliud, quam ipsa forma, ut inductive potest os- tendi : unde implicat, quod effectus forma- rls substantialis sit a forma accidentali, et effectus formalis supernaturalis sit a forma naturali, et quo 1 effectus formaiis relativus sit a forma absoluta, et sic de aliis, quan- tumvis istse formae per agens, quod opere- tur supra ordinem, et exigentiam natura^ applicantur; Gonstat autem, quod perso- nare naturas alienas absque aliqua deter- minatione est eilectus formalis illimita- tus : et indeterminatus : ergo solum potest provenire a forma, quoe sit illimitata, et indeterminata, atque ideo simpliciter infi- nita : ergo subsistentia, quie non alligatur essentialiter sua? naturee, sed potest abso- lute alias terminare, est simpliciter infinita in ratione subsistentias. Stat secundo quod forma simpliciter linita nec naturaliter, nec supernaturaliter , aut obedientialiter potest causare eifectum formalem simplici- tcr iniinitum : sed subsistentia, qua3 potest terminare naturam alienam, potest cau- sare eilectum formalem simpliciter iniini- tum : ergo subsistentia, quse vel obedien- tialiter, potest terminare naturam alienam, non est simpliciter finila, sed infinita sim- pliciter. Minor constat ex supra dictis : nam eo ipso, quod subsistentia non allige- tur ad propriam naturam , sed possit ad aliam extendi, non est unde illi terminus in terminando praefigatur; cum omnes sub- sistentise, pro quibus supplere potest, sint ejusdem rationis, et syncategorematice in- finita3 : ergo subdstentia potens terminare naturam alienam potest causare eflectum fonnalem simpliciter infinitum. 160. Sed opponunt Faber, Pitigianus Objec- et alii Scotistse : terminare naturam alie- tl0, nam nullam dicit perfectionem : ergo ter- minare naturam alienam nullam dicit inii- nitatem. Gonsequentia patet : quia omnis infinitas est aliqua perfectio : atque ideo quod perfectionem non dicit, nec dicit in- linitatem. Antecedens vero probatur : tum quia ex eo, quod Verbum terminet huma- nitatem, nulla ipsi additur perfeciio ; alias perficeretur, et mutaretur, quod est impos- sibile, ut diximus disp. 3, dub. 4. Tum etiam quia Verbum terminat formaliter immediate per subsistentiam relativam, ut sibi, et pro explicito propriam, ut supra statuimus dub. 2, $ 2 ; hsec autem sic ac- cepta non dicit perfectionem, ut ostendi- mus tract. 6, disp. 6, dub. 2, et docentfre- quentius Thomistee. Ergo hoc quod est terminare naturam aiienam nullam perfec - tionem dicit. — Potestque objectio fulciri iWoora- ex eo , quod hoc concretum subsistentia tur* terminans alienam naturam, vel natura aliena subsistentia terminata ex nullo ca- pite dicit aliquid infinitum ; cum tam ex- trema, quam eorum unio sint aliquid fini- tum, ut consideranti constabit : ergo quoi subsistentia creata terminaret alienam na- turam, nec diceret, nec argueret infinita- tem simpliciter vel in subsistentia, vel in ejus effectu formali. Dicere autem, quod pariter posset terminare infinitas alias na- turas, voluntarium apparet : nam eo ipso, quod subsistentia finita sit, habet finitam vim in terminando ; licet non possimus os- tendere signate ad quas naturas se ex- tendat. Respondetur objectioni, admisso ante- Enma cedenti quantum ad immediatum, et expli- Uir- citum terminationis modum : negando consequentiam : nam quidquid sit de per- fectione explicita, subsistentia terminans naturam alienam importat infinitatem sim- pliciter. Et in hoc ponimus vim, quse suffi- cit ad a&sertionem nostram fundandam : sicut enim repugnat subsistentia creata infinite perfecta, sic implicat subsistentia creata simpiiciter infinita : quippe quae nec in perfectione, nec in entitate, nec in alia ratione dicit infinitatem simpliciter. Consequentiae autem probatio facile dilui- tur negato antecedenti : quia non.omnis intinitas est pro explicito perfectio, ut li- quet in personalitatibus divinis, qua3 sicut pro explicito sunt ahquid reale. et aliquid 128 DE INOAKNATIONE. Nola. Evacua- tur diflicul- tatis additio. divinum, sic eliam sunt aliquid inlinitum, oL divinum in rationo infiniti ; ct tamon pro expliclto non dicunt perfcctionem. Nec onim oxplicitum indniti est oxplicitum porfectionis ; cum pnedicta) rationes ex di- versis rationibus desumaniur, pritna ex carontia termini, secunda ex convenientia, aut ordine ad se. Unde ratio finiti, aut in- finili, sicut ot ratio vori, generaliores sunt, quam ratioboni, autperfecti, etab istaprass- cindere valet saltom pro explicito, ut jam observavimus tract. 6, disp, 6, n. 78. — Diximus admisso anlecedenli quantum ad immediatum , et expliciium terminaiionis : quia si attendamus ad implicitum, et ad rationem radicalem, aut mediatam termi- nandi alienam naturam, nequit non dicere perfectionem simpliciter infinitam : nam fundat per rnodum actus puri vim proxi- mam, subsistentem ut quo, et ut quod, et terminantem absque ulla informatione, vel inheerentia, ut constat ex dictis disp. 3, dub. 4. Gontra quam doctrinam nonurgent probationes antecedentis : quia licet termi- natio actualis non addat Yerbo perfectio- nem; arguit tamen, et manifestat esse infinite perfectum. Et licet subsistentia relativa pro explicito non dicat perfectio- nefm ; nihilominus pro implicito importat totam perfectionem divinam in se imbibi- tam per modum transcendentis, ut locis relatis in objectione explicuimus. Ad augmentum dimcultatis dicendum est plura esse, quae in ratione entis sunt aliquid finitum, et tamen arguunt infini- tatom in causa sic vel sic influente. Musca enim quid finitum est; et tamen nequit per creationem produci nisi ab agente infinito. Et ut in praesenti materia sistamus, unio hypostatica, sive ad personam extraneam quid finitum est : quo non obstante ipsi Adversarii recognoscunt, quod nequit ab ulla creatura principaliter effici, sed a solo Deo. Sic igitur licet concretum ex natura, et subsistentia aliena sit, vel admittatur esse finitum simpliciter in esse entis ; causa tamen illud formaliter constituens, nempe subsistentia aliena, debet esse sim- pliciter infinita propter rationem a nobis factam : quia videlicet eo ipso, quod non determinetur ad naturam propriam; non est, unde determinetur, aut iiniatur in ter- minando alienas naturas : sed poterit quan- tum e.-t de se, infinitas vel simul, vel suc- cessive suppositare, ac sustentare absque aliquo augmento : id vero satis evincit illam esse in actu simpliciter infinitam in ratione termini suppositantis naturam. Aliqua enim propria ratio inlinitatis simpliciter constituenda ost in linea subsistendi, aut subsistentia) : nec major ad extra excogi- tari potest, quam quae nullo termino clau- ditur ; sed absque additione intrinseca ex- tenditur essentialiter, quantum est de se, ad terminandem omnem naturam creatam, ot creabilem. Sicut virtus effectiva, quae posset talesnaturas absquetermino officere, non posset non esse simpliciter infinita in ratione virtutis effectiva). Dicere autem, quod subsistentia limitaretur ad certum terminum, quia esset creata, et finita; petit principium, et probat unam partem contradictionis a nobis intentee : quia mo- tivum nostrum evincit fore infinitam, et ad nullam naturam, aut naturarum nume- rum determinari. Unde inferretur utrum- que, quod implicat contradictionem. l61.Responsioetiam, quae confirmationi Evertitar n. 159 adhibetur, illius vires non evacuat : COI]llr'j quoniam licet res superioris ordinis queat solutio. continere rem inferioris continentia effec- tiva secundum aliquam rationem com- munem ; implicat tamen, quod si res con- tinens est aliquid creatum. contineat ef- fective rem inferiorem adaequate, et secun- dum omnem rationem : quia saltem conceptus entis, et ultima actualitas exis- tentiae soli Deo ut agenti principali corres- pondenl, et a nulla creatura nisi instru- mentaliter possuntattingi, ut bene probant N. Complut. abbrev. in lib. de Generat. n. com~ disp. 15. quaest. 5, § 2, concl. 3, et cons- PluL tat ex his, quae late diximus tract. 14, disp. 5, dub. 5. Et quidquid sit de conti- nentia inadaequata eminentiali effectiva; manifestum est nullam creaturam quan- tumvis superioris ordinis sit, continere continentia formali adaequata alteram creaturam in ordine ad praestandum ejus formalem effectum. Quod satis ostensum est in ea confirmatione : nam cum duse res creatae distinguantur, et se excludant ulti- mis differentiis ; impossibile est, quod una sit eminenter formaliter altera : atque ideo repugnat, quod communicet ejus effectum formalem, qui ex parte recti mi- nime aforma illum praestante distinguitur. Idque probatur ipso exemplo in contrarium adducto : licet enim sol possit efficere effectus ignis, puta calorem, vel alium ignem; tamen impossibile est, quod per se ipsum constituat formaliter ignem. vel quod forma solis suppleat pro ignis. Idem- que apparet in aliis rebus, quantumcumque superiores DISP. vru, DUB. VII. 129 superiores comparentur ad inferiores : neque enim Angelus potest constituere formaliter hominem quod praestat anima rationalis ; nec ista potest supplere pro forma leonis, et sic de aliis. Gum ergo subsistentiae creatse debeant eodem modo comparari inter se, quo comparantur natu- rae, quas terminant ; impossibile est, quod una subsistentia creata praestet formalem eflectum alterius supplendo pro illa, et ter- minando naturam alienam. Vel si haee non convincunt Adversarios; instamus, ut de- signent aliquod exemplum, in quo aliqua res, vel forma, vel natura creata praestet eflectum formalem alterius. )bjcc- 152. Dices : ut una subsistentia creata terminet naturam alienam, et suppleat pro subsistentia propria, opus non est, quod praestet hujus formalem effectum : ergo non est necessarium , quod illam contineat adaequate eminentia formali : atque ideo ex hoc capite non repugnat, quod subsis- tentia creata terminet naturam alienam. Hoec secunda consequentia patet ex prima. Quae legitime ex antecedenti infertur : quia continentia illa eminentialis formalis non aliunde potest requiri, quam ad praes- tandum eumdem formalem eftectum : ergo si subsistentia supplens nondebet praestare effectum formalem subsistentiae propriae, non requiritur, quod illam contineat con- tinentia eminentiali, formali, et adaequata. Antecedens vero suadetur : nam persona, quoe resultat ex personalitate aliena est di- versa ab illa persona, quae resultaret ex personalitate propria : unde personalitas, aut subsistentia Verbi unila humanitati constituit personam increatam ; personali- tas vero propria constituit personam crea- tam : et personalitas angeli constitueret personam angelicam, persona vero hominis constituit personam humanam : constat autem effectum formalem subsistentiae, aut personalitatis esse personam : ergo ut sub- sistentia uniatur naturae alienae, opus non est, quod p:aestet effectum formalem sub- sistentiae propriae. Respondetur distinguendo antecedens, et illud concedendo in hoc sensu, quod subsistentia aliena non debeat praestare ef- fectum formalem alienae formaliter sump- tum ; et ipsum negando, si significet, quod non debet communicare effectum hujus- modi eminenter acceptum. Nam effectus formalis subsistentiae alienae, si uniretur, contineret eminenter effectum formalem subsistentiae propriae : nihil enim effectus Salmant. Curs. theolog. lom. XIV. formalis subsistentiae propriae haberet, qu'_ .. sub altiori ratione non contineretur in effectu formali subsistentiae alienai : aliter enim minime pro illa posset supp'ere : unde formalis subsistentiae alienae effectus esset eminenter ipse formalis eilectus subsisten- tise propriae. Unde neganda est prima conse- quentia : quae non infertur, sed opposita, ex illo antecedenti ita intellecto colligitur. Si enim effectus formalis subsistentiae alienae est eminenter ipsemet effectus formalis subsistentiae propriae; quia nihil perfectio- nis in hoc relucet, quod alias cum majori elevatione, et universalitate non importet : opus est, quod subsistentia aliena conti- neat eminenter adaequate subsistentiam propriam : quippe cum debeat eadem pro- portio inveniri inter formas, quae occurrit inter effectus formales. Ad probationem autem antecedentis, quatenus huicdoctrinae potest opponi, respondetur, quod licet per- sona constituta ex personalitate aliena distinguatur formaliter a persona constituta ex personalitate propria; nihilominus est eminenter haec ipsa persona : nam praestat in terminando, et sustentando naturam, quidquid persona propria praestaret si ibi adesset, idque cum majori eminentia, et universalitate, quam illa. Quod faciie con- Vincitur ipso exemplo in contrarium ad- ducto : nam licet persona Verbi non sit formaliter persona creata, est tamen emi- nenter persona creata : quia sub altiori ra- tione dicit, quidquid entitatis in persona creata reperitur, et aliquid amplius. Idem que dicendum esset de persona Angeli, si pro humana suppleret : licet enim non es- set persona humana formaliter, esset ta- men eminenter, praestando quidquid hu- mana praestat, et aliquid amplius. Quia ergo repugnat unam creaturam continere hoc modo aliam ; siquidem differentiae vel essentiales, vel saltem numericae, quibus constituuntur, se invicem excludunt; im- possibile est, quod personalitas, vel sub- sistentia creata pro alia suppleat termi- nando naturam alienam : sed ad id requiritur subsistentia increata : et sim- pliciter infinita. Praesertim cum continen- tia eminentialis unius subsistentiae arguat similem contineniiam omnium aliarum subsistentiarum ab.-que termino, vel alli- gatione ad numerum determinatum , ut constat ex supra dictis. 163. Sed instabis; nam una species Replica. Angeli superioris continet eminenter plu- res species hominis, vel Angeli inferioris : 9 130 DE INCARNATIONK. et tamen inde non arguitur, quod vel talis species superior sit iniinita Bimpliciter, vel quod talis continentia eminentialis rcpu- gnet : ergo licct una subsistentia continc- ret aliam eminontor; minime inde inferre- tur aliqua inlinitas simpliciter talis : atquc idoo ncc repugnantia hujusmodi subsisten- tiaj. Gonsequentiapatet a paritate. Et ma- jor suadetur : nam una species Angoli superioris icquivalet p-luribus speciebus in- foriorum : unde quo Angelus est supcrior, oo intcliigit pcr pauciores species, sed ma- gis universales : ut diximus tract. 7, disp. 5, dub. 5; sed hujusmodi acquivalen- tia nequit fundari nisi in eo, quod species supcrior contineat eminentor species infe- riores : ergo illas ita continet. Di u :ur. Respondetur ncgando majorem intellec- tam de coutinentia eminentiali adscquata, et secundum particulares rationes specie- rum inferiorum. Sicut enim repugnat, quod Angelus superior ita contineat infe- rioros, et quod intellectus Angcli superio- ris itacontineat inferiorum intellectus : sic etiam repugnat , quod ejus species ita contineat species inferiores. Quod a pos- teriori colligitur satis efficaciter ex eo, quod superior specios nequit praestare effectus formales specierum inferiorum : alias earum loco posset uniri inferiorum mentibus, et simul concurrere ad eorum intellectiones : quod est impossibile. Gon- tinet tamen prredieta species alias species inferiores eminentia quadam inadsequata, sicut Angelus superior Angelos inferiores, quia habet unita, quse in aliis dividuntnr; licet ultimas differentias non contineat, sed potius excludat : ex quo provenit, ut prae- stare noqueat, quoipsae formaliter commu- nicent. Ad majoris autem probationom respondetur omissa majori, negando mino- rem : quia ad a^quivalentiam, ut Angelus superior intelligat per unam speciem, quce inferioresintelligunt perplures, non requi- ritur continentia eminentialis achiequata; sed sufticit exccssus, et quod repraesentet secundum rationom magiscommunem, sub qua plura objectaadunari possint: quae e. qucz. denti proprio, cujus est unio : sicut in univcrsum repugnat unionem separari ab extremis unitis : est enim actualis eorum causalitas, sive exercitium. Deindc repu- gnat unionem unius accidentis illud afli- cerc, et simul afficcre aliud : tum quia est modus dcbilissimae entitatis, qui afficere nequit duo subjecta adaequata, ut tertio loco observavimus : tum quia ex opposito fieret duo accidentia inhoerere subjecto per eandem inhaerentiam : quod tam impossi- bile est, ac informare per eandem informa- tionem. 165. Ncc refert, si dicas primo ex Vaz- quio ubi supra hunc discursum nimis pro- bare, et falsum, si quid valet, evincere : nam etiam personalitates divinaesunt modi divinae naturae : unde vel ratio nostra nihil probat, vel suadet, quod personalitas di- vina non valet terminarenaturam creatam. Addit idem Auctor, quod licet praedicta ratio probet, quod subsistentia creata non possit recipi in aliena natura; potest tamen illam personare, suppositare, et susten- tare : quia ad hrec munia non requiritur informatio, aut receptio/ sed sola termi- natio, quasi extrinseca, ut liquet in perso- nalitate Yerbi terminante humanam natu- ram. Addunt alii, quod licet subsistentia nequeat separari a natura, cujus est pro- prius rnodus, etseparata existere, aut alteri naturae separata communicari ; nulla tamen est contradictio in eo, quod divinitus si- mul extendatur ad terminandum aliam na- turam : quia non implicat, quod per eun- dem modum diversis unionibus unitum afficiatur duplex natura : sicut quod per sessionem Pauli in eo existentem sedeat etiam Petrus, si ipsi communicetur. Haec, inquam non referunt, sed facile coufuia- dispelluntur. Nam quod primo loco dicit tu1, Vazquez personalitates divinas esse modos, falsum omnino est : sunt enim in suo or- dine, nempe relationis, entia completa subsistentia ut quo, et ut quod. Et opposi- tus concipiendi modus alienus est a perfec- tione Dei, in quo nihil admitti potest, quod dicat objective imperfectionem ; cujusmodi est ratio modi aut cujuslibet entis in r genere incompleti. Unde ex eo, quod nalitas divina possit terminare alienam, minime argumentup" aut debet ad hoc, quod subsisientia crcata, qr autem, quod il!e £ consistit, quia tare aliena- ,t de sit. Id .olis verbis .e, aut susten- genere suo non 132 DE liNCArWATIONU. petat informationem, aut recentionem : qua de causa personalitas divina potest perso- nare naturam alienam, ut diximus disp. 3, dub. 4, nihilominus exposcit nccessario intrinsecam terminationem, sivc unionem intrinsecam cum terminabili : alias Verbum divinum non esset intrinsece homo, nec Christus haberet intrinsece naturam huma- nam, sicut alii homines : quod absque magna temeritate dici nequit. Est autem tota differentia inter personalitatem divi- nam, et subsistentiam creatam, quod illa cum sit actus purus, potest intrinsece com- municari, et uniri absque ulla receptione in subjecto : sed subsistentia creata, cum sit quidam modus imperfectus , et nulla ratione attingens perfectionem actus puri, minimo alicui communicari potest, quin recipiatur in eo, et per ipsum limitetur, et contrahatur : sicut in omnibus aliis modis contingit. Unde quod personalitati divince ob summam ejus actualitatem tribuitur, nulla vel apparenti ratione deferri debet subsistentiae creatae. Potestque haec doctrina explicari magis exemplo speciei intelligi- bilis, quse ex geriere suo non petit uniri intellectui per informationem, aut inhae- rentiam : et ideo potest aliquid habere rationem speciei intelligibilis, licet non recipiatur, sed altiori modo uniatur, si ratione suae actualitatis potest ab imper- fectione absolvi. Unde quia essentia divina est actus purus, habet rationem speciei intelligibilis, et mentibus beatorum unitur absque informatione. Sed quia nulla spe- eies creata babet rationem actus puri, im- possibile est, quod uniatur, et quod non recipiatur et inhaereat. Idem itaque propor- tionabiliter in nostro casu dicendum est. Aliorum Quod autem alii addebant eadem facili- refelii- tate refellitur : tum propter ea quae in ter- tur. tio notabili diximus. Tum etiam quia non minus difficile est modum proprium unius naturae separari ab illo, quam alteri sub- jecto simul communicari : nam primum illud nequit in alio fundari quam in eo, quod sit debilissimae entitatis, et proprio subjecto affixae : contra cujus rationem non minus est extendi ad duo subjecta adae- quata, quam separari a proprio subjecto : sed hoc est impossibile , ut recognoscunt hujus responsionis patroni : ergo illud etiam est impossibile. Tum praeterea nam quod modus nequeat a propria natura, cu- jus est modus, separari; nequit aliunde oriri, quam ex eo, quod illam respicit ut susceptivum essentiale adsequatum : nisi enim illam ita respiceret; non esset, cur ad ipsam haberet adeo inseparabilem alli- gationem : sed eo ipso, quod naturam pro- priam respiciat ut susceptivum essentiale adaequatum, nequit ad alias nnturas modi- ficandas se extendere : sicut nec potentia potest extendi ultra suum specificativum adaequatum : ergo modusnullatenus potest seextendere admodificandum naturamalie- nam. Tum ultenus quia si praedicta evasio aliquid valeret, salvaret etiam per modum inhaerentiae, quo unum accidens inhaeret, posse alterum inhaerere, et communicari subjecto : quod repugnare constat ex dictis in nostra confirmatione. Tum denique nam haec ipsa evasio recognoscit subsistentiam unius naturae non posse alteri communicari per eandem unionem : sed necessario exi- gere aliam unionem diversam : et quidem merito ; siquidemunio coinciditcum infor- matione : et impossibile est duo subjecta adaequate diversa eadem informationeinfor- mari ; sicut et impossibile est, quod eadem receptione recipiant. Si autem modus unius naturae posset alteri communicari, idem consequenter dicendum esset de unione : nam quidam modus est non debi- lior aliis pluribus : unde si alii, non obstante sua incompletione possunt duas naturas afficere, pariter eademunio poterit recipi in duobus subjectis adnequatis, atque eundem modumvel subsistentiae, vel inhae- rentiae, vel ubicationis et similium unire cum duabusnaturis. 166. Ex alio autem capite despicit, et objec- diruere nostrum fundamentum conatus est ll°ne? .cx Godoi disp. 17, a n. 19; nam haec, inquit, ratio non innititur principiis, quibus D. Thom. negat posse subsistentiam creatam terminare alienam naturam : id enim probat S. Doctor, quia terminare na- turam alienam petit infinitatem in ter- mino, quod in hoc motivo minime as- sumimus. Prxlerea quod subsistentia creata nequeat terminare alienam natu- ram, est adeo certum, in schola D. Th. ut oppositum in eadem schola vix sit pro- babile : at quod substantia creata sit mo- dus, non habet hujusmodi certitudinem, cum Cajetanus, et quidam alii Thomistae satis probabiliter defendant esse entita- tem : ergo nostrae conclusionis probatio non debet huic positioni alligari, quod subsistentia creata sit modus. Denique juxta hanc discurrendi viam concedendum est, quod si subsistentia creata non esset mo- dus, posset terminare naturam alienam : idque DISP. VIII, DUB. VII. !33 idque plane ex defensoribus nostrffl senten- tiae concedit Suarez : quod est contra men- tem D. Th. negantis id esse possibile abso- lute, et independenter a tali suppositione. HfflC in summa, licot fusius proposita, op- ponit relatus Auctor. Orrurri- ge(i facile diluuntur. Nam ad primum piimce. respondetur primo, quod licet legitimus D. Th. discipulus [non debeat uti rationibus, qua3 opponuntur S. Doctoris principiis (in quo deviant plures Juniores, qui dum tenent ejus conclusiones, impugnant ip- sius motiva) ; nihilominus nullum incon- veniens, nullave minor reverentia appa- ret in eo, quod fundamentis a D. Th. propositis alia motiva addamus; quae licet ab ipso non fuerint expresse adducta ; ta- men nec sunt expresse negata, sed potius illius doctrinae optime cohaerent. Et hu- jusmodi est discursus, quo in hoc § usi sumus : nihil enim habet, in quo directe, vel indirecte adversetur principiis S. Doc- toris; sed potius habet plura, quae ab ipso accipimus, ut constat ex praenotatis n. 164. Respondetur secundo nostrum dis- cursum facillimo negotio revocari ad ratio- nem D. Thom. (quam § praeced. expen- dimus), ex infinitate desumpta, ut recte vidit Gipullus dub. cit. num. H, si ad hanc formam reducatur. Sola subsistentia per se subsistens ut quo, et ut quod potest terminare naturam alienam : sed subsis- tentia ita se habens est infinita : ergo sola subsistentia infinita potest terminare alie- nam naturam : merito igitur dixit D. Th. proprium esse divinx personse propter ejus infinitalem, quod fiat in ea concursus naturarum. Cretera constant. Et major ostenditur : quia omnis subsistentia, quai non est per se subsistens ut quo, et ut quod, est entitas incompleta, sive modus receptus in natura : sed eo ipso nequit extendi ad terminandum naturam alie- nam : ergo sola subsistentia subsistens per se ut quo, et ut quod potest naturam alienam terminare. Praemissae patent ex supra dictis; et consequentia est legitima. Fit saiis ^^ Circa secundum, quod opponitur, mantfes^ miramur virum doctum illo scrupulo im- lando in piicari, in quem ipse frequentissime im- qnentfam pingit in suis ingeniosis operibus. Nam Auoto- ggepe ipse, et nos probamus conclusiones communes principiis particularibus, et quae non ab omnibus admittuntur. Quod magis patet in probatione, aut declara- tione articulorum fidei, qui probari, et exponi solent juxta varias opiniones di- Nota, n s. versis Scholis familiares. Profecto proces- sionem filii esse generationem, non au- tem processionem Spiritus sancti ( quod omnes Catholici coniitentur ), probat ille Auctor, relictis nobis, et aliis gravioribus Thomistis, principio non ita communi, et forte, neque ita solido, ut constat ex his, quae tradit tom. 3, in 1 p. disp. 74, a num. 47. Similiter peccatum mortale es«e inimite grave in ratione oifensae est sententia communissima inter Thomis- tas : quam ille probat principiis non com- munibus, sed alio satis singulari, et minus intelligibili, quorl peccatum gra- viftcatur formaliter per majestatem divi- nam sibi unitam in ratione formae mo- ratis, ut expendimus, et rejecimus disp. 1, dub. 4, § 3. Et ut ad materiam praesen- tem proximius accedamus, quod natura creata retinens personalitatem propriam nequeat assumi ad divinam, est commu- nis sententia Theologorum : quam Tho- mistae nullo excepto defendunt. Illam vero, impugnatis aliorum rationibus, pro- bat Godoi disp. 19, n. 33, quia subsis- tentia propria est modus naturae (quod principium dicit in praesenti esse incertum, ac singulare ), unde non posset natura assumi, quin assumeretur subsistentia, quod est impossibile. Ubi simul notabit lector relabi in id, quod modo refellit. Sed majorem inconsequentiam recognos- cet disp. 18, n. 283, ubi pluribus hinc inde discussis, propriae resolutionis firmi- tatem committit sequentibus : Existentia sicut et subsistentia entiias modalis est : et quia modus ab illo, ex cujus poteniia edu- citur, dependet dependentia essentiali ; ideo si educitur de potentia tolius composili, non potest perseverare composito deslructo, etiam de polentia absoluta. Quae sunt directe contraria his, quae loco cit. objiciebat. Aliaque sexcenta hujus generis possemus in eodem Auctore notare. Unde ex vi Nda, hujus nihil habet solidum, quo nostrum discursum oppugnet. Sed addimus, quod licet principia a nobis assumpta non es- sent communia inter Thomistas, quinimo quamvis non essent vera; aptissima ta- men sunt ad probandum assertionem, et refellendos contrarios : quia eorum plu- rimi, nempe quotquot sunt extra scholas D. Thom. et Scoti, ut Becanus, Alberti- nus, Pesantius, Bernal, et alii Juniores sentiunt subsistentiam creatam esse mo- dum naturoe : quo suppositb, optime ar- guitur non posse subsistentiam creatam 134 DE INCAHNAIIONE. Solvitur ultinia. afficcre, seu tcrminarc duas naturas. Et qualiter cx eodem principio pos^imus ur~ gcre Scolistas, statim cx dicendifl cons- tabit. Denique quod ultimo loco opponit, nihil probat : quia si subsistentia creata non esset modus; non uteremur hoc motivo ad probandum quod talis subsistent a nequit terminare alienam naturam. Nunc autem recte illo utimur, et quia revera modus quidam est, ut ostendimus; ct quia ita concedunt plures ex Adversariis, contra quos agimus. In casu autem, vel hypotliosi, quod modus non esset; unum dicere opor- teret ; videlicet vel posse subsistentiam creatam terminare alienam naturam; quod ita conditionate concedit Suarez, et mi- nime probamus; vel non posse, quia finita est, ut fuse $ prseced. ostendimus ; vel de- nique inferri utrumque : quia si modus non est, erit utique per se subsistens ut quo, et ut qvod, atque ideo erit subsistentia increata, etinfinita, utn. praeced. argueba- mus cum Cipullo : unde simul foret finita, et infinita, et contradictoria inferret. Prse- dicta ergo motiva quasi extrinseca, quibus utitur prsedictus Auctor, debilia sunt, ut evacuent vires, quas ratio a nobis facta ex se habet. Extendi- 1 68. Quse a fortiori procedit contra Sco- tur . r , . tistas, qui conceptum subsistentise creatse non constituunt in aliqua entitate, aut modo positivo, et naturse superaddito; sed in duplici negatione communicationis ac- tualis, et aptitudinalis a& aliud supposi- tum. Quam posilionem jam supra exctusi- mus dis. 3, num. 30, illamque refellunt X. Com- cum communi Theologorum sententia N. Complut. abbrev. in lib. de generat. disp. 15, qusest. 1, § 3. Sed ea admissa, aut supposita, facile applicatur ratio superius facta : nam ideo subsistentia, quse est mo- dus naturse , nequit terminare naturam alienam, quia nec a natura separari valet, nec extendi simul ad actuandum, vel ter- minandum naturam alienam : sed haec ra- tio a fortiori probat in prsedictis ntgatio- nibus : ergo repugnat, quod subsistentia creata terminet alienamnaturam. Probatur minor : quoniam negatio, vel privatio ne- quit in alio subjecto recipi, aut concipi, nisi in illo, quod privat aliqua ratione : sed negatio existendi in alio solum privat hac ratione subjectum, quod in alio non est, ut cx terminis liquet : ergo nequit recipi, vel concipi in natura, quse in alio est : si autem natura aliena assumeretur ratio nostra in Sco- tistas. plut. ad suppositum creatum, haberet esse in illo, ut ex terminis liquet : ergo negatio cxistendi in alio, quffl apud Scotista.- subsistentia, nequit afficcre naturam alie- nam, nec ad eam extendi. Quod declaratur amplius : quia negatio, seu privatio non aliunde habet unitatem, nisi vcl a forma qua privat, vel a subjecto, quod privat : sed ubi sunt duse naturse distinctse, sunt duo subjecta adsequata, et sunt duse etiam quasi formse diversse, quse per negationem essendi in alio excluduntur, nempe esse in uno, et esse in alio : ergo impossibile est, quod in prsedictis naturis sit una tantum negatio : atque ideo si subsistentia creata consistit in negatione essendi in alio, ut volunt Scotistse; manifeste repugnat, quod duse naturse subsistant per eandem subsis- tentiam creatam. Adde intelligi, aut cx- plicari non posse, quid negatio in una natura ut insubjecto proprio existens com- municet naturse aliense, ut illam dicatur assumere, et terminare : neque enimpotest tribuere effectum positivum, cum negatio sit : nec prsestare potest, quod talis natura in alio non sit; cum potius talis natura si assumitur, habeat esse in alio. Quod si ad hsec superanda dicatur cum Bassolo, et Leucheto, quos refert, etsequi- tur Pitigianus in 3, dist. 1,art. 2, in fine, subsistentiam creatam non consistere for- maliter, et in recto in prsedictis negationi- bus, sed in natura singulari, quse illas importat : id, inquam, si dicaiur, facile evertitur prosequendo impugnationem. Quoniam subsistentia, et natura intrinsece uniuntur ad constituendum suppositum, seu personam, ut num. 165 dicebamus contra Yazquez : sed impossibile est, quod duse naturse singulares, et completse intrin- sece uniantur ad constituondum aliquod tertium ex ipsis immediate resultans ; quippe cum una natura completa nequeat habere rationem formse, vel termini res- pectu alterius, et sint ejusdem prorsus ra- tionis in subsistendo, ut satis constat ex dictis disp. 3, dub. 1 ; ergo impossibile est, qitod una natura habeat rationem sub- sistentise respectu alterius, illamque sub- sistentem formaliter constituat : et conse- quenter si subsistentia creata est in recto natura singularis cum illa duplici nega- tione ; fieri non potest, quod subsistentia creata terminet alienam naturam. § III PivtcIu- ditur aliijuo- ruui effu- gium. Pitigia- nus. DISI1 \III, DUB VII. 135 i ni. Expenditur alia ratio pro sentenlia Thomistica. Tertia 169. Probatur denique nostra conclusio asseriio- a^a ratione, per quam proecedens magis •iis. conQrmari potest : quoniam subsistentia creata non habct sufficicntem virtutem connaturalcm ad terminandum naturam alienam : crgo implicat, quod illam termi- net. Antecedens est certum : tum quia quod alicui convenit secundum connatura- lem ipsius virtutem, non est miraculum : sed terminare naturam alienam est insigne miraculum, ut in limine dubii observavi- mus, et constat ex mysterio Incarnationis : ergo nequit competere subsistentioe creatse secundum connaturalem ejus virtutem. Tum etiam quia ubi datur naturalis virtus, sive sufficientia ad aliquem effectum ; datur etiam naturalis exigentia concursus primoe causae, et aliorum principiorum, quce ad efficiendum prsedictum effectum desideran- tur : sed ad terminandum naturam alienam non datur exigentia talis concursus; cum proedictus effectus sit supraomnem exigen- tiam naturse creatse, et creabilis : ergo subsistentia creata non habet virtutem suf- ficientem connaturalem ad terminandum naturam alienam. Gonsequentia autem pro- batur : nam quod non habet virtutem sufficientem connaturalem ad aliquem effec- tum, manet sub eadem impotentia, nisi ei aliquid addatur, quod sufficientiam praes- tet : sedimplicat, quod subsistentioe creatoe aliquid addatur, quo fiat potens ad termi- nandum naturam alienam : erbyo implicat absolute, quod illam terminet. Probatur minor : quia illud superadditum nequit esse aliquid accidentale : cum enim termi- • nare hypostatice naturam sit effectus for- malis substantialis; non potest virtus ad illum proestandum in aliquo accidenti con- sistere. Si autem dicatur esse aliquid subs- tantiale ; inquirimus an sit vel alia subsis- tentia, vel solum modus, quo prooexistcns subsistentia fiat major? Neque enim in or- dine ad suppositandum intelligi potest , quid aliud addi possit. Si dicatur primum : terminabitur quidem natura aliena, aut terminari permittimus ; at non per subsis- tentiam proaexistentem de qua agimus, sed per illam, quoe supponitur addi : et alia non erit, quam propria ipsius natura, quae ter- minatur. Si autem dicatur secundum, con- ducet quidem ut subsistentia praeexistons sit major, et terminet majorem naturam, sed non pracstabit, ut terminet naturam numero diversam. Quod amplius declara- ratur : nam ex subsistentia, et eo, quod ipsi superadditur, vel iit eadem numero subsis- tentia, vel non? Si non fit : ergo non veri- ficatur, quod illa subsistentia terminet, sed alia ab ea numero distincta. Si autem iit : ergo sicut non est alia subsistentia, sed eadem facta major, ita non valebit termi- nare naturam diversam sed majorem. Quo fundamento utuntur recte N. Gomplut. abbrev. in lib. Physic. disp. 4, quaest. 5, ut probent unam formam substantialem non posse informare duas materias numero diversas : ubi eadem proportionabiliter oc- currit difficultas. 170. Dices primo hoc superaddendum subsistentioe, ut terminet naturam alienam esse unionem ad praedictam naturam, di- versam ab illa, qua unitur naturae pro- priae : nam eo ipso, quod Deus talem unionem producat, subsistentia se com- municabit alienae naturae illam termi- nando, et complendo. Sed hoc nihil est : quoniam vis nostrae rationis non respicit exercitium actualis terminationis, sed virtutem sufficientem quasi in actu primo ad illam : prius enim determinandum est, an subsistentia creata habeat hujusmodi virtutem ad terminan- dum naturam alienam, quam agamus de actuali unione, seu terminatione : quippe c rtum est subsistentiam non perventu- ram ad tale exercitium, quin prius suppo- natur habere virtutem sufhcientem ad alienam naturam terminandam. Et ratio a nobis facta probat, quod illam non ha- bet ex se, nisi illi superaddatur. Unio au- tem non addit virtutem, sed supponit adaequate totum actum primum : quia est exercitium, sive actus secundus ei cor- respondens : unde non confert, ut subsis- tentia sit sufficiens, et quasi compleatur in actu primo ; sed ut hic, ubi supponitur completus, reducatur ad exercitium. Habet enim se unio ad causam formalem, sicut actio ad causam efficientem. Nullus vero dicet hujusmodi causam constitui in actu primo sufficientem per actionem ; sed ad istam proesupponi. Unde sicut causa effi- ciens, quae de sc est insufficiens ad ali- qucm effectum, nequit fieri sufficiens per actionem : ita causa formalis (qualiter se habet subsistentia intrinsece terminans ), quoe de se est insufficiens ad actuandum aliquod extremum, nequit fieri sufficiens N. Ci.-ni plut. Re>p(.ii sio. Confiili- tur. 13G DE INCARNATIONE. por ipsam unicrtom cum illo. Sed utro- biquc nocessarium est, quod sufficientia, et adaequatio cum oltoctu antecedenter constituatur. *!!.' 171. Dicos sccundo, quod licet subsis- tentia creata non habeat virtutcm sufncien- tem connaturalem ad terminandum natu- ram alienam, quod pra^cise ratio proposita evincit; habet tamen potentiam obedien- tialem ad pradicium effectum, quse ad exorcitium reduci potestper applicationem, et infiuxum Dei agentis supernaturalis, et efiicientis unionem. ! vprti* Sed hoc etiam refellitur : nam repugnat, quod forma aliqua causet suum effectum formalem per solam potentiam obedientia- lem : ergo si subsistentia non habet virtu- tem sufticientem connaturalem ad termi- nandum naturam alienam ; nequit hac via salvari, quod possit prsedictum effectum causare per potentiam obedientialem. Gon- sequentia patet. Et antecedens suadetur tum quia forma non aliter causat suum effectum, quam exhibendo se, et suam en- titatem, secundum quod in se formaliter habet : sed formam communicare se, et suam entitatem, secundum quod formali- ter habet, non ad potentiam obedientialem, sod ad connaturalem pertinet : ergo repu- gnat, quod forma communicet suum for- malem effectum per solam potentiam obe- dientialem. Tum etiam, nam quo:l forma nequeat prsestare aliquem formalem effec- tum per potentiam naturalem, nequit aliunde oriri quam ex aliquo defectu in- trinseco ad talem effectum : si enim esset undequaque completa ad illum praestan- dum; non diceretur ipsum prastare per potentiam obedientialem, sed per natura- lem, sive per id, quod habet ex natura sua : atqui pra^dictus defectus nequit tolli per ipsam obedientialem. potentiam, quse ab ipsaforma non distinguitur : ergo quod forma non prsestat in genere causoe for- malis per potentiam naturalem, nequit per potentiam obedientialem prsestare. Turn denique quia effectus formalis non distin- guitur ex parte recti a forma, quse illum praestat : unde impossibile est, quod effec- tus formalis proecisive sumptus, et quate- nus formae correspondet, sit perfectior, quam forma : sed hsec sufiicientem virtu- tem connaturalem habet ad effectum for- malem, quse ipsam non excedit : ergo re- pugnat, quod forma aliqua causet suum effectum formalem per solam potentiam obedientialem. Nec hic proderit recursus ad unionem, quom jam supra oxclusimus : quia unio nec est causa formalis, noc ost effectus formalis; sod ost quasi causalitas, et exercitium, quibus forma causat suum effectum. Unde inter ipsam formam, et effectum commensuratio, sive achequatio constituenda est : quse si reperiatur, forma causat per suam virtutem connaturalem ; cum effectus ipsam non excedat : si vero non inveniatur, repugnat quod formaeffec- tum formalem causet per aliam obedientia- lem potentiam ; siquidem non aliter cau- sat, quam exhibendo, quod ex se, sive ex propria natura in se formaliter habet. Quae omnia possunt in hunc modum Major confirmari : nam si subsistentia creata IJSS"1 , ,. . . . (jUdllO. possot simul, aut divisim termmare unam naturam per potentiam naturalem, et aliam naturam per potontiam obedientialem ; posset simul, aut divisim recipi in utraque natura : consequens est falsum : ergo et antecedens. Sequela est manifesta : quo- niam subsistentia creata non terminat naturam per modum actus puri, eo motlo, quo terminat personalitas Verbi : sed vere recipitur in suo terminabili, et ei unitur per informationem : si ergo simul, vel di- visim terminat duas naturas , opus e?t, quod eodem modo simul, vel divisim in . utraque recipiatur. Faisitas autem consc- quentis ostenditur : nam repugnat, quod idem effectus dependeat a duplici causa adaequata ejusdem ordinis, alias quselibet earum esset, et non esset adsequata, ut recte probant N. Gomplut. abbrev. in lib. n. Com- Physic. disp. 15, q. 4 ; sed si eadem sub- i,lut- sistentia secundum diversam potentiam naturalem, et obedientialem reciperetur in duabus naturis adaequatis, dependeret a duplici causa adsequata ejusdem ordinis ; ab ipsis videlicet naturis a quibus in ge- nere causae materialis dependeret, utpote forma in ipsis recepta : ergo repugnat, quod eadem subsistentia creata recipiatur in duabus naturis. Eo praesertim, quod sicut natura creata ut sic continet in ge- nere causie materialis subsistentiam crea- tam ut sic : ita facta divisione naturae, haec natura continet hanc subsistentiam, et non aliam : et altera natura continet alteram naturam, et non aliam : unde impossibile est, quod hoec subsistentia contenta in hac natura contineatur in alia natura diversa. Si autem subsistentia uni naturae naturaliter conveniens, atque ideo in ea contenta posset aliam naturam ter- minare, in hac etiam contineretur : quippe cum DISP. VIII, DUB. VII. 137 cum in illa reciperetur, et ab ea depende- ret in genere causae materialis, quod abs- que continentia in subjecto, minime sal- vari valet. Fieri ergo non potest, quod subsistentia conveniens uni naturae secun- dum potentiam naturalem extendatur ad terminandum aliam naturam secundum potentiam obedientialem. ^tioC" *^* ^e(* °^J^c^es primo heec, quse in hoc § diximus, nimis probare. Evincunt enim, si quid probant, non posse duas for- mas substantiales actuare eandem mate- riam, unam secundum potentiam natu- ralem , et aliam secundum potentiam obedientialem : militant enim eadem mo- tiva, quae hactenus expendimus : et tamen quamplures Philosophi censent id esse possibile. Probant etiam, quod forma coe- lestis nequeat recipi in materia sublunari, aut e contra forma sublunaris in materia ccelesti : quod vel ex eo falsum apparet, quod omnis materia est ejusdem rationis, et est in potentia ad omnes formas. Pro- bant etiam (ut alia omittamus), quod acci- dens uni subjecto connaturale non possit recipi in alio secundum potentiam obe- dientialem. Cujus oppositum diximus esse probabile tract. 2, disp. 2, n. 61, et vel ex eo probatur, quod difficilius apparet acci- dens existere separatum ab omni subjecto, quam existere in subjecto extraneo : illud vero possibile esse docet fides in acciden- tibus eucharisticis. Porro haec, et similia a Deo fieri non posse multum derogat om- nipotentise divinse. lur. " Respondetur principia a nobis in hac ultima ratione proposita esse satis certa,, ac perspicua, et fundari in ipsis rerum es- sentiis : ex eis autem legitime deduci nec formam praestare suum formalem effectum secundum potentiam obedientialem, nec posse a duplici subjecto adaequato depen- dere. Unde ubicumque hoc inconveniens occurrat, similes effectus esse possibiles cum magno fundamento negabimus. In quo minime derogamus divinae virtuti, quae solum se extendit, non ad chymeeras sed ad objective possibilia. A&primum au- tem eorum, quoe modo objiciuntur, respon- detur concedendo , quod repugnat duas formas substantiales esse in eadem mate- ria : id enim recte probatur ex nostra ra- piut"1' ^one» ut expendunt N.j.Gomplut. abbrev. in lib. Physic. disp. 4, q. 5 et disp. 15, q. 4, et docent] communiter Thomistce. Quod autem alii plures oppositum do- ceant, nostra non refert, qui minime obli- gamur resolutiones proprias conciliare cum aliorum probabilitatibus (in quo non pa- rum, nec infrequenter/ sed inutiliter solet laborare Godoi, ut jam observavimus num. 167) : cum satis fuerit Thomistis procedere secundum propria communia, et certa An- gelici Doctoris. Ad secundum conceden- dum etiam est propter easdem rationes, quod forma ccelestis nequit informare ma- teriam sublunarem, aut e contra, ut op- time probant Gomplut. in lib. de ccelo Compiut. disp. 2, q. 2. Et ad id, quod opponitur, negamus materiam ccelestem, et subluna- rem esse ejusdem rationis, vel esse in po- tentia ad easdem formas : quod satis evin- citur ex eo, quod cceli sunt ab intrinseco incorruptibiles, ut tenet communis, aut certe longe communior Philosophorum, et Theologorum sententia, et probant AucLo- res relati ibidem qu. 3. Ex quibus ad ter- tium respondemus concedendo sequelam : quia si accidens reciperetur in subjecto extraneo, et actuaret secundum potentiam obedientialem, et dependeret a duplici sub- jecto adaequato : quae repugnant. Nec op- positum docuimus loco cit. sed potius ibidem n. 62 diximus kanc quam modo prasferimus sententiam, esse probabilio- rem,ret fundari in Gomplutensium princi- piis. Ad id vero, quod objicitur, neganda est major : quia ut rectejvidit Godoi disp. Godoi. cit. n. 97, in eo, quod accidens existat separatum ab omni subjecto, mere passive se habet, non aliquam causalitatem exer- cendo, nec novam subeundo dependentiam ab alio subjecto : in quo nulla est implica- tio. Sed si informaret subjectum extra- neum, occurrerent contradictiones supra propositae.a Et profecto quantitas potest existere separata a suhjecto, quae tamen nequit recipi in Angelo : unde satis colli- gitur oppositum ejus, quod intendebat ob- jectio. 173. Secundo, et difficilius oppones non uAIia , f /» objoctio repugnare, quod lorma causet suum efiec- tum per potentiam obedientialem : ergo ex hoe capite minime repugnat, quod sub- sistentia creata terminet naturam alienam : atque ideo corruit hoc ultimum nostrum fundamentum. Utraque [consequentia pa- tet. Et antecedens probatur primo ; quia anima rationalis in resurrectione hominis communicat materise suum eifectum for- malem animando corpus : et tamen id non praestat per potentiam naturalem sed per obedientialem : alias anima separata esset in potentia naturali ad resurrcctionem, et 138 I)K INCARNATIONE. Confir- matio. Occurri- :.ur ob- jeciioni. hacc posset naturalitcr oitra omne miracu- lum fieri, quod est absurdum :ergopraedicta forma praestatsuum formalom effectum se- cundum potentiam obedicntialem. Proba tur secundo : quia humanitas, quae est quaedam forma totalis, constituit Verhum divinum formaliter hominem, communi- cando ipsi proprium eflectum formalem : et tamcn id non praestat secundum poten- tiam naturalem; alias Incarnatio non esset opus miraculosum : ergo prsedicta forma praestat suum formalem effectum per po- tentiam obedientialem. Coniirmatur : nam sicut forma causat exhibendo se ipsam, et quod formaliter habet : sic etiam subjectum causat per exhihitionem suae entitatis : in hoc enim simili modo concurrunt hujusmodi causae intrinsecae : sed subjectum potest causare in suo genere per potentiam obedientia- lem : ergo pariter forma potest in suo genere eausare per eandem potentiam. Minor liquet : nam anima recipit gratiam, et omnia alia supernaturalia dona, non per potentiam naturalem, sed per obedientia- lem, ut ex se liquet. Et generaliter nullum subjectum creatum valetperfectiones super- naturales recipere, nisi per potentiam obe- dientialem. Respondetur ad objectionem negando antecedens : nam ut vidimus forma non aliter causat, quam communicando, quod formaliter habet in se : id vero, quod unumquodque in se formaliter habet, non excedit ejus naturam : unde quod forma causetin suo genere, semper est secundum naturalem ipsius potentiam. Ad primam autem probationem in contrarium dicen- dum est animationem corporis in resur- rectione, qui est effectus formalis animae rationalis, esse ab illa secundum suam po- tentiam naturalem : quia naturalem, et de se sufficientem virtutem habet ad consti- tuendum hominem, cujus est pars essen- tialis. Unde homo resurgens est idem nu- mero in omnibus prtedicatis individualibus intrinsecis, quae prius habuerat. Ad incer- tam autem minoris probationem responde- tur negando sequelam : nam ut resurrectio sit opus miraculosum, et dicatur animam non esse simpliciler in potentia naturali ad reunionem, satis est, quod dispositiones requisitae ex parte materiae ad reunionem nequeant effici virtute agentis naturalis, sed petant agens supernaturale ex parte principii : inde enim habet opus resurrec- tionis esse absolute supra facultatem na- turae. Sed quod his suppositis anima cons- tituathoniincm, uonesl supra ejusnaturam; habetenim naturalem viitutem, et coapta- tionem ad constituendum hominem abso- lute, ct secundum se, qui tam in prima, quam in secunda unione est formalis effec- tus animae. Videantur, quae diximus tract. 2, disp. 1, n 66. Unde ad srcundam pro- liationemdicendumesthumanitatem (seclu- sis imperfectionibus receptionis, aut infor- mationis) non aliter Verbum divinum constituere hominem, quam proprium suppositum constitueret, nempe commu- nicando se, et quod formaliter, et natura- liter hahet. Et ita homo per humanitatem terminatam verbo divino, aut terminatam persubsistentiam \ ropriam est idemnumero homo, ut diximus n. 156. Nec inde infer- tur opus Incarnationis non e^seopus mira- culosum : quia ad illud requiritur, quod humaniiasprivetur subsistentia propria, et quod huius loco subrogetur divina : quae absque insigni miraculo tieri nequeunt. !Sed quod his aliunde suppositis, humani- tas constituat hominem, est secundum ejus naturam absque ullo excessu ex parte effectus forraalis, pro quo recurrere debea- mus ad potentiam obedientialem ex parte formae. Ad confirmationem concedendo praemis- sas, negamus consequentiam. Et ratio disparitatis est : quoniam creatura habet potentiam recipiendi a Deo, quidquid non implicat contradictionem : quae potentia in ordine ad ea, quae non excedunt exigen- tiamsubjecti, et vim naturalium causarum, dicitur naturalis : in ordine autem ad ea quae praedictam exigentiam excedunt, vo- catur obedientialis. Potest autem Deus communicare gratiam, et alia dona exce- dentia exigentiam omnis naturae; quae cum accidentia sint , ah intrinseco petunt subjcctum, cui haereant, et cujus exigen- tiam superent; habeant tamen connatura- lem vim informativam illius. Unde licet subjectum ca recipiat, autsustentet secun- dum potentiam obedientialem, od quol non amplius requiritur, quam ipsa entitas suhjecti ut subordinata Deo agenti supra exigentiam ipsius : nihilominus gratia et similes formae suos effectus praestantsecun- dum suam naturam, et innatam faculta- tem ; cum nihil sit in talibus effectibus for- malibus, quod praedictas formas excedat. Et idem judicium hatendum est de omni- bus aiiis, ut eadem ratio, quam supra expendimus probat. Quocirca generaliter verificatur Dissolvi- tur confir- rraiio. DISl». VIII, DUB. VII. 130 Almai- nus. Bassolis. Valeotia, Becanus. Pesan- tius. Perez. Bernal. Hurtado. Scolus. Pitigia- DOS. Fabcr. Castillo. Arjjn- neutum, Tertul lian. Oiigi- iios L>. Hie- rnnym. T. Beda. verificatur causam formalem non causare in suogenere j erobediontialcm potentiam, sed per naturalem. Et consequenter si forma effectum aliquem prsestare nequit pcr facultatem sibi propriam connatura- lem, et innatam ; illum nullo modo causare poterit. § IV. Refertnr sentenlia contraria. 174. Oppositam opinionem tuentur Al- mainus in 3, dist. 1, qusest. 2, dub. ultim. Bassolis quaest. C. Valentia disp. 1, quse^t. 3, punct. G. Becanus cap. 4, qusest. 5. Pesantius q. 3, disp. 1, Martinus Perez disp. 10, sect. 7. Bernal disp. 24, sect. 3. Hurtado de Mendoza disp. 11. Metaphys. sect. 8, et alii. Pro qua communiter re- fertur Scotus in 3, dist. 1, qusest. 4. Sed propositam difficultatem sojum problema- tice versat, nihil resolvens, licet in opinio- nem istam inclinet. Quo modo illam etiam defendunt Pitigianus eadem dist. qusest. 4, art. 2. Faber qusest. 4, disp. 6. Castillo disp. 6, qusest. 6, et alii ex Scotistis. Pro qua opinione, suppositis hactenus dictis, ni- hil, quod momenti sit, adversus nostram assertionem occurrit, Fundatur enim hsec opinio principaliter in evasionibus, quibus nostra motiva dilui videntar : nam cum de- fendat possibilitatem effectus, id satis su- perque erat ad ejus patrocinium : sed prse- dicta effugia jam prseclusimus. Fundatur etiam specialiter in exemplis, quibus decla- rare conaturposse forinam divinitus extendi adprsestandum illos formales eifectus, quos ex natura sua non valet : at illa exempla non addmittimus, sed evertimus § praece- denti. Unde non occurrit, quod opponamus nisi Patres aliquos sensisse non solum esse possibile, quod subsistentia creata termi- net alienam naturam, sed id etiam ali- quando fuisse executioni mandatum : do- cent enim Angelos quandoque assumpsisse naturam humanam. Unde Tertullianus lib. de carne Ghristi cap. 4 et 6, tradit Ange- los veram carnem assumpsisse, cum appa- ruerunt Abrahse. Origenes apud D. Iiie- ronymum Aga3i 1, sentit Joanhem Baptis- tam, et Agseum fuisse Angelos incarnatos. Et ipse D. Hieronym. Dan. 3, et V. Beda Apocalyps. 13, asserunt Anli-Christum fore dunnoncm incarnatum. Unde ipse D. Hieronym. Agsei 1, id declarat excmplo mysterii Incarnationis : Nec mirum, inquit, hoc de Angelis crecli ; cum pro salute nostra Filius Dei corpus nostrum assumpserit. Qui- bus palam dcclarat juxta suatn scnteniiam id profecto non repugnare. Et ex prsedicto testimonio potest opinio ista in hunc mo- dum fundari : quoniam major distantia, atque improportio est inter naturam crea- tam, et subsistentiam divinam, quam inter naturam creatam, et omnem subsistentiam creatam alienam : sed certum est natu- ram creatam posse terminari per subsis- tentiam divinam : ergo a fortiori natura creata potest terminari per subsistentiam creatam licet alienam. Sed hsec parurn urgent : nam ad testi- Soiutio monia Patrum respondetur Originem, et Tertullianum in ea fuisse scntentia ; sed nos illorum auctoritate non gravari, qui in pluribus aliis errarunt. Prsesertim ubi communis sanctorum Patrum sententia est opus Incarnationis fuisse singulare, et abs- que exemplo, nullamque ipsum a'iam hy- postaticam unionem praicesisse. Et D. Hieronymus locis relatis non loquitur ex propria sententia; sed (quod ssepius in ejus operibus attendi debet, et ipse alibi mo- net), ex opinione Adamantii, et aliorum, quorum dicta non raro inserit. Qui vero docent Anti-Christum fore diabolum incar- natum, loquuntur per exaggerationem; non ut signiticent fore dsemonem, sed ut declarent maximam ipsius malitiam , et quod diabolus erit psedagogus illius, ut loquitur D. Ambros. 2, ad Thessalon. 2. Motivum vero in eisdem testimoniis insi- nuatum facile diluitur juxta hactenus dicta : nam licet subsistentia divina, et natura creata magis distent in esse entis, majorem tamen proportionem habent in esse unibilium, eo quod subsistentia divina est per se subsistens, actus purus, infinita, continensque eminenter omnem subsisten- iiam creatam : ex quibus radicibusprovenit, quod possit absque ulia sui imperfectione ioco ejus subrogari, ut fusius declaravimus d;sp. 3, dub. 2 et 4. In subsistentia autem creata, licet minus distanti in esse entis, occurrunt rationes oppositse, ut hoc dubio ostensum est. D. A.M- bros. 140 \)K JNGARNATJONE Q_U^ST I O I V De vwdo unionis ex parte natarce hnmance assnmptce in sex articulos divisa, Deinde considerandum est de unione ex parte assumpii. Circa quod primo conside- randum occurril de his, qux sunt a Verbo assumpta . Secundo de coassumptis, qux sunt perfecliones, et defecius. Assumpsit autem Dei filius humanam naturam, el parles ejus. Unde circa primum iriplex consideralio oc- currit. Prima est quantum ad ipsam natu- ram humanam. Secunda est quantum ad partes ipsius. Teriia quantum ad ordinem assumpiorum. Circa primum quxruniur sex. ABTICULUS I. [ftrum natura humana fuerit mayis astumptibihs a Filio Dei quam aliqua alia natura. Ad primum sic proceditur : Vidotur, quod humana natura non fuerit magis assumptibilis a fllio Dei, quam qufelibet alia natura. Dicit enim Aug. in epist. ad Yolusianum, in rebus raiiabiliter factis, tota ratio facti, est potentia facientis : scd potentia Dei facientis Incar- nationem, qme est opus maxime mirabile, non limitatur ad unam naturam, cum potentia Dei sit inlinila : ergo natura humana non est magis a Joannes Martinez Theologus, et Doctor nez!" Gomplutensis tam in lib. de Generat. pag. 307, quam in Apologemate Salico ausus fuerit affirmare, quod Verbum as- sumpsisse hominem est verum in rigore, et proprietate sermonis, opponitur enim in re satis gravi communi Theologorum senten- tiae. Sed tam ipse, quam Vives (quae est valde gravis communis sententiae confir- matio), meruerunt, incurrerunt, et passi sunt S. Inquisitionis censuram. Nam illud commentarium Ludovici" Vives abrasum est jussu supremi Senatus Inquisitionis anno 1584. Et assertio Joannis Martinez lib. cit. de Generat. jussu Inquisitionis Toletanae accepit in margine hoc caute- rium, Caute lege. Quod ipsetimere, et pru- denter vitare, sed magis non sibi excitare debuisset ; cum videre potuerit similem notam adhiberi praedictae propositioni in Auctoribus longe gravioribus, et inde dis- cere non esse sibi adeo secure triumphan- dum, contempto generali Theologorum judicio. Nam in Expurgatorio antiquo, lit- tera B. in Auctoribus 3 Glassis tom. 3. Bibliot. pag. 87, et in novo expurgatorio pag. 127, in S. Ignatio Martyre sic expur- gatur dicta propositio : Juxla hominem as- sumplum, lege, juxta humanitatem assump- N°ta. tam. Unde magis liquet, quam vera, secura, et certa sit. D. Thom. resolutio : Non est proprie dictum, quod Filius Dei assumpsit hominem. Illi autem Auctores contrarii, et si qui alii sunt, quos non vidi- mus, non alia fundamenta habent, quam aliqua Patrum testimonia, quae jam expli- cuimus n. 6. Et probandum illis erat Pa- tres, cum quandoque dicunt Filium Dei assumpsisse hominem, loqui in sensu ab eis intento, et absque ulla figura. Quod non faciunt, nec praestare queunt : cum Patres minime dixerint se loqui cum prae- dicta proprietate ; nec testimonium Adver- sariis circa suam mentem reliquerint. DISPUTATIO IX. Ds nalura assumpta . Expediti jam a consideratione naturaa, quae de facto, et secundum prn?sentem providentiam assumpta fuit ad pcrsonam Verbi, facilius attentionem extendemus ad plura alia, de quibus dubitari potest, an Deo potuerint uniri, ut sunt persona creata, natura retinens propriam subsis- teniiam, et quaelibet natura substantialis tam completa, quam incompleta, sive par- tialis. Quibus.etiam adjungemus acciden- tia.-Et licet unio, quae est objectum per se praesentis considerationis, sit unio hy- postatica, sive facta ad subsistentiam, sive in persona divina, ob doctrinae tamen con- nexionem complecti opus erit unionem ali- quorum, vel assumptionem ad divinam existentiam sub existentiae conceptu. Quae omnia tractanda sunt per respectum ad potentiam Dei absolutam ; non quidem ut ejus virtutem probemus, sed ut conditio mysterii Incarnationis magis pateat. DUBIUM I. Utrum persona creata possit assumi ad subsistenliam divinam. Hoc dubium non tam proponimus, quia difficultatem notabilem habeat, quam ut viam paret ad resolutionem sequentis. Du- pliciter autem posset intelligi, quod per- sona creata assumeretur ad unionem substantialem cum Deo, nempe in sub- sistentia, vel in existentia. Et supponimus ex dictis disp. praeced. dub. 3, § 4, non implicare, quod persona creata assumatur ad existentiam divinam, et quod per illam constituatur existens. Unde solum dubitari potest, utrum valeat ad subsistentiam as- sumi; quod hic discutiendum est. Et licet personae nomine solum significetur suppo- situm naturae intellectivae ; resolutio tamen dubii ad omnia supposita extendi debet, quia in omnibus militat eadem ratio: cum persona supra suppositum solum addat, quod in natura intellectuali subsistit, ut constat ex dictis disp. cit. num. 4. .81. Defenditur negans, et communis sententia. 1. Dicendum est implicare, quod per- sona creata assumatur ad subsistentiam divinam. Haec conclusio est adeo certa, et recepta apud Theologos, ut illam magis supponant, quam probent. Et ostenditur primo ratione D. Thom. in 3, dist 5, p,i,n^ quaest. 3, art. 3, ubi ait : Quod assumitur, "£oe* trahitur ad aliquod complelius,ipsumi7icom- 148 DE INGARNATIONE. plelum existens, ul patet ex przdictis : et hoc est contra rationem persona, qux maxi- mam completionem importat. Unde sic ar- guitur : implicat illud, quod supponitur ultimo completum in aliqua linea , siye ordine, completi ulterius in illis : sed id inferretur, si persona creata assumeretur ad divinam subsistentiam : ergo implicat personam creatam ad illam assumi. Pro- batur minor : nam ex una parte persona creata supponitur ultimo completa in linea substantiali ; alias non supponeretur per- sona, de cujus ratione est constitui per subsistentiam, quse est ultimus actus prse- dictse lineae. Ex alia vero parte compleretur per subsistentiam divinam; siquidem ei uniretur, atque ideo ab ea susciperet pro- prium ipsius effectum, nempe compleri, et determinari in ordine subsistendi. Confir- Confirmatur primo : quia non minus ^31'0' repugnat, quod subsistens quatenus tale assumatur ad subsistentiam divinam, quam quod existens quatenus tale assumatur ad divinam existentiam : sed implicat id, quod preesupponitur existens, assumi ad exis- tentiam divinam : ergo cum persona sit essentialiter substantia subsistens; impli- catorium est, quod persona creata ad sub- sistentiam Dei assumatur. Gonsequentia patet. Et minor est certa tum propter dicta disp. prseced. dub. 3, § 3. Tum etiam quia existentia est ultima simpliciter actualitas in linea entis : id autem, quod supponitur in ultimo actualitatis. nequit ulterius ac- tuari, atque compleri. Tum denique nam quod existit, est perfecte extra omnes cau- sas, causalitates, et dependentise modos, ut constat ex dictis disp. cit. dub. 1, § 2 et § 5; cum hac autem perfectione minime cohseret compleri, et determinari ulterius per divinam subsistentiam : nam eo ipso quod per illam compleretur, ab illa depen- deret; atque ideo non praesupponeretur extra omnes dependentise modos. Implicat igitur id, quod existens supponitur assumi ad divinam existentiam. Major denique liquet ex ipsa paritate : quoniam ita se habet subsistentia ad constituendum sub- sistens, sicut existentia ad constituendum existens : et sicut hsec est ultimum com- plementum absolute, sic illa est ultimum complementum in linea subsistendi, seu personandi : ergo non minus repugnat, quod subsistens quatenus tale assumatur ad subsistentiam divinam quam quod exis- tens quatenus tale assumatur ad divinam cxistentiam. Gonfirmatur secundo : quia si persona Aiia. creata assumeretur ad subsistentiam divi- nam; persona creata esset, et non esset incommunicabiliter subsistens : quse ma- nifestam important contradictionem. Esset quidem : nam propria personse ratio sita in eo est, quod sit rationalis natune indi- vidua substantia incommunicabiliter sub- sistens, ut communiter diffiniunt Theologi. et Philosophi. Non esset autem : quia eo ipso, quod assumeretur ad divinam subsis- tentiam, subsisteret communicabiliter ; si- quidem haberet esse in Deo, et ipsi subs- tantialiter in hypostasi communicaretur, ut liquet ex ipsis terminis : sicut de facto humanitas Ghristi non habet esse incom- municabiliter, quia habet esse in persona Verbi. 2. Probatur secundo eadem assertio alia Secunda ratione desumpta ex D. Thom. loco cit. in ftJJ^ secundo arg. Sed conira, ubi ait : Quod assumitur, aliquomodo unitur ; sed persona non unitur personz : quia sic essent dux personse, quod esse non potest, ut supra dic- tum esl : vel una composita ex duabus, quod etiam est impossibile ; cum persona pars esse non possit. TJnde sic arguitur : nam si per- sona creata assumeretur ad subsistentiam divinam ; ex prsedictis extremis fieret unum aliquod per se in linea personae, seu sub- sistentis : sed consequens est impossibile : ergo et quod persona creata uniatur sub- sistentiae divinse. Sequela est manifesta : quoniam omnis unio substantialis ordina- tur ad constituendum aliquod unum per se in ea linea, in qua fit unio : sed prsedicta unio esset substantialis : ergo constitueret aliquod unum per se in propria linea, in qua fieret, nempe subsistendi, aut perso- nandi. Prsesertim cum non posset consti- tuere unum unitate in natura ; siquidem talis unio est impossibilis, ut ostendimus disp. 3, dub. 1. Nec posset constituere unum in linea existendi ; siquidem talis unio non fieret ad existentiam di^inam (quam unionem non repugnare supponi- mus in limine dubii) : sed fieret ad divi- nam subsistentiam, sive personalitatem in esse talis. Minor autem probatur : nam supposita tali assumptione vel remanerent duse personae, una divina assumens, et alia creata assumpta, vel constitueretur una persona ex utraque composita, atque coa- lescens? Si dicatur primum ; plane sequi- tur nullam ubi adesse unionem per se : quia duae personae, ut duae, non sunt unum aliquod in linea personce, sed plura sim- pliciter. DISP. IX, DUB. I. 149 pliciter. Secnndum vero dici non valet : nam sicut repugnat, quod ex duabus na- turis totalibus fiat una natura, ut loco cit. ostendimus; sic etiam a fortiori repugnat, quod ex duabus personis fiat una persona : quippe conceptus personao est ultimior, et magis complelus. Repugnat igitur, quod ex persona creata, et subsistentia divina fiat unum ens per se in linea subsistendi, "vel personandi. Conflr- Gonfirmatur, et declaratur amplius vis hujus rationis : nam fieri non potest, quod persona creata assumatur ad subsistentiam divinam, quin personalitas creata assuma- tur, et per divinam subsistentiam termine- tur; atque ideo quin ex subsistentia creata, et subsistentia divina fiat aliquod unum : consequens est implicatorium : ergo et antecedens. Sequela ostenditur : tum quia cum inquirimus, an persona creata possit assumi, etc, sensus est formalis, non pro sola natura (quae alias est in persona creata, vel retinet propriam subsistentiam, de qua dub. sequenti), sed de ipsa persona in esse talis; quo pacto importat subsistentiam creatam in recto. Tum quia si ipsa subsis- tentia creata non assumeretur, et termina- retur per subsistentiam divinam; minime verificaretur , quod assumeretur persona creata ; sed solum, quod assumeretur na- tura creata, quae esset in tali persona. Minor autem ostenditur primo : nam im- plicat quod ex natura divina, et natura creata fiat unum aliquod in linea naturae : et similiter implicat, quod ex divina exis- tentia, et existentia creata fiat unum in linea existentiae : ergo pariter implicat, quod ex subsistentia divina, et subsistentia creata fiat aliquod unum in linea subsis- tentiae. Unde sicut hac ratione implicat, quod natura creata assumatur, ct complea- tur per naturam divinam (et idem est de existentiis) : sic etiam repugnat subsisten- tiam creatam assumi, terminari, et com- pleri per divinam. Secundo nam quia inhaerentia est modus essendi in alio; im- plicat, quodhabeat esse per se : ergo pariter quia subsistentia creata est ipse modus es- sendi per se ; repugnat, quod habeat esse in alio ; haberet autem esse in alio, si as- sumeretur ad Dei subsistentiam. Unde (ut magis explicemus similitudinem), licet ac- cidens, quod naturaliter habet esse in alio, queat divinitus habere esse per se nega- tive, sive non in alio, ut patet in acciden- tibus eucharisticis ; quia tamen inhaerentia non solum habet esse in alio, sed est ipse modus, seu ratio formalis essendi in alio ; implicatorinm omnino est , quod habet esse per se, sive separatum a subjecto. Sic igitur, licet natura substantialis com- pleta habeat connaturaliter esse per se, sive non in aiio ; et possit divinitus pri- vari hoc modo essendi, et in alio constitui, ut liquet in mysterio Incarnationis : nihi- lominus quia subsistentia non solum habet esse per se, sed est ipse modus, et forma- lis ratio essendi per se ; omnino repugnat, quod sit in alio. Atque ideo nequit in Deo constitui, nec trahi ad subsistentiam divi- nam. Tertio nam quae sunt ratio formalis praestandi aliquem eiTectum, sive denomi- nationem, nequeunt praedictos effectus ab alio a se distincto recipere : unde quia albedo est ratio dealbandi, nequit fieri alba pef aliud : et unio quia est ratio uniendi, non unitur alia unione : et sic de aliis : constat autem subsistentiam crea- tam esse rationem formalem subsistendi : ergo implicat, quod fiat subsistens per aliquid a se distinctum : si autem assume- retur ad subsistentiam divinam, ab illa terminaretur, et in ea, ipsiusque ratione subsisteret : ergo implicat, quod illi unia- tur, et cum ea constituat aliquod unum. 3. Ex dictis infertur, quod absolute, et Coni-.cc- simpliciter verum sit personam creatam non tariuIU- posse assumi, et ita loquendum esse. Ratio est : quia ut ahquid dicatur assumi, debet assumenti substantialiter conjungi in eodem supposito, ita ut idem sit habens quod tum sibi propria, tum rem assumptam. Unde ori- tur, quod fiat communicatio idiomatum, et extrema in eodem habente quod concurren- tia possint invicem praedicari in concreto, sive supponendo pro supposito, aut habente quod, ut satis edocemur tam ex mysterio Tncarnationis, quam ex communi modo concipiendi. Licet autem persona creata queat existere per existentiam divinam, ut loco supra cit. ostendimus, et ratione exis- tentiae Deo substantialiter uniri : nihilomi- nus nequit uniri Deo in supposito, seu persona; siquidem trahi non valet ad divi- nam subsistentiam, ut hactenus ostendi- mus. Unde provenit repugnantia, quod persona divina habeat personam creatam, et quod idem habens quod sit utraque per- sona, et quod una de altera proedicetur. Ergo absolute, et simpliciter verum est personam creatam non posse assumi : quidquid sit de unione ad divinam existen- tiam. 150 DE JNCARNATIONE. Salisfit aliquibus objeclionibus. h. Quamvis resolutio nostra sit adeo certa, et absolute communis; aliqui tamen Scoti discipuli sentiuntesse falsam Soqucndo consequenter ad principia Thomistarum, qui asserimus subsistentiam, aut persona- litatem creatam non esse solam negatio- tionem dependentiae a supposito, sed ali- quid positivum, ut constat ex dictis disp. praeced. dub. 1, § 1 et 2. Opinantur enim illi Scotistae, quidquid reale est in natura creata, sive entitas sit, sive modus, posse ad divinam subsistentiam assumi, atque ideo et ipsam personalitatem creatam, si quid positivum est, ut concedimus. Sic in- Pitigia- teralios Pitigianus in 3, dist. 5, q. 2, a. 1, Fabcr. et Faber eadem dist. disp. 13, cap. unico. Qui tamen absolute subscribunt communi assertioni : nam cum doceant personalita- tem creatam coosistere in negatione depen- dentire ab alieno supposito ; et talis nega- tio excludatur eo ipso, quod natura per alienum suppositum terminetur ; facile vi- dent, contradictionem in eo, quod subsis- tentia creata assumatur ad divinam. Sed quidquid sit de horum opinione, aliqua pro illis possunt opponi nostrae, et communi sententise. l argu- Et in primis arguitur motivo Scotista- mentum, . . .., i .. ,. rum : quia omms entitas substantiahs actualis potest assumi : sed, ut Thomistae asserunt, personalitas creata est quaedam entitas substantialis actualis : ergo potest assumi ad divinam subsistentiam : et con- sequenter etiam persona creata poterit assumi. Utraque consequentia cum minori patet. Major autem suadetur : quia omnis entitas substantialis actualis, licet ex na- tura sua nequeat per se existere, valet tamen divinitus existere per se, supplente Deo subsistentiam : sicut licet accidens nequeat naturaliter per se existere; potest tamen per divinam potentiam existere se- paratum a subjecto : et eadem ratione quamvis forma substantialis materialis ne- queat subsistere naturaliter; potest nihilo- minus assumi divinitus ad subsistentiam Dei : hoc autem aliunde provenire non potest, nisi quia sunt entitates actuales : ergo omnis actualis, et substantialis entitas potest assumi ad subsistentiam divinam. Conflr- Gonfirmatur primo ex Fabro : quia matio . SUDSistentia creata potest uniri substantia- liter naturse divinae : ergo potest assumi ad Deum, atque ideo ad subsistentiam divinam. Probatur antecedens : tum quia non implicat, quod una porsona divina habeat duas naturas, unam divinam, et aliam creatam : ergo pariter non repugnat, quod eadem divina natura habeat duas sub- sistentias, unam divinam, et aliam crea- tam : et consequenter non repugnat quod subsistentia creata uniatur substantialiter natune divina). Tum etiam, quia ut com- muniter docent Thomist&e, non repugnat, quod eadem natura creata terminetur plu- ribus subsistentiis divinis : ergo a fortiori non repugnabit, quod eadem natura divina, quu3 infinita est, terminetur simul subsis- tentia divina, et subsistentia creata : atque ideo, quod detur unio substantialis inter subsistentiam creatam, et naturam divi- nam. Confirmatur secundo : quia non est Confir- contra rationem subsistentiae creatse com- injtio 2 municari alteri : ergo poterit communicari personse divinse, et consequenter assumi ad ipsius subsistentiam. Antecedens sua- detur : quoniam subsistentia creata non habet esse per se; siquidem vere recipitur in natura, cum sit quidam ejus modus : sed eo ipso, quod non habeat esse per se, minime repugnat, quod sit in alio, etalteri communicetur : potest ergo alteri commu - nicari. 5. Sed hsec satis levia sunt. Ad argu- Dis?oivi- mentum respondetur negando majorem, iJJJuen^ cujus falsitas liquet in modo unionis, qui °tum. separatus ab extremis nequit a Deo assumi ; licet sit qucedam entitas actualis substan- tialis : liquet etiam in existentia creata, quoe cum entitas actualissima sit, nequit assumi a Deo; cum hic nequeat denomi- nari existens per existentiam creatam, ut ostendimus disp. praeced. dub. 3, § 3. Ad probationem autem in contrarium dicen- dum est, plura dari, quoe neque naturaliter, nec divinitus possunt existere a proprio subjecto, ut liquet in unione extremorum. Et hujusmodi est subsistentia creata : tum quia est modus, cujus tota ratio consistit in modificando, et determinando subjectum, ut expendimus disp. praeced. a num. 164. Tum quia de ejus essentia est subsistere ut quo, sive per modum rationis formalis sub- sistendi : cum quominime componi valet, quod subsistat per aliud a se distinctum ut ostendimus n. 2. Quod motivum persuadet, quod licet gratis concederetur personali- tatem creatam posse separari a natura, et separatam existere ; minime tamen possit subsistere DISP. IX, dub. r. 151 subsistere per subsistentiam a se distinc- tam ; atque ideo nec ad divinam subsisten- tiam assumi. Exempla vero, quae in oppo- situm afferuntur, nihil probant : quia reddunt non causam pro causa, ut cum de eis egerimus, constabit : si enim accidens, et forma substantialis queunt assumi, non proveniet ex generali conceptu entitatis actualis; sed quia carent principiis repu- gnantiae, quae interveniunt in subsistentia, ut ostensum est. Ad primam confirmationem negamus antecedens in sensu,quem Adversarius in- tendit : licet enim persona creata possit uniri naturae divinae sub conceptu exis- tentiae, ut diximus disp. praeced. dub. 3, g 4, nihilominus subsistentia creata nequit uniri divinae naturae sub conceptu naturae. Tum quia subsistentia creata nequit a pro- pria natura separari, ut proxime diceba- mus . tum quia nihil creatum valet Deo uniri in natura, ut ostendimus disp. 3, dub. 1. Ad primam autem probationem in contrarium, concessoantecedenti, negamus utramque consequentiam ob manifestam disparitatem : nam in eo, quod persona divina terminetnaturam creatam, nulla in- tervenit imperfectio ex parte personae di- vinae assumentis, sed potius importat mu- nus termini purissimi, et actualissimi, ut constat ex dictis disp. 3, dub. 4. Sed si natura divina uniretur subsistentise, per hanc determinaretur, compleretur, et cons- titueretur subsistens : quod est impossibile, et contra rationem actus puri. Unde etiam patet ad secundam : nam quod natura creata terminetur simul pluribus subsisten- tiis divinis nullam in his arguit imperfec- tionem, ut explicuimus disp. praeced. dub. 6. Caeterum quod natura divina simul ha- beat subsistentiam divinam, et subsisten- tiam creatam argueret imperfectionem tam in natura divina, quae compararetur per modum determinabilis , ac subinde per modum potentialis ; quam in personalitate divina, quae non esset suae naturae ratio subsistendi adaequata. Ad secundam confirmationem negamus antecedens : nam cum de ratione subsis- tcntiae creatae sit subsistere ut quo, contra ejus essentialem rationem est communi- cari alteri supposito : inde enim inferretur esse, et non esse per se, et esse, et non esse rationem incommunicabiliter subsis- tendi, ut supra ponderavimus. Probatio autem antecedentis nihil valet : nam cum esse per se independenter a subjecto recep- tionis, et esse per se independenter a sup- posito, sint valde diversa, et importent rationes longe diiferentes ; optime cohae- ret, quod modus subsistentiae creatae ha- beat esse in natura sicut in subjecto re- ceptionis ; et quod nihilominus nequeat esse in alio supposito, atque ideo habeat esse per se ut quo, quatenus esse per se fundat negationem essendi in alieno sup- posito. 6. Arguitur secundo : quia non alia ra- 2argu- tione personalitas creata, atque ideo et menlunj- ipsa creata persona non posset assumi ad subsistentiam divinam, nisi quia persona- litas est terminus in linea subsistendi, et ratio formalis, ut natura existat in se : at haec ratio est nulla : ergo non implicat, quod persona creata assumatur ad subsis- tentiam divinam. Probatur minor : quia in Deo subsistentia absoluta est terminus in linea subsistendi, et ratio formalis, ut natura divina subsistat : quippe vel talis subsistentia absoluta non debet admit- ti, vel debet habere propriam subsisten- tiae rationem : et nihilomius talis sub- sistentia completur, et determinatur per subsistentias relativas, et trahitur ad tres divinas personas, in quibus non minus est, ac ipsa natura Dei : ergo quod subsistentia sit terminus , et ratio formalis subsis- tendi ; minime probat, quod ipsi repugnet ad aliam subsistentiam assumi. Respondetur non ob iilud praecise mo- Soiutio. tivum, sed ob plures rationes, quas § prae- ced. proposuimus, repugnare, quod persona creata ad subsistentiam divinam assuma- tur. Sed concessa majori, negamus mino- rem. Ad cujus probationem satis constat ex dictis disp. prseced. a num. 28, ubi ex professo explicuimus, quomodo in Deo componi queat una subsistentia absoiuta cum tribus relativis. Ratio autem est : quia subsistentia absoluta non praestat omnem perseitatem, sed solam perseitatem absolutam : unde locum relinquit, ut aliae subsistentiae relativoe conferant perseitates relativas, quibus divinae personae ultimo constituuntur. Et rursus subsistentia abso- luta non praestat naturae esse incommuni- cabiliter; cum potius ob suam infinitam fcecunditatem petat etiam ut subsistens esse in pluribus personis : quocirca permit- tit, quinimo exigit subsistentias^relativas, ad quas contrahatur, et quibus personae divinae ultimo compleantur, et inter se distinguantur : quod minime habere queunt ab aliquo praedicato absoluto. Unde liquet, 152 DE INCARNATIONK. quod subsistentia absoluta non est ultimus terminus absoluto in omni linea, sed solum in linea subsistendi absolute : et conse- quenter quod ipsum absolute subsistere valeat ulterius determinari per subsisten- tias relativas, sic exigente ipsa infinita divinoe naturoe perfectione, ac fcecunditate. Hacc autem distinctio subsistendi, et ul- timi in subsistendo complementi, nequit habere locum in persona, et personalitati- bus creatis : quia non subsistunt absolute, et relative, sed tantum absolute; nec in illis est una subsistentia, quae per se primo correspondeat naturse, et alia subsistentia, quce per se primo correspondeat personae. Sed eo ipso, quod detur subsistentia, ibi datur ultimum complementum in linea subsistendi, et relinquit suum concretum, personam videlicet, ultimo terminatum, et incommunicabiliter subsistens. Idque li- quet de facto : nam eo ipso, quod detur personalitas, aut subsistentia creata ; com- pletur simpliciter subsistentia, et nullo eget complemento, ut simpliciter subsistat. Quod manifeste declarat subsistentiam crea- tam esse simpliciter ultimum complemen- tum in linea subsistendi. Gum quominime cohaeret, quod assumatur ad aliam subsis- tentiam : quia inde fieret esse, et non esse simpliciter terminum, et ultimum comple- mentum : inferrenturque alise contradic- tiones supra propositae. Adde, quod cum natura divinaj, et subsistentia absoluta non distinguantur realiter a divinis personalitatibus, et per- sonis ; ex eo, quod natura Dei habeat utrumque modum subsistendi, non infer- tur, quod habeat esse per se, et habeat esse in alio ; sed solum quod habeat esse per se utroque modo absolute, et relative, sic exigente infinita ipsius fcecunditate. Sed cum subsistentia divina distinguatur realiter a natura, et persona creatis ; si haec assumeretur ad subsistentiam Dei , esset per se, atque in se ; et esset in alio, nempe in Deo. In quo clauditur manifesta contradictio : quia esse per se, et esse in alio idem re ipsa est, ac esse, et non esse per se. 3argu- 7. Arguitur tertio : quia natura Angeli m >ntuui. p0tujt assumj ad subsistentiam divinam : ergo persona creata potest etiam assumi. Antecedens docent communiter Theologi D.Tlicm. cum D. Thom. 4 contra gentes, cap. 55, in resp. ad 4, ubi illud aperte supponit his verbis : Convenientius assumpta est humana natura, quam Angelica. Et in praesenti qusest. art. 1 ad 3, ubi ait : Potest Deus novam producendo naluram Angelicam, co- pulare eam sibi in unilate personx. Gonse- quentia vero probatur : quia in sententia S. Doctoris natura Angeli per se ipsam est persona, sive suppositum, ut liquet ex testimonio proxime relato lib. 4, contra gentes, ubi inquit : In homine aliud est nalura, aliucl persona ,* cum sit ex materia, et forma compositus : non autemin Angelo, quia immaterialis est. Et 1 p. queest. 3, art. 3 observat, quod in substantiis im- materialibus, in quibus individuatio non sumitur a materia, quales sunt Angeli, oportet, quod ipsas formse sint supposita subsistentia . Unde in eis non differt supposi- lum, et natura. Et similia tradit in 3, dist. 5, quaest. 1, art. 1 et in quaest. 9, de potentia, art. 1, et alibi. Gonstat au- tem, qnod cum duo aliqua sunt realiter idem, nequit unum realiter assumi, quin aliud realiter assumatur : ergo si natura Angeli potest assumi ad subsistentiam divinam; idem de Angeli persona, et personalitate dicendum est. Huic argumento prolixe occurrit Godoi Resn disp. 18, § 2, ubi varias refert, et refellit S1°- aliorum responsiones. Sed brevis, facilis, et inter Thomistas communis constat ex dictis disp. prseced. num. 9, et aliis locis ibidem relatis. Juxta quam concesso ante- cedenti, negamus consequentiam. Adcujus probationem negamus antecedens : quia D. Thom. satis aperte docet, quod perso- D.Tuom, nalitas, et suppositum in Angelis distin- guuntur realiter ab eorum natura : nam ut alia testimonia omittamus, in hac qusest. art. 1 ad 3, docet non fuisse congruum, quod Deusassumeret naturam Angeli preee- xistentis, quia non posset in unitatem di~ vinse personae assumi, nisi ejus personalitas destrueretur. Ubi autem natura Angeli assumeretur, et personalitas Angeli des- trueretur; non posset non dari realis dis- tinctio inter eam : quam proinde aperte supposuit D. Thomas. Nec minus perspicue subjunxit : Potest Deus novam producendo angelicam naturam, copulare eam sibi in unitale personae : et sic nihil ibi prseexistens corrumperetur . Ubi tradit posse produci angelicam naturam absque angelica perso- nalitate, atque ideo vitari corruptionem hujusmodi personalitatis in assumptione ta- lis naturae : quod tamen foret impossiblle, nisi realiter distinguerentur. Et ut ad uni- versalius motivum recurramus, ipse Ange- licus Doctorinfra quacst. 17, art. 1, statuit hoc DISP. IX, DUB. II. 153 hoc generale principium, quod natura in abstracto nequit vere praedicaride suo con- creto, sive supposito, nisi in Deo : in quo non differt quo est, et quod est, sive natura, et suppositura : sensit igitur quod suppo- situm dilTert realiter a natura creata, sive materialis sit, sive Angelica. — Testimo- nia vero, quae ad probandum antecedens expenduntur, non urgent, sed debent per alia S. Doctoris loca explicari, et cum eis- dem componi. Statque concordia in eo, quod suppositum in corporalibus tam sumptum formaliter, quam acceptum fun- damentaliter, aut radicaliter distinguitur realiter a natura individua : quia indivi- duatio in corporalibus sumitur ab aliquo extrinseco sicut a connotato, aut condi- tione : quippe ejus principium est materia signata quantitate. Cseterum in spirituali- bus, licet suppositum formaliter sumptum distinguatur realiter a natura individua; nontamenacceptumradicaliter, sive funda- mentaliter pro ipsa individua natura : quia haec in spiritualibus per se ipsam indivi- duatur, sive per exclusionem omnis mate- riae, et quantitatis ; quin opus sit aliquid ipsi adjicere etiam per modum conditionis, aut connotati. Et hanc difterentiam inter suppositum in spiritualibus, et suppositum in materialibus, radicaliter, sive funda- mentaliter considerata, intendit D. Thom. locis relatis : sed non negat, quod utrobi- que suppositum formaliter consideratum distinguatur realiter a natura individua, ut loco citato explicuimus. Ex qua differentia ex parte radicis provenit, quod subsistentia formaliter sumpta sit intimior, sive ab intrinseco magis conveniens naturis spiri- tualibus, quam naturis corporalibus : et consequenter quod magis repugnet, aut potius minus expediat destrui, sive impediri personalitatem in illis, quam in istis. Unde tandem fit, quod licet utraque natura an- gelica, et corporea queat absolute assumi : nihilominus congruentius sit istam, quam illam assumi ad subsistentiam divinam. Quam differentiam praecipue intendebat D. Tliom. locis incontrarium allatis, utliquet ex testimonio lib. 4 contra gentes. DUBIUM II. Utrum nalura creata retinens propriam personalilatem possit assumiad subsisten- tiam divinam. Licet ex dictis dub. praeced. constet na- turam creatam ut formaliter personatam, aut subsistentem non posse ad divinam subsistentiam assumi; siquidem ostendi- mus personam creatam assumi non posse : adhuc tamen, et quidem principaliter du- bitari potest, utrum natura, quae reipsa personata, et subsistens est, assumi queat, ita ut res assumpta sit sola natura. Quod du- pliciter proponi valet : uno modo si natura, quse modo habet subsistentiam creatam, illam in assumptione, sive per assumptio- nem exueret, omitteretque : alio modo si il- lam retineret simul cum subsistentia divina, ad quam assumeretur. Et in primo sensu fa- cile apparet pars affirmativa : cum enim subsislentia creata distinguatur realiter a natura ; minime repugnat naturam privari subsistentia creata, quam prius habuerat, et sic nudam trahi, atque assumi ad divi- nam subsistentiam : sicut nulla est repu- gnantia in eo, quod natura in primo suoe productionis momento privetur subsisten- tia, quam connaturaliter habitura esset, et ad subsistendum in Deo assumatur, ut satis liquet ex dictis. Unde difficultas procedit in secundosensu, de natura videlicet creata Sensns retinente, et conservante subsistentiam c conclusio est valde communis inter Theolo- gos : sic enim docent Gapreol. in 3, dist. 1 , Caprco- quaest. unic. art. 3 ad 1 Scoti contra 2. j.-J^a,, Paludanus qusest. 3, art: 2, ad 4. Gajetan. Cajetan." qusest. praeced. art. 6, ibiCabrera disp. 1, Cabrera. num. 88. Nazarius controv. unic. concl. 3. ^-J"" Arauxo in hac quaest. art. 2 dub. unico, Aiauxo. 154 DE 1NGARNATI0NE. Cipullus. Marinis. Alvarez. Joann. a S.Thom. Godoi. Gonet. Joann. PruoYnt. N. Phi- lip. ScOtU»:. Durand. Suarez. Vazquez. Granad. Lorca. I.ugo. Hurtado. Funda- mentum ab auc- toritate. Quarta Synodus. lnno- cent. Tertius. D.Thom ibi Gipullus dub. 1. Marinis cap. 2. Alva- fez disp. 26. Joannes a S. Thom, disp. 7. art. 1. Godoi disp. 19, § 2. Gonet disp. 9, art. 4. JoannesPrudentius tract. 3, disp. 2, dub. 6, § 2. N. Philippus disp. 4, dub. 6, et alii Thomistae, nullo excepto, quem viderimus. ldem etiam tuentur Scotus in 3, dist. 1, quaest. 2. Durand. quaest. 3, n. 16. Suarez disp. 14, sect. l.Vazquez disp. 32, cap. 2. Granados controv. 1. tract. 6, disp. 2. Lorca disp. 30, num. 2. Lugo disp. 12, sect. 6. Hurtado Gomplut. disp. 4, difficult. 14, et alii plures. Probatur primo ab auctoritate : nam in quinta Synodo generali collat. 8, can. 5, dicitur : Si quis non confitelur Dei Verbum carni secundum subsistentiam unitum, et propter hoc unam ejus subsistentiam, seu unam personam, anathema sit. Quo loco non solum diffinit Goncilium personalita- tem, sive subsistentiam Verbi fuisse sacrae humanitati Christi communicatam : sed ulterius ex hoc principio colligit, et probat non fuisse in Ghristo nisi unicam subsis- tentiam, aut personam, utique increatam, et divinam. Quae consequentia nullius mo- menti esset, si subsistentia divina posset cum personalitate creata in eadem natura humana Ghristi componi : quippe, si com- poni posset, vel haec actu esset cum illa, cujus oppositum diffinit Concilium ; vel si non esset, ejus absentia non probaretur ex praesentia subsistentia?, sed ex aliis capiti- bus ; quod est contra Goncilii discursum in illis verbis : Et propter hoc unam subsis- tenliam, etc. Sensit ergo, quod humanitas retinens propriam personalitatem non po- test assumi ad subsistentiam divinam, aut Deo hypostatice uniri. Et eadem fuit mens Innocentii Tertii in quadam decretali, quam allegat D. Thom. in praes. art. 2, in 3, arg. dixit enim personam Dei con- sumpsisse personam hominis : quia videlicet personalitas divina impedivit praesentiam personalitatis creatae. Si enim (inquit D. Thom. in resp. ad 3) natura non essei assumpta a divina persona, natura humana propriam personalitatem haberet. Et pro tanto dicitur persona consumpsisse perso- nam, licet improprie : quia persona divina sua unione impedivit, ne humana natura propriam personalitatem haberet. Et in 3, dist. 5, quaest. 3, art. 3, ad 4, eandem Decretalem explicans inquit : Consumere dicitur proprie destruere, quod extitii ; et secundum hoc persona consumpsisset perso- nam, si persona Verbi assumpsisset hominem Effu- gium. primo exislentcm. Sed improprie dicitur etiam consumi, quod impedilur, ne fiat. Et quia persona divina, qux assumpsit huma- nam naturam, impedit, quod natura hu- mana habeat propriam personalitatem ; ideo dicitur consumpsisse personam, quamvis improprie. Quod autem una subsistentia excludat, aut impediat formaliter aliam, nequit provenire aliunde, quam ex earum incompossibiiitate inter se : si enim com- poni possent, una non excluderetur per aliam ; sed vel conservaretur simul, vcl excluderetur ex vi alterius principii. Gum ergo subsistentia divina impedierit, et, ut loquitur Innocentius, consumpserit perso- nalitatem creatam ; plane evincitur ipsas esse incompossibiles inter se ; et unius praesentiam inferre negationem alterius. Et in hoc fundatur consequentia difflnitio- nis quintse Synodi supra relatae, quod in Ghristo non est nisi unica subsistentia, sive, et in idem redit, quod in Ghristo non est subsistentia creata : quia Yerbum est unitum carni secundum subsistentiam divinam. 9. Si quis autem dicat prsedictum testi- monium parum urgere : quia Goncilia non semel utuntur rationibus, quse non sunt de fide, licet diffinita de fide sint. Unde licet ea Synodus diffinierit in Ghristo non esse nisi unicam subsistentiam, quia Christi humanitati subsistentia Verbi com- municata fuit : non sequitur, quod diffi- nierit subsistentiam divinam esse incom- possibilem cum subsistentia creata : nec quod praedicto testimonio ad id asseren- dum premamur. Praesertim cum veritas ab illa Synodo diffinita urgentius ex aliis principiis, prsesertim vero Scripturae tes- timoniis probari possit, eisque usi fuimus supra disp. 3, dub. 2, ut ostenderemus unionem Verbi cum humanitate factam fuisse in persona : quod minime verificari posset, si in Christo essent duae personae subsistentes in eadem humana natura : tunc quippe non verificaretur naturam di- vinam, et naturam creatam subsistere in eadem persona ; sed potius personam divi- nam, et personam creatam communicare in eadem humanitate : quod evertit fidem mysterii Incarnationis. Si aliquis, inquam, audeat ita respon- Praclu dere; facile, sed non minus efficaciter dllur' confutabitur. Primo quia licet rationes, quibus aliquando utuntur Concilia, ut ad diffiniendum procedant, non sint de fide, habent tamen apud omnes catholicos maximam DISP. IX, DUB. II. 155 maximam auctoritatem ob insignem Pa- trum eas proferentium doctrinam, et quia in rebus gravissimis adhibentur. Praeser- tim cum nihil grave, nihil urgens, nihil ex eisdem Patribus desumptum pro parte contraria occurrit, ut rationes Goncilio- rum deseramus, aut, quod pejus est, im- pugnemus. Et qui opposito modo se gere- ret, non posset non temeritatis notam incurrere. Nihil vero solidum, minus au- tem ex Scriptura, aut Patrum doctrina de- promptum habent Auctores adversse opi- nionis, ut emendemus, relinquamus, aut rejiciamus rationem illam ex quinta Sy- nodo. Ergo illi standum est ut probationi ah auctoritate gravissimae : quae licet com- munem sententiam non faciat esse de fide (neque enim id intendimus) ; illi tamen confert insignem probabilitatem, ac secu- ritatem supra contrarium dicendi modum. Secundo quia si ad verba iilius Synodi bene altendamus, non tam continent rationem suae diffinitionis, quam materiam difiini- tam : vel ut proprius loquamur, diffinitio, et anathematismus cadunt non praecise su- pra duas illas assertiones : Subsislentia Verbi communicata est humanitati, et in hu- manitate Christi est una subsistentia ; sed etiam supra ordinem illarum, ita ut prior fundet secundam. Sic enim habet : Si quis non confitetur Dei Verbum carni secundum subsistenliam unitum, et propter hoc unam ejus subsistentiam, seu unam personam, analhema sit. Nam ly Et propter hoc non se habet antecedenter ad diffinitionem; sed intrat formaliter totum complexum sive propositionem hypotheticam diffini- tam. Ad quod opus est, quod prior propo- sitio simplex fundet, ac evincat secundam : et quod absentia subsistentiae createe redu- catur sicut ad causam, non ad solam ex- trinsecam Dei voluntatem; sed magis ad proesentiam subsistentiae divinae commu- nicatoe : id enim importat ly Et propler hoc. Quae tamen minime salvantur, nisi conce- datur subsistentiam divinam, et subsis- tentiam creatam esse incompossibiles in eadem natura. Et eandem vim habent verba Innocentii Tertii, et D. Thomae ip- sum explicantis, quod personalitas Verbi consumpsit, aut impedivit propriam huma- nitatis personalitatem : significant enim quod prsesentia unius, et absentia alterius non se habuerunt mere concomitanter ex sola extrinseca Dei providentia ; sed quod una fuerit alterius ratio ob incompossibi- litatem inter utramqno subsistentiam : si- cut si diceremus scientiam consumere, et impedire errorem, aut formam viventem consumere, et impedire formam cadaveri- cam. Quae minime verificari queunt, nisi constituendo incompossibilitatem inter ex- trema. Id autem, quod in hac evasione additur, nullius momenti est : non enim dubitamus hanc veritatem, In Christo est unica sub- sistentia, aut personalitas pluribus aliis motivis, ac testimoniis probari. Sed con- tendimus, et demonstramus, quod etiam probetur a quinta Synodo ratione inclusa in verbis relatis, ut satis ex se liquet. Gontendimus etiam praedictam rationem optimam esse, qualem Synodi auctoritas, et rei gravitas exigebant quod absque ip- sius Synodi injuria negari non valet. Unde sicut ob hanc rationem qui alia motiva sperneret; non se gereret absque aliqua nota temeritatis : sic etiam ab illa immu- nis penitus non existit, qui ob alia motiva praedictam rationem contemnit. Ea vero admissa, ut admittere oportet, palam se- quitur, quod juxta sententiam Patrum ii- lius Synodi subsistentia divina sit incom- possibilis cum creata in eadem natura, ut supra ponderavimus. 10. Melius, et magis apparenter occur- Aiia reret praedictis testimoniis, qui diceret ea evy31°- solum evincere, quod inter illas duas sub- sistentias datur naturalis incompossibili- tas, aut repugnantia : id enim sufficit, ut unius praesentia inferat absentiam alterius. Nam cum Deus non multiplicet miracula absque necessitate ; sufficit ea naturalis re- pugnantia, ut ex suppositione, quod sub- sistentia Verbi fuerit humanitati commu- nicata, recte colligatur, ut colligit illa Synodus, in humanitate Ghristi non esse duas subsistentias, sed unicam, eamque divinam. Sed inde minime consequitur, quod detur essentialis incompossibilitas interpraedictas subsistentias, aut quod Deus non possit eas in eadem natura componere operando miraculose contra connaturales rcrum exigentias. Sicut etiam Goncilia, et Patres colligunt absentiam panis sub acci- dentibus Eucharistiae ex praesentia Ghristi sub illis ob naturalem utriusque repu- gnantiam : Jicet essentialiter non repugnet substantiam panis, et substantiam Ghristi constitui sub eisdem accidentibus. Sed hoc etiam effugium facile praecludi- Praocidi tur : nam si inter subsistentiam divinam, t,ir" et subsistentiam creatam in feadem natura non datur repugnantia essentialis, sed 156 DE INCARNATJONE. prsecise naLuralis, separabilis tamcn per di- vinam virtutem ; sequitur rationem illius Concilii ineflicacem esse, et minus recte unum ex alio collegisse : quod tamen heec responsio vitare curat. Sequela ostenditur : tum quia plura sunt naluraliter inconjun- gibilia, quoe tamen Deus conjunxit in mys- terio Incarnationis. V. g. status compre- hensoris, et status viatoris, sive habere animam gloriosam, et corpus passibile, ne- queunt naturaliter componi in eodem suppo- sito ; quse tamen Deus miraculose conjun- xit in eadem Christi persona. Similiter summum gaudium ex clara Dei visione cum summa tristitia ex aliis motivis non potest naturaliter coexistere in eadem anima; quoe nihilominus Deus copulavit miraculose in anima Christi : et sic de aliis. Ergo licet concederetur subsistentiam divi- nam, et subsistentiam creatam habere na- turalem incompossibilitatem in eadem na- tura : si tamen essentialiter non pugnant inter se, minime potest colligi, quod Deus ilias miraculose non conjunxerit in eadem Christi humanitate. Tum etiam quia sicut juxta hanc responsionem foret miraculum conjungeresubsistentiam creatam cum sub- sistentiadivina; sic etiam miraculum esset privare naturam creatam sua subsistentia propria, in quam naturaliter de se incli- nat, et cui non minus connectitur, quam suis proprietatibus : ergo ex vi hujus non occurrit majus fundamentum, ut negetur Deum conjunxisse subsistentiam divinam, et subsistentiam creatam in eadem huma- nitate, quam ut dicatur Deum conservasse in humanitate propriam subsistentiam creatam, illam conjungendo cum divina. Tum denique (per quod proecedens motivum magis roboratur), nam si ad vitandum mi- raculum attendamus, illud magis vitandum est, quod est majus : atqui supposito, quod subsistentia divina, et subsistentia creata non pugnarent essentialiter in eadem hu- manitate, majus miraculum esset privare humanitatem subsistentia propria, quam hanc conjungere cum subsistentia divina : ergo ex preesentia divinae subsistentiee mi- nime inferretur absentia, aut privatio sub- sistentiae propriee, sed potius colligeretur contrarium : quod plane evertit vim, et mentem quintoe Synodi in testimonio alle- gato, et ostendit insufficientiam adhibitse responsionis. Minor probatur : quia majus miraculum est habere subsistentiam alie- nam, et privari subsistentia propria, quam habere proecise subsistentiam alienam, et non privari propna : quippe in primo casu ex duplici capite occurrit excossus supra, et contra exigentiam naturae, nempe in suscipiendo subsistentiam alienam, et in amittendo subsistentiam propriam ; at in secundo casu solum occurreret excessus ex priori capite, non autem ex alio ; quinimo natura relinqueretur cum sua propria per- fectione juxta connaturalem ipsius exigen- tiam. Unde nisi supponatur essentialis re- pugnantia inter proedictas subsistentias ; congruentius esset tam humanitati, quam Christo, quod conservaretur in eis conna- turalis humanitatis subsistentia : sicut conservantur omnes aliae humanitatis per- foctiones naturales, quoe cum persona Verbi essentialiter non pugnant. 11. Exemplum autem Eucharistiae in Exem- contrarium allatum nobis favet : quoniam ^'""n- Christus ut factus ex pane habet repu- trarium gnantiam essentialem cum eadem panis rcl^ue" substantia : unde ex proesentia Christi sub accidentibus eucharisticis efficaciter colli- gitur absentia, sive destructio substantioe panis. Et huic essentiali pugnoe innititur consecutio Conciliorum, et Patrum, cum ex proesentia unius inferunt absentiam al- terius, sive coex istentiae utriusque sub eis- dem accidentibus. Quam illationem imitatur alia consecutio quintee Synodi coiligentis in humanitate Christi negationem subsis- tentiee creatae ex communicatione subsis- tentiae divinae, ut supra expendimus. Utro- bique autem dehisceret vis hujusmodi argumentationis, nisi supponeretur essen- tialis repugnantia inter talia extrema. Ma- gis vero deficeret in preesenti : quia in mysterio Eucharistiae non ita attenditur ad connaturalem vel panis, vel accidentium ejus perfectionem : unde supposita aliqua oppositione naturali, licet non essentiali inter substantiam Christi, et substantiam panis sub eisdem accidentibus, posset utrumque colligi panis absentia ex prsesen- tia Christi. Crjeterum in mysterio Incarna- tionis attenditur quantum fieri potest, ad perfectionem sacree humanitatis : ad quam dubium non est pertinere connaturalem ip- sius subsistentiam, per quam in se, et quasi ex propriis compietur, ac termina- tur. Quocirca si hujusmodi subsistentia non pugnat essentialiter cum divina ; licet aliquam oppositionem naturalem cum ipsa habeat ; minime potest efficaciter probari, quod ex divina proesentia, evacuata, con- sumpta, aut impedita fuerit subsistentia propria. Quod est manifeste contra men- tem, DISP. IX, DUB. II. 157 tcm, et auctoritatem Patrum in testimo- niis supra relatis. e^em- ^ ut exemPmm objectum in eo, quod pluni. praesenti difficultati magis assimilatur, ipsi applicemus ; praesentia localis, et prae- scntia sacramentalis important modos ei- dem corpori naturaliter repugnantes, et inter se incompossibiles : quamobrem nul- lum corpus eos naturaliter habet. Quia ta- men prsedieti modi non habent oppositio- nem essenlialem, sed queunt divinitus in eodem corpore reperiri; et aliunde prae- sentia localis est accidens corpori conna- turaliter debitum , pertinensque ad ma- jorem ipsius naturalem perfectionem : propterea majus absolute miraculum esset, quod cum Christus acquirit praesentiam sacramentalem ad accidentia Eucharistiae, amitteret praesentiam localem, quam habet in ccelo, quam quod retenta hac posteriori praesentia suo corpori naturaliter debita, acquirat novamprsesentiam sacramentalem. Unde utramque prresentiam habet de facto. Sed etiam ad connaturalem humanitatis perfectionem pertinet subsistentia propria, et est eidem connaturalis, ut ex se liquet. Ergo si hujusmodi subsistentia non pugnat essentialiter cum subsistentia divina in ea- dem humanitate ; majus miraculum erit exuere subsistentiam propriam acquirendo divinam, quam utramque simul habere. Et consequenter, sicut ad vitandum majus miraculum congruit Christum habere utramque praesentiam localem, et sacra- mentalem : sic etiam ad vitandum majus miraculum congruentius esset humanita- tem Ghristi habere utramque subsistentiarn divinam videlicet, et creatam. Unde ulte- rius fit, quod ex subsistentiae divinae com- municatione non recte probetur absentia, et privatio propriae, corruatque proinde argumentum a Patribus factum, et supra propositum. § n. Expenduntur duo pro eadem assertione motiva. Pnm.a 12. Deinde probatur conclusio ratione njs aesumpta ex testimonns § praeced. rela- rdU0* tis, quae magis explicabit earum vim, et potest ita proponi : nam illue subsistentiae sunt essentialiter incompossibiles in ea- dem natura, quarum effectus, aut quasi effectus formales primarii habent essentia- lem incompossibilitatem : sed hanc ha- bent effeclus, aut quasi effectus formales primarii subsistentiae divina?, et subsis- tentiae creatae in eadem natura : ergo sub- sistentia divina est essentialitcr incompos- sibilis cum subsistentia creata in eadem natura : et consequenter implicat, quod natura creata retinens propriam subsisten- tiam assumatur ad subsistentiam divinam. Utraque consequentia legitime infertur ex praemissis. Et major est certa : nam cum effectus formalis non distinguatur ex parte recti a forma, sed potius sit ipsa forma communicata subjecto ; eadem incompos- sibilitas est inter formas comparative ad subjectum, sive susceptivum, quee datur inter effectus formales primarios. Idque inductive potest ostendi in omnibus formis essentialiter incompossibilibus. Minor au- tem probatur : quia tunc effectus, aut quasi effectus formales primarii aliquarum formarum habent essentialem incompossi- bilitatem, quando unus infert, aut affert essentialiter negationem alterius : sed hoc modo comparantur effectus, aut quasi ef- fectus formales primarii subsistentiae di- vinae, et subsistentiae propriae respectu na- turae creatse : ergo prsedicti effectus habent essentialem incompossibilitatem in eadem natura creata. Gtetera constant. Et minor ostenditur : tum quia naturam subsistere per subsistentiam propriam est subsistere per se, sive non in alio ; subsistere autem per subsistentiam divinam est subsistere non per se , sed in alio : atqui subsistere per se essentialiter infert negationem hu- jus-, quod est subsistere non per se ; et si- militer subsistere in alio essentialiter affei t negationem hujus, quod est subsistere non in alio ; cum unum importet negatio- nem alterius, et per illud destruatur : ergo praedicti effectus habent essentialem incompossibilitatem. Tumetiam nam quod terminatur subsistentia propria, non sus- tentatur ab alio ; siquidem subsistentia praestat independentiam non solum a sub- jecto (quam ex se habet omnis natura subs- tantialis completa), sed etiam ab habente, et sustentante : quod vero terminatur per subsistentiam alienam , sustentatur in alio; cum compleatur, et habeat, esse in illo : sed naturam sustentari ab alio, et in alio, et naturam non sustentari in alio ita essentialiter repugnant, quod unum neces- sario claudit exclusionem, sive negationem alterius : ergo idem quod prius. Gonfirmatur, et declaratur : quia illa Confir. essentialiter pugnant, quae important vir- matio. 158 DK INCARNATIONE. Prima evasio. tualem contradictionem : sed hanc habent subsistere subsistentia propria, et subsis- tere subsistentia divina : ergo pugnant essentialiter. Probatur minor : quia tunc dalur virtualiter contratlictio intcr aliqua extrema, quando licet utrumque sit positi- vum ; nihilominus unum fundat essentiali- ter negationem alterius ; uti se habent amor, et odium Dei, assensus, et dissen- sus circa idem objectum, scientia, et fides ejusdem veritatis, et sic de aliis, ut facile consideranti constabit : nam amor v. g. importat essentialiter carentiam odii rei amatrc, et assensus fidei carentiam eviden- tiae rei credita?. Sed subsistere subsistentia propria fundat necessario negationem sub- sistendi per subsistentiam alienam : quippe subsistere subsistentia propria idem est, ac subsistere ex propriis, atque indepen- denter ab alio extraneo sicut a complente, et sustentante. Et e contra subsistere per subsistentiam alienam idem est, ac subsis- tere dependenter ab alio : quod necessario claudit negationem subsistendi per se, sive independenter ab alieno sustentante. Ergo subsistere subsistentia propria, et subsis- tere subsistentia aliena importat virtualem contradictionem. 13. Nec refert, si respondeas primo nul- lam in hoc, quod eadem natura creata terminetur subsistentia propria, et sub- sistentia divina intervenire contradictio- nem. Ad hanc enim requiritur quod occur- rant affirmatio , et negatio ejusdem de eodem, et secundum eandem rationem. QuoJ in praesenti minime salvatur, licet dentur illa prsedicata adeo differentia, quse proxime expendimus. Nam in primis talia prsedicata conveniunt ratione diversarum formarum, videlicet subsistentiae divinse, et subsistentiee propriae. Deinde non con- veniunt naturae creatae secundum eandem rationem, sed secundum diversas : quippe terminari subsistentia propria , convenit ratione potentise naturalis ; terminari au- tem subsistentise divinoe, convenit ratione potentiae obedientialis. Quse diversitas suf- ficit ad tollendam contradictionem circa affirmationes , et negationes in eisdem subsistentiis fundatas : sicutdistinctio vir- tualis reperta inter conceptum naturae, et conceptum paternitatis in eadem entitate divina sufficit, ut communicetur Filio na- tura, non communicata paternitate. Unde ex vi hujus rationis nulla est implicatio in eo, quod eadem natura terminetur simul subsistentia propria, et subsistentia divina. Non, inquam, refert haec responsio : Conflr- qtiae inde falsitatis manifestae convincitur, ra;ilur- quod si veram doctrinam continerct, nulla essent extrema adeo opposita, et repugnan- tia, inter quau daretur formalis, aut virtua- lis contradictio, et qua3 non possent in eodem subjecto conjungi. Id vero est evi- denter contra rationem, et contra commu- nem sensum Nam quis, ut alia exempla omittamus, dicet nullam esse contradictio- nem in eo, quod idem intellectus v. g. si- mulcredat, etdiscredat Deum esse trinum ; aut in eo, quod idem mobile moveatur simul per se sursum, et deorsum? Sequcla vero ostenditur non minus evidenter : namubipraedicatacontradictoria occurrunt, proveniunt ex diversis radicibus, et conve- niunt subjecto secundum diversas rationes. Utenim in allatisexemplispersistamus, in- tellectus crederetDeum esse trinum ratione actus assentiendi ; et discrederet Deurn esse trinum ratione actus dissentiendi : etactum assentiendi haberet secundum potentiam obedientialem ; actum vero dissentiendi haberet secundum potentiam raturalem. Idemque proportionabiliter contingeret, si idem simul per se moveretur sursum, et deorsum, ut facile consideranti constabit. Nec ergo vitatur contradictio per hoc, quod affirmatio, et negatio ejusdem praedicati conveniant subjecto ratione diversarum formarum, et secundum diversas rationes, quas evasio repraesentat. Sed satis est ad rigorosam contradictionem, quod idem praadicatum affirmetur, et negetur de eodem subjecto quod : licet affirmaiio, et negatio conveniant secundum diversas rationes lam ex parte praedicati, quam ex parte subjecti : nam hoc posterius minime vitat, quod idem subjectum quod subsit affirma- tioni, et negationi ejusdem prsedicati, et consequenter simul habeat formam, et pri- vationem illius : in quo clauditur manifesta contradictio. Idque conjungeret in nostro casu, ut supra ponderavimus : nam qua parte natura retineret subsistentiam pro- priam, esset per se, sive independenter ab extraneo sustentantc : sed qua parte ter- minaretur per subsistentiam divinam, non esset per se, nec esset independenter ab extrinseco sustentante. Et sic per unam subsistentiam inferret affirmationem, et per aliam subsistentiam inferret negatio- nem ejusdemmet praedicati : atque ideo Disiielli* idem subjectum quod maneret sub utroque exem- contradictionis extremo. Plum ? Exemplum autem ex divinis desumptura, tur. quo DISP. IX, DUB. II. 159 quo haec rcsponsio conhrmabatur, nihil probat ob manifestam disparitatem : tum quia essentia, et patcrnitas non solum important diversas rationes, secundum quas aut sub quibus, sed etiam diversa subjccta quse praedicationis : undc absque ulla contra- dictione verificatur affirmatio, Essenlia di- vina communicatur, et veriiicatur negatio, Paternitas non communicatur . In praesenti vero difticultate non ita contingeret : quia licet multiplicentur rationes secundum quas, aut sub quibus ; tamen eadem essetnatura, de qua sicut de unico subjecto quod dicere- tur esse per se, et non esse per se ; atque esse in alio, et non esse in alio. Tum quia ob infinitatem divinae entitatis, distinctio inter naturam, et paternitatem, quse est solius rationis in actu; aequivalet distinctioni reali ; atque ideo praestat, quod prsestarent plura realiter distincta, si ibidem essent; unde sicut si essentia, et paternitas dis- tinguerentur reaiiter, nulla interveniret contradictio in eo, quod communicaretur natura, et non communicaretur paternitas : sic etiam de facto non intervenit, licet actu realiter non distinguantur, sed solum virtualiter et secundum sequivalentiam, ut fuse explicuimus tract. 6, disp. 5, dub. 2, § 6. Haec autem doctrina nequit applicari proesenti difficultati ob oppositam ratio- nem : quia idem tam reaiiler, quam aequi- valenter est subjectum quod utriusque sub- sistentiae , nempe natura creata ; cum propter suam limitationem nequeat aequi- valere pluribus ut pluribus : atque ideo de eodem subjecto re et ralione in ratione subjecti quod diceretur esse per se, et non esse per se ; atque esse in alio, et non esse in alio : quae claudunt manifestam contra- dictionem, 14. Nec refert secundo, si dicatur ra- tionem nostram solum evincere, quod sub- sistentia divina, et subsistentia propria ne- queant connaturaliter conjungi in eadem natura; secus vero per divinam potentiam. Nam licet subsistentia propria praestet esse per se, ad quod naturaliter sequitur nega- tio essendi in alio : et similiter quamvis subsistentia divina conferat naturae ereatse esse in alio, ad quod naturaliter sequitur negatio essendi per se : nihilominus isti cffectus consecuti sunt simpliciter effectus secundarios prsedictarum subsistentiarum cum supponant effectus primarios, et posi- tivos earum videlicet esse per se, et esse in alio. Deus autem impedire potest effectus secundarios formarum, ut omnes commu- niterdocent, et liquet in quantitate Ghristi existentis in Eucharistia, quse ipsi confert extensionem in ordine ad se, quse est effec- tus cjus primarius ; ct non confert exten- sionem in ordine ad iocum, quae est effec- tus illissecundarius. Unde sicuthac ratione duo contraria, quse naturaliter mutuo se expellunt ab eodem subjecto, queunt divi- nitus in illo conjungi, impeditis videlicet eorum effectibus secundariis se expellendi : sic etiam divinitus poterunt subsistentia divina, et aliena in eadem natura componi, impeditis effectibus negativis, ac secun- dariis non essendi in aiio, et non essendi per se. Non, inquam, satisfacit ^hsec solutio : nam contra eam militat, quod adversus praecedentem principaliter objiciebamus, nempe ex ejus doctrina inferri nulla posse extrema positiva adeo opposita assignari, ut ipsis essentialiter repugnet conjungi in eodem subjecto. Gum enim expulsio unius oppositi sit effectus secundarius alterius : (quippe prius est communicare suum ef- fectum positivum, quam excludere contra- rium sibi repugnans) : et cum omnis effec- tus secumlarius possit, ut hiec responsio intendit, divinitus impediri ; fiet perfecto, quod nulla sint extrema adeo repugnantia, quse Deus non possit conjungere in eodem subjecto impediendo eorum effectus secun- darios. Quod autem hoc sit evidenter fal- sum, facile ostendi potest assignando plura extrema, quse se mutuo indispensabiliter excludunt. Implicat enim, ut alia omitta- mus, quod quis habeat simul odium, et amorem Dei super omnia, ut constat ex dictis tract. 8, disp. 4, dub. 1 et 2, et tract. 14, disp. 2, dub. 4, § 2; similiter implicat, quod quis simul credat, et videat in se ipsa eandem rem, ut ostendimus trac. 17, disp. 3, dub. 2, § i. Unde sicut in his exemplis , non obstante, quod excludere odium sit effectus secundarius amoris, et excludere fidem actualem sit effectus secun- darius evidentise; nihilominus impossibile est, quod amornon excludat odium ejusdem objecti, et evidentia non excludat fidem actualem circa eandem rem : sic etiam li- cet excludere esse in alio sit effectus secun- darius subsistentiae proprise, et similiter quamvis excludere esse per se sit effectus secundarius subsistentioe aliense ; repugnat tamen, quod subsistentia propria non ex- cludat esse in alio, et quod subsistentia aliena non excludat esse per se, atque ideo implicat, quod hujusmodi subsistentiae sis- Praccidi' lur. 160 DE INCARNATIONE. tant praecise in conferendo suos effectus primarios, et impediantur a praedictis ef- fectibus secundariis. IWbora- i5# Qua) facile fulciri possunt ex his, in,,,,,. quae tradunt N. Complut. abrev. in lib. cnaiio. physic. disp. 4, quaest. 5, ubi cum com- piu». " muni Thomistarum, et plurimorum alio- rum Philosophorum sententia tradunt im- plicare , quod duae formae substantiales informent eandem materiam primam, ut D.Thom. cxpresse statuit D. Thom. quodlib. 11, art. 6, his verbis : Impossibile est in uno, et eodem esse plures formas suostanliales . Et ratio hujus communis resolutionis est : quoniam licet expellere unam formam sit effectus secundarius alterius formae et quantum est ex conceptu generalissimo effectus secundarii, posse divinitus impe- diri : nihilominus ex speciali sua ratione impediri repugnat. Nam si impediretur, eo ipso nonsalvaretureffectusprimarius formae substantialis , qui est praestare materiae primam simpliciter actualitatem substan- tialem : quippe si materia retineret formam unam substantialem, ab ipsa constituere- tur simpliciter in actu : atque ideo non reciperet ab alia primam simpliciter actua- litatem. Unde negatio praedicti effectus secundarii inferret, aut potius manifestaret negationem effectus primarii ; sive, et in idem redit, quod forma communicata non fuerit. Et ex hac radice tam in hoc exem- plo, quam in proxime insinuatis provenit, quod ex suppositione effectus primarii ali- cujus formae, actus , aut modi, effectus secundarius, nempe excludere formam aut actum, aut modum opposita, nequeat di- vinitus impediri : quia si impediretur, pa- riter impediretur effectus primarius, qui absque illo effectu secundario consistere nequit. Haec vero doctrina locum omnino Godoi. habet (quidquid dicat Godoi disp. cit. num. 23, communem hanc Thomistarum rationem parvi pendens) in praesenti ma- teria : quoniam esse per se, qui est effectus primarius subsistentiae, propriae, essentia- liter importat negationem essendi, in alio : unde si impediretur negatio essendi in alio, etiam impediretur esse per se, sive effectus primarius proprige, et connatura- lis subsistentiae. Similiter esse in alio, qui est effectus primarius subsistentiae alienee, essentialiter claudit negationem essendi per se : quocirca si impediretur negatio essendi per se, non posset non impediri esse in alio, sive effectus primarius subsis- tentiae alienae. Unde sicut implicat duas formas subsistentiales actuare eandem ma- teriam : sic etiam proportionabiliter re- pugnat, quod duae subsistentiae, una pro- pria, et altera aliena, terminent eandem naturam. Et immerito Auctor ille reco- gnoscens vim hujus rationis in primo, eam non amplectitur in secundo. Sed ipsam ulterius confirmamus exemplo Urgen- accidentis : nam sicut proprium est natura) ljPr accidentalis esse in alio ; sic proprium est tio. naturae substantialis esse per se. Et sicut divinitus contra exigentiam naturae acci- dentalis fieri potest, ut sit per se, sive non in alio, ut liquet in accidentibus'Eucharis- tiae ; sic etiam divinitus contra exigentiam naturae substantialis fieri valet, quod sit in alio, sive non per se, ut patet in mysterio Incarnationis. Atqui omnino impiicat, quod natura accidentalis simul habeat illos duos modos essendi in alio, et essendi per se. Ergo pariter implicat naturam subs- tantialem habere simul duos illos modos essendi per se, et essendi in alio : quos ta- men necessario haberet, si simul termina- retur per subsistentiam propriam, et per subsistentiam divinam. Gaetera satis cons- tant ab ipsa similitudine. Et minor est certa : quia si natura accidentalis simul haberet illos duos modos essendi ; simul esset unita subjecto, et separata a sub- jecto : unita , quia inhaereret; separata vero, quia existeret per se independenter ab inhaerentia, sicut videre est in acciden- tibus Eucharisticis : haec vero claudunt manifestam contradictionem ; cum unum praedicatum neget formaliter aliud aut im- portet saltem essentialiter negationem al- terius : implicat igitur, quod natura acci- dentis simul habeat modum essendi in subjecto, et modum essendi per se. — Quae similitudo potest magis, et non incongrue explicari : nam ut recte vidit Lugo disp. Liigo cit. num. 75, sicut accidens per carentiam subsistentiae non tam est ens, ut sic dica- mus suum, quam entis ens, nempe sub- jecti ; ita e converso subsistentia per sub- sistentiam propriam est ens suum, et non alterius. Et sicut accidens per separatio- nem a subjecto desinit esse ens alterius saltem in actu ; sic e converso etiam sub- sistentia per assumptionem ad alienum suppositum fit ens alterius, ipsius videlicet suppositi ad quod trahitur. Sicut ergo im- plicatorium est in natura accidentis, quod actu sit alterius, et non sit alterius : quae necessario diceret, si simul haereret sub- jecto, et foret a subjecto separata : sic etiam DISP. IX, DUB. II. 161 etiam repugnat, quod natura substantialis sit alterius, et non sit alterius : quae tamen indispensabiliter importaret, si simul exis- teret in alieno supposito, et existeret per se : implicat ergo , quod habeat simuJ utrumque subsistendi modum, sive subsis- tentiam propriam, et divinam. assertio- ^' Ultimum, et satis efficax nostrae nis a>sertionis fundamentum desumitur ex dic- ratl°- tis dub. prseced. et potest proponi in hunc modum : nam si natura creata retinens propriam subsistentiam posset assumi ad subsistentiam divinam , pariter possent assumi subsistentia, et suppositum : con- sequens est impossibile, ut dub. cit. osten- dimus : ergo repugnat, quod natura creata retinens propriam subsistentiam assuma- tur ad subsistentiam divinam. Sequela probatur : nam subsistentia creata est mo- dus intrinsecus, et connaturalis naturae creatae, ut constat ex dictis disputat. prae- ced. numero octavo. et num. 164 ; ergo ex suppositione, quod conservetur in tali na- tura, non poterit natura assumi, quin prae- dictus modus assumatur : atque ideo si natura creata propriam subsistentiam reti- nens assumeretur ad subsistentiam divi- nam; non possent non assumi ipsa sub- sistentia, et suppositum. nmn" Declaratur hoc amplius : quia natura non est minus intrinsecus modus subsis- tentiae, quam existentia, ut satis liquet ex dictis disput. praeced. numer. 14; sed si natura creata retinens propriam existen- tiam assumeretur, pariter assumeretur ipsa existentia, sive natura ut existens : ergo nequit natura retinens subsistentiam propriam assumi, quin ipsa subsistentia assumatur. — Explicatur magis : nam quianatura assumpta habet intellectum, et voluntatem , aut alias proprietates sibi connaturales : haec omnia ad assumptio- nem humanitatis ex consequenti fuerunt assumpta : sed non minus intrinseca, et connaturalis est humanitati subsistentia propria, quam hujusmodi accidentia : ergo si humanitas retineret suam subsistentiam, non posset humanitas assumi, quin ex con- sequenti assumeretur subsistentiacreata. — Denique explicatur : nam quia subsisten- tia creata est modus intrinsecus naturae; impossibile est, quod natura creata suam subsistentiam retinens constituatur in ali- quo loco, et quod in eodem loco talis sub- sistentia non constituatur : ergo pariter repugnat, quod natura constituatur in ali- quo supposito divino, et quod in eodem Salannnl Curr> Ihcolag. lom. XTV. supposito non constituatur ejusdem naturae subsistentia propria, quam retinet : sed naturam, aut subsistentiam constitui in supposito divino est ad praedictum suppo- situm assumi : ergo repugnat, quod natura creata propriam subsistentiam retinens assumatur, quin pariter assumatur ipsius subsistentia, si semel in ea conservatur. 17. Sed oppones : non est minus intrin- seca naturae divinae paternitas, quam na- turae creatae propria personalitas : haec enim distinguitur realiter saltem modaliter a natura; illa vero nullo modo realiter actualiter a divinitate distinguitur : et ni- hilominus stat bene, quod natura divina retinens paternitatem terminetur per filia- tionem, quin paternitas filiatione termi- netur : ergo ex eo quod subsistentia creata sit modus intrinsecus naturae, non recte probatur, quod si natura subsistentiam pro- priam retinens terminetur per subsisten- tiam Verbi, quod est ad ipsum assumi; pariter subsistentia creata debeat terminari, et assumi. Potestque vis hujus objectionis adjuvari aliis exemplis : nam unio humanitatis ad Yerbum est quidem modus humanitati in- trinsecus, ut diximus disp. 4, dub. 1, § 4, et tamen humanitas Yerbo unita posset assumi ad Patrem, quin unio ad Yerbum assumeretur, sicut nec ipsum Verbum, ut satis constat ex dictis disp. prgeced. dub. 5 ; ergo ex eo quod subsistentia propria sit modus naturae intrinsecus , minime sequi- tur, quod si assumeretur natura subsisten- tiam retinens, etiam assumeretur subsis- tentia ipsa. Prseterea praesentia localis Ghristi est quidam modus eidem intrinse- cus : et nihilominus potest Christus termi- nari per praesentiam sacramentalem ad species Eucharistiae ; licet ipsius praesentia naturalis hac secunda praesentia non ter- minetur : ergo similiter quamvis subsis- tentia propria sit modus naturae intrinsecus, poterit natura creata assumi, ac terminari ad personam divinam ; non assumpta, nec terminata subsistentia propria, sed pure concomitanter se habente His objectionibus movetur Godoi disp. cit. num. 46 in fine, ut rationem nostram, quam recognoscit esse gravium Thomista- rum, reputet difficilem, et progrediatur ad alias rationes nostro judicio minus efli- caces, quas proptereanon expendimus. Illa enim, quam proposuimus, innititur princi- piis solidis, et saiis intelligibilibus, ex qui- bus assertionis veritas legitime, et quasi im- 11 Objcc- ti")ies. Dtfendi- tui mio Cicla. 162 DE INCARNATIONE. mediate deducitur. Nam persona assumcns naturam creatam comparatur ad illam ut habens quod : unde provenit quod natura in concreto de persona assumente prsedico- tur. Tmpossibile autem apparet, quod per- sona habeat ut quod naturam aliquam, et quod non habeat eodem modo omnia quoe intrinsece sunt in tali natura, ut inductive potest ostendi in omnibus ejus proprietati- bus, affectionibus, et accidentibus. Quippe omnia haec communicat natura personae assumenti, se ipsam communicando. Nec fundamentum rationabile potest occurrere, ut circa hoc aliquid eorum excipiamus, quae sunt, et recipiuntur in natura. Pra3- i-ertim quia sicut natura nec fit, nec est, nec agit ut quod, sed praecise ut quo; sic etiam non est susceptivum quod eorum, qua? afficiunt naturam : sed munus suscep- tivi quod soli supposito attribuitur : unde impossibile est, quod aliquid recipiatur in natura, et quod non sit in supposito ha- bente naturam sicut in susceptivo quod tam naturae, quam eorum, quee in illa sunt. Sic ergo si subsistentia creata est quidam mo- dus in natura receptus, ut locis citatis ostendimus; repugnat quod natura retineat praedictum modum, et quod sit in persona assumente , quin talis modus in eadem persona assumente sit sicut in habente, et susceptivo quod. Id vero satis est, ut dica- tur assumi saltem ex consequenti, et na- tura mediante, ut in eadem natura liquet. Et propterea si natura retinens subsisten- tiam propriam assumeretur; praedicta sub- sistentia non pssset non assumi. Otcurri- 18. Quae autem contra hunc dlscursum objpctio- objiciebantur, parum premunt, ut singulis mbus. occurrendo constabit. Ad objectionem nam- que cmcessis praemissis, negamus conse- quentiam ob satis notam disparitatem : quia licet paternitas sit longe intimior na- turae divinae, quam subsistentia propria naturae creatae ; nihilominus non compa- ratur ad instar modi recepti in natura , nec habet esse praecise ut quo : personali- tates enim divinae sunt intransitive non solum rationes subsistendi, sed etiam ipsa supposita subsistentia ut quod : atque ideo ex eo, quod natura sit realiter paternitas, et propter suam infinitatem Filio commu- nicetur, et filiatione termnetur; minime infertur , quod paternitas communicetur Filio, aut terminetur per filiationem. Sed magis infertur oppositum : quia unum suppositum nequit esse in alio sicut in terminante, et habente quod. Caeterum subsistentia creata solum est quidam mo- dus receptus rcaliter in natura : quocirca illam omnino sequitur ut immediatum susceptivum quo. Unde iinpossibile est, quod si natura subsistentiam propriam re- tinens, trahitur ad suptrositum alienum, et in eo est sicut in habente quod; pariter non trahatur, et in eodem susceptivo quod recipiatur modus subsistentiae propriae; si- cut id ipsum accidit in aliis nalurae pro- prietatibus, et elfectibus. Ad primum autem exemplum, quo ob- Dispeiii- jectionis vis augebatur, respondetur efficax .tur fore apud illos, qui sentiunt, quod si hu- ^Jxern-1 manitas assumpta ad Yerbum assumeretur I,lura- ab aliis personis, id fieret per diversos unionis modos : juxta quam opinionem consequens omnino apparet, quod sicut quaelibet persona terminaret humanitatem, sic etiam terminaret omnes modos unionis ad alias personas in eadem humanitate re- pertos. Id enim evincit ratio superius facta, nempe tales modos recipi in humanitate sicut in susceptivo quo immediato; atque ideo tandem sistere sicut in suscep- tivo quod in supposito (sive unum sit, sive multiplex) humanitatem habente. Quod nullam, quantum est ex vi hujus, videtur continere absurditatem, sed magis conse- quentiam doctrinae : praesertim cum inde non inferatur, quod personae terminantes uniones debeant suscipi in qualibet persona terminante naturam : occurrit enim mani- festa disparitas ; cum personae non sint modi in natura recepti, sed potius suppo- sita subsistentiaut quod, etinterse realiter opposita. Si autem haec responsio videatur absurda, magis firmabit veritatem doctrinae a nobis traditae disp 4, dub. 1, § 8, et disp. praeced. num. 149. Juxta quam di- cendum est, quod in casu objectionis non darentur plures uniones ad plures personas vel simul, vel successive assumentes ean- dem naturam. Sed id fieret per unicum praecise unionis modum, ut explicuimus locis citatis. Unde sicut plures personae terminarent, et haberent eandem naturam ; sic etiam terminarent, et haberent eundem modum unionis in natura sicut in suscep- tivo quo immediate recoptum. Quamvis proprie loquendo non dicerentur assumere modum unionis, sed assumere naturam dependenter a modo sicut a conditione, aut medio se tenente ex parte naturae : quia unio non est res assumpta, sed me- dium, aut conditio, ut res assumatur, ut fuse in priori l'oco explicuimus. Ad DISP. IX, DUI{. II. 163 ^tstiir'" ^1* secuncmm exemplum, omittendo secun- pra?missas, et prsescindendo ab earum ve- ,Jllm- ritate, negamus consequentiam. Et ratio diJlereniiae est satis manifesta : quoniam nec pnesentia sacramentalis ad species, nec species ipsa) comparantur ad Ghristum per modum susceptivi quod ipsum haben- tis ; sed species sunt quasi termin-us ex- trinsecus, et pra^sentia sacramentalis est velut respectus quidam ad talem terminum. Unde ex eo, quocl Christus habeat in se extensionem in ordine ad locum, et prae- sentiam naturalem ; minime sequitur, quod haBC ipsa communicet sacramento, vel illa habeat in sacramento : sed magis infertur oppositum ob diversum modum essendi. Caeterum persona vere, et proprie habet naturam per modum susceptivi quod : unde necessario debet habere omnia, quee recipiuntur in naturasicut in subjecto quo. D.Thom. Unde D. Thom. in 3, dist. 5, quoest. 3, art. 1 in corp. dixit : Est ergo ralio per- sonse , quod sit subsistens distinctum , et omnia comprehendens , quee in re sunt. Et infra : Palet igilur, quod ex quo de ratione personae est, quod comprehendat omnia, quse in re sunt, si aliquid est extra illud, quod comprehendit persona, non est unita rei, nisi forte secundum similitudinem, etc. Et juxta prredictam doctrinam in hac 3 p. supra qusest. 2, art. 2 in corp. generali- ter statuit : Omne, quod inest alicui per- sonx, sive pertineat ad naturam ejus, sive non. unitur ei in persona. Constat autem ex dictis ubi supra personaUtatem creatam esse modum receptum in natura sicut in subjecto quo. Unde impossibile est, quod talis natura trahatur, et incipiat pertinere ad personam divinam sicut ad habens, et susceptivum quod , et quod secum non deferat talem modum, sicut et omnia alia, quae in tali natura sunt; et illa, et illum praedictoe personae communicet. Et conse- quenter repugnat personam divinam assu mere naturam retinentem proprium mo- dumpersonalitatis, aut subsistentiae creatae, non assumendo simul consequenter ean- dem subsistentiam , aut personalitatem creatam. Quod implicare contradictionem sentiunt omnes, et constat ex dictis dub. proecedenti. § III. Hespondetur argumenlis conlrarix opinionis. 19. Oppositam nobis sententiam nullus Antiquorum docuit, illam tamen tuen- tur aliqui Juniores, Martinus Perez in pnes. disp. 9, sect. 9. Bernal. disp. 24, sect. 2. PuenteHurtado disp. 44, num. I, et in Metaphy. disp. 11, sect. 7, et alii pauci. Qaam probant primo ex D. Da- masc. in lib. Quomodo ad imaginem Dei facli sumus, ubi haec habet : Dei Filius sa- lutari Patris voluntate factus est homo, na- turamque humanam sibi una voluntate qux natura est, conjunxit, hominis autem hy- postasim non conjunxit, Cujus diiTerentiae rationem assignat his verbis : Ne naturx humanse voluntas, qux naturx attribuitur ; voluntaie ea, qux hypostasim attingit a divinx voluntatis prescriptione discederel. In quibus satis manifestat Damascenus se jauicare possibilem absolute fuisse as- sumptionem naturse humanae in propria hypostasi ad subsistentiam Verbi. Tum quia illam unionem non negat, quia fue- rit impossibilis; sed quia non fuerit de- cens, utpote ex qua inferretur aliquam Christi voluntatem esse peccabilem. Tum quia Theologi communiter colligunt na- turam Angeli ex sententia Apostoli posse ad personam divinam assumi ; quod com- mendavit benignitatem Dei erga nos, quod non Angelos, sed Abrahae semen apprehenderit : unde supponit absolutam possibilitatem utriusque. Cum ergo Da- mascenus dicat Deum assumpsisse homi- nis naturam, secus autem hypostasim, ne hypostasis a Dei voluntate recederet, pa- lam. et simili ratione signiflcat utrumque fuisse absolute possibile. Respondetur praedictum testimonium nihil favere Adversariis, sed ab eisdem explicandum esse. Primo quia Damasce- nus non loquuur de natura humana re- tinente alias hypostasim ; sed agit forma- liter de hypostasi hominis, ut liquet ex ejus verbis : unde si illud testimonium aliquid evinceret, probaret personam di- vinam potuisse assumere hypostasim, per- sonam, sive suppositum, quod tamen ipsi Adversari negant cum communi omnium sententia dub. pmeced. firmata. Secundo quia Damascenus distinguit in homine vo- luntatem naturae, et voluntatem hypos- tasis, significans posse reperiri discordiam inter utramque : quod tamen est contra communem Theologorum, ac Philopho- rum sensum, qui unicam tantum reco- gnoscunt voluntatem humanam pro hy- postasi, et ejus natura : unica enim sufficit ut suppositum agat ut quod, et Percz. Bcrnal. Ilurtaib. 1 argu- iiieiil.uni ex 1). I)U(I;a<- ceno. Solulio et mens 9amas~ ccni. 1G4 DE JNCARNATIONE. natura ut quo. Gum igitur praedicta sint satis absurda, oportei quod Adversarii testimonium illud in legitimo sensu ex- ponant; vel fateantur (quod satis vero- simile est )% textum esse corruptum, aut translationem vitiatam, et parum Auctori cohaerentem. Sed eo testimonio, prout jacet, et quan- tum in praesentiarum reiert, admisso , illo minime premimur : quia Damascenus in illo nec affirmat, nec negat possibile fuisse, quod Deus assumpserit hypostasim hominis, nec unum aut alterum supponit, sed ab his praescindens alio satis diverso argumenii genere petit haereticos oppo- situm affirmantes, ab inconvenienti vide- licet, quod inferretur ex hypostasis as- sumptione : nempe hypostasis voluntatem posse a praescripto divinae voluntatis dis- cedere : quippe cum voluntas humana non esset in hypostasi Dei, sed in hypostasi hominis, cui ut principio quod subderetur. Unde illa etiam conjunctio excluderetur, quam praecise Nestoriani imaginabantur secundum voluntatem, aut affectum : da- rentur enim duee voluntates, divina et creata uni, eidemque agenti, sive princi- pio quod non subordinatse , sed diversis : quae subinde discordare valerent. Unde satis constat ad primam probationem in contrarium ex illo testimonio desumptam : nam ad intentionem Damasceni sufficie- bat praedictam unionem non fuisse de- centem, quidquid sit de ejus possibilitate. Patet etiam ad secundam : quia ad prae- lationem benignitatis Dei erga homines prae Angelis in hoc mysterio, necessarium est, quod natura Angeli potuerit assumi. Ad mentem vero Damasceni in eo ar- gumento nihil referebat, quod hypostasis posset, aut non posset divinae personae uniri absolute : satis enim erat ad ejus vim non posse assumi decenter ob peri- culum discordiae inter voluntates, secun- dum quas praecise haeretici constituebant unionem. Sargu- 20. Arguitur secundo : quia nulla est mrntuni, impiicatio contradictionis in eo, quod na- tura terminetur subsistentia divina, et subsistentia creata : ergo non repugnat, quod retinens subsistentiam creatam assu- matur ad subsistentiam divinam. Antece- dens suadetur : quia licet subsistentia di- vina, et creata importent praedicata satis diversa, et opposita ; nihilominus non con- venirent naturae secundum eandem ratio- nem : sed quaedam secundum potentiam , obedientialem, et quaedam secundum po- tentiam naturalem : per quod tollitur omnis contradictio, quae debet esse ejusdem subjecti secundum eandem rationem. Gonfirmatur primo : quia natura creata Confii non minus perfecte terminatur subsUtentia '' atio divina, quam subsistentia creata : sed na- tura terminata per unam subsistentiam divinam, et illam retinens potest simul assumi ad aliam divinam personalitatem : undenon repugnat, quod unanatura creata ad omnes tres divinas personas assumatur, ut statuimus disp. praeced. dub. 6 ; ergo pariter nulla est repugnantia in eo, quod natura terminata subsistentia creata, sive propria, assumatur ad personam divinam. Gonfirmatur secundo : quia non impli- Sccun ' cat, quod natura creata retinens subsisten- tiam propriam uniatur existentiae divinae, et per eam constituatur existens, ut statui- mus disp. praeceJ. dub. 3, § 4; ergo non repugnat, quod natura creata retinens per- sonalitatem propriam assumatur ad perso- nalitatem divinam. Probatur consequentia : tum quia omnis unio substantialis cum Deo est in natura, vel in persona : sed unio naturae creatae cum existentia divina esset substantialis; et alias non esset in natura ergo esset in persona : ergo si na- tura subsistentiam propriam retinens po- test divinae existentiee uniri, poterit etiam assumi ad personam. Tum etiam quia non > stat naturam creatam uniri cum Deo in aliquo praedicato absoluto, et non uniri ex consequenti eiJem Deo in personis, sive cum personis, ut fuse ostendimus disp. praeced. dub. 2; sed existentia est praedica- tum Dei absolutum ; ergo si natura creata propriam subsistentiam retinens potest uniri divinae existentiae, ut concedimus ; pariter poterit uniri personis, et assumi. Tum denique : nam ideo natura subsistens propria subsistentia non posset assumi ad divinam, quia haberet modos essendi in- compossibiles, nempe esse per se, et esse in alio : sed eo ipso, quod natura propriam subsistentiam retinens uniretur divinae existentiae, similes modos essendi haberet, nempe esse per se ratione subsistentiae propriae, et esse in alio ratione existentiae alienae : ergo si hoc non obstante natura subsistens subsistentia propria potest uniri divinae existentiae, pariter poterit assumi ad subsistentiam divinam. 21. Ad argumentum negamus antece- 0 curri dens : jam enim g anteced. proposuimus aJ|Jr_ duas implicationis rationes satis efficaces, niciuo. Ad DISP. IX, DUB. II. 165 Ad probationem autem in contrarium constat ex dictis a num. 13, quod ad rigo- rosam contradictionem nonrequiritur idem subjectum, et secundumeandem potentiam, aut rationem recipiendi ; sed quod sufficit idem subjectum, quod, licet recipiat secun- dum diversas potent;as, et rationes secun- dum quas, et sub quibus, ubi extrema reci- pienda habent contradictionem inter se. Quod ibidem exemplis ostensum est. Qui- bus addimus, quod si humanitas assumpta haberet peccatum habituale illud reciperet secundum potentiam naturalem ; cum unio- nem hypostaticam habeat secundum poten- tiam obedientialem : et tamen conjunctio sanctitatis infinitae per unionem hypostati- cam cum statu peccati habitualis est sim- pliciter impossibilis. Nihil ergo refert, quod subjectum recipiat secundum diversas illas potentias, ad vitandum, sive impe- diendum contradictionem extremorum inter se, et in ordine ad idem subjectum quod. l)iiui:ur Ad primam confirmationem, concessis p:ina . r . , , confir- proemissisnegamus consequentiam ob duas matio. rationes disparitatis desuirTptas ex dictis § praeced. Nam in primis si humanitas reti- nens propriam personalitatem assumeretur ad subsistentiam divinam ; haberet duos modos essendi incompossibiles, videKcet esse in se, aut per se, et esse in alio, ut ibidem explicuimus. Quod inconveniens minime occurrit, si humanitas terminata per subsistentiam Filii assumatur ad sub- sistentiam Patris, aut Spiritus sancti, aut omnium divinarum personarum : quia sive assumatur ad unam praecise, sive ad plures, semper habet eundem modum, aut eosdemmodos essendi, nempe in alio : in quo nulla apparet contradictio. Deinde subsistentia creata est modus in humanitate receptus : unde nequit natura assumi, quin ejussubsistentia, si eam natura retinet, assumatur : implicatorium autem est, quod subsistentia assumatur, cum sit ratio essendi incommunicabiliter, et habeat rationem termini, ut constat ex dictis dub. praecedenti. Haec autem ratio minime habet locum in subsistentiis, seu personalitatibus divinis, quae non sunt modi in humanitate recepti, sed sunt intransitive ipsae subsis- tentiae, atque inter se relative opponuntur : quocirca ex eo quod humanitas unita Fi- lio assumeretur, minime inferretur, quod N-,,a- filiatio, vel Filius assumeretur. Ex quibus fit, quod personalitas creata terminet hu- manitatem adaequate intensive, et exten- sive; personahtas vero divina terminet quidem adoequale intensivo, non autem extensive. Quod non provenit ex majori perfectione personalitatis creatae in termi- nando, sed potius ex imperfectione, quam in terminando importat. Quia terminat ut modus in humanitate receptus : cum quo minime cohaeret, quod humanitas illum modum retinens assumatur ad aliam per- sonam : nam ipse modus ex una parte inassumptibilis est, et ex alia parte non posset non assumi, si natura assumeretur, in qua recipitur. Quocirca constituit in sensu composito naturam inassumptibi- iem, quod est terminare illam adaequate intensive, et extensive. Cseterum subsis- tentia divina non est modus, sed supposi- tum subsistens : unde ex eo, quod natura subsistens personalitate divina assumatur, non sequitur priorem subsistentiam as- sumi. Aiiunde vero ipsae subsistentiae non se excludunt in terminando naturam, ut liquet in terminatione ad intra. Unde quae- libet earum sic terminat adaequate inten- sive naturam creatam, ut illam non termi- net adoequate extensive ; sed eam relinquat ulterius terminabilem per aliam subsisten- tiam divinam, ut fusius disp. praeced. dub. 6 expendimus. Ad secundam confirmationem, concesso Solvitor antecedenti, negamus consequentiam : sccun(,a quam non evincunt adhibitae probationes, ut ostendimus loco in ipsa confirmatione citato. Ad primam enim patet ex ibidem dictis num. 92, quod non omnis unio substantialis cum Deo in aliquo praedicato absoluto constituat unum vel in persona, vel in natura : sed satis sit consiituere unum ens per se participialiter, hoc est unum existens, sive concretum ex sup- posito creato, et subsistentia divina; unde ex unione cum existentia Dei non infertur unio, vel assumptio ad personam. Ad se- cundam constat ex dictis loco cit. num. 89, humanitatem existentia divina unicndam quidem esse cum personis divinis, sed mediate materialiter, et non recipiendo ab eis effectum, aut quasi effectum formalem subsistendi ; quia praesupponitur subsis- tens per subsistentiam creatam : quae, ut proxime diximus constituit naturam inas- sumptibilem. Aliter autem contingeret, si humanitas nuda a propria subsistentia as- sumeretur immediate ad subsistentiam ab- solutam, vel ad aliud praedicatum divinum absolutum : tunc quippe necessario, licet mediate, et consequenter traheretur ad subsistendum in omnibus personis divinis, 160 DE INCAKNATIONE. ut loco in confirmatione citato contra Du- randum, et alios ostendimus. Ad tertiam negamus minorem : quia ut ibidem dixi- mus num. 92, ad personalitatem pertinet prastare naturae modum esscndi : unde natura subsistens propria personalitate ha beret modum essendi per se ; licet existe- ret per existentiam divinam. Quia ut na- tura dicatur esse in alio, non sufficit habere existentiam alienam ; sed requiri- tur, quod sit in alio sicut in susceplivo, et habente quod. Id vero non contingeret in tali casu, cum natura esset in proprio supposito. Tertium 22. Arguitur tertio : quia non implicat, uiemim. quod oadem humanitas constituatur in duobus locis : sed sic constituta posset terminari propria subsistentia, et etiam subsistentia divina ergo : absolute non implicat, quod eadem natura propriam subsistentiam retinens assumatur ad sub- sistentiam divinam. Probatur minor : tum quia humanitas constituta in duobus locis aequivalet duabus humanitatibus, quarum una posset terminari subsistentia propria, et alia subsistentia divina : ergo idem de humanitate constituta in duobus locis dicendum est. Tum quia si anima constitueretur in diversis locis, posset in uno esse unita corpori, et in alio separata a corpore : similiter lignum positum in distinctis locis posset in uno esse curbum, et in alio rectum : ergo pariter si huma- nitas constitueretur in diversis locis, posset in uno terminari subsistentia pro- pria, et in alio terminari subsistentia divina. Soiutio Huic argumento occurrit Suarez loco supra citato, concedendo praemissas, et distinguendo consequens, ac concedendo consequentiam intellectam de humanitate constituta in diversis locis ; sed illam negando de humanitate posita in uno praecise loco. Unde conclusionem com- munem ad sensum proxime explicatum restringit. Sed displicet omnino haec doctrina : quia non tam explicat, aut li- mitat nostram assertionem, quam illam penitus deserit, ut facile consideranti constabit. Si enim non repugnat, quod humanitas conslituatur in duobus locis ; et non repugnat, quod in eis constituta terminetur per subsistentiam propriam, et per subsistentiam divinam ; et hsec omnia concedit Suarius ; palam sequitur non repugnare absolute, quod natura creata retinens personalitatem propriam assu- matur ad subsistentiam divinam. M vero directe adversatur communi assertioni, quam Suarius ipse statuerat, Unde ad vora argumentum lespoi detur utramque prae- ">|0 II- SIO. missam e.-se falsam : majorem quia im- plicat idem corpus esse circumscriptive in duobus locis, ut tradit D. Thom. infra D.Thom. quaest. 76, art. 1, et docent unanimiter Thomistae Quam sententiam oplime pro- bant N. Gomplut. abbrev. in lib. Physic. n. com- disp. 19, quaest. 7, § 1. Sed quia diflicul- f'luL tas magna ex parte est philosophica, in qua non expedit, quod detineamur in praesenti; pnetermisa majori, veniamus ad minorem, qua3 manifeste falsa est, ut prae- ter Thomistas, ex Suarii sociis recognos- cunt Vasquez disp. cit num. 6. Hurtado Vaz- Complut. disp. 4, difiicult. 55. Lugo disp, Hqu£zjp cit. n. 79, et alii plures. Et ratio est satis manifesta : tum quia naturam ter- minari subsistentia est effectus substan- tialis intrinsecus, atque independens a loco : ergo unitas, aut pluralitas loci impertinenter se habet ad praedictum ef- fectum : et consequenter si implicat ean- dem naturam in uno loco terminari sub- sistentia propria, et subsistentia divina, ut Suarius concedit; eadem implicatio manebit, licet natura in diversis locis constituatur. Tum etiam quia repugnantia inter praedictas subsistentias non oritur ex habitudine ad locum ; sed ex respectu ad idem subjectum, ut liquet ex motivis pro communi assertione propositis : ergo quod loca multiplicentur, nihil refert ad vincendum praedictam repugnantiam : perseverat enim idem subjectum, perseve- rant etiam eaedem subsistentiae cum eis- dem effectibus formalibus. Tum denique nam si illa Suarii Philosophia esset ali- cujus momenti ; eodem modo probaret, quod homo constitutus in diversis locis possit in uno esse vivus, et in alio mor- tuus ; et quod in uno queat esse amicus Dei, dignusque gloria, et in alio inimicus Dei, ac reus inferni : quac sunt adeo ab- surda, ut nemo sanae mentis illa concedat. Unde ad primam minoris probationem vel negamus suppositum (implicat enim idem corpus esse circumscriptive in duobus locis), vel eo permisso negamus antece- dens : quia, ut proxime vidimus, effectus terminationis passivae per subsistentiam est omnino independens a loco, ut satis liquet inGhristo, qui illum in Sacramento Eucha- ristiae retinet, licet ibidem in loco non sit : atque ideo quod loca multiplicentur, mi- nime DISP. IX, DUB. II. 167 m nime confort, ut humanitas in ordine ad pradictos effectus sit aequivalenter multi- plex, ut essent duae formaliter humanita- tee, si in eisdem locis coilocarentur. Ad secundam respondetur, quod primum exemplum continet eandem implicatio- nem : nam animam esse, aut non esse unitam corpori est effectus independens a loco : unde repugnat esse in uno loco sepa- ratam, et in alio corpori unitam. Posterius vero exemplum, licet admittatur (absolute enim repugnat idem lignum in duobus locis collocari) non est ad rem : quia recti- tudo, et curvitas habent dependentiam a loco ; secus vero terminatio per subsisten- tiam : unde licet diversitas locorum posset conducere, ut idem lignum in uno esset curvum, et in alio rectum ; tamen referre non valet, ut humanitas in uno loco esset per se ratione proprise subsistentiaa, et in diverso loco esset in alio ratione subsis- tentise divinee, nec ad tollendum inter hos modos contradictionem. ncBtum ^* ^rgultur q^arto : quia natura ter- ' minata per propriam subsistentiam, et illam retinens potest iterum simul termi- nari per aliam subsistentiam propriain : ergo pariter poterit terminari per subsis- tentiam divinam. Gonsequentia patet : nam subsistentia divina continet eminenter subsistentiam propriam creatam, et potest loco illius subrogari : ergo si una subsis- tentia propria potest rursus terminare na- turam, quse aliam propriam subsistentiam retinet, idem praestare poterit subsistentia divina. Antecedens autem suadetur : quia natura creata potest habere successive plu- res subsistentias proprias, ut contingeret casu, quo eadem humanitas saepius assu- meretur, et dimitteretur a Yerbo : ad re- petitam enim hujusmodi remissionem re- sultaret subsistentia propria humanitatis : quic eadem non esset : sed multiplex juxta diversitatem temporis, et actionis : sed non impiicat, quod illas subsistentias, quas natura habitura erat successive, Deus illi simul tribuat; cum natura habeat absolute capacitatem ad omnes : ergo na- tura terminata per ifnam subsistentiam propriam, et illam retinens potest iterum simul terminari per aliam subsistentiam propriam. Respon- Huic argumento respondet Lugo dispu- gonis. tat. cit. num. 78, concedendo antecedens, £ujus probatione convincitur, ut sentiat noii implicare, quod eadem natura simul ter- minetur per plures subsistentias proprias ; et negando consequentiam. Ad cujus pro- bationem , simul disparitatem assignans respondet, quod sicut non implicat eandem naturam assumi simul a pluribus personis divinis, quia inde non sequitur, quod na- tura haheat diversos modos essendi, nempe in alio, sive in alieno supposito, ut supra diximus num. 21, sic etiam non implicat, quod natura habeat simul plures subsisten- tias proprias, quia ex vi hujus minime in- fertur, quod habeat plures modos essendi inter se oppositos, sed unum potius mo- dum essendi, videlicet per se, sive in pro- prio supposito. Sed quod eadem natura creata habeat simul subsistentiam pro- priam, et subsistentiam divinam, implicat contradictionem propter essentialem re- pugnantiam inter modos essendi, quos illae subsistentise conferunt, videlicet per se, et in alio, ut supra expendimus a num. 12. Unde facile diluitur consequentiee proba- tio : nam licet subsistentia divina conti- neat eminenter creatam, et possit loco il- lius subrogari : nihilominus hujusmodi communicatio debet fieri seorsim a termi- natione per subsistentiam propriam prop- ter implicationem, quce occurrit in eo, quod eadem natura terminetur simul per subsistentiam propriam, et alienam. 24. Hsec responsio posset pro qualitate Nori argumenti utcumque sustineri : occurrit Profca,« enim apparenter objectae ipsius difficultati. Sed displicet absolute. Tum quia licet vitet contradictionem in prima nostra ratione propositam, quse oritur ex contrarietate, seu repugnantia inter modos essendi per se, et in alio, quos praestant subsistentia propria, et aliena : nihilominus habet contra se motivum, quod ultimo loco constituimus. Nam cum subsistentia creata sit modus in natura receptus; nequit na- tura talem subsistentiam retinens assumi de novo ad personam, sive propriam, sive alienam, quin talis subsistentia assuma- tur, et per novam illam personalitatem terminetur quod esse implicatorium cons- tat ex dictis dub. 1 ; implicat igitur, quod natura propriam subsistentiam retinens as- sumatur ad aliquam personam,sive alienam, sive propriam. Tum etiam quia in praemissa Lugonis sententia occurritalia specialis con- tradictionis ratio : quia cum subsistentia propria sit modus naturse, et in ea sicut in subjecto recipiatur, ab ipsa sumit suam unitatem, et distinctionem numericam : unde impossibile est, quod dua3 subsisten- tiae propriae in eadem natura receptae dis- 168 DE LNCARNATIONE. tinguantur plusquam numero : atqui eiiam implicat, quod duo modi solo numero dif- ferentes in eadem natura recipiantur : sicut implicat, quod duo accidentia solo numero diversa recipiantur in eodem subjecto juxta generalem Thomistarum doctrinam, quam ex professo expendimus tract. 1, disp. 2, dub. 3, et quam etiam specialiter num. 61, applicuimus modis substantialibus : ergo repugnat, quod eadem natura habeat si- mul plures subsistentias proprias. Quae implicatio breviter explicatur : quia ta- les subsistentiae essent plures modi , ut supponitur ; et non essent plures quia modi individuantur a subjecto, quod sup- ponitur esse unum. Tum denique ob aliam contradictionem, quam recte prae- Vdzq::cz. vidit Vazquez disp. cit. num. 6, quoniam plures subsistentioe proprioe, si concurre- rent, essent ejusdem rationis, etordinis,ut ex se liquet : et praestarent eundem om- nino effectum, nempe esseper se, ad quem effectum earum quoelibet sufficit per mo- dum causa? adoequatoe, ut constat de facto, ubi natura unica subsistentia propria sub- sistit : atqui implicatorium est, quod idem effectus sita duplici causa totali, adoequata, et ejusdem orclinis, ut cum communi N. Com- Thomistarum sententia probant N. Com- plut. abbrev. in lib. Physic. disp. 15, queest. 3 et 4, et ipsi docuimus supra disp. 2, num. 12, et aliis locis ibi- dem relatis : ergo repugnat, quod eadem natura subsistat simul per plures subsis- tentias proprias. Quoe implicatio non oc- currit in eo, quod terminetur simul per p]ures subsistentias divinas, ob ea, quoe diximus disp, proeced. dub. 6, num. 142, quae lector recolat. Mciinr A.d argumentum igitur aliter respon- detur negando antecedens ob motiva im- mediate proposita. Gujus probatio minime urget : primo quia licet concederemus na- turam posse recipere plures subsistentias proprias; minime tamen inde colligeretur, quod posset illas recipere simul, et in sensu composito : quoniam licet habeat capa- citatem ad omnes secundum se , nulla excepta : non tamen ad eas collective re- cipiendas, sed divisim. Sicut in senten- tia Lugonis natura habet capacitatem ad subsistentiam propriam, et ad sub- sistentiam divinam, et quamlibet seorsim recipere valet : et tamen implicat, quod utramque simul habeat, ut Lugo fatetur. Et in communi Thomistarum sententia, cujus proxime meminimus, subjectum po- test recipere successive duo, aut plura ac- cidentia solo numoro distineta : sed quod illa simul habeat actu, implicat contradic- tionem. Secundo, quia absolute falsum est, quod natura queat recipere successive plures subsistentias proprias : hoec enim natura huic numero determinatoe subsis- tentioe commensuratur, atque alligatur sicut proprio terminativo; sicut natura in communi correspondet subsistentiae in communi, ut tradunt N. Gomplut. ultimo N. Coni- loco cit. quoest. Unde si humanitas soepe Plut' dimitteretur a Verbo , saepe resultaret non diversa , sed eadem numero per- sonalitas ; et fieret non solum idem homo, sed eadem (quod aljqui Juniores negant) persona. Unde ibi proprie lo- quendo non fieret personalitatis creatoe productio, sed reproductio : sicut propor- tionabiliter in resurrectione continget circa modum unionis inter animam, et corpus : non enim erit diversa unio ab illa, quoe modo est in nobis, pertinetque ad nostram integritatem secundum esse in- dividuale ; sed eadem numero erit, ut re- surgat idem simpliciter homo. In quo nulla est implicatio : nam cum maneat eadem virtus ex parte Dei, et eadem simi- liter actio, et eundem effectum invaria- biliter contineat ; potest eandem unionem et similiter eandem personam reprodu- cere, sicut a principio produxit, ut recte tradunt N. Complut. abbrev. in lib. N. Com- de Generat. disp. 13, num. 2. Recolantur P'lUt* etiam, quae diximus disp. proeced. dub. 3, § 6, agentes de modo, quo humanitas, si dimitteretur a Verbo, consequeretur per- sonalitatem, etexistentiam. DUBIUM III. An quxlibet naiura subslantialis complela valeat assumi ad subsistenliam divinam. Proeciso jam obstaculo subsistentioe, de quo egimus dubiis praecedentibus, et con- siderando naturam secundum se, sive ab eo impedimento nudam, videndum succe- dit, utrum omnisnatura valeat assumi. Est auiem duplex natura : alia completa, sive Dupicx importans totam rei essentiam, uti se habet nalura- humanitas, equinitas, et coeterae hujusmo- di : alia vero incompleta, sive dicens proecise unam quidditatis partem, uti comparantur materia, et forma, ex quibus natura com- pleta constituitur. Etclaritatis gratia, quam solet conciliare distinctio, prius dicemus de natura DISP. IX, DUB. III. 169 Natu- rarum Nola. natura completa, et deinde dub. soq. age- mus de partibus ejus. Omnes autem natu- ras completas possumus ad trcs classes reducere juxta diversos ordines, aut gradus rerum : nam qua^dam naturai sunt pure )idincs. spirituales, sive expertes materia), ut na- tura Angelorum : alia3 partim spirituales, et partimmateriales, qua3 videlicet ex ani- ma rationali, et materia componuntur, ut est natura hominis : aliae denique pure materiales, nempe quse constant ex mate- ria, et forma corporea, ut sunt omnes na- turoe prajter angelicam, et humanam; sive sint viventes, sive sensitivse, sive omnino inanimatae sint. Et pra^sens difficuJtas ad hoc ultimum naturarum genus unice redu- citur : nam quod natura mixta, sive hu- mana queat assumi, constat de facto in mysterio Incarnationis, et ex hactenus dic- tis in hoc Tractatu. Et quod natura ange- lica similiter assumi valeat, liquet tum ex paritatis similitudine, aut etiam excessu supra humanam naturam : tum ex his, quae tradidimus in hac disp. dub. 1, num. 7. Unde fit, quod si Deus potest caeteras naturas ultra angelicam, et humanam as- sumere; absolute verilicabitur, quod as- sumi valeat omnis natura completa, ut dubii titulus investigat. — Gonsulto autem in illo additur natura substantialis : quia de accidentalibus est specialis difficultas, quam dub. 5 versabimus. Similiter in ti- tulo potius subsisteniiam , quam personali- tatem divinam proposuimus : quoniam personalitas solum habet locum in naturis intellectualibus, ut observavimus disp. praeced. num. 4 ; unde licet naturse non inlellectivas queant uniri divinis subsis- tentiis, quse re ipsa in propria natura per- sonalitates sunt; tamen in hujusmodi na- turis, si assumerentur, non dicerentur personalitates, sedsubsistentise : quia proe- dictae naturae non habent capacitatem ad primam illam denominationem. § i. Sententia affirmaliva eligitur, et probatur. 25. Dicendum est non repugnare, quod Deus hypostatice sibi uniat naturam non intellectivam, seu rationalem : et conse- quentur omnem naturam substantialem completam posse assumi ad subsistentiam divinam. Heec secunda assertionis pars, quae directe respondet dubii titulo eviden- ter colligitur ex prima, suppositis his, quoe in limine dubii observavimus. Illam vero docent D. August. in lib. de vera, et falsa religione cap. 16; ubi tradit Deum potuisso sibi unire (utique hypostatice, ut ex con- textu, ejusque intentionc liquet), corpus aethereum, in quo visibiliter appareret : tale autem corpus non solum rationis, sed vita3 etiam foret expers. D. Gregor. Nys- senus in orat. catech. cap. 22, ubi id ip- sum, quod D. August. affirmat, probans omnes creaturas ex aequo distare ab infini- tate Dei, et ipsi ajqualiter subjectas esse, ut vel assumantur, vel non ; decuisse ta- men illam assumi, quaa indigebat medica- mento. Tertullianus lib. de carne contra Marcionem c. 4, ubi reputat non fuisse impossibile, quod Deus sumeret carnem de lupa, aut de vacca : sicut nec impossibile fuit Deum nasci, mori, portare carnem, et crucem D. Thom. in 3, dist. 2, quoest. 1, art. 1, qusestiunc. 1 in corp. ubi ait : Dicendum, quocl Deus cle potentia absolula creaturam irraiionalem assumere poluit. Et post pauca : Sed congruum non erat, ut assumeretur. Et eandem resolutionem sup- ponit in prsesenti quaast. art. 1, cum in- quirit : Utrum nalura humana fuerit ma- gis assumptibilis a Filio Dei, quam aliqua alia naiura? extenditque difficultatem ad omnem aliam naturam, quse humana non est, ut liquet ex corp. art. et resp. ad 1, cumque comparatio sit circa majorem ap- titudinem ad assumptionem, supponit suum positivum, atque ideo quod omnis natura fuerit absolute assumptibilis, ut magis de mente S. Doctoris constabit infra n. 30. Unde sic docent unanimiter Tho- mista3, Paludanus, Capreolus, et Hispalen- sis in 3, dist. 2, q. 1 , art. 1 . Ferrara 4 con- tra gent. cap. 55, in principio. Gajetan. in pra^s. art. 1, ubi Medina. Alvarez, Naza- rius, Arauxo, Gabrera, et alii exposito- res : Marinis cap. unico, Godoi disp. 8, c. 4. Gonet disp. 9, art. 1, concl. 2. Parra disp. 4, art.2,concl. 2, et omnes alii Tho- mista3. Idem etiam tuentur Scotus in 3, dist. 2, q. 1. art. 2. Durandus q. 1. Al- mainus q. 2. Marsilius q. 3. Ocham q. 1, art. 3. Suarez disp. 14, sect. 2. Vasquez disp. 30, c. 2. Ragusa disp. 56. Hurtado Complut. dist. 4, difficult. 16. Castillo disp. 7, q. 1, et alii Theologi hujus tem- poris adeo communiter, ut superfluum sit pluresalios recensere. 26. Probatur primo : quia de facto ali- qua natura nedum irrationalis, sed etiam inanimata fuit unita Deo hypostatice : D. Ai- iiUSt. D Grcg. Nyss. Tortu- liau. D.Thom. Paluda- uus. Capreo- lus. Hispa- lensis. Ferrara. Cajeian. Medina. Alvarez. Arauxo. Naza- rius. Cabrera. Mariuis. Godoi. Gonct. Parra. Scotus. Durand. Suarez. Vaz- quez. Prima assertio- nis ratio. 170 DE INCARNATIOXE. ergo non repugnat, quod Deus uniat sibi naturam irrationalcm , et inanimatam. Consequcntia, curn sit al) actu ad poten- tiam, optima cst. Antccedcns vero certo constat : quoniam post mortem Christi, sa- crum ipsius cadavcr mansitunitum hypos- tatice persona^ Verbi, et aliud suppositum non habuit, ut est communis catholicorum scntentia, quam optime probat D. Thom. infra quoest. 50, art. 1 ; sed cadaver est quid irrationale, et inanimatum, ut ex ip- sis terminis liquet : ergo de facto aliqua natura nedum irrationalis, sed etiam ina- nimata, fuit unita Deo hypostatice. Confir- Confirmatur, et declaratur amplius vis hujus argumenti : quia nulla repugnantiae ratio occurrere potest generaliter, in omni natura irrationali, ut negetur posse assumi ad subsistentiam divinam, quae non mili- tet in natura cadaveris : sed in hac nulla occurrit repugnantise ratio ad assumptio- nem ; alias non mansisset de facto unita Verbo in triduo mortis Ghristi ; quod salva omnino fide negari nequit : ergo generali- ter loquendo minime repugnat, quod om- nis, et quaelibet natura irrationalis uniatur hypostatice Deo ; sive, et in idem redit, quod assumatur ad subsistendum in divino supposito. Csetera constant. Et major vide- tur manifesta : nam si quae occurreret repug- nantiae ratio in assumendo naturam irra- tionalem ad subsistentiam divinam, sita esset in eo, quod vel nequit ab ea suscipere effectum formalem sanctitatis, vel nequit elicere operationes supernaturales, praeci- pue autem unionem, et amorem Dei in se ipso ; vel nequit suppositum naturae irra- tionalis de nominari persona : ad haec enim capita revocantur omnia argumenta, qui- bus Adversarii utuntur : sed haec omnia militant in natura cadaveris, quippe quae nequit recipere effectum formalem sancti- tatis, nec elicere operationes divinas ; nec ejus suppositum vocatur persona prout in ea subsistens : omnes ergo repugnantiae ra- tiones, quse militare possent in onmibus, et singuiis naturis irrationalibus, ne va- leant ad divinam subsistentiam assumi, occurrunt in natura cadaveris. Quod ma- gis infra constabit dum diluemus argu- menta contraria. Primum 27. Dices primo disparitatem inter natu- ram cadaveris, et alias naturas irrationales sitam esse in eo, quod cadaver Christi di- cebat ordinem ad animam Christi, eratque in potentia pars naturae rationalis ipsius : unde habuit capacitatem ad unionem cum effu- gium. Verbo, qua3 por se primo prsedicta? naturse convenit. Cseterum alia3 naturae irrationa- les hujusmodi ordinem ad animam ratio- nalem non important, atque ideo nec actu, nec potentia sunt partes naturae humance : unde nullam capacitatem habent, ut Verbo hypostatice uniantur. Scd hoc nihil est : tum quia natura ca- Confu- daveris actu non est pars naturae rationa- talur* lis, ut ex se liquet : ergo quod dicat, vel non dicat ordinem ad animam rationalem ; nihil refert, ut dicatur posse assumi, vel non ad subsistentiamdivinam : quippe actu est simpliciter natura irrationalis, et inani- mata. Tum etiam quia falsum est, quod cadaver dicat ordinem ad unionem cum anima : excedit enim pradicta unio, aut potius reunio totam exigentiam naturoe ; cum a privatione ad habitum non detur re- grcssus. Idque .vel ex eo liquet, quod ca- daver illud fuit ejusdem rationis physicse cum cadaveribus aliorum hominum ; sicut humanitas Christi fuit ejusdem rationis physicse cum humanitatibus aliorum ho- minum : sed alia cadavera non dicunt ordinem ad animam rationalem, nec ad humanam naturam : idem itaque de ilio sacro cadavere dicendum est. Tum prae- terea, quia non alia ratione cadaver illud diceret ordinem ad animam rationalem, et diceretur pars in potentia humanitatis as- sumptee, nisi quia aliquando fuisset, aut futurum esset pars humanitatis : sed cada- ver nec fuit, nec futurum erat pars huma- nitatis : cum enim sit quoddam totum, sive totalis naturae substantialis ; repugnat ipsi ab intrinseco componere aliquam naturam per se : praesertim cum constituatur per formam, cui essentialis est privatio vitae, et conjunctio cum anima : ergo cadaver nulla ratione dixit ordinem ad animam ra- tionalem, nec ad compositionem humani- tatis. Tum insuper (per quod praecedens impugnatio magis fulcitur, et evertitur tra- dita responsio), quoniam Verbum divinum mansit in triduo unitum non solum ma- teriae primae nude sumptee, sed toti illi sacro cadaveri, quod non dicit solam mate- riam , . sed compositum ex materia , et forma cadaverica (quod enim materia exis- tat absque omni forma substantiali, vel implicat contradictionem, vel saltem fieri uequit connaturaliter, et absque insigni miraculo, ut modo ex vera Philosophia supponimus : nullum autem fundamen- tum rationabile habemus, ut tale mira- | culum in Ghristi morte, et sacro cadavere introducamus) : DISP. IX, DUB. 11T. 171 introducamus) : sed etsi concedercmus materiam primam dicere ordinem ad ani- mam sicut ad compartem, et ail huma- nitatem sicut ad totum ; minime tamen dari, aut intelligi potest hujusmodi ordo in toto cadavere, quippe quod non est com- pars anima3, nec pars humanitatis, sed potius hahet repugnantiam cumhujusmodi extremis : ergo illud, quod in triduo man- sit unitum Verbo, nullum ordinem habuit ad unionem cum anima rationali, nec ad humanitatis compositionem : sed in hac habitudine eodem modo, ac etiam magis repugnanter se habuit, acalise naturae irra- tionales, et inanimatae. Tum denique, nam cadaver illud non potuit dicere ordinem ad animam, et humanitatem Christi ra- tione forma? cadavericae, sive ratione sui adrcquate sumpti, sed solum ratione mate- ria>, ut constat ex immediate dictis : sola enim materia, quo3 erat in cadavere, po- tuit uniri animse, et venire in compositio- nem : atqui idem dici potest de omni alia materia sublunari existente sub alia forma, et composito : certum quippe materiam sublunarem esse ejusdem rationis , et in potentia ad omnes formas, ut communiter nt. Com- docent Philosophi, et recte N. Gomplut. p'ut* abbrev. in lib Physic. disp. 3 fere per totam, et prsecipue q. 7 et 8 ; ergo eadem ratione omnes alise naturse irrationales po- terunt assumi ad subsistentiam divinam : habent enim materiam primam, quse venire valet in compositionem naturae assumptse, vel assumendae. AU 28. Secundo, et melius posset nostro fundamento occurri assignando disparita- tem inter alias irrationales naturas, et na- turam illam sacri cadaveris, quod ho3C proprie loquendo assumpta non fuerit, sed manserit Verbo unita ex vi prioris unionis ad humanitatem, quam per se primo Ver- bum assumpsit. Si autem alioe naturee uni- rentur, non tantum haberent uniri, sed et assumi per se primo : quod earum imper- fectioni repugnat. Quae differentias ratio D.Thom. potest fundari in D. Thom . in 3 ad Anni- bald. dist. 21, quaest. unica, art. 1, in resp. ad 4, ubi ait : Dicendum, quod in morie Christi fuit una unio ad animam, et carnem ex parle personx divinse in quantum relatio unionis est secundum rationem tan- tum : sed ex parle assumptorum scilicet animse, et corporis fuerunt duse in actu ; cum prius essent una tanium in actu, el plures in poteniia. Et sic non oportet, quod facta fuerit ibi nova unio : sicut neque in divisione continui fit omnino novum corpus. licet unum dividatur in mulla. Et eadem alibi tradit, ut expendimus disp. 4, nuin. 52. Sed hoc etiam effugium licet magis ap - PraerltH parens, facile proecluditur. Quoniam vim (llt,1^• non ponimus in eo, quod unio sacri cada- veris fuerit, aut non fuerit per se prirno producta, nec in eo, quod natura cadavo- ris dicatur, vel non dicatur assumpta. Sed una, aut altera parte proasupposita, negari nequit, quod natura cadaveris fuerit unita subsistentice Verbi, et quod in illo, et non in alio supposito habuit esse pro triduo mortis Christi. Hinc enim satis cflica itcr convincitur, quod si haec facta fuerunt ex vi prioris actionis unientis humanitatem ad verbum ; absolute fieri potuerint inde- pendenter a tali unione, sive illa non pree- missa. Nam cum conservatio passiva rei sit continuata passiva ejusdem productio ; quae essentialiter non requiruntur ad alicu- jus rei conservationem, nequeunt essentia- liter desiderari ad primam ipsius produc- tionem. Si ergo natura cadaveris mansit unita Verbo immediate, sive absque inter- ventu, aut informatione animte rationalis toto triduo mortis Christi; pariter potuit absolute uniri illi a principio : sive, et in idem redit, nulla fuit repugnantia in eo, quod Verbum assumeret immediate , et per se eandem naturam cadaveris, ex alio supposito non divino derelictam. Et ita currunt inoifenso pede omnesconsequentia) superius factoe. — Accedit earum vim magna ex parte consistere in ostendendo, quam efficacia sint Adversariorum motiva, dum attendunt ad effectus, et conditiones subsistentiae divinae : inde enim procedunt, ut negent hanc posse natura) irrationali communicari, quia nec illam sanctificare valet, nec esse in eaprincipium divinarum operationum . Qua3 plane debilitantur exem- plo unionis ad naturam cadavericam, sive talis unio sit antiqua, sive de novo pro- ducta ex exigentia prioris actionis, atque ideo non cum omni novitate (quod forte etnon amplius voluit D. Th. loco cit. quod hic examinare non libet) : quia sive urium sive alterum dicatur, ostenditur Adversariis falsa esse principia, quos assumunt ; siqui- dem de facto divina subsistentia unita est, aut unita mansit naturos cadaveris, illam formaliter non sanctificando, nec in ea ra- dicando operationes divinas, nec dignifi- cando alia opera in ordine ad prsemium, nec constituehdo in tali natura personam, 172 DE INCARNATIONE. sod solum suppositum. Eodem igitur modo potuit uniri aliis naturis irrationalilms haec non praestando, sedmeram, ac solam phy- sicam naturae terminationem loco subsis- tentiae proprise. A,it" . 29. Deinde probatur nostra conclusio nis alio motivo universaliori : quia non cst de- ratio. negandum divinae virtuti, quod nullam im- plicat contradictionem (quod principium in similibus difiicultatibus est generaliter verum) : sed naturam irrationalem uniri Deo hypostatice, sive terminari per sub- sistentiam divinam, nullam implicat con- tradictionem : ergo non debemus negare, quod Deus possit talem naturam sibi hypostatice unire. Probatur minor : quia ex nullo principio intrinseco, vel extrin- seco apparet talis contradiciio, aut re- pugnantia. Et ut ab hoc ultimo incipia- mus ; nequit provenire ex causa efficiente : quia Deus virtutem habet ad omne objec- tive possibile : unde repugnantia, ut ali- quid fiat, non in Deum efficientem, sed in alia capita reduci debet. Neque etiam ex causa finali, quasi Deus nullum rationalem finem possit habere in uniendo sibi hypos- tatice naturam irrationalem : quia ultimus finis esset Deus ipse, et finis quasi inter- medius esset manifestatio sua? potentiae, et libertatis et supremi dominii : qui finis sa- tis rationabilis est, ut Deus aliquid efficiat, et ad illum immediate ordinet suos effec- tus. Sed regrediamur ad ipsa principia in- trinseca, ex quibus suppositum, et subsis- tens in natura irrationaii constitueretur; et videbimus nullam ex parte illorum repe- riri contradictionem. Nam in primis non repugnat ex parte ipsius subsistentiae di- vinae : haec enim infinita est in terminando, et sicut eminenter continet subsistentiam naturae intellectivae, sic etiam eminenter continet subsistentiamnaturae irrationalis : atque ideo sicut potest pro illa supplere, sic valet loco istius subrogari. Nec etiam repugnat ex parte ipsius naturae irrationa- lis : tum quia haec distinguitur realiter a propria subsistentia, ut constat ex dictis disp. praeced. dub. 1, § 2, unde potest illa spoliari : et sic nuda terminabilis est tam per ipsam subsistentiam formaliter pro- priam, quam per subsistentiam, quae emi- nenter subsistentiam propriam contineat. Tum etiam nam quod talis natura sit irra- tionalis nullam indecentiam Deo repugnan- tem importat : quia physice bona est, et moraliter non est mala. Quod vero maxime distet a perfectione divina, nequit esse im- pedimentum, ut a Deo assumatur : nam etiam natura humana importat hujusmodi elongationem a perfectione divina : quippe quae est potentialis, debilis, corruptibilis, et quam pluribus obnoxia defectibus ■ et tamcn assumpta fuit ad divinam subsisten- tiam, ut fides docet. Nulla igitur ex aliquo capite occurrit implicatio ineo, quod Deus assumat naturam irrationalem. Unde quod Deus (ut tacitam objectionem Pr.voc- praeoccupemus) hujusmodi naturam de „"£2 facto non assumpserit, non provenit ex eo, objcciio. quod ejus assumptio repugnaverit abso- lute; sed ob defectum congruentiae in eam assumendo. Sicut etiam non repugnat Deum assumere naturam angelicam, ut communiter concedunt Auctores contrarii : et nihilominus illam de facto non assump- sit ob defectum necessitatis. Quocirca licet omnis natura substantialis completa sit absolute assumptibilis a Deo ratione poten- tiae passivae, et obedientialis omnibus com- munis : nihilominus attentis, non soluni praedicta capacitate, seu non repugnantia essentiali, sed etiam congruentia, et neces- sitate , sola natura humana potest dici simpliciter assumptibilis : quia habet om- nia requisita, ut non solum absolute, sed etiam juxta magis consonam Deo, et rebus providentiam possit assumi. Quae est doc- trina, et propria mens D. Thom. in hoc art. 1, licet Vasquez disp. cit. cap. 4, vo- Vazqx i citatem ad dispositionem requisitam ad aliquam formam, habet incapacitatem ad talem formam : sed naturae irrationales habent incapacitatem ad dispositionem re- quisitam pro unione hypostatica : ergo habent incapacitatem ad hujusmodi unio- nem. Major constat : nam cum dispositio sit via ad formam ; repugnat subjectum formae, si ipsi repugnet capacitas ad dispo- sitionem pro tali forma requisitam : sicut repugnaret esse in termino, cui repugnaret constitui in via ad illum. Minor etiam os- tenditur : quia gratia sanctificans est dis- positio ad unionem hypostaticam : cum enim haec sit forma nobilissima, aliquam exigit dispositionem, qua subjectum ad ip- sam praeparetur, atque trahatur ; et nulla alia aptior, et magis proportionata excogi- tari potest, quam gratia sanctiticans, quse est supremum donum infra praedictam unionem. Constat autem creaturas irratio- nales esse incapaces gratise sanctificantis ; quippe quae capaces non sunt visionis Dei, et dilectionis Dei, quas gratia per modum naturce radicat, et quas respicit ut finem mediis virtutibus proximis. Ergo creaturae irrationales non habent capacitatem ad dispositionem pro unione hypostatica re- quisitam. Ad argumentum respondetur negando Soivitur majorem, cujus falsitatem repraesentat exemplum saepius adductum sacri cadave- ris Christi, quod fuit incapax sanctitatis formalis, et capax fuit subsistentioe Verbi. Probatio autem in contrarium non urget : quoniam licet subjectum incapax omnium elfectuum alicujus formae sit etiam inca- pax ipsius forma3; cum haec nequeat esse in subjecto, quin aliquem sui effectum communicet : nihilominus optime fieri po- test, quod subjectum habeat capacitatem ad formam secundum suum effectum pri- marium cum repugnantia ad aliquem se- cundarium ipsius effectum. Quod satis li- quet tum exemplo cadaveris proxime adducto : tum gratiae sanctificantis habi- tuaiis , qua3 humanitati Christi prcestat effectum primarium formalem sanctificandi sanctitate accidentali, non tribuendo effec- tum secundarium formalem constituendi filium Dei adoptivum, quem effectum solet aliis subjectis ejus capacibus impertiri. Similiter eadem gratia habet in aliis sub- jectis pro effectu secundario exclusionem exercitam peccati habituaiis : quem tamen non tribuit, nec tribuere potuit Ghristo ob ipsius incapacitatem ad illud. Effectus au- tem formalis primarius vel personalitatis divinae, vel unionis ad talem personam non est sanctificare humanitatem ; sed vel humanitatem personare, vei eam divinae personae unire : sanctificatio enim funda- tur in prgedicta terminatione, aut unione sicut in radicef, atque ratione a priori. Unde ex incapacitate alicujus naturae ad sanctitatem formalem minime colligitur deiectus capacitatis ejusdem subjecti ad unionem physicam cum persona divina. Et juxta hanc doctrinam distinguendo prse- missas probationis, negamus absolute con- sequentiam. Ad confirmationem, quae continet prae- cipuum motivum Alexandri, praetermissa majori, negamus minorem, et suppositum illius : quia unio hypostatica nullam exi- git -dispositionem physicam in subjecto ; quinimo talis dispositio ad unionem est impossibilis, ut late ostendimus disp. 6, dub. 2, § 1. Ea vero quae ad probandam minorem, ejusque suppositum inducuntur, convulsa reliquimus loco citato : quoniam dispositio solum habet locum in ordine ad id, quod communicatur per modum formae, et naturae : quo pacto non communicatur subsistentia divina suo susceptivo, sed per modum puri termini terminantis, ut ex- pendimus arpu- mnitum, Dinitu rnnfir- mstio. DiSP. IX, DUB. 111. 177 pendimus disp. 3, dub. 4, § 2. Praeterea exclusa omni connexione, tollitur munus proprium dispositionis, quoe ideo dispo- nere subjectum dicitur, quia illud determi- nat, et trabit ad participandum formam ob connexionem cum illa : gratia autem sanctificans nullam habet connexionem cumunionehypostatica. Unde ex eo, quod creaturse irrationales sint incapaces talis gratise, minime infertur esse incapaces praedictoa unionis. Quae doctrina fulcitur exemplo cadaveris Christi, quod cum in- capacitate ad gratiam habuit capacitatem ad unionem hujusmodi. — Sed addendum est, quod licet incapacitas ad dispositio- nem requisitam essentialiter ad formam pro omni subjecto evinceret incapacitatem simpliciter ad formam ; hanc tamen mi- nime infert incapacitas ad dispositionem requisitam non essentialiter, nec pro omni subjecto. Sic enim habitus pcenitentioe disponit in hominibus ad gratiam, qua3 ta- men non requiritur necessario , et pro omni subjecto : unde independenter ab illa potest gratia communicari, ut liquet in Ghristo, et in Angelis. Idemque propor- tionabiliter contingit in actibus fidei, amo- ris, aut contritionis, quibus adulti dispo- nimur ad justificationern ; et tamen nec requiruntur essentialiter, nec concurrunt in parvulorum justificatione. Licet autem concederetur gratiam accidentaliter sanc- tificantem fuisse de facto in Ghristo dispo- sitionem humanitatis ad unionem hyposta- ticam; nemo tamen rationabiliter dicet fuisse dispositionem requisitam vel essen- tialiter, vel pro omni subjecto. Gum enim unio hypostatica sit simpliciter prior , quam gratia, ut loco cit. ostendimus ; mi- nime repugnat, quod unio separetur a gra- tia, et independenterab illacommunicetur: sicut de facto perseveravit in sacro Ghristi cadavere. Et eadem ratione posset commu- nicari aliis naturis irrationalibus. 3 argu- 34 Arguitur tertio : nam irrationales naturoe sunt mcapaces effectus primarn personalitatis divinse : ergo sunt incapaces, ut uniantur divinoe personalitati. Conse- quentia patet ex dictis in resp. ad argu- mentum proecedens : nam esto, forma queat separari ab aliquo effectu secundario, non tamen a primario, qui ad ipsa ex parte recti minime distinguitur. Antece- dens autem probatur : quia effectus prima- rius divinoe personae est tribuere naturoe subsistere personaliter, et cum ipsa cons- tituere personam in tali natura subsisten- • Salnianl. Curs. Ikcoiog. tom. \JV. tem : sed naturoe irrationales sunt incapa- ces subsistendi personaliter, nec in eis potest salvari vera ratio personoe, ut liquet ex hujus diffinitione, et observavimus disp. praeced. num. 4 ; ergo praedictoe naturae sunt incapaces personalitatis divinoe. Gonfirmatur primo : quia si Verbum Co: assumeret naturam irrationalem, esset maM Filius Dei in tali natura : consequens repugnat : ergo et quod Verbum assumat naturam irrationalem : cumque eadem sit ratio in aliis subsistentibus divinis, sequitur impossibilem esse unionem naturoe irratio- nalis ad divinam subsistentiam. Utraque consequentia patet ex pr&emissis. Sequela autem est manifesta : quia non alia ratione Verbum in natura humana subsistens est filius Dei naturalis, nisi quia subsistentia qua humanitatem terminat, est filiatio, sed etiam subsistentia qua terminaret irratio- nalem naturam esset filiatio; cum non aliam subsistentiam habeat, quam filiatio- nem : ergo Verbum subsistens in natura irrationali esset filius Dei naturalis. Minor etiam ostenditur : nam implicat filium Dei adoptivum in aliqua natura non esse sanc- tum sanctificatione naturoe : ergo a fortiori implicat filium naturalem Dei in aliqua natura absque ejusdem naturoe sanctifica- tione : atqui creaturoe irrationales sunt in- capaces sanctificationis formalis, ut constot ex dictis num. proeced. ergo repugnat Ver- bum esse filium Dei naturalem in aliqua ex proedictis naturis. Gonfirmatur secundo : quia non stat ai naturam aliquam elevari ad filiationem Dei naturalem, et non esse Deo magis gratam, quam sit omnis alia natura perfecta filia- tione adoptiva. Gum enim amor Dei ad extra sit effectivus, sive communicativus, eo magis dicitur diligere aliquod objectum, illudque sibi magis gratum constituere. quo majus illi bonum communicat : constat autem filiationem naturalem esse adoptiva longe perfectiorem. Atqui repugnat crea- turam irrationalem esse Deo gratam proe natura angelica, et humana; siquidem ob- jectum esse Deo gratum est effectus for- malis gratioe, et sanctitatis, quarum con- cedimus naturas irrationales esse incapaces. Repugnat igitur : quod creaturoe irrationa- los eleventur ad terminationem per filiatio- nem Dei naturalem. 35. Ad argumentum possemus in primis sol respondere concedendo totum, quod affert : :"; quia mtactam adhuc rehnquit nostram as- sertionem. Gum enim in Deo detur subsis- 12 i i I i o i i.t. 11(10 ' I- itii. 178 DE 1NCARNATI0NE. tentia absoluta, qua) non cst pcrsonalitns , posset natura irrationalis liuic uniri; csto non posset uniri pcrsonalitati : quod prae- cise argumentum concludit. Sicut commu- niter doccnt Theologi animam rationalcm posse assumi ad divinam subsistentiam, licet non assumatur ad personalitatem in esse talis : quia concretum ex anima, et subsistentia divina pcrsona non est, licet sit subsistens, ut liquet in anima Christi a corpore separata pro triduo mortis. — Sed respondetur negando antecedens in sensu reali identico : quia natura irratio- nalis uniri valet subsistentise, quae est per- sonalitas, licet non sub munere personali- tatis, sed subsislentiae, ut satis liquet in sacroChristi cadavere, quod pro triduo mor- tis fuit subsistens per subsistentiam Verbi, quae personalitas est ; et tamen non fuit per- sona, sed suppositum. Ex quibus constat ad probationem amecedentis : nam effec- tus primarius subsistentiae, quae simul est personalitas, est constituere subsistens; quod si fuerit in natura rationali, vocatur per^ona ob dignitatem naturae; si vero in natura non rationali, solum suppositum ap- pellatur ob oppositam rationem, ut obser- vavimusloco in argumento relato. Ad quod opus non est distinguere cum Godoi disp. cit. n. 117, duos conceptus primarios ina- daequatos in hypostasi divina, alium per- sonalitatis, et alium subsistentise : nec expedit cum eodem Auctore concedere, quoJ possit forma communicari, non com- municato suo effectu adaequato primario. Haec enirn vei sunt falsa, vel saltem non necessaria in praesenti. Nam subsistentia, et personalitas, de quibus in praesenti agi- mus, eundem effectumformaiem primarium habent : sed juxtadiversam connotationem naturarum, quibus applicatur, diversas sortitur denominationes absque ulla enti- tatis ex parte recti additione : quod enim generaliter in omni natura est suppositum, appellatur persona in natura rationaii. Unde quod naturae irrationales personari nequeant non provcnit ex eo, quod termi- nari nequeant subsistentia divina, quae re ipsa est personalitas : sed quia subsistentia rolum vocatur personalitas in rationali na- Uira. Idque liquet exemplis sacri cadaveris, 01 animse separatse, quae terminatee man- serunt subsistentia Verbi, et nihilorninus Respon- nori dicebantur personae. sio ad l Ad primam confirmationem concedi- mauo- nius sequelam, et negamus minorem : li- nnn« cet enim Verbum ut subsistens redupli- cative in natura irrationali non esset iilius Dei naturalis; nihilominus Verbum illam terminans, et in ea subsistens esset na- turalis Dei Olius : ad quod minime re- quiritur, quod filiatio denominet naturam, sed suppositum, ut bene declarat exem- plum in eadem confirmatione propositum. Ad probationem autem in contrarium con~ cesso antecedenti, negamus primam con- sequentiam, ex qua dependet secunda. Et ratio disparitatis est : quia filiatio adop- tiva eonvenit per gratiam habitualem ac- cidentalem, quae in natura recipitur : unde non contingit, quod subsistens in aiiqua natura creata sit filius Dei adoptivus abs- que formali sanctiiicaiione naturee per talem gratiam. Et quia naturae irrationa- les sunt hujusmodi gratiae incapaces ; propterea subsistens in praedictis naturis nequit esse filius Dei adoptivus. Caeterum filiatio naturalis non convenit per gratiam receptam in natura, sed convenit imme- diate supposito per se ipsam, sive per terminationem naturae divinae ad intra. Unde licet natura non sanctificetur for- maliter potest subsistere in supposito, quod sit filius Dei naturalis. Et ita con- tingeret, si fiiius Dei sibi uniret talem naturam : verificaretur enim suppositum talis naturae esse naturalem Dei filium, licet ea natura non esset sancta formaliter. Idque liquet in exemplo saepius inculcato sacri cadaveris : nam suppositum naturae cadavericae erat naturalis Dei filius ; et tamen hujusmodi natura non erat forma- liter sancta. Quod satis declarat hujusmodi rationes esse simpliciter separabiles. Ad secundam concedimus majorem a dicatur cssentialiter de ratione communi, praedicatur etiam essentialiter de omnibus rationibus inferioribus sub illa contcntis. Probatio autcm minoris nullius momenti est : nam quod ad primum exemplum atti- net, latrare, et rugire non convenit ani- mali in communi positive, sed solum ne- gative, sive per non repugnantiam ex vi praedicta rationis communis : quae est velut in potentia ad omnes differentias inferio- res : unde optime fieri potest, quod ut determinatum per unam differentiam, et contractum ad unam speciem habeat re- pugnantiam ad aliam. Oppositum autem contingit in his, quse conveniunt positive communi rationi animalis, ut vivere, et sentire : impossibile enim est, quod non conveniant etiam positive omnibus ejus- dem rationis inferioribus : iinde repugnat animal, cui vivere, et sentire repugnet. Et hoc modo se habet inhaerentia aptitudina- lis ad communem rationem accidentis : quocirca impossibile est accidens aliquod vel entitativum, vel modale, cui non con- veniat esse in subjecto. Et consequenter fieri nequit, quod accidenti separato ex vi alicujus modi eidem adriiti repugnet in subjecto esse, fundetque perseitatem posi- tivam. Minusadhuc urget secundum exem- plum : quia humanitas non est de se indif- ferens ad subsistentiam creatam , et subsistentiam divinam; sed juxta conna- turalem sui exigentiam determinatur ari proprium : licet quia riivina continet emi- nenter propriam, possit miraculose ipsius loco uniri, et vices gerere. Gum autem dicimus humanitatem terminatam una sub- sistentia non posse terminari per aliam; solum excludimus simultatem actus, et ne- gamus posse utramque subsistentiam in eadem natura componi. Sed non excludi- mussimultatem potentise, sive aptitudinem naturae ad essendum in proprio supposito, etiam cum terminatur per subsistentiam : hujusmodi enim potentia, sive aptitudo est essentialis naturae creatse. Quod magis fir- mat aptitudinem ad inhserendum subjecto esse ab accidentibus inseparabilem, ut fa- cile consideranti constabit. 7:5. Arguitur fertio : qwia non ropiifinat, a srgv (juod Dtuis habcat ut qute aceidentift : ergo ln,"lu":- non repugnat, quori acririentia assmnantur ari subsistenliam riivinam. Consequentia vi- dctur legitimc inferri ex antoccrionti : nam ex co, quod accidentia assumerentur ad di- vinam subsistentiam, solum inferretur ac- cidentiaesse inDeosicut in habcnte quod : sic enim comparatur res assumpta ad sup- positum assumens : si ergo non repugnat Deum habere ut quod accidentia; sequitur, quod non repugnet accidentia assumi ari subsistentiam divinam, Antecedens autem suadetur : quoniam non implicat, quod Deus uniatur accidentibus per modum subjecti, non quidem ea recipientis, sed ea praecise substantis : quod si praestaret non posset non illa habere, ut quod. Id vero ita dc- claratur : etenim subjectum duo praestat accidentibus : primum quidem illa recipere; secundum vero ea sustentare, ex quibus prius impcrfectionem necessario dicit;non sic posterius : sustenlare enim ex genere suo perfectionem dicit, ut liquet in Yerbo sustentante humanitatem : ergo licet Deus nequeat uniri accidentibus secundum om- nia munera subjecti, illa videlicet reci- piendo, etsustentando; potest tamen eisdem uniri in ratione subjecti secundum munus preecise sustentationis. Gonfirmatur ; qui-a Deus potest supplere Confir- omnem causalitatem creatam non dicen- moll°- tem imperfectionem : sed quod subjectum sustentct prajcise accidentia; est quaedam causalitas nullam dicens imperfcctionem : ergo Deiis potest uniri accidentibus per modum subjecti ea proecise sustentantis, et minime recipientis. Major, et conse- quentia patent. Minor autem suadetur : quia causalitas extrinseca, et effectiva nul- lam dicit imperfectionem : unde omnes concedunt Deum possc per semetipsum supplere causalitatem causae efficientis creata3, producendo effectum, quem ista producere posset : sed quod subjectum sustentet accidentia, proescindendo a re- ceptione, vel eam excludendo, solum im- portat causalitatem extrinsecam effecti- vam : ergo subjectum sustentare praecise accidentia est quaedam causalitas nullam riicens imperfectionem. 74. Huic argumento sunt, qui rcspon- Piima deant concesso antccedenti, necrando con- ar^u: n cnti sequentiam : quia sontiuntnon repugnare, soiut.o. quod accidens sit in Deo tamquam in sub- jecto solius sustentationis, ut inductae pro- bationes evincere virientur; implicare aufom, DISP. IX, DUI3. V. 211 Joann. Prudent. Rejici- tur. autem, quod sit in Deo sicut in suppo- sito, sive, et in idem redit, quod Hibsis* tat per aliquam subsistentiam. Ratio autem disparitatis fundari potest in ipsa natura accidentis : quippe accidens est incapax subsistendi, sive essendi per se, ut § 1 ostendimus : unde lieri nequit , quod participet effectum proprium subsis- tentia? divinse, vel quod comparetur ad Deum sicut ad subsistentem in natura accidentali. Sed accidens capax est, ut sustentetur in subjecto, quinimo id ex suapte natura petit : unde si Deo non repugnat esse subjectum solius susten- tationis nullam exercendo causalitatem passivam, aut receptionem, ut argumen- tum factum probare videtur ; nulla erit repugnantia, quod accidentia uniantur Deo et sint in Deo tanquam in subjecto solius sustentationis. Ita post aliquos Juniores Joannes Prudentius tract. 3, disp. 2, sect. 6 . Et quidem hcec responsio satis appa- renter includere videtur vim consequentiae ex illo antecedenti deductse, quatenus op- ponitur nostra assertioni. — Sed revera continet falsum, dum sustinet, et tuetur possibilem esse aliquam unionem acciden- tis ad Deum sicut ad subjectum : quoniam licet recipere, et sustentare effective sint ex genere suo munera diversa ; tamen re- pugnat, quod aliquid sustentetur ab aliquo sicut a subjecto, et quod in illo non re- cipiatur : sed repugnat accidentia recipi in Deo : ergo repugnat accidentia esse in Deo sicut in subjecto solius sustenta- tionis : atque ideo quod illi uniantur tanquam subjecto. Probatur major : quia sustentatio mera, et praecisa ab omni re- ceptione est purus inffuxus effectivus dis- tinctus adsequate ab omni causalitate sub- jectiva : ergo quod comparatur praecise ut sustentans, et ut nullo modo recipiens neutiquam habet ullam rationem subjecti, sed minus prcecise causae efficientis : ergo vice versa ut aliquid sustentetur ab alio sicut a subjecto, necessario debet in illo recipi. Concedendum itaque est Deum posse per modum causie efficientis extrin- secse sustentare accidentia independenter a subjecto, supplendo influxum effectivum (si quem habet subjectum erga illa, vel eorum aliqua), per actionem ab extrin- seco : sed minime est admittendum, quod illis uniatur per modum subjecti, vel ipsa habeat in se. Praesertim cum ratio sub- jecti non sit munns puri termini ; sed ofiicium recipiendi, Deoque repuunans. argu- menti eucda- lio. Aliter ergo respondetur ad argumentum Lrgitima negando antecedens : quia Deus nequit habere ut quod accidentia, nisi vel p6t modum suppositi, aut subsistentiaj illis praestantis esse per se positive ; quod eis- dem repugnare ostendimus § 1, et conce- dunt Prudentius, et alii Juniores : vel per modum subjecti ea susteiitantis, quod esse impossibile constat ex proxime dictis. Ex quibus etiam diluitur antecedentis proba- tio : nam licet sustentare prout abstrahit a sustentatione pure effectiva, et a sus- tentatione subjectiva, non dicat determi- nate imperfectionem, sed ab hoc praescin- dat :. nihilominus sustentare per modum subjecti, et habentis quod explicat, aut saltem implicat necessario imperfectionem receptionis. Nec enimpossibilis est susten- tatio subjectiva, quatenus distinguitur a sustentatione mere effectiva, quin simul sit receptio, vel inseparabiliter alferat re- ceptionem in subjecto sustentante. Unde cum Deus nequeat recipere accidentia ; sequitur, quod non possit illa sustentare per modum subjecti. — Per quae satis Et con- patet ad contirmationem : quia sustentare ™fs,io" accidentia per modum subjecti non dicit puram causalitatem effectivam, sed ne- cessario etiam importat receptionem ; alias sustentatio subjectiva non esset, sed mere extrinseca, et pure effectiva : quod evacuat intentionem, et vim argumenti. Non enim negamus Deum posse ab intrinseco conser- vare effective accidentia, supplendo eo in- fluxu dependentiam , quam habent a sub- jecto : sed negamus , quod possit illa sustentare per modum subjecti : atque ideo, quod possit illis ulla ratione per mo- dum subjecti unirr, et denominari ut quod habens illa. In quo sensu negamus mino- rem tam primi, quam secundi syllogismi hujus conflrmationis, quam nullae insertae probationes evincunt. 75. Sed instant Juniores : nam quod Repiiei. munera sustentandi, et recipiendi sint ob- jective diversa, ut concedimus, sufflcit ad hoc, quod Deus possit uniri accidentibus per modum ea sustentantis absque im- perfectione recipientis : ergo corruit adhi- bita responsio, et doctrina, qua sententiam ipsorum Juniorum rejecimus. Antecedens probant multipliciter. Primo, nam corpus Christi in Eucharistia unitur quantitati, et accidentibus per modum sustentantis, et non per modum recipientis; alias ab iliis reciperet extensionem, et alins effec- tus : sufticit ergo distinctio praedictorum 212 DE INGARNATIONE. munerum, ut aliquid uniatur accidentibus ut ea sustentans, non ut recipiens. Se- cundo, quia proptcr eam distinctionem ma- teria prima recipit animam rationalem, et illam non sustentat : ergo vice versa valet, quod subjectum sustentet formam aliquam, et eam non recipiat. Terlio, quoniam stat bene, quod aliquid sustentet formam per modum suppositi, et quod illam non reci- piat, ut liquet in persona Verbi sustentante humanitatem, et illam non recipiente : ergo pariter recte cohaeret, quod aliquid sustentet formam per modum subjecti, ta- lem formam non recipiendo : id quippe paritatis ratio convincit. Alias oojectiones minoris momenti omittimus, quia ad prce- cedentes revocantur et videri possunt apud Godoidisp. 18, §9 et 10. Druitur. Respondetur negando antecedens : im- possibile enim est aliquid uniri alteri per modum subjecti, et illud in se non reci- per. Nam primarium munus subjecti in esse subjecti situm est in recipiendo : unde hac ratione seclusa, tollitur vera ratio subjecti in esse talis, et minime adest concursus, uniove per modum subjecti. Quippe non minus convenit subjecto reci- pere, quam efficienti agere, et fini allicere : quare sicut impossibile est aliquid concur- rere per modum efficientis, et non agere; vel concurrere per modum finis, et non mo- vere : sic etiam repugnat aliquid uniri, uel concurrere per modum subjecti, et non recipere. Praesertim cum alia munera, et modi concurrendi, si receptionem excluda- mus, pertineant ad alia genera causarum, et non ad rationem subjecti, ut facile con- sideranti constabit. Antecedentis vero pro- bationes minime urgent. Ad primam enim respondetur, quod corpus Ghristi in Eucha- ristia sicut non recipit quantitatem, et accidentia panis ; sic nec illis unitur per modum subjecti ea sustentantis : sed prse- cise illa sustentat effective instrumentali- ter. Qualiter autem illis fiatintime praesens loco substantiae panis, suo loco constabit infra q. 77. Ad secundam negamus con- sequentiam ob manifestam disparitatem : quia munus proprium subjecti non est sustentare, sed recipere. Unde per hoc, quod materia recipiat animam, licet eam non sustentet, habet rationem subjecti res- pectu illius. Sed si aliquid pure sustenta- ret, et nullo modo reciperet ; minime ha- beret rationem subjecti, nec exposceret unionem intrinsecam ; sed sortiretur ratio- nem alterius causae, praesertim vero effec- tivae, ut supra ostendimus. Ad lerliam negamus etiam consequentiam ob non mi- nus notam differentiae rationem : quia sustentare naturam praecise per modum suppositi, aut subsistentiae non est obire munus subjecti, sed magis termini, sive causae formalis terminativse : ad rationem autem termini, vel formse terminantis non pertinet recipere, sed terminare, et com- plere, ut ex terminis liquet : unde stat bene, quod aliquid sustentet naturam per modum suppositi, aut subsistentiae, licet eam non recipiat. Et hoc modo Yerbum sustentat Christi humanitatem, ut fusius explicuimus disp. 3, dub. 4. Gceterum mu- nus primarium subjecti in esse talis est recipere, et per hoc distinguitur ab omni modo concurrendi aliarum causarum : quo- circa implicat aliquid alteri uniri per mo- dum subjecti, et illud in se non recipere. 76. Ex quibus omnibus colligitur diffe- N0ta l. rentia inter naturam substantialem, et na- turam accidentalem prae oculis habenda in hac materia, nempe substantialem natu- ram posse uniri Dei subsistentiae sub con- ceptu subsistentiae, et constituere cum illa unam personam, aut suppositum ; secus vero naturam accidentalem. Cujus differen- tise radix in easdem naturas revocanda est : quoniam natura substantialis est de se capax subsistentiae, illamque connatu- raliter sibi vendicat : unde potest fieri subsistens per subsistentiam divinam loco sibi propriae communicatam : ex quibus consurget unum suppositum divinum sub- sistens in natura creata, ut ex professo declaravimus disp. 3, dub. 2, et disp. 8, dub. 2. Sed natura accidentalis est ex natura sua incapax subsistendi, nec subsis- tentiam naturaliter poscit, sed inhaeren- tiam : quocirca nequit fieri subsistens, nec uniri subsistentiae divinae sub conceptu subsistentiae : atque ideo fieri r,on valet, quod ex subsistentia Dei, et natura acci- dentis resultet unum aliquid subsistens, vel habens quod accidentalem naturam. Ex qua diversitate originatur aliud ma- N0la 2. gis observandum discrimen, videlicet na- turam substantialem posse in concreto priedicari de Deo, illamque denominare; non autem naturam accidentalem. Et ratio desumitur ex dictis : qucmiam ut aliquid possit in concreto de alio prsedi- cari, sufficit esse in eo, sicut in habente quod : habitum enim praedicatur in con- crcto de suo habente, ut inductive potest ostendi, et patet ex communi modo con- cipiendi. DISP. IX, DUB. VI 213 cipiendi. Porro clupliciter potest aliquid habere aliud ut quod : uno modo ipsum recipiendo per modum subjecti ; alio modo ipsum terminando per modum suppositi. Licet autem Deus nequeat habere naturam creatam per modum subjecti eam reci- pientis; id quippe divinae actualitati, ac perfectioni repugnat : potest tamen illaiu habere per modum suppositi terminantis, quia in hoc nulla occurrit imperfectio, ut locis relatis ostendimus. Unde natura sic habita potest in concreto de Deo prsedi- cari, sicut § de subjecto prsedicationis : quamvis in esse rei non sit subjectum, sed dumtaxat suppositum naturae : id enim, quod est suppositum, et habens quod, prsedieationi subjicitur. Et hac ra- tione vere, et proprie dicimus, quod Deus est homo, supposito Incarnationis myste- rio. Hsec vero locum non habent in natura accidentali : quia ista nequit esse in Deo sicut in habente quod : non quidem per modum subjecti; cum subjecti ratio Deo repugnet ob imperfectionem receptionis a subjecto inseparabilem, ut proxime osten- dimus ; nec per modum suppositi; siqui- dem natura accidentalis est incapax sub- sistendi, ut liquet ex dictis in hoc dubio. Unde natura accidentalis nec in abstracto, nec in concreto potest de Deo ut res im- mediate habita praedicari : et subinde repugnat in hoc sensu Deum dici quan- titatem, vel quantum, et sic de aliis. Quod si Yerbum in Ghristo dicitur quantum ; non est denominatio, aut prsedicatio im- mediata; sed ratione humanse naturse, qua) immediate fuit assumpta,^et est subjectum quo quantitatis. DUBIUM VI. Ulrum natura assumpta habeat appetitum ad subsistentiam propriam sibi conna- turatem. etdivisio ^- Difficultatem istam proecedentibus appeti- annectimus, non ut admodum necessa- riam, sed tanquam illarum appendicem, quam videmus excitari communiter a Junioribus. Pro cujus decisione recolenda sunt, quaB diximus tract. 2, disputat. 1, dub. 4, ettract. 9, disputat. 6, numer. 3, D.Thom. um cum D. Thom. 1 p. quaest. 19, et qusest. 80, art. 1, et aliis locis observavi- mus, quod appetitus, in communi lo- quendo, non est aliud, quam inclinatio rei ad suum bonum. Et dividitur in ap- petitum innatum, ct elicitum. Innatus esfc propensio, sive inclinatio a Deo rebus in- dita, quoe absque praevia cognitione ten- dunt in propriam perfectionem : qualis est inclinatio levis ad locum sursum et gravis ad locum deorsum. Et hujusmodi appe- titus non constituit speciale genus, nec distinguitur ab ipsis rebus ; sed divagatur per omnia entia tam substantialia, quam accidentalia, et tam completa, quam in- completa : omnia quippe suo pondere in proprium bonum propendunt. Unde vel materiae primoe, quoe imperfectissima est, attribuit Aristot. 1 Physic. text. 82, ap- Aristot. petitum formarem : idemque tradunt com- muniter Philosophi, et recte expendunt N. Gomplut. abbrev. loco cit. disput. 3, N. Com- quoast. 7. Appetitus autem elicitus est p actus vitaiis, quo res tendit in bonum prius cognitum, et apprehensum sub ra- tione boni : unde constituit speciale ge- nus potentia3 consecutse ad potentiam co- gnoscitivam , et dividitur in appetitum rationalem, et sensitivum, ut communi- ter docent Philosophi in lib. de Anima, et ex professo tradit D. Thom. 1 part. quoest. 80. Praesens autem difficultas non extendi- Dubiura tur ad omnem appetitum tam innatum, S^JjJp quam elicitum, sed ad solum innatum re- appeti- vocanda est. Primo quia communis est eiicVtum. naturoe assumptee ad subsistentiam divi- nam : potest autem assumi omnis natura substantialis completa non solum intel- lectiva, sed etiam illa, quee cognitionis, et vitse sit prorsus expers, ut statuimus dub. 3, in qua manifestum est non reperiri ap- petitum elicitum, ut constat ex immediate observatis : unde proesens difficultas ad so- lum appetitum innatum reduci debet. Se- cundo," quia licet decerminaretur ad natu- turam intellectivam , aut cognoscitivam, qualis de facto assumpta fuit ad Verbum ; nihilominusmanifestum, et citracontrover- siamapparet, quod ista non appeteret appe- titu elicito subsistentiam propriam, quandiu terminaretur per divinam : quia in natura assumpta ad divinam subsistentiam nequit reperiri ulla inordinatio vel in judicando, vel in appetendo : esset autem contra or- dinem rectae rationis, quodnatura assumpta ad subsistentiam divinam judicaret sibi convenientem subsistentiam propriam, il- lamque appeteret. Gum enim propria sub- sistentia nequeat cum divina in eadem natura componi, ut ostendimus dub. 2, in judicio, approbatione, et appetitu circa sub- 214 DE INCARNATIONT.. Divisio appeti- . lus innati. '.iLiam propriaui clauderetur reprobatio, et abjectio subsistenthe divinse : quod nc- (|uit non esse inordinatio, ct porversitas ; cum evidcns sit pncdictam subsistentiam osse in sc maximum bonum pra3 omnibus creatis : ot afferre natura) assumpta3 excol- lentissimam perfoctionem. Unde supposito, quod natura assumpta nequoat appotere subsistcntiam propriam appetitu elicito , videndum ost, an illam appetat por inna- tum : circa quem proinde prassens difticul- tas procedit. 78. Dividunt autem communiter Philo- sophi appetitum innatum in dosiderium, et fruitionem, sive complacentiam. Non quia luec proprie accepta locum habeant in natura non cognoscitiva, seu suapte praecise vi, aut naturali pondere in bonum propendente : sed quia dicuntur tales pcr analogiam ad appetitum elicitum, seu pro- prie acceptum, in quo illidiversi modi pro- peusionis concurrunt. Experimento quippe deprehendimus, quod in bonum, quod co- gnoscimus absens, consequi tamen possi- bile, ducimur per desiderium : illud vero, quod prassens habemus amplectimur per fruitionom, aut complacentiam. Sic igitur natura appetens per innatam propensio- nem, si tendat in bonum absens, dicitur illud desiderare : si autem illud possideat, dicitur illo frui, et in eo quiescere. Unde D.Thom. D. Thom. 1 p. quaast. 19, art. 1, inquit : Quselibet res per suam formam naturalem hanc habet habitudinem, ut quando non ha- bet ipsam, tendat in eam ; et quando habet ipsani, quiescat in ea : et hxc habitudo in rebus careniibus cognilione vocaiur appeti- tus naturalis Unde vulgo dicitur materiam respicere formas, quas non habet, appetitu desiderii, eas vero, quas habet, appetitu fruitionis, et complacentise : et e converso non dlcitur desiderare formas, quas habet, nec illis frui, quas nondum possidet. Quoe diversitas duo nobis declarat. ad qua3 atten- dere oportet in prasenti, et similibus dif- hcultatibus. Primum est appetitum innatum non csse (ut quidam falso imaginantur), adsequate solam, et nudam entitatem rei appetentis. Alioquin sicut illa ros semper est eadem entitative, sic etiam semper dicereturappe- tere, eteodem appetitus genere, autmodo. Quod esse falsum liquet : nam materia for- mam, quam non possidet, appetit appetitu desiderii : ubi autem illam recipit, desido- rium ejus deponit, et incipit illam recipere appetitu fruitionis , seu complacentiaB . Duo obser- vanda in liac difficul- tate. Idemque apparet in gravi, quod priusquam porvoniat ad centruin, in ipsum propertdit por dcsidorium : scd ubi illud consoquitur, jam non propendit, sed in oo quiescit. Im- portat itaque appetitus innatus entitatom, rei appctentis non utcumque, sed in recto et connotando in obliquo tum bonum ap- petitum, quam dispositiones ad iilud, at- que influxum agentis. Nam priedictus appetitus ost quidam ordo practicus appe- tontis in bonum, qui proindo a similibus non prajscindit, sed ea potius necessario concernitsaltem in obliquo. Et quiarcctum in esse recti variatur ex sola connotatione diversi obliqui; proptoroa natura non dici-p tur eodem modo appetcrobonum, sed juxta diversam ipsius, et dispositionum, atque aliarum causarum occurrentium connota- tionem, ut exemplis proxime adductis sa- tis liquido constat. Unde si praidicta con- notata penitus deiicerent, in natura non daretur appetitus, sed ad summum mera capacitas, autpotentiaobedientialis. Secun- dum est, quod ubi natura non comparatur ad aliquod bonum per modum illud deside- rantis, vel per modum quiescentis in eo, non dicitur ullo modo illud appetere, nam cum appetitus innatusdividaturada^quate in appetitum per modumdcsiderii, et appeti- tum per modum f ruitionis, et quietis ; nega- tis desiderio, et fruitione, impossibile est, quod vera ratio appetitus salvetur : negatis enim omnibus membris dividentibus, ne- gatur divisum ; quod in illis, aut eorum aliquo salvari debet, ut satis ex se liquet. L Resoluiio difficultatis juxla communiorem sententiam. 79. Dicendum est naturam creatam as- sumptam ad subsistentiam divinam non appetere subsistentiam propriam. Hanc assertionem jam insinuavimus tractat. 10, disputat. 5, numero quarto, illamque tuen- tur communilcr Theologi, et pnesertim Thomistas. Gajet. in hac quaostione articul. 2 ad 1 dub. Medina art. 1, dub. 2. Al- varez disputat. 2, numer. 4, ot disputat. 27, num/2. Joannes a S. Thom. dispu- tat. 7, articul. 2. Gonet. disputat. 9, ar- ticul. 6. N. Laurentius controv. 3, § 3, num. 73. Joannes Prudent. tract. 3, dis- putat. ult. dub. 1, section. 3. Suaroz dis- putat. 8, sect. 3, et alii plures. Probatur primo ratione desumpta ex immediate proe- notatis : Ctfjclan. Medina. Atvarcz. Joann. a S.Thom. Gonet. N. Lau- rent. Joann. Prodent. Suarez. Prima ratio. DISP. IX, DUB. VI 215 notatis : quoniam natura assumpta ad sub- sistontiam divinam non appetit propriam suhsisteiUiam vel appotitu fruitionis, vol ap- potitu desiderii : ergonullo modo illam ap- pctit. Consequontiapatet exdictis. Et ante- cedcns quoad primam partem ost evidens ; nam fruitio est circa bonum pra3sens pos- sessum : natura autem assumpta non babot de pnescnti subsistentiam propriam, noc illam possidet : ergo non appetit illarn ap- petitu fruitionis. Quoad secundam vero suadotur : quia omne desiderium fundatur in aliqua indigentia : sed natura assumpta nullam habet indigontiam subsistentiye pro-> prie : ergo illam non appetitappotitu desi- dorii. Probaturminor: quianaturainprimis non indiget subsistcntia propria quantum ad perfectionem ; siquidem omnis perfectio subsistentia^proprirepraBhabetureminentio- ri modo, et excolientiori augmento in sub- sistentia divina : nec illa indiget ad sui conservationem ; cum subsistentia divina terminet, et compleat naturam assumptam inamissibiliter : ergo natura assumpta nuilamhabet indigentiam subsistentisepro- pria). Bffu- Dices illa indigere, ut perficiatur modo proprio, et sibi connaturah : quem minime praestat subsistentia divina; licet terminet perfectiori modo, et communicando ma- jorem perfectionem. Sufiicit enim carentia subsistentioe proprise secundum suam pecu- liarem rationem, ut fundet desiderium ip- sius quantum ad eam specialem rationem habendse. Sicut licet anima rationalis con- tineat eminontiori quadam ratione omnos formas inferiores, et majorem materise af- ferat perfectionem ; nihilominusnon exclu- dit hujus appetitum ad alias formas : quia habendo animam rationalem non possidet alias formas secundum suasjrationes par-. ticulares. JSSn" 80, Sea" ll0c ninn est' et *evi man^clis- pellitur : quoniam omnis appetitus natu- ralis est ad bonum sub ratione boni, ot porfocti : sed quidquid perfectionis, et bo- nitatis est in subsistentia creata, continetur in subsistentia divina, et pcr illam com- municatur : ergo natura assumpta ad sub- sistentiam divinam nullumhabetappetitum subsistentia) proprise. Bst itaque conside- randum in subsistentia propria, et in modo peculiari, ac naturali, quo naturam termi- nat, illud quod est perfectionis, et illud quod dicit imperfectionis. Et quidem si prius illud consideretur, nihil est in sub- sistentia propria, quod non prastet emi- ncntor formalitor subsistentia div-ina : lia- bet onim eminentor formaliter, quidquid bonitatis est in creata. Si vcro considerotur posterius; fatemurnon omnia subsistoniia: creatao contineri, et prsBhaberi in divina : quia certum est hanc nullam dicere imper- fectionem. Cum ergo appetitus feratur in bonum, quatenus bonum est, non vero quatenus alias habot sibi adjunctas aliquas imperfectiones : plane sequitur naturam terminatam per subsistentiam divinam ni- hil posse appetere in subsistentia propria, quod in divina non habeat, atque ideo ni- hil propria? subsistentiee appetere. Et sic reintegratur ratio superius facta : quoniam omne desiderium innatum in aliqua indi- gentia perfectionis fundatur : naturaautem terminata per subsistentiam divinam nul- lam habet indigentiam perfectionis, quam a subsistentia propria mutuari posset : quidquid enim perfectionis in subsistentia propria relucet, prsehabetur, et communi- catur per subsistentiam divinam : et quid- quid non prsehabetur, et communicatur per divinam subsistentiam, perfectio non est, sed imperfectio : qua non indiget, et quam naturaliter non desiderat natura creata, sed magis propulsaret, si posset : ergo preedicta natura terminata per subsistentiam divi- nam nullo modo appetit, aut desiderat propriam. Id vero, quod dicitur de anima ratio- Motivum nali, minime urget : tum quia licet hasc e^^s contineat formas inferiores eminentia se- cundum quid, et quantum ad omnes gra- dus communes, quos praedicta anima in se unit ; non tamen eminentia simpliciter tali quantum ad specificas, et individuales alia- rum formarum rationes : has enim nec prsehabet, nec communicare potest mate^ riae : quippe ad hoc desideratur perfectio infinita, sive ad nullum genus, et speciem determinata, Unde licet materia habeat animam rationalem , adhuc non habet quidquid perfectionis roperitur in aliis for- mis : et consequenter habet privationem , et indigentiam talis porfectionis ; quam proinde potest appetere appetitu innato de- siderii. Tum etiam quia matoria non tam respicit formam propterperfectionem, quam habet in esse rei, quam propter illam se- cundum illud, quod dicit in esse formoe, sive in informando, actuando, et conser- vando materiam in suo esse : licet autem anima rationalis sit aliis formis perfectior in esse rei, non tamen in esse formeo, et actus materiie : constat enim alias formas, \Mf> DR INCARNATIONtt. v. g. cce4orum, elementorum, et mctallo- rum egere paucioribus dispositionibus, et esse iirmiores, ac diuturniores in infor- mando : quocirca materia informata per animam rationalem adliuc appetit alias formas, ut conservetur in suo esse, quod a sola anima rationali habere non potest, ut N. Com- recte declarant N. Gomplut. disp. supra Plut- cit. num. 38. Subsistentia vero divina ex una parte continet, et prsestat quidquid perfectionis est in subsistentia creata : et ex alia parte terminat naturam creatam inamissibiliter non minus, quam subsis- tentia propria : unde nullam relinquit in natura terminata indigentiam, ac subinde nec desiderium aut appetitum subsistentice proprise. Potestque id declarari retorquendo exemplum oppositum : nam si anima ra- tionalis prasstaret omnem perfectionem , quam communicant alia3 formee ; et si in- formaret inamissibiliter; materia habens animam rationalem nullo modo appeteret alias formas : quippe quae illis nullo modo indigeret, nec ad sui perfectionem, nec ad sui conservationem. Gum igitur subsisten- tia divina habeat, et praebeat, quidquid perfectionis est in subsistentia creata et aliunde informet non minus inamissibili- ter, quam illa ; plane sequitur naturam creatam terminatam subsistentia divina nullam habere indigentiam subsistentise propriee, atque ideo illam minime appe- tere. Co.ifir- 81 , Gonfirmatur primo, et explicatur am- plius vis nostra3 rationis : quia appetitus proprius natura3 in ordine ad subsistentiam convenit ei in ratione terminabilis per il- lam : sed natura creata terminata per sub- sistentiam divinam nullum habet in ratione terminabilis appetitum desiderii in ordine ad subsistentiam propriam : ergo nullo modo appetit praedictam subsistentiam. Probatur minor, quia natura in ea ratione, in qua satiatur, nullum habet appetitum desiderii ; siquidem istud ordinatur ad sa- tiandum appetitum : sed appetitus naturaB creatse terminatse per subsistentiam divi- nam manet in ratione terminabilis omnino satiatus : ergo talis natura in ratione ter- minabilis nullum habetappetitum desiderii. Minor hujus secundi syllogismi, in qua po- terat esse difficultas, ostenditur : quoniam vis, aut capacitas finita in ratione termina- bilis satiatur per terminum simpliciter infi- nitum : quippe hic non solum ada^quatesed praBdictamterminabilitatemexcedit : sedvis, aut capacitas, quam habet natura creata in esse terminabilis, est simplicitor finita; vis autem terminans, quam subsistentia divina importat, est simpliciter inlinita : ergo ap- petitus naturce creatae in ratione termina- bilis satiatur simpliciter, cum talis natura terminatur per subsistentiam divinam. Si- cut quia anima in ratione beatiiicabilis est finita, et Deus in ratione boni est simplici- ter infinitus; satiatur virtus animse in esst> beatificabilis, cum possidet Deum sum- mum bonum. Gonfirmatur secundo : quia natura ter- Alia. minataper subsistentiam divinamnon mi- nus satiatur in ratione terminabilis, quam si terminetur subsistentia propria : sed natura terminata per subsistentiam pro- priam ita satiatur, ut non appetat, aut desideret subsistentiam aliquam : ergo na- tura terminata per subsistentiam divinam ita satiatur, ut nullam desideret subsisten- tiam : et consequenter non appetit appetitu desiderii subsistentiam propriam. Utraque consequentia patet ex praemissis. Et minor est certa : tum quia quodlibet terminabile satiatur, et adaequatur cum suo proprio termino : ergo cum illum habet, nullum in ratione terminabilis habet appetitum desiderii. Tum quia appetitus innatus , cum sit omnino naturalis, commensuratur eidem naturse, et ipsius facultati naturali : sed non est possibilis naturaliter alia sub- sistentia, quae possit obvenire naturae pras- ter propriam : ergo cum illum habet, non appetit appetitu desiderii aliam subsisten- tiam. Major denique, in qua poterat esse difficultas, ostenditur : quoniam satiatio terminabilis in esse talis fundatur in per- fecta sui terminatione : sed natura creata non minus perfecte terminatur per subsis- tentiam divinam, quam per subsistentiam propriam : quandoquidem subsistentia di- vina est perfectior simpliciter tam in esse rei, quam in esse termini ; quippe termi- nans perfectissime, id est, seclusis omni- bus imperfectionibus, ut nullus negare audebit : ergo natura creata terminata per subsistentiam divinam non minus satiatur in esse terminabilis, quam si terminaretur per subsistentiam propriam. 82. Secundo probatur eadem assertio ab Secim- inconvenientibus, quoe consequuntur con- aSg"^0_ trarium dicendi modum. Nam in primis nis infertur prscdictum appetitum esse frustra- i"n??' neum, et lnutilem : quod est absurdum : abincon- sequela ostenditur : nam ille appetitus na- vejJ[^nl,ij turalis dicitur frustraneus, et inutilis, qui per nullam naturas facultatem adimpleri, sive DISP. IX, DUB. VI. 217 SIO. sive ad exercitium possessionis reduci va- let ; siquidem non valet assequi suum fi- nem : hujusmodi autem essct appetitus, quem natura terminata per subsistentiam divinam haberet ad subsistentiam pro- priam : nulla enim esset in natura facultas, ut reduccretur ad exercitium consequendi talem subsistentiam : quippc ad hoc opus esset auferre a natura subsistentiam divi- nam ; quod excedit totam facultatem na- turae : ergo ille appetitus ad subsistentiam propriam, si daretur, esset frustraneus, et inutilis. Falsitas autem consequentis est manifesta : quia appetitus naturalis, sive innatus est indictus a Deo auctore naturae ; qui similes rebus imprimit inclinationes, ut suos fines consequantur : Deus autem nihil frustra, et inutiliter operatur, ut ex se liquet. Everti- ]S[ec satisfacit dicere prsedictum appeti- qmcdam tum in natura assumpta non esse frustra- ^cfn11" neum : Qu^a sa^s est, quod possit impleri vel in aliis naturis, vel in alio statu. Sicut non dicitur esse frustra praedictum appeti- tum in materia informata peranimam bea- tam : nec dicitur, quod in Beatis est fruslra potentia generativa. Hoc, inquam, minime satisfacit : nam modo non agimus de ap- petitu naturaein communi, aut secundum se consideratae, sed de appetitu hujus de- terminatae naturae, terminata per subsis- tentiam divinam : in hac autem si con- servaretur appetitus desiderii ad propriam subsistentiam, frustraneus omnino esset : tum quia impleri per facultatera naturae non posset, ut proxime dicebamus : tum quia appetitus non dicit meram potentiam speculative, aut signate consideratam, sed ordinem practicum ad bonum desideratum : qui ordo minime datur, ubi non est facul- tas finem consequendi. Nec oppositum pro- bant exempla in contrarium allata : nam quod ad materiam attinet, ubi informatur per animam beatam, disponit desiderium ad alias formas. Nam cum materia illas appetat ad sui conservationem; et anima in statu beatifico informet inamissibiliter ad instar formae coelestis ; materia tali formae informata non appetit deinceps alias for- mas : sicut nec constituta sub forma coeli. Quod autem pertinet ad potentiam genera- tivam in Beatis, conservatur quidem in il- lis; quia respicit actum sibi corresponden- tem objective, et sccundum se possibilem : quod ad rationem potentiee absolute sufficit. Sed appetitus supra potentiam hujusmodi addit ordinem practicum, et indigentiam ex parte appetentis : quae quia ces?ant in statu beatitudinis. Et propterea Beati nul- lum habent appetitum generandi, licet po- tentiam retineant : esset enim praedictua appetitus frustraneus ; cum generatio ibi necessaria non sit ad conservandum spe- ciem. Et hoc modo se haberet appetitus ad subsistentiam propriam, si conservare- tur in natura assumpta ad divinam, ob eandem proportionabiliter rationem, ut su- pra ostendimus. 83. Deinde inferretur praedictum appe- Aiiud titum, si foret, esse inordinatum, sive per- a(1busJJ,r~ versum. Quod minime dici potest : nam omnis appetitus innatus est naturalis, sive inditus ab auctore naturae ; atque ideo de- bet esse immunis ab omni inordinatione, quippe quae in praedictum auctorem, Deum videlicet, minime reduci valet. Sequela vero ostenditur : tum quia naturam termi- natam subsistentia divina appetere subsis- tentiam propriam, est appetere saltem vir- tualiter separationem a subsistentia divina, sive appetere non esse in Deo : cum enim terminari simul utraque subsistentia, sit impossibile, ut dub. 3 probavimus : for- male desiderium subsistentiae proprioe est virtualis abjectio, sive repudiatio subsis- tentiae divinae : sicut quia lapidem esse in centro, et esse in loco sursum sunt inter se incompossibilia ; appetitus lapidis ad centrum est saltem virtualiter recessus a loco sursum, et fuga ab illo. Nemo autem negabit, quod recessus, et repudiatio sub- sistentiae divinae sit perversitas, et inordi- natio; cum talis subsistentia sit maxima perfectio naturae, et huic sit maxime con- veniens Deo, quantum fieri potest conjungi. Tum etiam quia minus bonum arTerens privationem majoris boni inducit rationem mali : sed subsistentia propria est minus bonum, quam subsistentia divina, et ne- cessario affert exclusionem illius ; ergo si natura terminata per divinam appeteret pro- priam, appeteret quandam rationem mali, in quo appetitu nequit non esse inordina- tio, et perversitas. Nec refert dicere cum Vazquez hunc Effu- discursum solum habere locum in appetitu v|zu™z elicito, qui cognitione regulatur, et potest prMciu-' eligere illam praelationem, sive appetere dltur- cum eo comparationis modo : sed non urgere in appetitu innato, qui aliud non est, quam pondus naturae ad sibi propria, praescindendo a proelatione super alia bona. et ab aliis accidentaliter occurrentibus. Non, inquam, hoc infert : tum quia appe- 218 [)K LNCA.RNATIONK. Liuis eliciius declarat conditionem appetitus innati : sed si natura intollectiva terminata pcr subaistentiam divinam appetcret clicite subsistentiam propriam; co ipso hanc illi praeferret, et incurroret inordinationcm pcr- versam : ergo pariter si natura illam appetit inordinate praefert virtualitcr sub- sistentiam propriam divinae, et cum eadem inordinationc se gerit : quippe eadem inae- qualitas objectiva utrobique occurrit, licct diverso modo appetatur, videlicet cum co- gnitione, et sine illa. Tum etiam, et prae- cipue quia licet natura appetens appetitu innato non moveatur a cognitione, nec per illam regulet suas inclinationes ; nihilomi- nus auctor naturao cognoscitivus est, et mo- vet naturam ad fines preecognitos, et prse- intentos : sednullusagenspercognitionem, et ordinate procedens movet ad minus bo- num cum privatione majoris; et si ita moveret inordinate se gereret, ut proxime arguebamus : ergo si natura assumpta ad subsistentiam divinam appeteret appetitu innato subsistentiam propriam ; Deus illam movens, et illum appetitum, sive inclina- tionem imprimens inordinate procederet, quod est omnino faisum, et impossibile, Uitimum 34 m Denique inferretur naturam assump- veniens. tam ad subsistentiam divmam pati violen- tiam, et esse in statu violento. Quod est manifeste absurdum ; cum natura maxime perficiatur per talem assumptionem. Se- quela vero ostenditur : quia naturam pati violentiam est privari eo, quod naturaliter appetit, et frustrari ipsius appetitum : si autem natura terminata per subsistentiam divinam appeteret appetitu innato subsis- tentiam propriam; privaretur eo, quod r naturaliter appeteret, ut ex ipsis terminis liquet; ejusque appetitus esset frustraneus cum non posset subsistentiam propriam cum divina conjungere : pateretur ergo violentiam, et esset in statu violento. Rc-spon- Nec satisfacit, si cum eodem Vazquez Vazquii respondeatur ad violentiam requiri, quod co"[rta" passum resistat active, et non sufficere repugnantiam passivam. Natura autem as- sumpta non resistit active, sed ad summum habet quandam passivam repugnantiam propter naturalem inclinationem ad subsis- tentiam propriam. Id, inquam, minime satisfacit : nam resistentiam passivam suf- ficere ad conceptum violentiae , suppositis aliis conditionibus, ostendimus cum com- muni sententia tract. 10, disp. 5, num. 3. Nam omne, quod est contra inclinatio- nem naturae, violenturn est : ratio autem tur. natursB aon requirit principium activum; s(>d sullicit, quod sit passivum : unde ma- teria prima, quae nullo modo agit, natura quaedam est, ut rd-te probant N. Complut x. Com- abbrev. in lib. Physic. diip, 7, quffisfc. 2, g Plat' 1 ; crgo ad rationem violenti non sequitur, quod sit contra impetum activum passi, sed satis est esse contra ejus inclinationem. Et profecto si materia prima poneretur absque omni forma substantiali, vel si na- tura completa constitneretur absque omni subsistentia, absque dubio essent in statu violento : et tamen nihil ibi foret praeter repugnantiam passivam : ha3C igitur sufticit ad rationem violentiae. Unde prcedicta via minime vitari posset, quod natura assumpta esset in statu violento ; si haberet appetitum ad subsistentiam propriam. — Melius de- clinari valeret praedictum inconveniens, si diceretur Deum non posse inferre rebus violentiam proptcr earum perfectam sub- jectionem ad ipsum, ut statuimus tract. et disput. citatis , dub. 2. Sed praedicto effugio uti non valet ille Auctor, qui oppo- situm docet 1, 2, disputat. 25, cap. 4. Unde merito adversus illum urgemus in- conveniens objectum. § n Respondelur argumentis conlrari$ opinionis. 85. Oppositam sententiam defendunt Scotus quodlib. 19, qusest. 3. Vasquea. Sco'.us. disp. 34, cap. 2. Gabrera in praes art. 1, cabreral disp. 8, concl. 3, et alii. Pro qua arguitur l grgu- primo : quia appetitus innatus non est meHtuia* aliquid distinctum a natura, sed c>t natura ipsa uthabens commensurationem, et pro- portionem cum aliquo bono : atqui natura creata secundum se importat hujusmodi proportionem, et commensurationem cum subsistentia sibi propria : ergo appetit ipsam per suam entitatem, et absque ali- quo sibi superaddito per modum actus se- cundi, et operationis : cum igitur natura creata, licet assumatur ad subsistentiam divinam, conservet propriam entitatem ; sequitur quod ita assumpta conservet ap - petitum, et in subsistentiam sibi connatu- ralem propendat eadem sibi innata incli- natione. Gonfirmatur : quia natura assumpta est ConGr- ejusdem rationis cum aliis naturis non assumptis : ergo habet easdem naturales inclinationes : sed alia) natura non as- sumptae inclinant appetitu innato in sub- sistentias matio. DISP IX, DUB. VI. 219 sistentias sibi proprias ; ergo pariterna,- Lura assumpta appetit naturaliter suam propriam subsistentiam. Nec satis erit di- cere cum Gajetano naturam assumptam esse ejusdem rationis cum aliis quantum ad speciem, et secundum se, non veio quoad terminationem : quia assumpta ter- minatur subsistentia divina, alia) autem per subsistentiatn creatam. Nam contra est : quia inclinari ad terminationem con- venit natura^ secundum se : atque ideo omnes naturae, quae sunt ejusdem speciei inclinantur ad eandem terminationem : sed inclinatio ad eundem terminum nequit satiari nisi per terminum ejusdem ratio- nis : ergo natura assumpta non satiatur per terminum subsistontia) divinae , sed adhuc conservat inclinationem, sive ap- petitum innatum ad subsistentiam pro- priam. Ad argumentum respondetur ex praeno- tatis num. 78, appetitum innatum non con- verti adsequate cum entitate rei appetentis : licet enim ex parte recti cum illa coinci- dat, nihilominus ex parte obliqui alia con- notat, et juxta eorum variationem diversi* ficatur. Idque evidenter liquet in hac eadem materia : nam ut Adversarii opinantur, natura assumpta appetit appetitu desiderii innati subsistentiam propriam, quam non habet : et tamen si illam consequeretur, non eam appeteret desiderio. Cum igitur natura in utroque statu sit eadem, et ejus appetitus varietur; plane convincitur ap- petitum innatum non esse solam entitatem naturae, secundum se consideratse, sed ali- quid aliud importare saltem ex parte obli- qui. Unde licet natura assumpta conservet eandem entitatem, et capacitatem, quam habet secundum se; non inde infertur, quod habeat eundem appetitum : quia su- pra entitatem addit terminationem per suh- sistentiam divinam, qua satiatur in esse terminabilis, ut ostendimus num. 81, et ideo non .appetit alium terminum. Kt profecto si argumentum hoc esset alicujus ponderis, eodem modo convinceret appeti- tum innatum esse insatiabilem : quia non distinguitur a rerum entitatibus : unde eis manentibus, maneret semper idem appeti- tus. Id vero est plane absurdum : quoniam omnis appetitus naturalis est in ordine ad aliquem terminum ; qui si possideatur, eva- cuet appetitum. Haec autem possessio ali- quando trahit formaliter terminum, ali- quando vero trahit ipsum Winentialiter secundum perfectam rationem, ut in pra> senti naateria contingere constat ex supra dictis : et qualibet iatione fiat, appeti- tum explet, et satiat, ac perinde excludit. .luxta quam doctrinam vel negamus abso- lute majorem argumenti, vel ea, et aliis proemissis in hoc sensu distinctis, negamus ultirnam consequentiam : cum enim appc- titus aliquid importet praeter entitatem rei appetenlis; non sequitur, quod si natura assumpta conservat eandem entitatem, con- scrvet etiam eundem appetitum. Unde ad confirmationem diccndum est Confir- optimam esse responsionem Cajetani : mi[l°- nam cum appetitus naturalis non sit sola entitas rerum secundum se , minime tol- litur omnes naturas ejusdem rationis se- cundum se habere appetitum eundem : satis enim est ad hujus variationem, quod varientur naturarum terminationes. Idque manifeste convincitur ipso Adversario- rum discursu : quia natura assumpta, et non assumpta sunt ejusdem rationis; at- que ideo, si illorum ratio probat, habent eundem appetitum : sed natura non as- sumpta non habet appetitum desiderii erga propriam suhsistentiam; cum illam actu possideat : ergo natura assumpta non appetit appetitu desiderii subsistentiam pro- priam : vel vice versa, si natura assumpta, sive non habens suhsistentiam propriam, illam innato appetitu desiderat; sequitur naturam non assumptam, sive habentem subsistentiam desiderare illam : quod plane est ridiculum, cum actu illam pos- sideat. Fateantur itaque oportet, quod appetitus non coincidit adsequate cum entitate rerum secundum se accepta : at- que ideo, quod minime infertur aliqua habere eundurn appetitum, quia sunt ejus- dem rationis secundum se : sed sufficere ad variationem appetitus in esse talis, quod naturoe diversificentur secundum ter- minaiionem, ut respondet Cajetanus. Im- pugnatio autem hujus responsionis eidem confirmationi inserta non urget : quia licet inclinatio naturse secundum se sit ad eun dem terminum, nempe ad subsistentiam propriam; satiari tamen potest vel per subsistentiam propriam formaliter talem, vel per subsistentiam divinam, quae emi- nenter contineat propriam, et quidquid in ea est perfectionis. Hujusmodi enim subsistentia est eminenter propria, et ejus- dem rationis eminentialiter quantum ad omnia, quse dicunt perfectionem, et sunt terminus appetitus, ut supra ostendimus. Unde divina subsistentia terminantc na- 220 1)10 INCARNATIONE. Heplica, Confir- matur. Diruiiur riiplica. Et con- fnmatio. turam, haoc naturalitor satiatur, ot quasi obliviscitur, ac despicit propriam. 86. Sed instabis : quia appetitus nequit naturalitcr quiescere in eo ad quod natura- liter non movetur, nec inclinat : sed ap- petitus naturee creawe non tondit , nec ordinat ad subsistentiam divinam ; ergo nequit in preedicta subsistentia, quarnvis naturoe concedatur, naturaliter quiescere : atque ideo adhuc tendet, et inclinabit ad suam propriam, et connaturalem subsis- tentiam. Coetera constant. Et minor in qua poterat esse difficultas, est certa : quoniam subsistentia divina est supra om- nes vires, et exigentiam naturae : sed nihil naturaliter tendit in id, quod ejus vires, et exigentiam excedit : ergo appe- titus naturoe non movet, nec inclinat ad subsistentiam divinam. — Confirmatur, et explicatur : quia subsistentia divina non terminat naturam secundum poten- tiam naturalem, sed solum secundum po- tentiam obedientialem : ergo non complet, et actuat potentiam naturalem, sed obe- dientialem : ergo potentia naturalis (ac su- binde, et naturalis appetitus) adhuc manet inexpleta, et famelica subsistentiee propriae. Ad replicam respondetur negando ma- jorem : quia optime fieri valet, quodaliquid sit perfecte satiativum naturae, et expleat ejus appetitum, licet natura ad illud non tendat proptor ipsius supra illam exces- sum : quia continere potest eminenter ter- minum, ad quem natura movetur, et eidem preestare , quidquid iste preestare posset seclusis imperfectionibus. Et ita contingit, cum natura assumitur ad subsistentiam di- vinam : licet enim ad eam naturaliter non inclinet, ea tamen habita ejus natu- ralis appetitus quiescit, ac satiatur : quia in ea habet, quidquid perfectionis haberet a subsistentia propria, in quam praecise collimabat connaturaliter, ut § preeced. explicuimus. Sicut etiam appetitus beati- tudinis naturalis quiescit, et cessat per possessionom supernaturalis beatitudinis, in qua illa eminenter continetur. Et ratio generalis est : quoniam natura priusquam afficiatur aliquo supernaturali, nequit per vires proprias ad ipsam moveri; cum sit supra illas vires. Ceeterum cum bonum su- pernaturale possidetur continens eminenter omnem boni naturalis perfectionem ; sup- plet eminenter ejus vices : atque ideo non minus satiat, evacuatque naturalem ipsius appetitum , ac si ipsum bonum naturale formaliter adesset. — Unde ad confirma- tionem negamns utramquo consoquen- tiam : tum quia licot natura non termine- tur, et actuetur per subsistentiam divinam ratione potentiee naturalis, eed obodientia- lis ; nihilominus ipsa potontia naturalis satiatur posita terminatione subsistentiec divinee secundum potontiam obedientia- lom : quia jam non inclinat ad subsiston- tiam propriam; cum habeat majus bonum, et perfectiori modo satians, sicut et com- plens, et tcrminans, ut proxime explicui- mus. Tum etiam quia appetitus naturalis non inclinat primario ad subsistentiam propter perficiendam proecise solam natu- ralem potentiam, sed propter perfectionem absolutam totius naturae , et compositi. Unde his perfectis simpliciter per subsis- tentiam divinam non minus, sed longe magis, quam per subsistentiam propriam, cessat talis appetitus. 87. Arguitur secundo (et potest esse 2argu- replica contra preecedentem doctrinam), menlunu nam ideo posita terminatione per subsis- tentiam divinam, cessaret appetitus inna- tus naturae ad subsistenliam propriam , quia illa est simpliciter perfectior, quam heec : sed heec ratio est nulla : ergo na- tura assumpta ad subsistentiam divinam conservat appetitum innatum ad subsis- tentiam propriam. Probatur minor : quo- niam plura , quae habent formam , aut modum ordinis superioris, et simpliciter magis perfecti, retinent appetitum ad ea, quae sunt minus perfecta, sibi tamen natu- raliter convenientia. Quod liquet exem- plis : nam in primis anima rationalis est simpliciter perfectior omnibus formis cor- poreis, et superioris ordinis ad ipsas, con- tinetque eminenter omnium inferiorum perfectiones : et nihilominus materia in- formata per animam rationalem retinet appetitum naturalem ad tales formas. Deinde visio Dei in se ipso est perfectis- sima omnium cognitionum, quas intel- lectus de Deo habere potest : et tamen intellectus videns Deum in se ipso, et per se ipsum adhuc naturaliter desiderat co- gnoscere illum per effectus, qui est modus eidem connaturalis. Denique modus es- sendi independenter a subjecto est longe nobilior, quam modus essendi in subjecto : quo non obstante accidens separatum a subjecto conservat appetitum essendi in illo. Ergo forma, aut modus eminens, et perfectior non excludit appetitum innatum subjecti ad formam, et modum sibi conna- turales : licet longe imperfectiores. Respondetur DISP. IX, DUB. VI 221 Respondetur rationein adaequatam ob quam natura terminata per subsistentiam divinam non habet appetitum innatum ad propriam, non fundari in quolibet excessu perfectionis ; sed in eo, qui tantus est, ut subsistentia divina contineat, et pracstet omnem perfectionem, quam propria com- municat, et secundum quam posset termi- nare appetitum naturae in esse termina- bilis. In quo sensu legitima est praedicta ratio, ut § pra^ced. expendimus : et in eodcm concessa majori argumenti, nega- mus minorem. Ad cujus probationes di- eendum est ea, quae per sui exhibitionem non evacuant appetitum formae, aut modi inferioris, non continere illa adaequate se- cundum omnem rationem perfectionis , quam dicunt, ut supra jam diximus num. 80, et magis constabit occurrendo singulis exemplis, quaein contrarium afferuntur. Ad primum constat ex dictis loco citato, quod anima rationalis nec continet formas infe- riores secundum suas differentias speci- ficas et individuales ; nec informat mate- riam inamissibiliter , sed dependenter a dispositionibus corruptibilibus. Unde ma- teria habens animam rationalem adhuc appetit alias formas, tum ut perficiatur per peculiares eorum differentias, tum ut conservetur in esse. Aliter autem contin- geret, si anima praestaret quidquid com- municant aliae formae, et materiam inamis- sibiliter informaret : tunc enim materia frustra appeteret alias formas. Et hoc pos- teriori modo se habet subsistentia divina ad naturam, quam terminat : nam et proestat omnem perfectionem, quam praes- taret subsistentia propria, et se inamissi- biliter communicat. Ad secundum respon- detur satis probabile esse, quod intellectus videns Deum non appetat cognoscere Deum per creaturas, ut aperte significat D. Bernard. lib. 2 de considerat. cap. 2. Sed eo appetitu concesso, adest manifesta disparitas inter illud exemplum, et rem praesentem. Nam scientia beatifica, cum sit aliquid creatum, non continet omnino perfecte scientiam extra Yerbum, qua ad Dei notitiam ascendimus per effectus, ut proxime dicebamus de anima rationali comparata aliis formis. Ex quo ulterius oritur : quod scientia beata sit compossibi- lis in eodem subjecto cum alia scientia inferiori : quod minime haberct, si pra3s- laret eminenter formaliter omnem ejus effectum. Unde mirum non est, quod scientia beata permittat in suo subjecto appetitum alterius scientiae inferioris. Op- positum autem contingit in subsistentia divina terminante naturam creatam : quia et subsistentiam propriam continct adae- quate secundum omnem rationem perfec- tionis, quam dicit, et cum illa conciliari non valet : quocir£a excludit a subjecto appetitum illius. Ad ultimum dicendum est accidens separatum a subjecto non habere modum positivum essendi, per se, sed solum negationem essendi in subjecto, ut supra diximus num. 63. Quae negatio, vel modus essendi negativus est minus perfectus, et minus congruit accidenti, quam esse in subjecto. Et ideo accidens separatum appetit subjecto inhaerere. Idem- que proportionabiliter dici debet de anima separata : nam cum vere sit pars; perfec- tius esse habet in composito, quam extra illud. 88. Sed dices : sicut accidenti est me- RepUca lius esse in subjecto, quam extraillud; et sicut parti est melius esse in toto, quam extra ipsum : sic etiam ex genere melius est esse per se, quam esse in alio, et sub- sistere ex propriis, quarr subsistere ex alienis : sed natura completa per propriam subsistentiam subsisdt per se, et ex pro- priis ; natura vero terminata per subsisten- tiam divinam non subsistit per se, et ex pro- priis. sed subsistit in alio, et ex alienis, nempe in supposito assumente (quo dis- cursu supra a num. 12 ostendimus impossibile esse, quod natura retinens propriam subsistentiam terminetur per divinam) : ergo sicut accidens separatum a subjecto appetit esse in subjecto, et sicut pars existens extra suum compositum ap- petit esse in toto ; sic etiam natura creata terminata per subsistentiam divinam ap- petit terminari per subsistentiam pro- priam. — Et confirmatur : quia natura Conflr- creata appetit propriam subsistentiam, et malur- quatenus est terminus illam complens, et quatenus est modus illam informans : sed subsistentia divina licet habeat rationem termini complentis naturam : non tamen habet rationem modi illam informantis : ergo subsistentia divina non plane satiat naturam ; sed relinquit in ea appetitum ad propriam subsistentiam saltem sub con- ceptu modi informantis. Respondetur ad replicam omittendo prae- saiisfit missas vel eas distinguendo in sensu sta- replicae. tim explicando, et negando absolute con- sequentiam : nam subsistere per se, sive ex propriis solum est melius, quam subsis- 222 DE INCARNATIONE. Elidilur confir- inatio. terc iu alio, BlVfl ox alienis; ([uando coetera sunt pariu, Bt niodus csscn.li pcr *a>, ct ox propriis non continetur < miucntcr iu modo ossendi in alio, si\o subsistendi ox alionis quantum ad omnom pfeifectionettl , quam dicit. Bi autcm modus# subsistendi in alio, et cx alienis contineat omnem perfectio- ncm, quam pnestat modus subsistendi per sc, et ex propriis, melius simpliciter est natura) subsistere in alio, et ex alienis, quam subsistcre per se et ex propriis. Et quia subsistentia divina talis conditionis est, quod pra>tet eminenter, quidquid prgestat subsistentia propria, et aliquid , vel (ut verius loquamur) multum amplius : propterea magis simpliciter congruit na- tuno creata? : plusque perfectionis ei addit subsistere per subsistentiam divinam, quam subsistere per propriam : et consequenter sic terminata nullum appetitum ad pro- priam habet, sed ejus merito quasi obli- viscitur. Aliter autem contingit in exem- plis, quoe inducuntur in contrarium : nam csse accidentis extra subjectum non con- tinet eminenter esse in subjecto ; et esse partis extra totum non continet eminenter esse in composito : sed tales modi essendi sunt simpliciter imperfectiores, quam eo- rum oppositi : unde mirum non est, quod accidens, et pars separata appetant esse in subjecto, et in toto. Ad confirmationem respondetur natu- ram creatam appetere per se primo subsis- tentiam propriam, in quantum est termi- nus ipsam complens : et hanc esse rationem velut primariam finalizandi eum appetitum. Sed quia subsistentia creata ob suam im- perfectionem nequit terminare, nisi habeat rationem modi informantis : propterea na- tura respicit in sua subsistentia concep- tum modi informantis, non quidem per se primo, ted quasi ex consequenti, et secun- dario in ordine ad assequendum finem primario intentum, nempe sui terminatio- nem, et complementum. Cum autem sub- sistentia divina preestet naturae per modum termini, et complementi, quidquid prses- taret subsistentia propria, ut constat ex dictis, et ipsa confirmatio supponit ; ex- cludit ab ea appetitum propriie subsisten- tiae non solum secundum rationem termini complentis, sed etiam secundum conceptum modi informantis. Nam ubi aliquis appetit medium aliquod propter finem, si finem : consequatur independenter a medio, mini- me retinet medii appetitum, sed illum exuit. Sicut si quis appeteret medkinam propter sanit;itcm, Bt hanc obtinorot miraculoso indepondontcr a medicina, lunc dciiireps non appricrct. Sic Bfgo (juia natura appe- tit in propria subsisiciilia rationem modi informantis propter perfectionom tcrmini eam complentis ; ubi hanc tcrminationis pcrfectionem assequitur per subsistontiam divinam, dosinit appotere modum infor- mantem propria3 subsistentiye. Prassertim cum luoc ipsa informatio, si quam perfcc- tionem dicit, in terminatione per subsis- tentiam divinam eminenter contineatur. 89. Arguitur ultimo : quia natura habet 3argu- appetitum innatum ad illam perfectionom, wmum qua3 sccluso impedimento dimanat ad eadem natura : sed sublato impedimcnto subsistentige divimo, statim dimanaret a natura subsistentia propria : unde si hu- manitas dimitteretur a Verbo, suam sub- sistentiam, et existontiam consequoretur, ut supra diximus disp. pnoced. dub. 3, § 6 ; ergo natura terminata per subsistcntiam divinam conservat appetitum innatum ad subsistentiam propriam. Major proljatur : quia illa dimanatio nequit in alio fundari, quam in appetitu innato naturae ad suam perfectionem connaturalem. Respondetur hoc argumentum in plu- Soiutio ribus deficere. Nam in primis ejus major solum verificatur, ubi id, quod impedit naturoe perfoctionem ipsi connaturalem, est merum impedimentum prsedictae per- fectionis, ut contingit in impedimento gravis, ne moveatur ad centrum : secus autem contingit, si aliquid ita impediat connaturalem rei perfectionem. ut illam eminenter contineat, et perfectiori modo communicet, ut in prcesenti contingit : tum quippe nulla est ratio, ut natura ap- petitat perfectionem propriam formaliter acceptam, cum sit minus bonum compa- rative ad perfectionem, quam habct pcr formam superiorem, ut supra ponderavi- mus. 8i autem hujusmodi perfectio emi- nens auferatur, tunc se explicabit appetitus naturae erga perfectionem propriam, et conducet, ut ab ilJa dimanet talis perfcctio. Dcinde minor hujus argumenti est falsa : quia subsistentia, et existcntia non dima- nant a natura; cum eain non praesuppo- nunt esse in actu, ut recto probant N. Complut. abbrev. in lib. de Generat. disp. 15, quoest. G, num. 56, et supra fusius diximus loco in argumento relato. Cum autem vulgo dicitur, quod si humanitas dimitteretur a Verbo, consequeretur sub- sistentiam , et existentiam sibi connatu- rales, N. Com- plut. QU^ESTIO V. 223 rales; non cst scnsus, Yel saltem a fctfybis non admittitur, quod dimanarent per rc- sultantiam a natura : id quippc impossi- bile est tum proptcr rationem assi^natam, tum quiain illa ad;cquate non continentur. 8ed iierent iinmcdiato per actionem, qiue lmmanitatis subsistcntiam, et existedti&m produxit, ct quee in Deo cst, et ad ilios teruiinos, seclusa Verhi leiniinntione se extendcrct, ut explicuimus loco cit. et liic rcpcterc non oportct. . Q_UiESTI O V De modo unionis ex parte partium humance naturce in quatuor articulos divisa. Deinde considerandum de assumptione pdrlium liumanx naturse. Et circa hoc qux- runtur quatuor. Primo, etc. ARTICULUS I. Utrum Dei Filius debueril assvmere verum corpus? Ad primum sic proceditur videtur : quod Filius Dei noii assumpserit verum corpus. Dicitur enim Plnl. 3s quod in simHitudinem hominum factus est: sed quod est secundum veritatem, non dicilur esse secundum simili- tudinem : ergo Filius Dei non assumpsit verum corpus. Praiterea, Assumplio corporis in nullo derogavit di- gnitali divinitatis : dicit enim Leo papa in scrm. de nativit. quod nec inferiorem naluram consumpsit glon- licatio, nec snperiorem minuit assumptio : sed lioc ad dignitatem Dei pertinet, quod sit omuino a corpore se- paratus : ergo videlur quod per assumptionem non fuent Deus corpori unitus. Praterea sigua debent respondere signatis : sed appa- riticnes vet. testam. qua3 fuerunt signa appantionis Cliristi non fuerunt secundum corporis ventatem, sed secundum imaginariam visionem : sicut patet Isai. G. Vidi dominum sedentem, etc, ergo videtur, quo.d etiam apparitio Filii Dei in mundo, r,on fuerit secundum cor- poris veritatem, sed solum secundum imaginationem. Sed contra est, quod dicit August. in lib. 83 quacst. si phantasma fuit corpus Cbristi, fefelht Cbnstus. Et si fefellit, veritas non est. Est autem ventas Chnstus. Ergo non fuit pbantasma corpus ejus. Et sic patet, quod verum corpus assumpsit. m Respondeo dicendum, quod sicut dicitur m lib. de Ecclesiasticis dogmatibus, natus est Dei Filius, nou putative, quasi imaginatum corpus babens, sed corpus verum. Et hujus ratio potest triplex assignari. Quarum prinia est ex ratione hunianae naturae, ad quam pertmet verum corpus babere. Supposito" igitur ex praemissis, quod conveniens fuerit Filiiim Dei assumere bumanam naturam, consequens est, quod verum corpus assuropse- rit. Secunda ratio sumi potest ex bis, qti& in mysteno Incarnationis sunt acta. Si eniin non fuit verum corpus ejus, sed phantasticum, ergo nec veram mortem susti- nuil, nccaiiquid eorum, qua3 Evangelistae de eo narrant secundum vcritatem gessit, sed solum secundum appa- rentiam quandam. Et sic etiam sequeretur, quod non fueit vera salus bominis subsequuta : oportet enim etTectum causoc proportionari. Tertia ratio potest sumi ex ipsa dignitate persome assumentis : quse vcum sit vcvitas, non decuit, ut in ejus opere aliqua tictio esset. Unde et Dominus hunc errorem per sHpsum excludere dignatus est, Luc. ult. cum discipuli conturban, et conterriti, putabant se spiritum videre, et non vcrum corpus : et idco se eis palpandum prabuit dicens : Pal- pate, et videte : quia spiritus carnem, et ossa non ba- bet, sicut me videtis habere. Ad primum ergo tlicendum, quod simililudo illa ex-- primit veritatem humaiuv natuia; in Christo, per mo- dum, quo omnes qui vere in h mana natura existunt. slmiles specie esse cicuntur : non autem intelligitur similitudo phantaslica. Ad ctijtJs evidentiam Apostolus subjungit, quod factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis : quod lieri non potuisset, si esset sola similitudo phantastica. Ad secundum dicendum, quod per hoc, quod Filius Dei verum corpus assumpsit, in nullo est ejus dignitas diminuta Unde August. dicit in lib. de lide ad Petr. Exinanivit seipsum, formam servi accipiens, ut fleret seivus sed fornne Dei plenitudinem non amisit. Non enim Filius Dei sic assumpsit verum corpus, ut forma corporis fieret, quod repugnat diviiuo simplicitati, et puiiiali. Hoc enim esset assumere corpus in unitatem natura^, quod est impossibile, ut ex supra dictis patct : sed salva distinctione natura assumpsit corpus in unita- tem persoiue. Ad tertium dicendum, quod figura debet respondere rei, quantum ad similitudinem, non quantum ad rei veritatem. Si enim ^ecundum omnia esset similitudo, jam non esset signum, sed ipsa res : ut Damasc. in 3, lib. conveniens ergo fuit, ut apparitiones veieiis testam. essent secundum apparentiam, quasi figuriL1, apparitio autem Filii Dei in mundo esset secundum corporis ve- ritatem, quasi res tigurata per illas ligurus. Unde dicit Apostolus secundse Col. 2. Qu& sunt umbra futurorum, corpus autem Cliristi. Gonclusio est affirmativa. ARTICULUS II. Utrum Dei Filius debuerit asstimere corpus terrenum, scilicet camem, et sanguinem. Ad sccundum sic proceditur. Viddur, quod Ghristus non habuerit corpus tarnale, sive terrestre, sed coeteste, dicit enim Apos'ol. 1 ad Corinth. 15, primus homo de tena terrenus, secundus homo de ccelo ccele-tis : sed primus bomo, scilicet Adam fuit de terra, quantum ad corpus, ut patet Gen. 1 : ergo ctiam secundus homo, scilicet Cbristus fuitde coelo, quantum ad corpus. Prajterea 1 ad Corinth. 15, dicitur, caro, et eanguis re.mium Dei non possidebunt : sed regnum Dei priiuipa- liter est in Chrisio : Non ergo in ipso est caro, et sanguis, sed magis corpus coeleste. Praterea, omne. quod est optimum, rst Deo attri- buendum : sed inter omnia corpora nobilissimum est corpus coeleste : ergo tale corpus debuit Christus assu- mere. Sed contra est, quod Dominus dicit Luc. ult. Sniri- tns carnem, et ossa non habet, sicut me videtis babere. Caro autem, et ossa non sunt ex matcria coeleslis cor- poris, sed ex inferioribus elementis. Ergo corpus Christi non fuit corpus coeleste, sed canieum, et terre- num. 224 l)E INCARNATIONMv ficspondco diccndnm, quod eisdcm ratinnihus appa- ret, quare corpus Christi non dchuit csse coeleste, qui- bus ostensum est, quod non debuit esse pliantasticum. Priino enim, quia sicut veritas hiimana; natura non salvaretnr in Cnristo, si corpus cjus esiet phantasti- cnm (ut posuit Maniclueus) ita ctiam non salvarctur, si poneretur coeleste; sicnt posuit Valentinus. Cum enim forma hominis sit quaedam res naturalis, requirit deter- minatam materiam, scilicet carnes, et ossa, quae in ho- niinis difflnitione boni oportet : ut patet pcr Philosoph. 7 Met. Secundo, quia hoc etiam derojraret veritati eorum, qua) Cliristus in corpore gessit. Cum enim cor- pus coeleste sit impassibile, et incorruptibile (ut probatur in primo de ccelo) si Filius Deo corpus coeleste assump- sisset, non vere esurisset, nec sitisset, nec etiam pas- sionem, et mortcm sustinuisset. Tertio eliam derogat veritati divinae. Cum enim Filius Dei se hominibus ostenderit, quasi corpus carneum, et terrenum habens, fuisset falsa demonstratio, si corpus coeleste habuisset. Et ideo in lib. de Ecclesiasticis dogmatibus dicitur : Natus est Dei Filius camem ex Virgini corpore trahens, et non de coolo secum aflerens. Ad nrimum ergo dicendura, quod Christus dicitur de coelo descendisse dupliciter. Uno modo ratione divina? natura}, non ita quod natura divina in ccelo esse de- sierit, sed quia in infirais novo modo esse cacpit, sci- licet secundura naturam assumptam : secundum illud Joan. 3 : Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de ccelo, filius hominis, qui est in coolo. Aiio modo ratione corporis : non quia ipsum corpus Christi se- cundum suam substantiam de ccelo descenderit, sed quia virtute coelesti, id est Spiritu sancto, est ejus corpus formatum. Unde Aug. dicit ad Orosium, exponens auctoritatem inductara : Ccelestem dico Christum : quia non ex humano conceptus est se- mine. Et hoc etiara modo Hilarius exponit in lib. de Trinit. Ad secundum dicendum, quod caro, et sanguis non accipiuntur ibi pro substantia carnis, et sanguinis, sed pro corruptione caruis, et sanguinis. Quse quidem in Christo non fuit quantum ad culpam : fuit tamen ad tempus quantum ad pcenam, ut opus nostrse redemptio- nis expleret. Ad tertium dicendura, quod hoc insum ad maximam Dei gloriam pertinet, quod corpusinfirmum, et terrenura ad tantara sublimitatem provexit. Unde in Ephesina svnodo legitur verbum sancti Theophili dicentis : Qua- Iiter artificium optimi non in pretiosis tantum materie- bus artem ostendentes, in adrairatione sunt, sed vilis- simum lutura, et terram dissolutara plerumque assumen- tes sua3 disciplinae demonstrantes virtutem, multo magis laudantur : ita omnium optimus artifex Dei Verbum, non aliquam pretiosam materiam corporis cce- lestis apprehendens, ad nos advenit, sed in luto, ma- gnitudinom suae artis ostendit. Conclusio est affirmans. GOMMENTARIUS Ulriusque arliculi, et in duos alios sequentes. Ordo 1. Absoluta consideratione naturae as- fiflh" sumptibilis ad divinam subsistentiam des- Thom. cendit D. Thom. ad magis particularem nolitiam partium humanee naturae, quas Verbum de facto assumpsit, ut errores circa hoc excluderet fidei hujus mysterii contra- rios : et disputationem revocat ad partes principaliores humanse naturre, corpus vi- delicet, et animam. Ut autem methodus ar~ ticulorum, quam ubilibet S. Doctor servat ordinatissimam, melius cognoscatur, ani- madvertendum est primo : quod ab uni- versalibus gradibus corporis procedit ad specificos; et magis particulares, de quibus dubitari potest, et circa quos fuii aliqua haeresis. Nam in primis corpus potest ac- cipi pro ente naturali, sive pro vere com- posito ex materia, et forma ; prout distin- guitur contra corpus, quod vcrum non est sed apparens, imaginarium, et phantasti- cum. Deinde corpus accipitur magis de- terminate pro corpore mixto, et composito ex materia, et forma sublunaribus, qua- tenus differt a corpore ccelesti. Prseterea corpus sumi potest magis restricte non pro quolibet corpore sublunari, quo pacto ab animato, et inanimato praescindit; sed de- terminate pro corpore animato, sive cons- tituto per animam, seu formam vivam. Tandem usurpatur corpus magis adhuc specialiter non pro quocumque corpore animato, qua ratione abstrahit ab irratio- nali, et rationali natura ; sed terminate pro corpore constituto per animam rationalem, quse mens, et intellectus dici potest : quia vel talis formaliter est, vel has facultates importat. 2. Secundo observandum est, quod juxta prsemissos corporis gradus fuerunt diversae haereses, circa corpus Ghristi, quod a Verbo assumptum fuit, eique hypostatice unitum, quas eodem ordine referre possumus. Prima negavit Verbum assumpsisse verum cor- pus , sed solum ei concessit corpus ap- parens, et phantasticum. In hoc errore convenerunt Marcionistae, Cerdonistae, Ma- nichaei, Priscillianistae, et Armenii, ut re- ferunt Tertullian. lib. de praescript. cap. 51, et in lib. contra Marcion. D. Justinus apolog. 2, non longe a fine. D. Epiphanius haeres. 41. D. Hilarius lib. 6 de Trinit. D. Hieronym. in cap. 14. Matthaei, D. August. haeres. 21, 22, et 46, et 60. D. Leo epist. 93, cap. 4, et in serm. de Epi- phan. Euthymius in Panoplia part. 2, tit. 20, et alii. Eandemque haeresim postea te- nuerunt novi Manichaei circa annum 1 180, ut refert Eymericus 2 part. direct. Inqui- sit. quaest. 13, et Albanenses circa annum 1200, ut constat ex D. Antonino 3 p. summoe tit. 11, cap. 7, § 5, et denique Anabaptistse circaannum 1530, ut tradunt Gocleus de erroribus Anabaptist. et Gani- sius lib. I de corruptelis Verbi Dei. Fun- damentum autem his fere omnibus fuit, quod distinxerint duos Deos, alterum bo- num, et bonorum causam; alterum vero malum, et malorum principium : inter mala vero constituebant corpora; unde in- tulerunt verum corpus, quia vere malum est, Mnlti- plex corporia divisio. Plures ha^reses circa corpus Christi. Prima Marcin- nis, etc. O Ju-4i- nus Mait. D. Epi- phan. D. Hila- rius. D. Hie- ronym. D. Leo. Euthy- mius. Eymeii- cu>. D. An- ton. Cocleus. Caiii- sius. QU/ESTIO V. Secunda Gnosti- corum. D. Au- gust. D Irn> ncus. D. Cyiil- lus. Tertia Ariano- tum. D. Epi- pha:i. Qaarla Apolli- naris. D. Au- gi;st. D. Atha- nas. Vinceiit. Liri- nens. Coalra- ria) et catholicae D.Thom. a-senio- n est, non potuisse assumi a bono Deo : at- que ideo Filium Dei non assumpsisse nisi corpus apparens, et phantasticum. Unde consequenter docuerunt Ghristum non vere fuisse natum, nec comedisse, nec bibisse, nec ambulasse, nec passum fuisse, nec mor- tuum esse, nec resurrexisse, sed duntaxat apparenter, et putative. — Secunda hiere- sis fuit eorum, qui concesserunt Ghristo verum corpus, ut distinguitur contra appa- rens, non tamen terrenum, mixtum, aut elementale, ut sunt nostra, sed cceleste, aut etiam ex substantia divinitatis forma- tum. Sic senserunt Valentinus apud D. August. heeres. 11, et Gnostici apud Irae- neum lib. 1, cap. 5, et Apollinaris apud D. Ambros. lib. 7, epistolar. epist. 47, et P. N. S. Gyrillum Alexand. epist. 99. Et ad eosdem accessit Appelles somnians Ver- bum ipso descensu assumpsisse naturam ex elementis immediate compactam, et carnem aeream sibi contexuisse ; eandem- que postea in ascensu suis elementis red- didisse, ut referunt D. Epiphan. ubi supra, et D. August, hseres. 23, — Terlia hsere- sis fuit Arii, et aliorum, qui concesserunt Christum habuisse verum corpus ex mate- ria terrestri; sed Verbum, aut divinitatem in eo habuisse rationem animae, non aliam animam ei recognoscentes unitam, quam Verbum animce loco, ut constat ex D. Epiphan. haeres. 69. D. Cyrillo epist. cit. et D. August. lib. de haeres. cap. 49 et 55, et lib. 83 qusestion. q. 80, et lib. contra Felicianum cap. 13, et lib. de agone Christiano, cap. 21. — Quartam haeresim tenuit Apollinaris , qui confessus est in Christo veram animam sensitivam , sed sine mente, et intellectu creatis : unde as- seruit Verbum Dei fuisse Christo loco in- tellectus, et mentis communicatum, ad errorem Arii ex hac parte accedens, ut liquet ex D. August. in lib. de hseres. cap. 55, et lib. de fide ad Petrum cap. 14. D. Athanas. in epist. ad Epictetum. Vincentio Lirinens. cap. 17, et aliis. Suntque relatae haereses adeo generales similium errorum radices, ut ad ipsas sicut ad communes fontes queant omnes alii errores revocari, qui fuerunt circa corpus a Verbo assump- tum : et opus non sit ad alios specialiores dorivari notitiam. 3. Praedictos igitur errores, ut refelleret D. Th. simul tradens catholicam hujus mysterii notitiam, aperuit hanc quaest. 5, in cujus quatuor articulis praedictos qua- tuor errores, eodem, quo recensuimus, or- Salmant. Curs. theolog. lom. XIV, dine refutavit. Nam in primo statuit Ver- bum non assumpsisse corpus apparens, sed verum : in secundo non assumpsisse cor- pus cceleste, sed terrenum, humanum, et carneum : in lertio non assumpsisse cor- pus inanimatum, vel absque anima, cujus ipsum vices gesserit, sed corpus constitu- tum per animam creatam : deniquc in quarto non assumpsisse corpus animatum utcumque, vel non per mentem, aut ani- mam rationalem, cujus mentis loco subro- gatum fuerit ipsum Verbum, sed vere as- sumpsisse corpus animatum per mentem, sive mentem ejusdem rationis cum nostra. Easdemque assertiones catholicas statuit, et probat tum aliis locis, tum magis spe- cialiter lib. 4, contra gentes cap. 29 et 30 et 32 et 33, ubi de hac re copiosissime, et sapientissime disserit. Sed priusquam singulas hujus quaestionis resolutiones propriis S. Doctoris motivis ostendamus, quod breviter praestare nobis curandum est; oportet subjiciamus generale princi- pium, quod sufficiens est ad omnes prae- dictas hsereses subruendas. Est autem hujusmodi : Verbum assump- Geneialo sit corpus humanum eiusdem rationis cum '°n?a* nostro : ergo non assumpsit corpus appa- contra rens, vel coeleste, vel inanimatum, vel jJJjJSg absque mente; sed corpus verum, terre- reiatas. num, animatum, et constitutum per men- tem. Consequentia infertur evidenter ex antecedenti : quoniam corpus nostrum ha- bet essentialiter esse verum, terrenum, ani- matum, et constitutum per mentem ratio- nalem creatam : idem ergo dicere opus est de corpore assumpto a Verbo, si est corpus humanum ejusdem rationig cum nostro. Antecedens autem probatur : quia Ghristus fuit vere, et essentialiter homo, ut satis liquet ex supra dictis contra Eutychianos, et Nestorianos disp. 3, dub. 1 et 2; sed ad essentiam hominis pertinet corpus hu- manum ejusdem rationis cum nostro : ergo Ghristus habuit corpus humanum ejusdem rationis cum nostro : atque ideo corpus, quod assumpsit Verbum , seu persona Ghristi, fuit corpus humanum ejusdem ra- tionis cum nostro. Quam veritatem evi- denter proponit Scriptura pluribus in locis, quibus repugnare nequeunt haeretici, nisi negando Scripturam. Hujusmodo sunt, ut plura omittamus, Isai. 7 : Ecce virgo conci- isaiuc 7. piet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Lucae 1 : Ecce concipics, et i.uccci. paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Ad Rom. 1 : Qui factus esl ei ex seminc Da* Ad Rom. 1. 15 226 DE 1NCAHNATI0NK, vid sccundum carnem. AdHebree, 1 : Semcn Abrahx apprehendit, ct cap. 2 . Quia pueri communicaverunt carni, et sanguini, et Fi- 1 Poir. i. lius Dei participavil eisdem. 1 . Petri 4 : Chrislo igitur passo in carne, et vos eadem Joann. c. cogitatione armamini. Joann. 6 : Nisi man- ducaverilis carnem filii hominis, et biberilis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vo- bis, et cap. 20 : Palpate, et videte, quod Spi- ritus carnem, et ossa non habet, sicut me videtis habere. Quae omnia liquido signifi- cant Christum habuisse corpus verum, na- turale, tractabile, animatum, sensitivum, atque ejusdem rationis cum corporibus aliorum hominum. Unde hanc veritatem ssepissime docue- Concii. runt Goncilia , Romanum sub Damaso Ro,n* Papa, ut refert Theodoret. lib. 5, hist. Epbpsl- cap. 9 et 11. Ephesinum in epist. Cyrilli num. a(j jvjesi;0rium jm approbata can. 3. Calce- Quinta donense act. 1. Quinta Synodus sess. 8. |lynorJta can- *• Sexta act. 11, in epist. Sophronii. Toit-taii. Carthaginense 4, can. 1. Toletanum 5 et tenso" ^1, *n confess- n(*ei. Hispalense 2, cap. 3. Bracha- Bracharense 1, can. 4, et alia plura. Idem- Sumnii °AUe communiter tradunt summi Ecclesise Pontifi- Pontifices, et sacri Doctores; Eutychianus, SarVi Liberius, et Damasus Pontifices, quos re- Ducio- fert, et imitatur S. Leo Magnus epist. 11, rcs- 38 et 95. Athanasius lib. 3 de Incarnat. Christi aliquantulum a principio. Nazian- zen. orat. 51 et 52. Ambros. lib. de In- carnat. sacram. cap. 7. D. August. locis supra relatis. S. P. N. Gyrillus in lib. de recta in Deum fide ad Theodosium, D. Fulgent. lib. de fide ad Petrum cap. 2. D. Damasc. lib. 3 de fide cap. 6. Et alii plurimi, quos proixum esset referre, refe- jodo(us. runtque Jodocus in Thesauro catholico lib. Crsjc- 2 de Christo salvat. art. 1. Petrus Cres- ,lus' petius in summa catholicse fidei, verbo, o.stro. Chrislus incarnalus, Alfonsus de Castro lib. de heeres. verbo, Christvs, hseres. 2, et alii moderni. Placuit autem unum, aut alterum testimonium expendere ex Patri- i>. }$ a- dus antiquioribus. D. Ignatius in epist. ad las" Trallianos inquit : Vere assumpsit corpus, Verbum enim caro faclum est, ct vixil inier homines sine peccalo, elc. Vere edil,ac bibit, crucifixus, et mortuus est sub Ponlio Pilalo '. vere, inquam, non hominum opinione cru- D. ira> cifixus, et mortuus est. D. Irseneus lib. 5, cap. 7 : Vanisunt, qui pulative dicunt cum apparuisse : non enim puiative hxc, sed in Orj c substantia veritatis fiebant. Origenes lib. 1 de principiis : Christus corpus assumpsit nos~ tro corpori simile, eo solo differens, quod na- ncs. tum ex Virgine de Spirilu Sancto est. Et quoniam Jesus Christus nalus, et passus est in verilate, ct non per imagincm ; communi hac morte vere mortuus est ; vere etiam a morluis resurrexit, et post resurrectionem cum discipulis suis conversatus, assumplus est. Similia proferunt Justinus Martyr in apolog. 2, non longe a fine, Tertullianus in lib. de carne Christi, et in lib. contra Marcion. cum aliis. Et ha3c quidem satis in communi probant totam assertionem ca- tholicam supra assertam, Verbum scilicet assumpsisse corpus non apparens, sed ve- rum, non cceleste, sed terrenum ; non absque anima, sed animatum, non abs- que mente, sed constitutum per mentem rationalem. Expedit autem descendere ad singulas ejus partes, eo ordine, quo eas proponit, ac tuetur D. Thomas. In primo itaque art. statuit Verbum non assumpsisse corpus ' apparens, sed verum. Quod tripliciter de- monstrat. Primo : quia Verbum vere as- sumpsit naturam humanam, utsatis proba- tum relinquit inprseced. quaestionibus; sed natura humana constituitur intrinsece ex vero corpore, sicut et aiiae naturse corpo- rese : ergo Verbum assumpsit verum cor- pus. Secundo : quia omnis effectus debet proportionari suoe causse : sed Christus vere pro nobis satisfecit, et nos redemit pa- tiendo, et moriendo pro nobis : ergo vere passus, et mortuus est : quod minime sal- vari potest in corpore phantastico, sed so- lum in corpore \ero. Terlio : quia cum Verbum sit summa veritas , non decuit in ejus corpore, et opere aliquam iictionem intervenire : oportuit igitur ex supposi- tione assumendi corpus, quod assumeret corpus \erum. Unde in arg. sed contra ur- get ex D. Augustino : Si phantasma fuit corpus Christi, fefellit Christus : et si fefel- lit, veritas non cst : est autem veritas Chris- ius : ergo non fuit phanlasma corpus ejus : et sic patet, quod verum corpus assumpsit. — Nec vim hujus ultimi motivi (tacitse objectioni occurrimus), debilitabit, qui di- cat Angelos in veteri lege apparuisse in corporibus phantasticis, et allocutus fuisse homines; quin propterea dicantur eos de- cepisse. Cur igitur idem non dicemus de Verbo in corpore assumpto ? Nam id fa- cile evertitur : tum quia Angeli in corpori- bus assumptis nunquam professi sunt se esse veros homines : Christus vero ssepius manifestavit se verum hominem esse. Tum quia Angelos assumpsisse olim corpora ap- parentia, Jusli- nus. Tertul- lian. Corpus Chris i non appa- rns, scl vcrum. Ratio- nes. QUyESTIO V. 227 Ali.i nionva. tur funda- menla Marcio- nista- rum. parentia, congruebat statui illi, qui erat umbra futurorum : in lege autem gratia} cessarunt umbra), loqucnte nobis Deo per Filium, ut dicitur 1 ad Jlebneos : atque ideo contra veritatem hujus legis esset Ver- bum nobis loqui, et nobiscum conversari in corpore praeciso apparenti, ut magis constabit ex immediate dicendis. Addit D. Tbom. lib. 4 < ontra gentes cap. 29, alias pnc-clarasrationes, ex quibusduas tantum subjiciemus : quia urgentissimae sunt contra ha^reticos. Num. 7 inquit : Apostoli seipsos idoneos Chrisli testes osten- dunl.Dicit enim Petrus Act. 10 : Hunc, sci- licet Jesum, Deus suscitavit tertia die, et dedit eum manifestum fieri non omni po- pulo, sed lestibus prseordinatis a Deo, nobis, qui manducavimus, et bibimus cum illopost- quam resurrexit a mortuis. Et Joan. Apost. in principio suse epist. dicit : Quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrse conlrectaverunt de verbo viise , hoc teslamur. Non potest autem efficax sumi tes- timonium verilalis per ea, quse non in rei exislenlia, sed solum in apparentia sunt gesta. Si igilur corpus Chrisli fuit phanlasli- cum, et non vere manducavit, et bibit, nec vere visum est, et palpalum est, sed phantas- tice tantum ; invenitur non esse idoneum tes- timonium Aposlolorum de Christo. Et sic ina- nis est eorum prsedicatio, inanis est et fides nostra, ut dicit Paulus 1, ad Corinlh. 15. Et deinde addit num. ult : Si non nisi phanlasia intelligendus est adventus Christi in mundum ; nihil novum in Christi adventu accidit. Nam et in veleri testamenlo Deus apparuit Moysi, et Prophelis secundum mul- tiplices figuras, ut eliam Scriplura novi fes- iamenti testalur. Hoc autem tolam doctri- nam novi testamenli evacuat. Non igitur corpus phantasiicum sed verum Filius Dei assumpsit. Quag magis confirmantur ex his, quae proponit in principio illius capitis ; ubi ait : Cum carnis similitudo caro non sit; nec simililudo ambulationis ambutatio ; et in cseteris simililer : mentitur Scriptura dicens, Verbum caro factumest, si solaphan- taslica caro fuit : mentitur etiam dicens Jesum Chrislum ambidasse, comedisse, mor- tuum fuisse, et sepullum : si hsec in sola phaniaslica apparitione contigerunt. Si au- tem vel in modico auctoritati sacrse Scripturse derogatur; jam nihil fixum in fide nostra esse poterit, quse sacris Scripiuris innititur, secundum illud Joan. 20 : Hsec scripta sunt ut credalis. 4. Fundabant autem (pra?termisso nunc generali illo principio, aut delirio Mani- cha3orum , quod corpus verum ^it vere malum) liujus ha^resis patroni suum erro- rem in verbis Apostoli ad Hom. 8 : JlfijtJ Ad Deus Filium suum in simililudinem carnis Rom- 8- peccati. Et ad Philippens. 2 : In similitudi- Ad Piii- nem hominum factus, et habitu invenlus, lin' 2* ut homo. Nam quod verum est, minime dicitur esse secundum similitudinem, sed secundum veritatem, ut ex se liquet. Si ergo Filius Dei fuit homo secundum si- militudinem; sequitur nec vere fuisse ho- minem, nec verum corpus habuisse, sed phantasticum, ct putativum. Urgebantque testimonium Apostoli 2 ad Gorinth. 3 : 2ad Co- Et si cognovimus Ghrislum secundum car- rinth* 3* nem, sed jam non novimus. Qua^ Faustus Manichseus ita interpretabatur, ut diceret Paulum in ea quidem a principio fuisse sententia, quod Ghristus habuerit veram carnem; sed hoc postea judicium mu- tasse, atque correxisse. Sed prioribus testimoniis optime occur- rit D. Thom. in resp. ad 2, ubi ait : Si- militudo illa exprimil veritatem humanse naturse in Christo per modum, quo omnesf qui vere in natura humana existunl, simi- les specie esse dicuntur. Non autem intel- ligilur simililudo pliantastica. Ad cujus evi- denliam Apostolus subjungit, quod facius ) est obediens usque ad morlem, mortem au- tem crucis : quod fieri non potuisset, si esset sola similitudo phanlasiica. Quae magis adhuc luculenter prosequitur loco cit. ex 4 contra gent. ubi ait : Hic autem sen- sus (nempe ab hcereticis intentus), per ea, quse hic adduntur, excluditur. Non enim dicit solum, in similitudinem carnis, sed addit, peccati : quia Christus veram quidem carnem habuit, sed non carnem peccati : quia in eo peccatum non fuit. Sed similem cami peccati : quia carnem passibilem ha- buit, qualis est facta caro hominis ex peccato, Simililer fictionis inlellectus excluditur ab hoc, quod dicit in similitudinem hominum factus per hoc, quod dicitur, formam servi accipxens. Manifestum est autem formam pro natura poni, et non pro similiiudine exhoc, quod dixerat. Qui cum in forma Dei esset : ubi pro natura ponitur forma : non enim ponitur, quod Christus fuerit similitudinaric Deus. Excluditur etiam fictionis intellectus per hoc, quod subdit, Factus obediens usque ad mortem. Non igitur si))iilitudo accipitur pro similitudine apparentisc ; sed pro vera similitudine speciei : sicut omncs homines similes speciei dicunlur. Firmatur haud le- 228 DE INGARNATIONE. D. Au- gust. Soptima Synod. Corpus (^linsti, nOQ f03- leste sed tcr- renum, et car- neuni. Rati ncs tx !). Tnoin. viter haec expositio ex cap. 5, Genes. ubi dicitur : Adam gennit filium ad imaginem, et similitudinem suam. Ubi pcrspicuum est non genuisse filium phantasticum, aut putative hominem, sed verum hominem similem genitori in specie. Interpretatio autem, quam Faustus ultimo Apostoli loco adhibebat, impia cst, et evacuans Pauli auctoritatem in aliis ejus dictis. Sed legitimus, ac plenus sensus est se cogno- visse Christum in carne passibili; sed nunc eum in illa conditione non noscere post resurrectionem. Quam expositionem tradit D. August. lib. 11, contra eundem Faustum a principio : approbatque sep- tima Synodus act. 6, et firmat ipse contextus Apostoli subjungens : Ut qui vivunt jam non sibi vivanl, sed ei, qui pro illis mortuus est et resurrexit. 5. Procedit D. Thom. ad art. 2, et re- solvit Verbum non assumpsisse corpus coeleste, sed terrenum, et carneum. Quam veritatem probat eisdem rationibus, qui- bus usus fuerat art. prseced. quia hanc etiam pariformiter evincunt. Primo quia Verbum assumpsit naturam humanam : haec autem non constatex corpore ccelesti, sed ex terreno, et carneo : ergo "Verbum non illud, sed istud assumpsit. Secundo, quia corpus coeleste non est passibile : ergo si Verbum assumpsisset corpus cce- leste, non vere passus, et mortuus fuis- set : ac subinde nec vere pro nobis sa- tisfecisset, aut nos redemisset. Tertio, quia Verbum in corpore assumpto se ostende- bat hominibus verum hominem, et haben- tem corpus carneum : quse demonstratio falsa, fallaxque esset, si non prsedictum corpus, sed aliud coeleste habuisset, atque diversae rationis. Quse magis luculenter confirmat lib. 4 contra gent. cap. 30, ubi hsec habet : Aposiol. dicit ad Rom. 1 ; Qui factus est ex semine David secundum carnem : sed corpus David terrenum fuit : ergo et corpus Christi. Amplius, idem Apostol. dicit ad Galat. 4, quod Deus misit filium suum natum ex mu~ liere. Et Mattli. 1 dicitur, quod Jacob genuit Josepfi virum Marise, de qua natus est Jesus, qui vocatur Ckristus. Non autem vel ex ea factus, vel ex ea natus diceretur, si solum per eam sicut per fistulam transisset, nihit ex ea assumens : ex ea igitur corpus assum- psit. Prwterea, non posset dici mater Jesus Maria, quod Evangelista testatur, nisi ex ea aliquid accepisset. Adhuc, Apostolus dicit ad Hebrz. 1 : Qui sanctificat, scilicet Christus; et qui sanctificantur, scilicet fideles Christi, ex uno omnes : propter quam causam non con- fundilur cos vocare fratres, dicens Ps. 21 s Narrabo nomen tuum fratribus meis. Et infra : Quia ergo pueri communicaverunt carni, et sanguini ; et ipse similiter pariici- pavit eisdem. Si autem Christus corpus cce- leste solum habuit; manifestum est, cum nos corpus terrenum habeamus, quod non sumus ex uno cum ipso : etper consequens neque fratres ejus possumus dici : neque etiam ipse participavit carni, et sanguini. Nam noium est, quod caro, et sanguis ex elementis inferioribus componuntur, et non sunt naturx ccelestis. Patet igitur contra Apostolicam sentenliam prxdictam positio- nem esse. 6 . Fundaverunt autem Valentinus, et Convci- alii ha^retici suum errorem in quibusdam (^'."{1 Scriptura3 locis significantibus Christum corum descendisse de ccelo, et esse hominem coe- mollV3- lestem : Ut Joan. 3 : Nemo ascendit in co:- Joan. 3 lum nisi qui descendit de ccelo, filius ho- cl G' minis, qui est in ccelo. Qui de calo venit, super omncs est. Et Joan. 6 ait Dominus : Descendi de calo. Et 1 ad Corinth. 15.1 adC«- dicitur : Primus homo de terra terrenus : ^nth'10- Secundus homo de cozlo caiestis. Quae om- nia adeo materialiter, et juxta corticem litterse intelligere voluerunt, ut senserint Christum de ccelo corpus, in quo appa- ruit, detulisse, nihil vero accipiendo a Maria, nec assumendo corpus terrenum. et carneum. Sed hoc fundamentum prosternit S. D.Thom Doctor loco cit. num. 6 his verbis : Ea vero, quibus innituntur, manifestum est fri- vota esse. Non enim Christus descendit de cato secundum corpus, aut animam ; sed secundum quod Deus. Et hoc ex ipsis verbis Domini accipi potest . Cum enim diceret Joan. 3 : Nemo ascendit in ccelum, nisi qui descen- dit de ccelo; adjunxit, Filius hominis, qui est in calo. In quo ostendit se ita descendisse de ccelo, quod tamen in ccelo esse non desie- rit. Hoc autem proprium deitalis est, ut, ita in terris sii, quod et ccelum impleat, secun- dumillud Hierem. 23 : Ccelum, ei terram ego impleo. Non ergo Filio Dei in quantum Deus est, descendere de calo competit secundum molum localem : nam quod localiter move- vetur, sic ad unum locum accedit, quod ab altero recedat. Dicitur igilur Fiiius Dei des- cendisse secundum hoc, quod terrenam subs- tantiam sibi copulavit : sicut et Apostolus ipsum exinanitum dicit, in quantum for- mam servi accepit; ita tamen, quod divi?iita- tis QILESTIO V. 229 D. Na- zianze- DUS. D. Au- eustin. Terlul- lian. D. Chry- sost. D. Au- gust. Verbuna assump- sit corpus anima- tum. D.Thom tis naluram nonperdidil. Unde etiam cons- tat ad ultimum testimonium : nam ut in- quit ipse S. Doctor in hoc art. 2, in resp. ad 1, potest Christus dici homo coelestis, et descendisse de ccelo ratione corporis : Non quia ipsum corpus Christi secunduln suam substantiam de ccelo descenderit, scd quia virtute ccelesii, id est, Spiritu sanclo est ejus corpus firmatum. Unde August. dicit ad Oro- sium exponens auctoriiatem inductam : Cce- lestem dico Chrislum, quia non ex humano conceptus est semine. Et hoc etiam modo Hi- larius exponil in tib. 10 de Trinit. Quibus addimus alias Patrum expositiones. Dici- tur enim Ghristus homo ccclestis non ratione naturae assumptae, sed ratione divini, et ccelestis suppositi : quaetiamrationedicitur homo, qui de ccelo descendit, ut exponunt D. Nazianzen. orat. 51 et D. August. epist. 57 ad Dardan. qusest. 2. Similiter dicitur ccelestis, quia ccelestem vitam duxit, et fuit impeccabilis, ut explicat Tertullian. in lib. de carne Christi cap. 8, et quadrat haec interpretatio contextui Apostol. qui post relata verba subdidit : Qualis terrenus, tales, et terreni; qualis ccelesiis, tales et c&' lestis. Quae certum est nonad naturam, sed ad modum vivendi referri. Denique dicitur Christus ccelestis propter gloriam, quam a conceptione habuit in anima, et debuit congruo tempore, hoc est, post resurrec- tionem, ad corpus derivare : sicut vice versa primus homo dicitur terrenus prop- ter mortalitatem, sivedebitummortis, quod contraxit ex peccato. Et sic exponunt plu- res Patres, Chrysostom. hom. 42, in 1 ad Corinth. August. lib. de Givit. cap. 23. Tertullian. lib. de resurrect. carnis, cap. 49, et alii. 7. Ostenso autem, quod Verbum as- sumpserit corpus verum, et terrenum , progreditur D. Thom. in art. 3 ad refel- lendum errorem Arii asserentis Filium Dei non assumpsisse corpus animatum. Quem errorem, ejusque radicem, ac motivum op- time refert, ac detegit S. Doctor lib. cit. contra gent. cap. 22 his verbis : Posuit Arius, quod in Christo non fuit anima, sed quod solum carnem assumpsit, cui divinitas loco animse fuit. Et ad hoc ponendum necessi- tate quadam videtur fuisse induclus. Cum enim vellet asserere, quod Filius Dei sit crea- tura, et minor Patre : ad hoc probandum illa Scripturse assumpsit testimonia, quse inftrmi- tatem humanam ostendunt in Christo. Et ne aliquis ejus probationem refelleret dicendo assumpta ab eo testimonia Christo non secun- dum divinam naluram, sed humanam conve- nire : nequiter animam removit a Christo. Ut cum qusedam corpori humano convenire non possint, sicut quod miratus est, quod timuit, quod oravcrit ; necessarium fiat hujusmodiin Filium Dei minorationem inferre. Assumpsit autem in sux positionis assertionem prsemis- sum verbum Joannis dicentis : Verbum caro factum est. Ex quo accipere volebat, quod 50- lam carnem Verbum assumpserit, non autem animam. Hanc igitur haeresim confutat. in hoc art. 3, statuens Verburn assumpsisse cor- pus animatum, sive constitutum per ani- mam creatam tanquam per formam. Quod probat primo : quia contrarius error ma- nifeste repugnat scripturae attribuenti Ghristo animam, Matth. 26 : Tristis e^Mait.S^ anima mea usque ad mortem. Joan. 10 : Joan.ic. Potestatem habeo ponendi animam meam. Nec valet recursus haereticorum ad me- taphoras : quia facile refutantur argu- mento D. Augustini : Evangelistae quippe narrant, quod Jesus miratus est, quod esuriit, iratus, et contristatus est. Haec autem ita demonstrant ipsum veram ani- mam habuisse ; sicut ex eo, quod comedit, dormivit, et fatigatus est, ostenditur ipsum habuisse verum corpus humanum. Se- cundo, quia praedictus error derogat uti- IHati Incarnationis, quae est liberatio ho- minis a peccato : quia ad hanc non minus oportuit habere animam, quam habere corpus, immo magis : nam rationes me- riti, et satisfactionis potius secundum animam attenduntur, quam penes corpus. Ut enim arguit D. August. lib. contra d. a-i- Felicianum, cap. 13, si originem attendas S"5L pretiosior est anima substantiae : si trans- gressionis culpam, propter intelligentiam pejor est causa. Tertio, quia ille error est directe contra Incarnationis veritatem : quoniam caro, et aliae partes hominis per animam sortiuntur speciem : unde rece- dente anima nec caro, nec os, nec aliae partes hominis sunt vere, sed tantum aequivoce, ut dicitur in 2 de Anima textu 9 et lib. 7, Metaph. text. 13; si Aristot. ergo Verbum non assumpsit animam, sive corpus animatum , plane sequitur non assumpsisse vere carnem humanam : quod excludit veritatem mysterii Incar- nationis. Idque magis confirmat S. Doctor lib. Robora- cit. capit. 32, in hunc modum : Manifes- J j^jj tum est autem ex prsemissis hanc positionem impossibilem esse. Ostensum est enim supra 230 DE INCARNATIONE. lib. 1, capil. 17, quod Deus forma corpo- ris esse non polest (claudit quippc lioc pluros imporfectiones Doo repugnanles, nempc esse partem , ens incomplotum, mutari, ordinari ad tolum sicut ad Onom, aliaque similia) : Cum igitur Verbum Dei sit Deus, ut ostensum est lib. 4, cap. 11, et 14, impossibile est quod Verbum Dei sit forma corporis, ut sic carni pro anima esse possit. Utilis est autem contra Apollinarem, qui Verbum Dei verum Deum esse confUe- batur. Et licet hoc Arius negaret ; iamen eliam contra eum prxdicta ratio procedil : quia non solum Deus non potest esse forma corporis, sed nec etiam aliquis supercaies- tium spirituum : inter quos supremum Filium Arius ponebat. Quoniam quilibet superccelestium spirituum, sive Angelorum est ons completum, cui repugnat per mo- dum anim* formce, et partis in composi- tionem unius entis per se venire. Addit D. Thom. n. 5 : Et ne forte dicant ipsum Filium Dei animam dici, eo quod secundum eorum pobiiionem loco animw carni sit, su- mendum est, quod Dominus dicit Joan. 10 : Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. Ex quo intelli- gitur aliud, quam animam fuisse in Christo, quod habuerit poteslatem ponendi animam suam, et sumendi. Non autem fuit in po- testate corporis, quod uniretur Filio Dei, vel separaretur a Deo ; cum hoc etiam p)otesta- tem natursc excedat. Oportet igitur in Chrislo intelligi aliud fuisse animam, et aliud fuisse divinitatem Fitii Dei, cui merito talis po- tcslas attribuitur. Quse plane veritatem catholicam satis liquido evincunt contra Arianos. Monvura Eorum autem fundamentum desumptum rum ex illis verbis Joan. 1 : Verbum caro factum corruit. es^ 0ptime di?uit in prses. art. 3, in resp. ad 1, his verbis : Cum dicitur, Verbum caro factum est, caro jionitur pro toto homine, ac si diceretur, Verbum homo factum est. Sicut et Isaise 4: Videbit omnis caro pariter, quodos Domini loquutum est. Ideo autem totus homo per carnem significatur, quiaper carnem Filius Dei visibilis apparuit. Unde subditur : Et vidi- raus gloriam ejus. Vel idco quia ut August. dicit in lib. 83 quxstion. q. 80, in tota illa unitate susceptionis principale Verbum est, extremum autem, atque ultima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis di- lectionem humilitatis Dei, Verbum, et carnem nominavit, omittens animam, qux est Verbo inferlor , et carne prxstantior. Rationabile etiam fuit, ut nominaret carnem, quse prop- trr hoo, quod magis distat a Verbo, minus assumptibilis videbatur, 9. Tandem pervenit ad articul. 4, ubi Hajre^s refellit postremum errorem ex supra re- ^fi1" latis, impugnatque. Apollinarem, et se- quaces, qui primo cum Arianis sonscrunt nogantes Ghristo animam mentem crea- tam, hujus loco ipsi attribuentcs Verbum. In qua quxslione, inquitD. Thomas, lesti- moniis Eoangelicis victi, mentem defuisse animx Christi, scd pro hac ipsum Verbum in ea fuisse dixerunt. Quou magis explicat cap. 33, ex lib. 4 contra gent. ubi ait : Ilis testimoniis Evangelicis Apollinaris con- viclus confessus est in Christo aniviam sen- sitivam fuisse ; tamen sine menle, et intel- lectu : ita quod Verbum Dei fuerit illi animse loco iniellectus, et menlis. Adhuc tamen non certonobis constat, noc ipse S. Doctor satis exponit, quid mentis, aut intellectus nomine Apollinaris significaverit, an vi- delicet solam facultatcm proximam, sive potentiam intelloctivam, quae est accidens animse superadditum ; an vero animam ipsam substantialem, quatenus attingit gra- dum intellectivum, seu rationalem : quse ita accepta solet etiam vocari intellectus, ut tradit D. Tho. 1, qusest. 79, art. 1. Id quippe nec innotescit ex verbis Apollina- ris, quinimo noc ex ipso contextu D. Thom. in hoc art. nam ex ipsius rationibus, quae statim expendemus, duae priores ma- gis respiciunt facultatem intellectivam pro- ximam; sed ultima plane attingit ipsam animse substantiam, sive gradum substan- tialem intellectivum. Et huic intelligentia3 magis favet locus citatus ex lib. contra gentes, ubi dicitur Apollinarem confessum fuisse in Christo animam sensitivam ; tamen sine mente, et intellectu: Unde satis evin- citur non potuisse in Christo esse animam secundum gradum substantialem intellec- tivum, secundum quem mens appellatur, sed hujus loco subrogasse Verbum, quoi gesserit vices mentis, siveanirme quantum ad gradum substantialem intelligondi. 8ed ut ut sit de ha^reticorum sensu, D. Everti- Thom. multipliciter refellit illum errorem, D Ij1™ hoc, aut altero modo accipiatur. Primo, quia repugnat veritati Evangelii, quod comrnemorat Christum fuisse miratum , Matth. 8; admiratio autem est actus partis rationabilis, sive intellectivae ; siquidem importat eollationem effectus cum causa : ergo Ghristus habuit animam secundum gradum rationalem , atque ideo habuit mentem, sive intollectum. Secundo, quia derogat QUiESTIO V. 231 derogat utilitati Incarnationis : anima enim non est capax peccati, justificationis, et remedii, nisi quatenus est mens, sive na- tura intellectiva : unde vel non debuit as- sumi, vel debuit assumi , quatenus est mens, et substantia rationalis, diffortque a naturismere sensitivis, etrationis incapaci- bus. Terlio, quia evacuat veritatem myste- rii Incarnationis : quia non datur natura humana, nec caro humana, nisi conslitua- tur per animam rationalem secundumsuam ultimam differentiam, per quam differt ab animabus brutorum : quocirca si Ghristus habuisset animam, et non habuisset men- tem, sive aniuiam secundum ultimam dif- ferentiam rationalis; tieret Christum non habuisse naturam humanam, sed bestia- lem. Quod magis fulcit, et declarat lococit. ex lib. contra gentes n. 2, his verbis : /n- ter ipsas animas sensitivas ratione carentes cliversitas secundum speciem existit. Quocl pa- tet ex animalibus irrationalibus , quse acl in- vicem specie differunt : quorum tamen unum- quodque secundumpropriam animam spe&iem habet. Sic igitur anima sensitiva ratione carens est quasi unum genus sub se plures species comprehendens. Nihil autem est in genere, quod non sit in aliqua ejus specie. Si igitur anima Christi fuit in genere animse sensitivse ratione carentis ; oportet, quod contineretur sub aliqua specierum ejus, utpote quod fuerit in specie animse leonis, vel equi, aut alicujus alterius belluse. Quod est omnino absurdum. Motivum Nec opponebant Apollinanistae aliquid rlaris" momenti praeter id, quod sibi objicit D. diruihr, Thom. in hoc art. 4, in 1 arg. nam ubi est prsesentia rei, non requiritur ejus ima- go : sed homo secundum mentem est ad imaginem Dei, ut docet I). August. lib. 14 de Trinit. cap. 3 ; ergo cum in Ghristo fuerit prsesentia ipsius Verbi Dei ; non. debet ibi esse mens hominis, vel anima secundum conceptum mentis. Ad quod op- time respondet 8. Doctor : Dicendum quod ubi est ipsa resper sui prsesentiam, non requi- ritur ejus imago ad hoc, quod suppleat locum rei : sicut ubi est imperator, militesnon vene- rantur ejus imaginem. Sed tamen requiritur cum prsesentia rei imago ipsius, ut perficiatur cx ipsa rei prsesentia : sicut imago in cera perficitur per impressionem sigilli, et imago hominis resultat in speculo per ejus prsesen- tiam. Unde ad perficiendum mentem huma- Duo nam, necessarium fuit, quod eamsibi Verbum scruouli Bei univerit. ^JJi" Duo autem affert D. Thom. in hoc ar- D.Tijom. ticul. 4, quoe difficultatem inducunt. Pri- mum in Christo fuisse veram admiratio- nem, quod jam praemiserat articul. 3, ut probaret in eo fuisse animam. Gum enim admiratio causetur ex hoc, quod aliquis videt effectum, et ignorat causam ut docet Aristol. in 1 Metaph. cap. 2, et Christus cognoverit omnes effectus, et causas per scientiam tam divinam, quam humanam ; non videtur potuisse in eo esse veram ad- mirationem : et consequenter videtur ex. hac parte debilitari motivum, quod semel, et iterum proponit D. Thomas. Secundum est significare S. Doctorem in resp. ad 3, animam Ghristi fuisse meliorem aliis ani- mabus, quia ei respondet corpus melius dispositum : quod falsum apparet; cum omnes animse rationales sint ejusdem spe- ciei, ac proinde essentialiter habeant ean- dem perfectionem. — Sed hsec levi manu Dispei- dispelluntur. Nam ad primum respondetur luillur- ex eodem S. Doctore infra qusestione 15, artic. 8, in corp. quod si loquamur de Chrislo quantum ad scientiam divinam, et scientiam beatam , vel etiam infusam ; non fuit in Christo admiratio. Si autem loquamur de eo quantum ad scientiam experimcntalem ; sia admiratio in eo esse potuit. Et assumpsit hunc defectum ad nostram instructionem, ut scilicet doceat esse mirandum, quocl etiam ipse mira- batur. Et in resp. ad 1 addit : Licet Chris- ius nihil ignoraret, poterat tamen aliquid de novo occurrere experimentali ejus scientise, ex quo admiratio causaretur. Minus adhuc premit secundum : quia illud non perspicue docet D. Thom. loco cit. licet ex ejus doc- trina satis verosimiliter deducatur. Quod si doceat, nullum continet inconveniens : valde namque probabiliter dicitur animam Ghristi esse substantialiter perfectiorem aliis hominum animabus : non propter ex- cessum aliquem specificum, sed ob melio- rem conditionem individualem, quam sor- titur per habitudinem ad corpus perfectiori modo dispositum. De quo videndus est Cajetan. 1 p. quaest. 85, art. 7. Coj<(a- 11. Haec, licet forsan prolixius dicta, adnotare oportuit circa omnes articulos D. Thom. in hac quaestione 5, tum ut se- riem errorum, quos refert. et motiva, qui- bus eos refellit, aptius non interrupto or- dine reprsesentaremus. Tum et prsecipue, quia veritates catholicae, quas ut assertio- nes statuit, et qua?. pertinent ad substan- tiam hujus mysterii, ex una parte non exposcunt specialia dubia, in quibus seorsim discutiantur ; et ex alia parte in- digebant aliqua explicatione, et defen- ruis. 232 DE INCAHNATIONE. Aliquo- rura Catholi- corum (le^eptio. Incidens quocstio. Priraus dicendi modus. Concil. Tsletan. D. Au- £USt. Gela- stus. Inno- cent. D. Ber- nard. Aliorum senten- tia. D. Da- ma?c. Paulus Aqai- leiensis. Bcnedic- tusll. sionc : quas ipsis ex eodem S. Doctore adhibuimus. Undc ab eis cxpediti melius poterimus disputationi subjicere, quae il- lam apud Thcologos habeant. Sed prius- quam binc discedamus, duo alia censui- mus addenda, qua? sunt praicedentium appendices. Primum quosdam Gatholicos antc tempora Alexandri Tcrtii deceptos in hac parte fuisse : licet enim conliteban- tur Yerbum assumpsisse verum corpus terrenum, et veram animam rationalem ; asserebant tamen illas partes assumpsisse seorsim acceptas, et non unitas : ne si unitas concederent, viderentur admittere, quod Verbum assumpseritsuppositum crea- lum ex unione partium illarum resultans. Sed hunc errorem, et ejus motivum hic subvertere non oportet : quia id supra affatim praestitimus disp. 3, dub. 4, g 4, n. 73. Secundum est controversum esse apud Patres, et Theologos, an possit dici Ghris- tum constare ex tribus substantiis, vel in eis subsistere, vel ex eis componi ? Nam cum in Christo ex una parte sit divinitas, et ex alia verum corpus, et ex alia denique anima rationalis ; consequens videtur, quod con- cedi debeat Ghristum constare ex tribus substantiis. Idque videtur aptum ad expres- sius refellendos contrarios errores eorum, qui aliquid ex recensitis Christo negarunt, ut in supra dictis ostensum est. Et plane ita concedunt plures, et gravissimi Patres in Goncil. Toletano 11, in confessione fidei, et in 14 et 15, D. Augustin. lib. 13 de Trinit. capit. 17. Gelasius in lib. de duabus naturis circa finem, Innocentius lib. 4 de myster. alt. cap. 11. D. Ber- nard. serm. 3 in vigil. Nativ. et lib. 5 de considerat. ad Eugen. et alii. Nihilominus alii Patres oppositum do- cent rejicientes expresse prsedictum lo- quendi modum, D. Damasc. lib. 3 de fide c. 26. Paulus Aquilejensis in lib. qui dicitur sacrosyllabus, circa medium. Quinimo ille loquendi modus displicuit Benedicto 11 in confessione fidei Patrum Hispanise, ut legitur in Goncilio Toletano 15. Potuitque locutio illa duplici de causa reprobari, ut hi posteriores Patres insi- nuant. Tum quia licet nomen substantia? in rigore philosophico sit commune na- turis tam completis, quam incompletis ; nihilominus frequentius applicatur natu- ris completis : quare concedendo absolute, quod Christus constat ex tribus substan- tiis, videretur significari in eo esse tres naturas completas : quod est absurdum, et falsum : solum enim habet duas natu- ras, divinam scilicet, et humanam in ea- dem hypostasi, seu persona, ut satis liquct ex supra fuse dictis disp. 3, dub. 1 et 2. Tum quia partes componentes non solent numerari aut in numero poni cum toto, sed sub illo comprehenduntur : quocirca si illas numeremus divisim, et dicendo Ghristum constare ex tribus substantiis, nempe divinitate, anima, et corpore; si- gnificari intelligeremus animam, et corpus non esse partes actu unitas inter se, et componentes unam naturam totalem : quod esse falsum et absurdum constat ex dictis disp. cit. num. 73. Quaj motiva Praefer- satis rationabilia sunt, et persuadent hunc *u,r postenorem dicendi modum esse con- rioe non venientiorem : et magis proprium, ut d3m;' sicut dicimus Ghristum habere duas na- priorem. turas, sic etiam dicamus Ghristum cons- tare ex duabus substantiis, divina scilicet, et humana , sub qua corpus , et anima comprehenduntur. Sed non propterea est condemnandus prior dicendi modus; sed sustineri satis prohabiliter potest : et quia Ecclesia illum hactenus non damnavit : et quia illo utuntur gravissimi Patres su- pra relati : et denique quia opportunus est ad refeliendas eorum haereses, qui negant Ghristo vel corpus, vel veram ani- mam. Eoque tunc securius utemur, cum adhibuerimus sufficientem sententise de- clarationem, ut si dicamus : In Ghristo sunt tres substantise, quarum duse par- tiales sunt componentes unam humanam naturam. Vel si dicamus : In Ghristo snnt tres substantise, divinitas, anima, et cor- pus. Quo modo se explicuit D. August. loco cit. ex lib. 13 de Trinit. dicens : Et duabus substanliis una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima el carne. Sicut enim vere dicimus purum hominem constare ex duplici substantia, corporali, et spirituali : sic etiam de Ghristo, qui pra&ter eas habet naturam divinam, dicere poisumus constare tribus suhstantiis ; adhibita praesertim, ut diximus, aliqua nota, qua significemus non omnes illas tres substantias essenaturas totales. Idem- que visum est Suario disp. 15, sect. 4, Suarcz. in fine, et aliis gravibus Theologis. DISPUTATJC DISP. X, DUB. I. 233 DJSPUTATIO X. De partibus assumplis. Suppositis veritatibus catholicis, quas in comment. articulorum D. Thoma3 pra3- misimus ; et quod Verbum assumpserit naturam humanam constitutam per ani- mam rationalem secundum suam ultimam differentiam ; aliqua occurrunt circa partes naturaB assumpta), in quibus Theologi non ita conveniunt propter occurrentes hinc inde difficultates : ad quas superandas pra3sentem aperimus disputationem. Pra3- cipua vero excitatur circa sanguinem : quippe ex resolutione circa illum potest etiam determinatio sumi in ordine ad alios humores, et ad alia minutiora, qua3 dubium est, an sint partes corporis hu- mani, pertineantve ad ejus integritatem. Unde sit DUBIUM I. .-ln Verbum divinum assumpserit sanguinem. 1 . Aliter Suarez, et quidam alii propo- nunt hanc difficultatem inquirendo, an Yerbum univerit sibi, vel assumpserit san- guinem immediate, et secundum hyposta- sim. Observant enim aliqua fuisse unita Verbo in hypostasi, qua3 tamen non erant illi unita hypostatice. Ad primum namque sufficit aliqua esse in persona Ghristi ut- cumque, licet personalitate ipsius non ter- minentur, sed alia subsistentia creata, ut fuerunt sudor, lacryma3, vestes, et alia. Sed ad posterius requiritur unio immediata ad subsistentiam divinam, et quod non alia subsistentia terminet rem unitam : uti se habuisse sacram humanitatem liquet ex dictis disp. 3 fere per totam, et prsecipue dub. 2. Gum autem omnes supponant san- guinem Ghristi fuisse unitum Verbo sal- tem in hypostasi ; dubitant, utrum ei uni- tum etiam fuerit immediate, et secundum hypostasim, ita quod subsistentia divina sanguinem terminaverit. Sed licet ha3C veram supponant doctrinam ; superflue ta- men adhibentur superaddendo voces, et distinctionem non necessarias : quoniam assumi solum dicitur de eo, quod assumenti immediate unitur, et per subsistentiam di- vinam terminatur : unde nec sudor nec vestes, nec similia dicuntur a Verbo as- Sangni- nis latio ct divi-io. sumpta. Quocirca inquirendo, an Verbum assumpserit sanguinem, brevius , et non minus expresse signiiicamus , quod alii multiplicando voces proponunt. 2. Quid vere sit sanguis, cui pra3sentem difficultatem applicamus, notius sensibili- ter apparet, ut explicationem exigat. Satis sit dicere, quod sicut in hoc universo dan- tur quatuor elementa, ignis, aer, aqua, et terra; sic etiam Philosophi, et Medici dis- tinguunt in homine, et in aliis viventibus perfectis quatuor humores pradictis ele- mentis correspondentes, colerayn videlicet, calidam, et siccam ad instar ignis; sangui- nem calidum, et humidum ad modum aeris ; pituitam humidam, et frigidam, sicut est aqua, et melancholiam frigidam, et sic- cam, sicut terra. Alia vero sanguinis acci- dentia, colorem, et saporem, et ca3tera, in quibus ab aliis homoribus differt, ipsa sen- sibilis experientiamanifestat. Observandum tamen est, quod sanguis alius est parum decoctus, ac depuratus, qui nutrimentalis dici solet; alius vero longe purior, quam pra3cedens ob plures decoctiones, et fortio- rem elaborationem virtutis formativa3, qui solet vocari naluralis. An autem pra^dicti sanguines distinguantur substantialiter, et ex parte formre; an vero solum accidenta- liter penes solos gradus majoris, et minoris perfectionis intra eandem speciem; parum, aut nihil refert ad resolutionem prasentis difficultatis : quoniam indefinite procedit, nec excludens, nec includens omnem san- guinem, sed solum respiciens absolutam sanguinis assumptionem. Prius enim opor- tet determinare, an sanguinem assumpserit, ut a communioribus, certioribus, et facilio- ribus incipiamus ; determinaturi postea, quem quantumve assumpserit sanguinem. Unde ad tuendum in pra^senti partem af- firmativam sat est ostendere Verbum san- guinem aliquem assumpsisse, ab aliis diffe- rentiis prasscindendo : sicut contingit in aliis, qua3 indefinite proponuntur, et eodem modo deciduntur. His suppositis Pars affirmativa defendilur , et auctoritate fulcitur. 3. Dicendum est Verbum assumpsisse sanguinem. Hanc assertionem (qua3 ut proxime observavimus, indefinite accipi de- bet), docent communiter Theologi, uno, aut altero antiquorum excepto. D. Thom. dtiu 234 DE INCAHNATIONE, Caprcol. Soto. Turre- cremata. noini- nicus dc Domin. Silves- ler. Cajstan. Medina. Alvaiez. Arauxo. Naza- rius. Cabrera. Silvius. Joann. a S.Thom. Gonct. Parra. N. Com- plut. B. AI- bertus. Lyra. Ruvere. Abulen- sis. Joann. Major. Collius. Valeniia. Suarcz. Vazquez. Lorca. Aversa. Lugo. Diversse Theolo- gorum censura;. in pracs. art. 2, ubi inquirit, utrum Filius Dei doljucrit assumcro corpus tcrrenum, scilicet carnem, et sanguinem : et affirma- tive respondet. Tdemque docet aliis locis, quae infra expendemus. Gui unanimiter subscribunt discipuli, Gapreol. in 4, dist. 11, quaest. 1, art. 3 ad 5 , contra 1 , concl. Soto dist. 10, qucest. 1, art. 2. Turrecre- mata in cap. Invitat de Gousecr. dist. 2. Dominicus de Dominicis in lib. de sanguine Christi, Silvester in Rosa aurea lib. 3, qucest. 3. Gajetan. in hoc art. 2, et infra quoesfe. 54, art. 2. Medina in hoc art. 2, dul). unic concl. 1, ubi Alvarez disp. 28, num. 15. Arauxo dub. 2. Nazarius con- trov. unica p. 1 et 2. Gabrera disp. 1, concl. 1. Silvius in exposit. art. Joan. a S. Thom. disp. 6, art. 3, num. 2. Gonet. disp. 9, art. 2, § 2. Parra disp. 5, qusest. unic. art. 2. N. Gomplut. abbrev. in lib. de Anima disp. 5, qua^st. 1, num. 3, et alii plures. Idem etiam tuentur alii Docto- res, B. Albertus Magnus intract. de sacri- ficio Missse, Nicolaus de Lyra ad Hebree. 9 exponens illa verba Quanto magis san- guis Chrtsti. Franciscus de Ruvere (postea SixtusIV) in speciali tractatu de sanguine Ghristi, ut num. 6 videbimus. Abulensis paradox. 2, cap. 40, et 43. Joannes Major in 3, dist. 13, quoest. 2. Franciscus Col- lius in tract. de sanguine Ghristi, lib. 5. "Valentia in hoc art. 2, quaest. 2. Suarez disp. 15, sect. 6, § Dico primo, Yazquez disp. 36, cap. 4, Lorca disp. 33, num. 22. Aversa qua3st. 5, s.ect. 2. Lugo disp. 14, sect. 2, et alii, quos prolixum esset referre. Qui communiter graves inurunt censuras sententiae contrariae. Gapreolus vocat sen- tentiam erroneam , et hzreticalem. Medina dicit erroneam. Alvarez judicat esse errorem in fide. Arauxo affirmat nostram esse cer- iam secundum fidem. Joannes a S. Thom. censet conlrarium esse errorem in fide. Vasquez asserit contrarium mereri notam temeritatis, et erroris. Suarez inquit : Hsec conclusio est hoc tempore ita certa, ut con- iraria non possit sine errore defendi. Lorca dicit noslram esse certam, et indubitatain sententiam. Cabrera affirmat esse adeo cer- tam, ut contraria sine errore, et nota hxresis affrmari non possit. Et Lugo, quamvis aliorum Theologorum motiva per hujus- modi censuris debilitare studuerit ; addidit tamen disp. cit. num. 105 : Adhuc credide- rim hodie absque aliqua nota defendi non posse, etc. Quod et nobis fut ab aliarum censurarum qualitate temperemus, aut po- Ad II e- bra; 2. tius pnescindamus), rationabilius videtur : nam contrarium asscrontes incurrere hoc tempore aliquam notam manifestum appa- ret, tum propter communem Theologorum judicium, tum ob urgentissima tostimonia, et motiva, quae statim proferemus. 4. Primum igitur ac principalius hujus Probajur communis assertionis fundamentum situm extJJJ,p" est in doctrina Scriptura, Pontilicum, Con- ciliorum, et Patrum, qui illam satis aperte docent. Sed ut confusionem, et prolixita- tem vitemus, eorum teslimonia ad diver- sas classes revocabimus. Et priori loco oc- currit Scriptura : nam Apostol. ad Hebra3. 2 inquit : Quia pucri communicaverunt earni, et sanguini, et ipse similiter participa- vit eisdem. IJbi sermonem esse de incarna- tione Verbi, sive de assumptione humanae naturae, concors est Patrum sententia, qui hoc testimonio refellunt Valentinum, et alios haereticos asserentes corpus Christi fuisse non terrenum, nec carneum, sed cce- leste, ut constat ex dictis in comment. hu- jus quaest. num. 5. Eodem itaque tenore, quo Paulus afTirmat Verbum Dei susce- pisse carnem, affirmat etiam suscepisse san- guinem : cunx ergo nullus catholicorum neget, quod assumpserit carnem; minime negari potest, quod sanguinem assump- serit. , Nec alicujus momenti est evasio Lu- Eva-io gonis num. 99, qui ut vim hujus loci °g0lne' labefactet, ait haec posse utcumque ex- conum- plicari de assumptione mediata , sicut dicitur assumpsisse molestias et miserias nostras in sua carne. Nam contra hoc est primo : quod Apostol. eodem rnodo loquitur de communicatione in carne, ac de communicatione in sanguine : sed per communicationem in carne nullo modo significavit assumptionem solam mediatam carnis : de fide enim est Filium Dei assumpsisse, et terminasse immediate carnem humanam : ergo pariter cum dicit communicasse sanguini , minime explicari potest de assumptione mediata eo modo quo assumpsit accidentia , mi- serias, et molestias nostras; sed necessa- rio intelligendus est de assumptione im- mediata. Secundo, quia Apostolus eodem modo dicit Verbum communicasse carni, et sanguini, quo homines eisdem commu- nicant : hanc enim vim habent illa verba. Et ipse similiter participavit : atqui. sup- posita aliorum hominum uniuntur imme- diate sanguini tanquam verse parti hu- manae naturae, ut ipse Lugo late probat a tur. DISP. X, DUD. I. 235 Jatrcs apud uarez. . P. N. yrillus. ^onlir- atio cx .■adem >uip- tura. Foan.l dHe- rae. 9. ic. 23. Mril. a num. 13, ct infra cx profcsso ostende- mus : ergo in codem scnsu docct Apos- tolus suppositum divinum communicassc sanguini Christi , eique unitum fuisse immediatc. Tertio, quia verba Scripturae accipienda sunt cum proprietate nisi se- quatur absurdum : nullum autem infertur ex eo, quod communicatio, de qua loqui- tur Apostolus, significet assumptionem, sive unionem immediatam ; ut liquet in assumptione carnis (e contra vero infer- tur, si assumptio miseriarum sumeretur proprie, cum istae sicut et omnia acciden- tia, non sint naturao assumptibiles, aut suppositabiles, ut constat ex dictis disp. praeced. dub. 5); ergo per communica- tionem sanguinis significavit assumptio- nem proprie dictam , sive unionem hy- postaticam. Ultimo (et quod caput est) quia Apostolus non est explicandus utcum- que sicut minus recte profert Lugo, sed exponi debet juxta Sanctorum Patrum in- terpretationem , et sensum : hi autem communiter intelligunt Apostolum loqui de unione hypostatica , et parificare car- nem, et sanguinem, ut Ghrysost. Theo- phil. Ambros. Theodoret. jEcumemius. Anselmus, et D. Tho. ad prsedictum lo- cum, quos allegat Suarez sect. 6. Idque aperte significavit S. P. N. Cyrillus lib. 1 de fide ad Reginas post mediurn, ubi versans Apostoli verba sic illa explicat : Verbum ex Deo particeps faclum est carnis, et sanguinis. Et similiter epist. 8 ad Nestorium : Jllud, inquit, Verbum caro factum est, nihil est aliud, quam quod in carne, et sanguine nobiscum communi- caverit. Certum autem apparet, quod Ver- bum caro factum est significat unionem immediatam ad rem assumptam. Confirmatur ex eadem sacra Scriptura in omnibus illis locis, in quibus humani generis redemptionem, et perfectam pro omnibus peccatis satisfactionem attribuit sanguini Christi tanquam pretio infiniti valoris pro nobis oblato. Quae testimonia dedimus, et expendimus ad hunc finem disp. 1, dub. 6, g 5, unde satis erit aliqua in praesenti insinuare. 1, Joan. : Sanguis Christi Filii ejus emundat nos ab omni peccalo. Ad Hebrae. 9 : Quanto magis san- guis Chrisii emundabit conscientias nostras. Luc. 22 : Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, quipro vobis effundetur. 1 Petri 1 : Non corruptibilibus auro, vel ar- genlo redempti estis, sed prelioso sanguine. Quibus significatur sanguinem Christi pro KfTu- Kium Durandi et alio- rum. Pracclu- ditur. nobis oblatum fuisse valoris simpliciter infiniti, ct sufficientissimi ad dclendum per modum pretii, solutionis, et satisfac- tionis, omnia mundi peccata. Hanc autem dignitatem habere non potuit, nisi ex unione ad personam, seu subsistentiam Verbi divini. Ergo huic unitus est ; et per consequens ad illam assumptus fuit. Ncc potest dicerc cum Durando, Vas- quez, et Lugone haec infirma esse ad pro- bandum assertioncm : quia sanguinis qui- dem efmsio, sive oblatio fuit infinita ex parte offerentis, non tamen ex parte rei oblatae : ad quod non requiritur, quod sanguis fuerit in se infiniti valoris, sed satis est, quod Christus illum offerens fuerit infinitae dignitatis. Hancque respon- sionem confirmat Vasquez disputat. cit. Vazqicz. capit. 6, quia remissio peccatorum nequit attribui sanguini : non enim facta est per modum satisfactionis, sed per modum me- riti , in quo non attenditur qualitas rei oblatae, sed offerentis dignitas, et conditio. Haec, inquam, evasio minime diluit vim prsedictorum locorum, et motivi eis inni- tentis. Tum quia ipsa Scripturae testimo- nia sincere intellecta satis manifestant sanguinem Christi fuisse infinitee aestima- bilitatis, seu valoris : valde enim differunt inter se, licet inter se connectantur, quod satisfactio Ghristi fuerit infiniti valoris ob dignitatem personee satisfacientis, et quod sanguis pro nobis oblatus fuerit valoris simplieiter infiniti : Scriptura autem non solum dicit illud primum, sed etiam hoc posterius, ut constat ex locis relatis : ergo juxta scripturam fateri oportet, quod non solum satisfactio Christi, sed etiam Christi sanguis fuerit valoris simpliciter infiniti- per modum pretii, et rei oblatae. Tum etiam quia scriptura in locis allegatis, et aliis pluribus, quse expendi possent, ali- quid speciale defert sanguini Christi, quod non attribuit ejus lacrymis , sudori, sa- livae, et similibus : nec enim haec adeo prsedicat : at si attendamus ad solam di- gnitatem ex parte personae offerentis, etiam oblatio lacrymarum, sudoris, et similium fuit infiniti valoris ; cum facta fuerit ab eodem divino supposito : ergo ne vana dicamus esse illa scripturoe elogia, fateri oportet oblationem sanguinis a Christo fac- tam fuisse valoris infiniti non solum ex parte personae offerentis, sed etiam ex parte ipsius sanguinis, seu rei oblatae. Tum de- nique nam circa legitimam scripturae in- telligentiam non stare oportet particulari 23G DE INGARNATIONE. Au- gusf. S. P. N. Cyrillus. Probatur secundo ex Ponti- ficum decretis. Cle- mensVI. Pracoc- cupantur evasio- nes. judicio hujus, aut alterius Theologi, sed communi Patrum explicationi : hi autem communiter significant sanguinem Ghristi fuissein se infiniti valoris in ratione pretii, et rci oblatu) pcr modum satisfactionis ; idque colligunt ex locis scriptura? relatis : hoc igitur intendit, et in eis significat scriptura. Plura Patrum testimonia dedi- mus loco supra cit. unde satis erit unum, aut alterum in praesenti referre. D. Aug. onarrat in psal. 65, inquit : Quxritis quid emerit ? Videte, quid dederit, et invenielis, quid emerit. Sanguis Christi pretium est. Quid valet? quid, nisi totus orbis, quid, nisi omnes gentes? Et serm. 128 de temp. Prelium vitae nostrse sanguis est Domini, el tolius mundi incolumitas sempiterna : pecu- nia illa tolius mundi copiosa possessio est. S. P. N. Gyrillus in epist. ad Maximian. ait : Ingens pro vita nostra pretium, hoc est, proprium sanguinem impendit : unus hic universam creaturam dignitate multis partibus excellebat. Iliud autem, quod addit Vasquez, Ghristum non fuisse operatum nostram redemptionem, et peccatorum re- missionem per modum satisfactionis, sed prsecise per modum meriti est valde fal- sum, et singulare (ne plus dicamus), mul- tumque deprimit excellentiam redemptionis per Christum. Sed in eo refellendo non oportet hic immorari, sed magis supponere sententiam communem. Recolantur tamen dicta loco cit. etpraecipue n. 194. 6. Secundo loco occurrunt Pontificum decreta : nam Glemens VI in extravag. U?iigenitusde pcenitentiis, et remissionibus, loquens de sanguine Ghristi inquit : In ara crucis innocens immolatus non guttam san- guinismodicam, qux tamenpropter unionem ad Verbum pro redemptione totius humani generis sufficiebat ; sed velut quoddam pro- fluvium noscitur effudisse. Ubi manifeste supponit Pontifex guttam sanguinis Ghris- ti, atque ideo ipsum sanguinem habuisse unionem ad Verbum : non quidem praecise mediatam, et per accidens, ut in vestimen- tis, et alimentiscontigit; sed immediatam, et hypostaticam, qualis ut loquitur Ponti- fex, pro redemptione totius humani generis sufficiebal. — Nec audiendi sunt, qui par- ticularem illam propter unionem ad Ver- bum referunt ad solam humanitatem : quo- niam Pontifex ibidem sermonem non facit de humanitate, sed de Ghristi sanguine, ad quem proinde, servata sententise serie, re- ferri debent verba relata. Et contrarius sensus violentus est, et alienus ab illa Glementis exaggeratione, adeo explicante valorem unius gutta; sanguinis Christi. — Nec magis audiendus est Lugo disp. cit. I.ugo. nu. 101, asserens totum illud, quidquid sit, dictumfuisse a Pontilice obiter, et non ut principaliter intentum. Nam in primis Pontifex illud non praicise tangit, sed scrio affirmat, ut constat ex ejus verbis. Deindo alienumest a gravitate Pontificum diffinien- tium incertas, aut non solidas supponere, aut inserere scntentias : unde gratis con- cesso , quod Glemens hanc partem non diffinierit (a quo preescindimus) ; negari tamen non valet, quod hanc rem suppo- suerit tanquam rem valde certam, et com- munem inter Catholicos : quod ad robur nostrae assertionis satis, superque esse nc- gabit nemo. — Addunt aliqui eundem Gle- Medina. mentem VI diffinivisse iterum hanc sen- tentiam. Unde Medina loco cit. ait : Ipse summus Pontifex definivit nostram conclu- sionem expressis verbis, ut refertur in direc- tor. Inquisit. q. 10, et apud Sylveslrum loco cit. Et condemnavit concionatorem quendam-, quiapud Barchinonamprsedicavit sanguinem non fuisse unitum Christo personaliter : et prxcepit, quod opposilum nostrx conclusionis ubique prxdicaretur, et denunliaretur lan- quam hsereticum. Idem ipsum definiunt duo aliisummi Pontificespost longam deliberatio- nem, etc. In his tamen nonmultum ponderis ponimus : quia non pauci de illis dubitant, ut videre est apud Loonem ubi supra a nu- mer. 103. Quamvis in dubio non est, cur penitusspernamuseam relationem. Quocir- caLorcadehis decretisagens lococit. num. Lrrca. 23 inquit : Quamvis hoc decrelum aliqui in- certum reputent; sed de eo dubitarinon licet propter authoritatem directoriilnquisilorum, et Sylvestri referentium. Refert etiam Syl- vester Pium II confirmasse hoc decretum, cui major fides adhibenda est, qv.am aliis, qui asserunt Pium II, cum res ad ipsum refer- retur, suspendisse sententiam. Observandum tamen est praecipuam Nofa. controversiam coram Pio II, motam non fuisse de sanguine Ghristi in oodem exis- tente, sed de sanguine Christi ab ipso in passione effuso, an scilicet sanguis effusus, et a Ghiisto separatus manserit divinilate unitus. Etcircahocposterius non occurrunt adeo, vel manifesta motiva, ac circa illud prius. Unde iidem, qui negabant secundum, manifeste primum confitebantur : quod haud obscure declarat certitudinom prsesen tis assertionis, et quod in dubium revocata non fuerit, sed magis eam omnes suppo- nerent DISP. X, DUB. I. 237 Lvcrc. nerent ad controversiam circa aliam par- tem. Liquet hoc ex Francisco de Ruvere tunc Minorum Vicario, postea Cardinali, et tandem Summo Pontiiice Sixto IV, qui rem pro Minoribus egit coram Pio II, et tractatum protulit de hac materia, in quo inquit : Terlia vcrilas al ista : Etsi a Christi sanguine, quandiu fuit ejus corpori unitus, deitas separata non fuerit, ab eo ta- meneffuso divinitalem fuisse separatam pro- babilitcr confitemur. Quse veritas duas con- tinet conclusiones. Prima quarum hsec esl, quod scilicet deitas unita fuit Christi san- guini ejus corpori actu unilo. Quse conclusio satis patere polest ex his, quse superius dicia sunt. Tradit etiam B. Damascenus, ut supe- rius fuit allegalum, qucd ea, quse fuerunt in humanilate Christi assumpta, ante assump- tionem illam non fuerunt proprio supposito suppositata, sed in conceptione fuerunt as- sumpta, et in assumptione concepta. Igitur Christi sanguis cum ejus corpore assumptus fuit in iali corpore conjunctus divinitati, seu suppositatus divino supposito : ita quod numquam fuit dare lempus, in quo existens in corpore Chrisli non esset Verbo divino hy» postal iccu/ii/ws.Liquetitaquehancveritatem ab utraque parte tanquamcertam fuisse sup- positam in ea controversia, quse agitabatur circa unionem sanguinis cum divinitate pro triduo mortis Christi : quse est diffl- cultas appendix, et longe diversa, et non habens pro parte affirmativa tam solida, et tam clara fundamenta. Ad hanc igitur, non autem ad assertionem referenda est illa Pii suspensio cujus meminit Lorca loco alle- gato, ut plane constat ex his, qua3 refert ponda- Spondanus tom. 2, continuationis ad an- m u s num 1462, ubi ait : Qua cle re Pius II, eo tempore summus Pontifex prsefectis Ordinum mandavit doclissimos eorum Theologos ad Curiam mittere , quos in festo Nalalis Domini audivit dispulantes tribus diebus in palatio Apostolico, prsesenlibus Cardinaiibus, Episcopis, ac divini, et humani juris Docto- ribus, qui in curia erant. Denique post tri- duum, cum partes qusecumque voluissent, in medium produxissent ; dissoluto audilorio, Pium cum Cardinalibus plerisque diebus rem tractasse : majorem partem sententiam Prse- diculorum approbasse, paucos cum Minoribus sensisse: Pium quoque inmajori parte fuisse. Sed non esse visum eo tempore decretum fieri declaralionis, ne multitudo Minorum cujus erat contra Turcas prsedicalio necessaria, of- fenderetur ; ac proplerea in aliucl tempus deci- sionem referri placuisse. Quam tamen nun- quam placuit decidere. Sed biennio post Anconse, dum esset navigaturus in Turcas, Calendis Augusli 1464, die antc obilum 15, constitutionem edidit, qua ad pacem inter illos ordines, et in universa Ecclesia super hac qusestione reperandam, staluit nulli li- cere opinionem negantem sanguinem Chrisii in triduo passionis a corpore separatum, di- vinitati unitum permansisse, ut hserelicam proscribere, donec per sedem Aposlolicam, quidin hujusmodi qusestione sentiendum essel defmiretur. Addunt tamen aliqui rem postea definitam fuisse a Paulo II, ad idque allu- dere videtur Medina loco relato, cum ait : Idem ipsum definiunt duo alii Summi Pontif.' ces, elc. Sed hujus secundi decreti altum silentium reperimus apud Auctores, nec ipsum asserere audemus. Sed ut ut sit; neutrum dirigebatur ad sanguinem Christi in Christo existentem, quem omnes suppo- nebant fuisse verbo unitum, ut ostensum est; sed ad sanguinem Christi effusum, de quo aliis alia ratio occurrebat, ut scntircnt aliter, utdub. 3 magis constabit : pro quo etiam hoec in prsesenti adnotata relinqui- mus. 7. Tertio loco veniunt Concilia, qua3 satis perspicue eandem veritatem expri- munt : nam Ephesin. can. 4, docet Ver- bum seque ac nos communicasse carni, et sanguini. Et in epist. D. Cyrilli cum Con- cilio Alexandrino, qme habetur, et proba- tur in Ephesino tom. 1, can. 24, dicitur verum naiuralemque Deum carnem et san- guinem assumpsisse. Quae omnia iterum approbata, et confirmata suntin V Synodo generali act. 6, et inChalcedonensi act. 1. Praeterea in VI Synodo act. 15, cum quidam nomine Constantinus dixisset Ver- bum dimisisse carnem, et sanguinem in morte ; magna acclamatione Concilii dam- natus, et ejectus fuit, palam supponente Goncilio Verbum ante Ghristi mortem illa hypostatice habuisse. Et in eadem Synodo act. 8, habentur hsec verba in confessione Macharii : Facius est in assumptione carnis, et sanguinis, mansit iamen, quod erat : quod minime Concilium rejecit; cum ta- men alia qusedam in prsedicta confessione reprobaverit : cum igitur Concilia eodem modo loquantur de carne, et sanguine Christi in ordine ad unionem cum Verbo, et ad ipsum assumptione, certumque fide sit Verbum assumpsisse, et sibi hyposta- tice univisse carnem ; sequitur, quod ex sententia Conciliorum idem de sanguine dici debeat. Paulus stcun- dus. Probatur tertio ex Gtnri- liis. Conci!. Ephesin. Quinta Syno- dus. Chalce- don. Sexta Syno- dtis. Concil. 238 DE 1NCARNATI0NE. Concil. SnJ optimus, cl urgentissimus Concilio- naeni. rum jocus ost jj[0 Tridentini sess. 13, cap. 3, nbi dicitur corpus sub ipccic vini , cl sanguinem sub spccie panis animamque sub utraque vi naturalis illius connexionis, et concomilantix, qua partes Christi Domini, qui jam cx morluis resurrexit non amptius morilurus, inter se copulantur. Quo loco in primis ponderandum est Concilium aperte dicere sanguincm esse partem Christi Do- mini : inde cnim satis evidenter colligitur sanguinem Christi suppositatum in eo fuisse per increatam Verbi subsistentiam. Nam Christus adaequate importat omnes suas partes, ex quibus constituitur : ergo si Christi sanguis habuit subsistentiam distinctam a subsistentia Verbi ; manifeste infertur Christum non esse supposiium adaequate divinum, sed subsistens quod saltem inada?quatefuisse per subsistentiam creatam ; quod plane est ha^reticum. Ergo a contrario sensu, si Christus adoequate fuit subsistens per subsistentiam divinam, et sanguis fuit pars Christi ; sequitur Christi sanguinem suppositatum fuisse per eandem Verbi subsistentiam, atque ideo ad illam assumptum fuisse Deinde expendi debet, quod Concilium ex vi connexionis, quam partes Christi habent. infert, quod licet sub specie vini ex vi verborum non sit nisi sanguis Christi ; nihilominus per con- comitantiam sunt etiam ibi corpus, anima, et persona Christi. Quod tamen minime inferretur, si sanguis non esset vera pars humanitatis Christi, et terminaretur Verbi personalitate : quippe cum prsedicta non haberent naturalem necessariam connexio- nem. Unde sicut si ex vi verborum pone- retur, sub aliqua specie Christi vestis, aut alimentum, aut aliquod excrementum; non propterea sub tali specie poneretur conco- mitanter ipse Christus, aut ejus humani- tas : sic etiam si Christi sanguis non est pars humanitatis ipsius, nec terminatur per eandem subsistentiam, sed per aliam sub- sistentiam creatam ; minime posset colligi, quod si ex vi verborum ponitur sanguis Christi sub specie vini, sub eadem .etiam per concomitantiam constituatur Christi humanitas, et ipse Christus : Si ergo sub vini specie ponitur per concomitantiam tota Ghristi humanitas, ut asserit Conci- lium, plane infertur, quod ex ipsius sen- tentia sanguis sit vera Chrisli pars, perti- nens ad ipsius humanitatem, et terminatus eadem subsistentia, qua totus ipse Christus subsistit. Estque hoc testimonium adeo rfflcax ad probandum nostram assertio- nem, ut licet Lugo illam debilitet ad vi- landum censuras sententia) contraria? (in (jtio multum fallitur), de hoc tamen dicat num. 105, rem ita evincere, ut ea senten- tia absque nota defendi non possit. 8. Succelunt ultimo loco Patrum testi- Probator monia, qua) opus non est cumulare ; lo- £*$}£ quuntur enim communiter pro nostra as- bus. sertione, dum frequenter inculcant; has aut similcs propositiones, in quibus ipsa valde aperte continetur : Verbum Dei as- sumpsit carnem, ei sanguinem ; Verbum Dei parliceps fuit carnis, et sanguinis. Cum enim eodem modo de sanguine loquantur, ac de carne, quam nemo negat assumptam fuisse ad subsistentiam Verbi, sive unio- nem hypostaticam ; idem intelligendi sunt asserere de sanguine : aliter enim vaMe inconsequenter, aequivoce, obscure, et non absque occasione erroris loquerentur : quod de illis minime dici debct. Sat itaque erit subjungere aliqua corum tcstimonia. Dionysius Alexandrinus in epist. ad Pau- Diony- lum Samosat. quam refert Turrianus lib. 4, Ai51us . pro epist. Pontiflc. cap. 19 dixit : Sangui- nem Christi non posse corrumpi, quia est sanguis Dei vivi. D. Nazianzenus in tract. d Na- de fide Nicena, ut refertur in actis Liberii zianz- cap. 50, docet Deum hominem natum, non phanlaslicum, sed carnem, ossa, et sangui- nem habuisse. S. P. N. Cyrillus homil. d. Cy- habita in Concilio Ephes. quse est 5 in ril!us* ordine, inquit : Licet enim Verbum Deit cum Deus sit, carnem assumpserit, ac san- guinem. Et in apologet. pro 12 anathema- tismis, in defensione decimi ait : Confite- mur, quod Deus est in carne, et sanguine. V. Beda ad illa verba, Quam acquisivit v. Beiia. sanguine suo, ait : Non dubitavit Paulus sanguinem Dei dicere propter unionem ad personam in duabus naturis. Alia similia Patrum testimonia delimus n. 4 et 5. Unde opus non est alia adjicere. Videri tamen debet Angelicus Doctor, qui nos- D.Tiiorai tram, et communem sententiam evidenter docet tum loco cit. numer. 3, tum infra qusest. 54, art. 2 in corp. ubi ait : Corpus Christi in resurrectione fuit ejusdem na- turse, sed alterius gtorise. Unde quidquid ad natumm humani corporis pertinet, totum fuit in corpore Christi resurgcnlis. Manifes^ tum est autem, quod ad naturam corporis humani pertinent carncs, ossa, et sanguis. Et addit in fme corp. : Corpus in resurrec- tione resumpsit ad vitam immortalem, quod in conceptione assumpseral ad vitam morla- lem> DISP. X, DUK I. .239 lem. Quibus manifeste significatsanguinem corporis Christi assumptum a Verbo fuisse. Similia tradit quaest. 76, art. 2 in cojp. ad 3 et 1 p. quaest. 119, art. 1 ad 3, et in 4, dist. 44, quaest. 1, art. 2, quasstiunc. 3 ad 3, et in eodem scripto ad Annibald. dist. 44, quaest. 1, art. I, m resp. ad 1 , et quodlib. 5, art. 5, quae et alialocacommo- diusinfra expendemus. Ea vero. quae hac- lenus ex Scriptura, Pontilicibus, Gonciliis, et Patribus proposuimus, satis manifestant communem nostram assertionem non so- lum esse veram, sed adeo certam esse, ut opposita nequeat hoc tempore absque aliqua nota defendi, qualem varie illi impingunt Auctores, utnum. 3 monuimus. § ii. i Eadem asserlio demonstratur ratione Theologica, "•robntur 9 . Deinde potest eadem conclusio ratione raii."ne. satis efticaci demonstrari. Quam nt cum majori claritate proponamus, duo valde certa observanda sunt. Primum, Verbum divinum assumpsisse naturam humanam integram, perfectam, et omnibus suis par- tibus constantem. Haec suppositio est com- munis consensus Patrum, et Theologorum, Suarez. ut bene notat Suarez disp. 15, sect. 5, et Vcrbum ostenditur tum quia Verbum in natura sit assumpta non solum fuit verus homo, sed naturam etiam homo integer, et perfectus, juxta graB" illud Athanasii in Symbolo, Perfectus Deus, perfectus homo : sed quemadmodum, ut esset verus homo, debuit habere natu- ram humanam ; sic etiam ut esset homo integer, et perfectus, debuit habere omnes , partes pertinentes ad perfectionem, et in- tegritatem humanae naturae, ut satis ex se iiquet ; ergo Verbum assumpsit praedictam naturam integram, perfectam, et omnibus suis partibus constantem. Tum etiam quia Concilia, et Patres communiter docent Verbum assumpsisse naturam humanam perfectam, qualem creavit in Adam : hic autem non solum habuit naturam huma- nam veram, sed etiam integram, et perfec- tam, quin illi defuerit pars ulla ad talem naturam pertinens : ergo Yerbum assum- psit nostram naturam cum eadem pesfec- tione, et integritate. Tum praeterea quia hujusmodi integritas, et perfectio decebat tam propter majestatem Yerbi eam huma- nitatem assumpturi, quam propter specia- lem influxum Spiritus sancti eam produ- centis ; et etiam ob qualitatem operis, quod sicut fuit maximum opus Dei, ita debuit evadere integrum, et perfectum. Tum dcnique quia ex opposito fieret Chris- tum dicendum hominem esse mutilum, aut mancum, aut monstruosum : heret etiam eadem libertate dici posse Christum caruisse aliqua parte integrali determinata, utputa aliquo digito, aut auricula : quae audiri nequeunt absque horrore, et dici non possunt absque ingenti blasphemia. Fateri ergo catholice oportet Verbum in natura assumpta fuisse hominem simplici- ter integrum, et perfectum : atque ideo assumpsit naturam humanam cum omni- bus partibus pertinentibus ad hujusmodi naturae integritatem, et perfectionem. In quo sensu, et de hac totalitate naturaeas- sumptae agens D. Damascen. lib. 3 de n. Da- fide cap. 6, dixit : Omni humanse naturse masc* unitam dicimus omnem divinitatis subsian- iiam. Et deinde : Totum enim me totus assumpsit, et tolus toti uniiusest. 10. Deinde observandum est sanguinem San*uis (indefinite loquendo, et non determinando cst *e.m qualem, aut quantum), pertinere ad inte- tate gritatem, et perfectionem naturae humanae. naturse« Et probatur primo quia ita se habent quatuor humores (quorum unus, et praeci- puus est sanguis), ad corpus humanum, sicut quatuor elementa ad hoc universum : sed quatuor elementa pertinent ad perfec- tionem, et integritatem hujus universi, ut nemo negat : ergo quatuor humores, ac proinde sanguis pertinent ad integritatem, et perfectionem corporis humani. Quse est similitudo, et doctrina D. Thom. in 4, D.Thom. dist. 44, q. 1, art. 2, quaestione 3 ad 3, ubi ait : Dicendum, quod sicut suni elementa in via generationis respectu corporum mixio- rum, quia sunt eorum materia ; non au- tem ita, quod semper sint intranseundo in corpore mixto : ita etiam humores se habent ad membra. Et propter hoc sicut elementa a partibus universi liabent formas determina- tas, ratione quarum sunt in perfectione uni- vcrsi sicut corpora mixta : ita et humores sunt de perfectione corporis humani, sicut et ali$ partes; quamvis non proveniant ad totam perfectionem, sicut alix partes : nec elementa habent ita perfectas formas, sicut mixta. Si- cut autem partes omnes universi perfectionem a Deo, consequuntur, non wqualiter, sed secun- dum suum modum unumquodque ; ita etiam humores aliquo modo perficiuntur ab anina rationali, non tamen eodem modo sicut partes perfeciiores. Et hanc doctrinam satis aperte 240 DE INCARNATIONE. isM. iraclidorat Philosoph. in 2 de partibus animalium, ubi docet in animali perfecto reperiri tres compositiones : primam ex elementis, seu eorum virtutibus, quae in humoribus participantur : secundam ex par- tibus similaribus, utputa carne, ossis : tcrtiam cx partibus heterogeneis, v. g. corde, et capite. Unde sicut componentia in secunda, et tertia compositione sunt partes in actu animalis ; sic etiam compo- nentia in prima compositione, nempe hu- mores, pertinent ut partes in actu ad ani- malis integritatem, et sunt partes actuales totius, licet sint in potentia respectu par- tium posteriorum, ac perfectiorum. Probatur secundo quia juxta communem Theologorum sententiam corpora beatorum resurgent cum omnibus pertinentibus ad naturae humanae integritatem, et perfec- tionem : seJ iidem Theologi communi- ter docent, quod corpora beatorum resur- gent cum sanguine : ergo hic pertinet ad perfectionem, et integritatem praedictae na- turae. Utramque praemissam , et ipsum DTlicm. Consequens tradit expresse D. Thom. in 4, dist. 44, quaest. 1, art. 1, nam in corp. inquit : Ea, quse sunt contra naturam, non debent esse perpetua. Sicut autem est contra naturam animse quodammodo, ut sit sine corpore, quia corpori naturaliter unitur : ita est contra naturam corporis, ut aliqua natu- ralium partium ei desit : tum quia una pars corporis habet dependentiam ad aliam : tum quia perfecta unio animse ad corpus esse non potest, nisi sit integrum ; cum anima tota sit integer actus corporis esse. Unde appetitus ejus ad corpus, qui est naturalis, non quiesce- ret, nisi integro corpori uniretur. Etpropter hoc oportet omnes naturales partes hominis resurgere. Si quse vero sunt non naiurales, ut gibbositates , et si quse superexcrescunt membris, hsec non resurgent. Et in resp. ad 1 addit : De humiditatibus sciendum est, quod illse humiditates, quse sunt in via corrupkionis, sicut sayiies, sudor, et hujus- modi; vel quse suntin via generalionis, non- dum habentes determinatam speciem, ut hu- miditas, quse diciiur ros, et cambium, quando scilicet sanguis incipit dealbari , et verti in carne ; vel quse ordinantur ad conservationem speciei, ut semen ; hsec non resurgent. Quse vero habent speciem determinatam, et perti- nent ad perfectionem individui, resurgent, ut sanguis, el alii tres humores, et humiditas, quse dicitur giuten, qua caro continuatur. Probatur ierlio, quia sanguinem esse partem pertinentem ad perfectionem, et in- tegritatem animalis perfecti est velut com- mune sapientium judicium; licet id diver- simode explicent, ut dub. seq. videbimus Unde Aristotel. in lib. de historia animal. cap. 2, agens de partibus anirnalium simi- laribus primo loco constituit sanguinem. Et in eodem lib. cap. 10, afiirmat sangui- nem esse animalis partem sicut cerebrum, etmedullas. Similiterque loquuntur Seneca lib. 1, quaest. natural. Galenus lib. 2 de element. in principio, D. Damasc. lib. 2 de fide cap. 12, et alii. Quinimo divina Scriptura id ipsum significat, quse nomine carnis, et sanguinis solet hominem deno- tare tanquam totum ex illis partibus cons- titutum, ut Matth. 16 : Caro, et sanguis non revelavit tibi, id est, homo. AdEphes. 6 : Non est nobis colluctatio adversus carnem, et sanguinem, hoc est, adversus homines. Quibus, et aliis locis utitur synecdoche significante totum ex parte, vel per par- tem. Quocl congrue non lieret, nisi sanguis pertineret per modum partis ad perfec- tionem, et integritatem naturae humanae. Quse satis urgenter confirmari possunt ex verbis GonciliiTridentini relatis num. 7, quae docent corpus, et animam Christi constitui sub specie vini (sub qua tantum ex vi verborum ponitur sanguis), ex vi naturalis illius connexionis, qua partes Christi Domini, qui ex mortuis resurrexit, inler se copulantur. Et ob eandem con- nexionem sub specie panis constituitur Ghristi sanguis, licet in ea ex vi verborum, et per se solum ponatur corpus. Ubi ex- presse supponit, et docet Concilium tum sanguinem esse partem Ghristi in natura humana completa, qualem post resurrec- tionem habet ; tum corpus, et sanguinem esse partes naturaliter connexas, et copu- latas in Christo viventi. Quae minime ve- rificari queunt, nisi dicamus sanguinem esse partem pertinentem ad integritatem humanae naturae. 1 1 . His, quae sunt admodum certae, prae- suppositis, probatur conclusio sequenti dis- cursu theologico : quoniam Verbum divi- num assumpsit humanitatem, et omnes partes, quae pertinent ad ejus integritatem, et perfectionem : sed sanguis est pars per- tinens ad perfectionem, et integritatem humanitatis : ergo Verbum divinum assu- mendo humanitatem assumpsit sanguinem. Gonsequentia est legitima, et major constat ex primo notabili, et minor ex secundo. — Gonfirmatur : quia non aliter sanguis per- tinet ad naturam humanam assumptam, quam Aristot. Seneca. Galcnus. D. Da- masc. Mait. 1G. Ad Eplics.6. Concil. Trident. Forma- tur ratio Conflr- matur DISP. X, DUB. I. 241 quam ad naturam humanam resurgentem : nec inter ha3C potest aliqua disparitas notabilis assignari : sed quia sanguis perti- net ad integritatem natura) humanse, ho- mines resurgent cum sanguine, ut omnes Theologi concedunt, et tradit D. Thom. num. praeced. relatus : ergo quia sanguis pertinet ad integritatem natura) humana), Verbum hanc assumens assumpsit sangui- nem. — Ad ha3c : sanguis non minus pertinet ad integritatem naturai humanae, quam medullse, cartilagines, et alise mi- nutiores corporis humani partes : sed nemo negabit has pertinere ad integritatem substantialem corporis humani, vel fuisse a Verbo assumptas : ergo negari non po- test, quod Verbum assumendo naturam humanam assumpserit sanguinem. Evasio. ]sjec Yalet dicere, quod hsec solum evin- cunt assumptionem absolute, non vero as- sumptionem immediatam, quam intendi- mus : nam Verbum assumpsit omnia, quse pertinent ad perfectionem humanitatis, et tamen non omnia assumpsit immediate : unde assumpsit humanitatis accidentia, quce tamen non fuerunt terminata per subsis- tentiam divinam. Plures etiam asserunt non assumpsisse immediate capillos, un- gues, et similia, quae tamen nemo negat assumpsisse absolute : quia certum est hcec pertinere ad perfectionem humanitatis Confula- Christi, quam Verburn assumpsit. Id, in- quam, si dicatur, nihil valet : quoniam humanitas perfecta non est aliud, quam omnes ejus partes simul , et collective sumptae, quae ad ejus integritatem concur- runt : un.de impossibile est assumere hu- manitatem perfectam non assumendo om- nes prsedictas ejus partes : sed certum est Yerbum assumpsisse hnmanitatem perfec- tam immediate, hoc est, communicando ipsi propriam subsistentiam divinam, abs- que interventu subsistentise ereatse, ut fides docet, et satis constat ex dictis in Com- ment. hujus qusest. num. 2, et aliis locis in eo allegatis : ergo negari non potest. quod pari modo assumpserit omnes huma- nitatis partes, pertinentes ad ipsius inte- gritatem, et substantialem perfectionom : cum ergo sanguis sit humanitatis pars praedicto modo ad ipsius integritatem, et perfectionem spectans; sequitur, quodVer- bum assumpserit sanguinem non utcum- que, sed immediate, hoc est communi- cando ipsi propriam subsistentiam divinam, quin sanguis assumptus suppositatus fuerit per aliam subsistentiam creatam. Ea vero, Salmant. Curs. theolog. tom. XIV. quae in contrarium afferuntur, non pre- munt, quia accidentia non important natu- ram suppositabilem, sive terminabilem per subsistentiam, ut ostendimusdisp. prseced. dub. 5. Unde proprie loquendo non pos- sunt assumi. Sed ea praecise ratione as- sumi dicuntur, quatenus ha^rent humani- tati, quoe assumpta est : non vero quia participcnt effeetum formalem proprium subsistentiae divinaa. Quod autem dicitur de capillis, unguibus, et similibus, minus adhuc urgent : quoniam vel preedicta sunt , partes substantiales humanitatis, vel non ? Si partes sunt : idem de illis, ac de san- guine judicium habendum est : unde eodem modo dicentur assumptae. Si autem non sunt partes, sed merse superfluitates na- turaa, utsaliva, et sudor; mirum non est, quod non fuerint assumpta. Sed ex illis nequit argumentum trahi ad sanguinem, qui est vera humanitatis pars, ut supra ostendimus. Quid autem determinate de capillis, unguibus, et similibus dici debeat, infra num. 58 constabit. 12. Sed oppones testimonium D. Thom. Objeeiio infra qua3st. 31 , art. 5 ad 2, ubi hgec habet : {Jj^ Dicendum, quod cum B. Virgo fuerit ejus- dem naiurx cum aliis fxminis, consequens est, quod habuerit carnem, et ossa ejusdem naturse. Carnes autem, et ossa in aliis faeminis sunt acluales corporis partes, ex quibus cons- tituitur integritas corporis : et ideo subtrahi non possunt sine corruplione corporis vel diminutione. Chrislus autem , qui venerat corrupia reparare, nullam corruptionem , aut diminutionem integrilati matris ejus inferre debuit, ut supra dictum est. Et ideo non debuil corpus Christi formari de carne, vel de ossibus Virginis ; sed de sanguine, qui nondum est aciu pars , sed est potentia tantum. ut dicilur in tib. de generat. animalium. Et ideo dicitur carnem de Virgine sumpsisse, non quod materia corporis ejus fueril actu caro, sed sanguis, qui est potentia caro. Quo loco perspicue docet D. Thom sanguinem non esse partem in actu humana3 naturse ; sed solum in potentia, quod commune est alimentis. Docet praeterea sanguinem non pertinere ad integritatem naturae humana3, sicut caro, et ossa pertinent : et hinc infert formationem corporis Ghristi ex sanguine Virginis nullum ei attulisse detrimentum integritatis; quale profecto afferret ablatio carnis, quia illius pars erat in actu. Sentit ergo S. Doctor sanguinem non esse partem humanse naturae, nec pertinere ad ejus in- tegritatem. Unde contra ejus mentem agi- 10 2 12 DK lNCAHNATlONi:. DUuitur cxpli- cando nicnlcm D.Thom mus oppositum statucntes pro fundamento nostra?, ct communis asscrtionis. Agimus Aii^tt. etiam contra Aristot. qui loco cit. a D. Thom. docuit sanguinem non esse in actu partc manimalis, scdin potenliatantum. Et similia profert lib. 2 de pariibus anim. cap. 2 et 10, et lib. 3, cap. 5. Respondetur D. Thom. eo loco nec in- tendere, nec asscrere, quod sanguis non sit pars in actu humana) naturoe, sed solum, quod sit pars solida, per cujus ablationem lolleretur, aut diminueretur integritas ani- malis. Sunt cnim in eo partes magis sta- biles, et consistentes, nempe ossa, caro, nervi, et hujusmodi : quse auferri ab eo non possunt, non corrumpendo, aut dimi- nuendo ipsius integritatem. Sunt enim alia? partes fluxibiles, et minus stabiles, qualis sanguis est : qua3 proinde auferri possunt saltem in modicissima quantitate absque diminutione integritatis animalis, vel saltem adeo levi, ut pro nihilo repute- tur, ut liquet iri eo, qui emittit aliquam, vel aliquas guttas sanguinis. In hoc igitur sensu negat D. Thom. sanguinem, ex quo formatum est corpus Christi fuisse partem Virginis in actu, partem utique solidam, et stabilem, qualis est caro, vel os, ex cu- jus ablatione inferretur imminutio inte- gritatis in matre. Sed non negat, quod absoiule sit pars animalis in actu. Merito autem afftrmat cum Philosopho sanguinem esse in potentia carnem, et totum : quia ita est in actu pars animalis iluida, et mi- nus perfecta, quod sit in potentia ad par- ticipandum formam meliori modo saltem accidentali, qualem habet in carne, et os- sibus. Hoc tamen non excludit, quod sit pars actualis totius animalis : quippe istud non solum constituitur, integraturque ex ossibus, carne, et aliis partibus magis soli- dis, sed etiam ex cseteris licet minuiiori- bus, aut minus stabilibus, et perfectis. Sicut in universo isto dantur quredam par- tes valde imperfectae, et tendentes ad for- mationem perfectiorum partium : quse ta- men pertinent in actu ad perfectionem, et integritatem Universi, et participant ejus formam, nempe ordinem toiius, ut docet, et explicat ipse D. Thom. num. 10 alle- gatus. Et eodem modo intelligendus est Aristot. in loeis relatis : solum enim in- tendit sanguinem non esse partem integra- lem animalis perfectam, et consistcntem, vel absque ordine ad perfectiores; sed mi- riime negat, quod sit pars ipsius in actu, ut constat ex Jocis ibidem allegatis. Porro hunc csse legitimuin D. Thom. Kirmaiur sonsum liquet tum ab scopo, in quem col- -OIut|o- limabat : intendebat enim explicare, quare corpus Christi formatum non fuerit ex car- ne in actu B. Virginis, sed solum ex pu- rissimo sanguine, qui non est in actu caro. Et discrimen in eo constituit, quod si au- ferretur a B. Virgine caro, minueretur ejus integritas ; secus vero contingit per ablationem solius sanguinis. Ad id vero satis est, quod sanguis sit pars fluida, et minus perfecta, sed non sequitur, quod nullo modo sit pars : quippe ablata parte adeo imperfecta inmodicissimaquantitate, minime tollitur integritas animalis, ut in nobis ipsis experimento liquet. In hoc igitur prsecise sensu dixit sanguinem non esse partem in actu, utique perfectam, et solidam ad instar carnis. Tum etiam quia D. Thom. docet Christum hominem for- matum esse ex aliquo Virginis, nempc ex purissimis ejus sanguinibus : quia ex op- posito lieret B. Virginem non fuisse vere Christi matrem : ad hanc quippe spectat ministrare materiam pro formando filio. Unde opus est fateri, quod materia, cui sacra Ghristi anima unita est, fuerit ali- quando pars Virginis : nec enim aliter in- telligi potest, quomodo Ghristus factus sit ex semine David secundum carnem. Mi- nime itaque D. Thom. negavit, aut ne- gare potuit sanguinem, ex quo formatus est Christus homo, fuisse aliquando partem in actu B. Virginis ; sed solum significare voluit non fuisse partem solidam, et per- fectam, cujus defectus defectum aflerretin- tegritatis, ut explicatum est. Tum denique, et praecipue (ne mentem S. Doctoris per consequentias tantum investigemus vel adstruamus), quia ipse disertis verbis af- firmat sanguinem esse partem in actu ani- malis pertinentem actu ad ipsius substan- tialem integritatem, et perfectionem, ut evidenter liquet ex ipsius testimoniis rela- tis num. 10 et evidentius adhuc constat ex his, quse docet infra qua^st. 54, art. 2 ad 3, ubi ait : Dicendum, quod lolus san- guis, qui de corpore Christi fluxit, cum ad verilalem humanse naturx pertineat , in corpore Chruti resurrexil : et cadem ratio est de omnibus parlicidis ad veritatem, et inlegritatem humanx nalurse pertinentibus. Ubi manifeste asserit sanguinem (indefinite loquitur, et loquimur), pertinere ad natune humanse integritatem, et veritatem. Ergo vel concedere oportet sibi in locis non ad- modum distantibus contradicere, quod ne- mo DISP. X, DUB I. 243 Alia objfftio- nis solulio. mo proLe in eum animatus concedet : vel fatendum est in loco nobis objecto non ne- gare sanguinem B. Virginis fuisse partem in actu perlinentem ad integritatem hu- manae naturce; sed solum quod fucrit pars solida, et perfecta, ut explicuimus. 13. Posset autem prsedictum testimo- " nium haud incongrue explicari, si dicere- mus sanguinem Virginis, de quo formatum est corpus Christi, et de quo agit D. Thom. non pertinuisse ad esse individuale B. Virginis, sed ad conservationem spe- ciei humanie mediante conceptione : sicut de semine viri dici solet, et tradunt N. Gomplut. in lib. de Anima disp. 5, num. 15. Gum autem asserimus sanguinem esse partem pertinentem ad substantia!em na- turae humanae integritatem, et perfectio- nem, loquimur de sanguine individuali, sive spectante ad individuum, in quo est; non autem de illo, qui ordinatur ad con- servationem speciei, et de quo loquitur D. Thom. eo loco. Unde nullo modo suee, communi, et nostrse doctrinre opponitur. Iiabetque exposito ista non leve fundamen- tum in eodem S. Doctore, qui ibidem in resp. ad 3 distinguit duplicem sangui- nem, alium menstruum, et alium ordina- tum ad prolis generationem, et inquit : Sanguis- menstruus, quem fseminse per si?i~ gulos menses amittunt, impuriiatem quan- dam naturalem habet corruptionis , sicut et cselerse superfluitates , quibus natura non indiget, sed eas expellit. Ex tali autem mens- truo corruptxonem habente, quod natura repudiat, non formatur conceptus. Sed est purgamentum quoddam illius puri sangui* nis, qui digestione quadam est prseparalus ad conceptum, quasi purior, et perfcctior alio sanguine. Habet tamen impuritatem li- bidinis in conceptione aliorum hominum, in quantum ex ipsa commixtione maris, et fse- minse tatis sanguis ad locum gencrationis congruum altribuitur. Sed hoc in conceptione Christi non fuit : quia operatione Spiritus sancti talis sanguis in utero Virginis aduna- tus est, et formaius in prolem. Et ideo dici- lur corpus Christi ex castissimis, et purissi- mis sanguinibus Virginis formatum. Ubi, ut vides, preeter sanguinem menstruum omnino impurum, et preeter sanguinem necessarium ad esse individui, docet dari alium sanguinem preeparatum ad formatio- nem prolis, et ordinatum ad conservatio- nem spcciei , se habentem iu faeminia ad instar seminis in viris. Et ex hoc san- guine formatum est corpus Cbristi. Sed de sanguine hujusmodi non afiirmamus, quod sit actu pars pertinens ad subatantialem integritatem natura? ; siquileni ad csse individuale habentis ipsum non pertinet. Unde nulla in his videtur esse contradic- tio. Magis tamen, ut putamus, standum est prima? responsioni. § iii. Refertur senteniia conlraria. 14. Pauci admodum sunt, qui adversus communem nostram assertionem referri possint : solum enim reperimus Durandum buiaa- in 4, dist. 1, qu&est. 1, num. 19. Francis- dui* cum de Maironis in eodem 4, dist. 43, et Mairo- in quodam serm. qui incipit Memoriam n,s" fecit. Gabiielem dist. 44, q, 1 circa finem, Gabriel. et super Canonem Scot. 53. Solent etiam referri Abulensis, et Richardus, sed im- merito : quia non agunt de sanguine exis- tente in Ghristo, sed de sanguine Ghristi effuso tempore passionis. Quinimo Duran- dus rem ex professo non disputat, sed tran- seunter attingit occasione alterius difhcul- tatis. De hac etiam sententia inquit Medina infra quaest. 54, art. 1. : Senlentiam autem istam Durandi secuii sunt quidam Iheoiogi nosirse sctaiis, et ut verum fatear, habct ma- gnum fundamentum in phijsicis disciplinis. Sed jam non scio, quomodo possit suslineri, cum sit aperta definitio Ecclesise condemnans talem docirinam erroris. Potest autem ha)c sententia non paucis argumentis suaderi, quce hic potius referemus, quam ex pro- fesso diluemus : quia eorum perfecta solu- tio pendet ex dicendis dubiis sequentibus, ad quse proinde remittenda sunt. Gurabi- mus tamen eis juxta communem senten- tiam occurrere absque dicendorum preeju- dicio. Arguitur ergo primo : quia Verbum ea l ar^ solum assumpsit, et sibi hypostatice univit, meiltuul- quae sunt partes humanse naturae, perii- nentes ad ipsius substantialem integrita- tem, et perfectionem : sed hujusmo Ji non est sanguis : ergo Verbum illum non as- sumpsit, nec sibi hypostatice univit. Minor probatur in primis pluribus testimoniis Aristot. et D. Thom. quae supra allegavi- mus, quibus addendus est Lactantius in f.actaa- lib. de hominis opiiicio, ubi asserit san- guinem se habcre ad animam sicut oleum adlumen; constat autem oleum non esse partem luminis : ergo nec sanguis est pars corporis animati, scd extrinscce se uus. 244 DE INCARNATIONE. habct ad illud por modum fomenti , vel pabuli. Deinde partcs pcrtincntes ad intc- gritatem, et perfectioncm alicujus natura) constituuntur per formam totius : sed san- guis non informatur, nec constituitur per formam totius hominis, qua3 est anima rationalis; siquidem nullam habet vitalem operationem; ncc eam assignare possu- mus : ergo sanguis non est pars humana) natura3. Prwterea omnes partes ejusdcm compositi habent unioncm, et continua- tionem inter sc : at sanguis non hahet hujusmodi unionem , et continuationcm cum aliis partibus corporis humani : aiiae enim sunt solida?, cum quibus sanguis, qui omnino fluidus est, continuari non valet : Amtot. et propterea Philosoph. lib. 2, de partibus animal. cap. 3, dixit : Non enim sanguis continuus carni, neque cognatus est : sed in corde, ac venis quasi in vase conline- tur : ergo sanguis non comparatur ad cor- pus humanum per modum partis. Denique sanguis in animali existens, et e vena in vas fluens est unus, et idem substantia- liter; cum sit continuus, ut sensibiliter constat : sed sanguis e vena protluens non est pars animalis; siquidem manet extra ipsum : ergo idem de sanguine existenti in animali dicendum est. Gonfirmatur primo : quia impossibile est alimentum esse in actu partem substan- tialem aliti , cum ad nutritionem requi- ratur conversio substantialis ejus in hoc : sed sanguis est alimentum animalis , ut Aristot. docet Aristot. lib. 8, de partibus animal. cap. 5; ergo sanguis nequit esse pars ani- Seounda. malis. — Gonfirmatur secundo : quia non alia ratione sanguis esset pars actualis ani- malis, nisi quia alise hujus partes nequeunt absque sanguine conservari : sed haec ratio est nulla : ergo, etc. Probatur minor : quia sicut animal nequit absque sanguine con- servari, sic etiam nec absque aere, et abs- que alimento : et tamen nemo concedit aerem, aut alimentum esse partes anima- lis. 15. Ad argumentum respondetur ne- gando minorem : jam enim supra num. 10 satis ostensum est sanguinem esse par- tem animalis pertinentem ad ejus integri- tatem, et perfectionem. Ad primam autem probationem in contrarium constat ex dic- tis num. 13, D. Thomam, et Aristot. non negare, quod sanguis sit absolute pars ani- malis, sed quod sit pars perfecta, solida, aut constans ad instar carnis. Ad testimo- nium Lactantii (cujus aliunde auctoritate ronfir- rnatio 1 Satisfit argu- mento. non inultum premeremur), diccndum est solum intendere, quol sanguis non sit ipsa formalis vita, aut forma constitutiva ani- malis (ut quidam falso dixerunt, non recte intelligcntes illud Levitic. 17 : Anima car- nis, id est, vita, in sanguine est), et ad hoc afferre exemplum olei, quod non cst lux, scd lucis fomentum. At quamvis oleum non sit lux, est tamen pars lampadis ar- dentis : et eadem proportione licet sanguis non sit forma, aut vita animalis, est nihi- lominus pars animalis viventis, et pertinet ad ejus integritatem in esse talis. Ad se- cundam negamus minorem cum Aristot. lib. 3 de histor. animal. cap. 13, ubi ait : Semper quandiu vita servatur, sanguis unus animatur, et fervet : quod minime verifi- cari posset, nisi sanguis constitueretur per formam totius animalis, et participaret il- lam saltem secundum aliquem gradum im- perfectum. Ad insertam autem minoris probationem dicendum est sanguinem au- geri vitaliter : quod satis est, ut aliquam vitalem operationem participet, ut liquet in quibusdam aliis viventis partibus, qui- bus non possumus alias assignare vitales operationes. Ad tertiam ejusdem minoris probationem respondetur negando minorem : quia etsi sanguis nequeat immediate continuari par- tibus solidis , ut sunt carnes, et ossa ; potest tamen eisdem continuari mediate, hoc est, per partes quasdam crassas, et fluxibiles , quse sunt molliores carne, et firmiores sanguine, ut sunt fibrse in san- guine animalium repertse, quibus ipse cum carne continuatur. Et in hoc sensu dicit Philosoph. sanguinem carni continuum, aut cognatum non esse, sed contineri in venis sicut in vase : quia videlicet lluxibi- lis est, et venis detineri oportet, et carni non continuatur immediate, sed modo dicto. Potestque id explicari exemplo me- dulla3 contentse in ossibus, et cerebri po- siti in cranio : quse quantum ad ea, quse ista probatio expendit, eodem proportionali modo se habent, ac sanguis, ut expresse docet ipse Arist. in lib. de histor. animal. Arivtol cap. 19. Et tamen nemo negat medullas, et cerebrum esse veras, atque actuales par- tes animalis. Idem itaque de sanguine di- cendum est. Ad ultimam probationem con- cedimus, quod sanguis existens in animali continuetur aliquo brevi tempore cum san- guine prolluente e vena animalis. Sed in eodem sensu negamus, quod anima non sit forma utriusque sanguinis : quia licet unus DISP. X, DUD. I. 245 unus sit intra, et alius extra, satis est, quod continuetur, ut ipsa probatio suppo- nit, et posset explicari in intestino aliquo, quod absque sectione traheretur extra, vel ultra corpus. Sed diximus id conccdendum in sanguine pro aliquo prxcise brevi tem- pore : quia eas habet dispositiones, ut fa- cillime alteretur, et corrumpatur. Et tunc licet sensibiliter appareat continuus; re tamen ipsa discontinuatur, et vivit, qui est intra animal, secus qui foras extractus est : sicut in arbore pars viva, et pars mortua videntur [continuari, licet aliter in re sit. DUsoivi- Ad primam confirmationem respondetur utraque sanguinem non esse proprie alimentum conUr- animalis, et partium ejus : quia ut ipsa bene probat, ad nutritionem proprie dic- tam requiritur transmutatio substantialis, et quod alimentum, et alitum constituan- tur per diversas substantialiter formas. Quod in sanguine comparative ad animal, cujus actu est pars, non salvatur. Dicitur tamen sanguis alimentum animalis secun- dum partes solidiores, et perfectiores : quia licet in eas substantialiter non trans- mutetur, transit tamen in partes acciden- taliter nobiliores, et habentes perfectiores dispositiones, ut anima nobiliori modo explicetur, radicando perfectiora acciden- tia, utputa potentias sensitivas, quas non radicat in sanguine. Licet enim tota subs- tantialiter anima sit in omnibus, et sin- gulis animalis partibus, quae ad ejus in- tegritatem spectant; explicat tamen in eisdem^diversos gradus ob diversam^ in eis accidentariam dispositionem, ut bene N. Com- tradunt N. Gomplut. abbrev. in lib. de Anima disp. 5, qucest. 3. Et hac ratione dicitur sanguinem, aliasve imperfectiores partes transire in nobiliores, esseque ipsa- rum alimentum ; licet omnes actu subs- tantialiter per unam totius animalis for- mam constituantur. Nec amplius docet, aut intendit Aristot. loco citato. — Ad secundam confirmationem negamus majo- rem : non enim dicimus sanguinem esse partem actualem animalis, quia hujus con- servatio ab eo utcumque dependeat; sed potius dicimus animalis conservationem a sanguine dependere, quia est pars inte- gralis illius, et valde notabilis, et ad totum corpus "extensa. Idemque dici potest de carne, idem etiam de ossium medulla. Nec hujus [oportet aliam rationem reddere, quam isbam esse propriam naturam, et constitutionem animalis perfecti. Unde in resurrectione corpora beatorum nullo indigebunt alimento ; et tamen habebunt sanguinem, ut supra num 10 vidimus ex D. Thom. Quod satis declarat sanguinem aliter ad conservationem animalis requiri, quam aerem, et alimenta. Arguitur secundo : quia eadem ratio 2c.r„u- habenda est de sanguine ac de aliis tribus !!,(l !||IU- humoribus, ut motiva, quao num. lOpro- posuimus, satis evincunt : sed Verbum non assumpsit, aut hypostatice sibi univit alios tres humores : ergo nec sanguinem. Probatur minor : tum quia ex opposito fieret, quod cum Ghristus expuebat in terra phlegma, expueret aliquid Verbo hypostatice unitum : quod absurdum est, et nequit audiri absque horrore. Tum quia ea, quae Verbum sibi hypostatice univit, prsedicantur de illo in concreto : et hac ratione verificatur, Verbum est homo : sed nequit dici, quod Verbum sit phlegma, aut sit colera : ergo heec non assumpsit, nec sibi hypostatice univit. Respondetur negando minorem : quia Diruitur, ad integritatem animalis perfecti non mi- nus pertinent quatuor humores, quam ad perfectionem universi quatuor elementa : unde sicut haec sunt partes actuales uni- versi, et participant generalem ejus for- mam, nempe ordinem ; ita humores sunt partes actuales animalis perfecti, et par- ticipant formam constitutivam ipsius, quae non est ordo praecise accidentalis, sed substantialis forma, sive actus corporis. Ad pnimam autem probationem in contra- rium dicendum est, quod illud, quod expui- tur, et phlegma vulgo appellatur, non est verum phlegma, nec verus humor, sed merum excrementum ex humoribus generatum. Et sic contingeret. si Ghristus expueret phlegma aliquod. Unde prorsus negandum est. quod expueret phlegma Verbo unitum, et multo minus ei unitum Verbum. Si autem urgeat argumentum potuisse expuere verum phlegma ; hoc permisso , aut omisso ; idem de illo , ac de gutta sanguinis, aut minima carnis particula judicium habendum est. Quo- circa [sicut funec, si assumenda non forent (utsatis verosimile est contigisse in plu- ribus particulis vi caloris naturalis deper- ditis), desinerint esse Verbo hypostatice unita, in quo nullum est inconveniens, ut infra magis declarabitur : sic etiam nullum esset in eo, quod Ghristus expue- retphlegma, quod fuerat actualis ejus pars, et Verbo hypostatice unitum, sed per se- 24G DK I\C.\nNATIONK parationcm a Christo, haec munia, ac di- gnitatem amitteret. Minus arlhuc urget se- cunda prol)atio nam sicut Verbum, licct sibi hypostaticc univerit humanitatem , non dicitur , quod est humanitas; sic quamvis univerit sibi sanguinem, ct cole- ram , et alios humores non debet dici, quod Yerbum sit sanguis, aut colera. Quia de his non habemus in usu alia abstracta ; sed ipsa pro nominibus abstractis deser- viunt, et significant ad instar partis, et formae, quce in abstracto non pnedicantur de supposito. Possent autem in concreto pracdicari de illo, ut si diceremus, Verbum est sanguineum, vel habens sanguinem, et sic de aliis. Potestque id explicari exem- plo partium essentialium materiae, et for- rme, quas nullus Theologus negat fuisse Yerbo hypostatice unitas : et tamen non dicimus Verbum esse materiam, vel esse formam ; sed dicimus, quod illas habet. mentimi *?• Arguitur tertio : nam si sanguis esset vera pars corporis humani, ac su- binde a Verbo assumptus; sequeretur san- guinem Ghristi constitui sub specie panis in Eucharistia ex vi verborum consecra- tionis, et non per solam concomitantiam : consequens est falsum : ergo sanguis non est vera pars corporis humani, et conse- quenter non fuit assumptus ad Verbum in hypostasi unita. Sequela videtur mani- festa ■ quoniam sub specie panis sicut ponitur per se, sive ex vi verborum con- secrationis corpus Ghristi ; sic etiam et eodem modo constituuntur omnes «-verse praedicti corporis partes : ergo si sanguis est vera pars corporis humani a Verbo assumpti, sequitur, quod sanguis Ghristi ponatur per se, sive ex vi verborum sub specie panis. Palsitas autem consequentis Concii. ostenditur ex Goncilio Tridentino relato num.7, quod affirmat sub speciepanis, esse sanguinem Ghristi raiione connexionis, et concomiiantise : atque ideo non esse per se ex vi verborum consecrationis. Et decla- ratur : quia corpus Ghristi nosi est ex vi verborum consecrationis sub specie vini : ergo pariter sanguis Ghristi non est ex vi verborum consecrationis sub specie panis : icl quippe paritas, et rei similitudo con- vincit. So.V.io. Respondetur negando sequelam, prop- ter manifestam doctrinam Concilii loco citato. Ad probationem autem illius di- cendam est, quod licet sanguis sit vera pars corporis Ghristi vivi, et cujusvis alte- rius animalis perfecti; non tamen est pars corporis Christi, prout est. torminus con- secrationis, et per verba illius significa- tur. Unde non sequitur , quod si sub specie panis ponitur per se corpus Ghristi, ponatur etiam per se Christi sanguis. Et ratio est : tum quod terminus per se con- secrationis panis non est corpus utcumque acccptum, sed corpus consideratum secun- dum partes solidas ; cum habeat rationem cibi : unde corpus in esse termini conse- crationis panis non importat per se san- guinem; sed alias partes solidas, et a san- guine distinctas. Tum etiam quorl corpus Christi in esse termini consecrationis, et quatenus per ipsius verba significatur, non est determinate corpus vivum ; sed corpus secundum eum gradum, quo cor- pus Christi a vivo, et cadaverico prass- cindit : unde in triduo mortis Christi idem per se foret terminus consecrationis panis, qui modo est. Corpus autem Christi secun- dum eam rationem acceptum non importat per se sanguinem, sed magis ab eo dis- tinguitur : est enim corpus non vivum, et exangue saltem negative. Unde sanguis Ghristi non ponitur per se, sive ex vi verborum consecrationis sub specie panis. Sed inde minime inferri potest, quod san- guis Christi non sit vera pars corporis Christi vivi, et considerati in esse en- tis : quia ad hoc satis est, quod perti- neat ad integritatem ipsius in esse entis considerati, ut a nobis ostensum est; licet non pertineat ad illud consideratum in esse termini per verba consecrationis si- gnificati. Quinimo id ipsum satis expres- sit Concil. Trident. dum dixit sanguinem esse sub specie panis, et corpus sub specie vini ratione connexionis, alque concomi- taniix, qua partes Chrisli Vomini, qvi jam ex morluis resurrexil non amplius moriiu- rus, inler se copulantur. Plane quippe sup- ponit eanguinem esse veram partem illius hominis Christi, et habere connexionem naturalem cum carne incorpore humano vivo, ut asserimus, et loco cit. magis ponderavimus . Potestque veritas hujus doctrinae, et Firmainr responsi.onis non confirmari solum, sed "^ etiam demonstrari cx eo, quod Goncilium iio. non solum sanguinem, sed etiam animam Christi asserit poni sub specie panis, non quidem per se, sed per connexionem, et concomitantiam, quam de facto habet cum Ghristi corpore : et tamen certum est ani- mam fuisse, et esse veram partem corpo- ris Christi vivi, et animati. Merito autem utrumque DISP. X, DUB. I. 2 \ 7 utrumque asserit : quia terminus per se consecrationis panis non est corpus ut vi- vens, ut animatum, ut habens sanguinem ; sed corpus Cliristi ut praescindens a vivo, et mortuo. Quia tamen de facto habet ani- mam, et sanguinem ; propterea anima, et sanguis ponuntur de facto sub panis specie Kt retor- ratione connexionis cum corpore. Unde ar- o2jec'So. gumentum, si recte perpendatur, potest in Adversarios rctorqueri satis efficaciter : quia Goncilium eodem modo tradit sangui- nem, et animam constitui sub specie panis ratione connexionis cum corpore : sed anima connectitur ut pars : ergo idem de sanguine dicendum est; quamvis non sit pars physica, sed integralis. Econtra vero vestes Christi, aut alimentum, aut excre- menta qua3 habere potuit tempore conse- crationis, non fueruntposita sub speciebus, etiam per concomitantiam, aut connexio- nem ; quia licet in Ghristo fuerint, non erant verae illius partes, nec ejus hypostasi terminabantur : ergo si sangais Ghristi positus est sub specie panis per concomi- tuntiam propter naturalem connexionem cum corpore; recte infertur sanguinem esse veram partem corporis Ghristi vivi, et sup- positatum fuisse per eandem divinam sub- sistentiam. Quae omnia tradit optime D. D.Tiom. Th. infra quaestione 76, articul. 2 (unde videtur tota illa doctrina Goncilii Triden- tini ad litteram desumpta, ut conferenti verba cum verbis constabit), ubi proponit arg. 2, in hunc modum : Diclum est arti- culo prxcedenti, quod sub nomine carnis omnes alise partes corporis continentur, sicut ossa, nervi, et alia hujusmodi : sed sanguis est una parlium humani corporis, ut patet per Arist. in lib. 3 de generat. animal. ca- pit. 2; si ergo sanguis Christi continetur sub specie panis, sicut continetur ibi alix partes corporis ; non deberet seorsim sanguis con- secrari ; sicut nec seorsim consecratur alia pars corporis. Gui argumento recte occur- reret, et valde directe, negando sanguinem esse veram corporis partem, si id sentiret. Minime tamen ita se .gessit; sed potius perspicue supponens sanguinem esse ve- ram partem corporis humani, aliter res- pondit his verbis : Dicendum, quod in pas- sione Christi (cujus hoc sacramentum est memoriale), non fuerunt alix partes cqrporis ab invicem separatx, sicut sanguis : sed cor- pus indissolutum permansit, secundum quod legitur Exod. 12 :Nec os illius confringetis. Et ideo de hoc sacramento seorsum consecratur sangms acorpore; non aliqua alia pars ab alia. Quce est etiam alia ratio optima, ob quam sanguis non ponatur per se ex vi consecrationis sub specie panis, in qua per se ponitur corpus Chriiti, licet sit vera pars corporis animati, ut supra explicui mus. 18. Arguitur quarto : nam quod Ver- bum divinum semel assumpsit, et sibi hy- postatice univit, nunquam dimisit, ut est commune Theologorum axioma desump- tum ex D. Damasceno lib. 3 de fide, cap. 27; sed Verbum divinum aliquando di- misit sanguinem ; sive ut proprius dica- tur, fuit sanguini aliquando non uni- tum : ergo non assumpsit sanguinem, nec illum sibi hypostatice univit. Probatur minor : quia sanguis Ghristi in passione effusus, et a corpore separatus non erat unitus Verbo. Td autem ostendi tur primo : quia aliquid hujus sanguinis manet adhuc apud nos in sacris instrumentis passionis, in lancea, clavis, spinis, et similiter in sudario, sindone, et linteo Veronicae : manet etiam, ut dicitur, in quadam am- pulla vitrea Beatae Mariee Magdalenae. Quoe negare non possumus, nisi agendo contra communem sensum, et pietatem fidelium : prsesertim cum Pius II, in bulla ad Abbatem Sanctae Mariae Xanto- nensis dicecesis (quam se vidisse testatur Sylvester in Rosa aurea, tractat. 3, quses tione 31), declaraverit non repugnare ve- ritati fidei, quod aliquid de sanguine Ghristi in cruce effuso maneat in terris ad passio- nis Christi memoriam. Qua ergo ratione conceditur aliquem sanguinem Ghristi non manere unitum Verbo; dici etiam potest nullum Ghristi sanguinem in passione effusum unitum Verbo manere. Ostendi- tur secundo ab inconvenientibus ; quae , nisi dicamus sanguinem Ghristi in pas- sione effusum non mansisse illi unitum, consequuntur. Sequitur enim illum san- guinem a Ghristo separatum esse hypos- taiice Deum. Et cum illius sanguinis fue- rint innumerabiles guttoe dispersee variis in locis ; inferretur innumera entia esse Deum. Et quia talis sanguis est effusus, et mixtus pulveri, et conculcatus; seque- retur Deum effundi, misceri, et conculcari. Quoe non debent admitti, nec dici posse videntur absque irrisione infidelium. Huic argumento posset responderi pri- mo cum aliquibus ex Auctoribus relatis pro communi assertione concedendo, quod sanguis in passione effusus non manserit Verbo unitus : et negando quod non fue- ! ! I . II- meHtiiiri. D. D.i- ii asc. Pius socun- dus. Prior rcspoa- sio. 248 DE INCARNATIONK. rit unitus, quandiu manebat in corporc Ghristi vivo. Sicut sanguis hominis puri pertinot ad ejusintegritatem, et suppositatur eadem suhsistcntia : et tamen si effunda- tur, vel separetur, non manet ipsi homini hypostatice unitus, scd alio termino sup- positatus. Ad iilud autem. axioma, cui vis argumenti committitur, posset dici solum verificari in partibus principaliori- bus, cujusmodi sunt corpus, et anima ; pati vero limitationem in partibus minu- tioribus, aut minus nobilibus, ut est san- guis. Qua3 responsio confirmari potest ex dictis disputat. praeced. numero quadra- gesimo tertio. Unde sicut non est incon- veniens, quod caro sacri praeputii, qua> in Ghristo uniebatur hypostastice Verbo, se- parata amiserit hanc unionem : et simi- liter, quod plures particulse sanguinis, aut etiam carnis , qua3 suppositabantur per subsistentiam Verbi, resoluta3 vi caloris, et separata3 a Ghristo, non manserint dein- ceps Verbo unitae : ita inconveniens non apparet, quod licet Verbum prius termi- naverit sanguinem pertinentem ad corpus Christi ; illud desierit terminare , post- quam sanguis ab illo fuit diffusus, et se- paratus : sicut ctiam contigit in illis exemplis, non obstante eo communi prolo- quio. Haec videntur posse satis probabili- ter dici. Piv-efe- 19. Sed absolute respondendum est con- aiia cedendo majorem juxta veritalem illius solutio. axiomatis , et negando minorem : nam sanguis, quem Christus in passione effudit, erat pars satis notabilis ad ejus integrita- tem spectans : unde non fuit a Verbo di- missus. Ad primam autem probationem in contrarium concesso antecedenti, negamus consequentium : tum quia aliqua sangui- nis pars, quoe manet apud nos, est modi- cissimum quid, nihil referens ad substan- tialem Ghristi integritatem : unde absque hujus pra^judicio potuit absolute a Verbo dimitti, sicut dimittebantur aliqupe parti- cula3 resolutae vi caloris naturalis : sed totus sanguis in passione effusus est nota- bilis pars pertinens ad Christi integri- tatem : qui proinde non debet admitti dimissus , sed potius retentus , et com- prehensus sub communi illo Theologorum proloquio. Tum etiam quia illud, quod apparet in instrumentis, et aliis passionis vestigiis, non est, nec fuit verus sanguis, sed humor quidam sanguineus, referens sanguinis colorem, et similitudinem : ex quo trahi non debet argumentum ad totum vorum sanguinem in passione offusum, ut satis ox se liquet. Ad socundam proba- tioncm constat majori ox parte ex supra dictis numero 16. Quibus addimus quod sicut corpus, et anima Christi separata non dicuntur Deus, sed corpus, vel anima Dei propter unionem ad Verbum ; sic etiam sanguis effusus, et omnes ejus gutta; non dicerentur Deus, sed sanguis Doi propter eandem unionem. Et ratio est utrobique eadem : quia suppositum non prasdicatur departibus, sed de toto sumpto in concreto : omnia autem illa significan- tur per modum partis propter habitudinem ad idem totum, seu compositum substan- tiale corporis hnmani. Caatera vero, qua3 in eadem probatione reprassentantur, nul- lum habent inconveniens ex parte rei significata^ propter communicationem idio- matum : unde sicut Deus dicitur passus, et mortuus in humana natura ; sic etiam posset dici diffusus, et concultatus in san- guine. Sed in his proferendis cautela, et moderatio adhibenda est, ne indiscrete moveamus infideles ad irrisionem, quam- vis injustam, et ineptam. — Hasc autem omnia quasi tumultuarie dicta majorem ex dicendi lucem accipient : affort enim propositum argumentum implexas , et satis graves difficultates, quas superare oportet majori examine, et distinctione exactiori. DUBTUM II. Utrum Verbum assumpserit omnem sangui- nem Chrisli. Saspius diximus dubio pra3cedenti as- sertionem in eo propositam intelligendam esse indefinite, hoc est, sine extensione ad omnes, et singulas sanguinis partes, et similiter absque omnium inclusione. Unde ad verificationem illius conclusionis ita proposita3 sufficiebat ostendere Verbum assumpsisse aliquem sanguinem : quod sa- tis superque, ut putamus, a nobis cum communi sententia demonstratum est. Sed modo pulsat animum, ut magis in particulari investigemus, an omnis Ghristi sanguis fuerit a Verbo assumptus : quod in pra3senti determinare curabimus. Ex hac enim resolutione non paucis, qua3 ultimum praecedentis dubii argumentum attigit, claritatis, ac veritatis lux retlec- tetur. I Noia. DISP. X DUD. II. 249 i.Tlioni lajcfan. tfedina. iJylves- ter. tlvarez. Naza- rius. trauxo. Parra. !. Lau- 1'Clll. f. IMii- Cipul- lus. Jannez. Fi Com- plut. ^xpen- ditur ratio. I. Prxfertur verior, et communior Thomis- larum opinio. 20. Dicendum est Verbum divinum non assumpsisse , et sibi hypostatice univisse omnem sanguinem , qui fuit in Ghristo. Haec conclusio habet vim propositionis exceptivae : supposit enim Verbum as- sumpsisse aliquem Christi sanguinem : ot negat, quod assumpserit omnem. Et in hoc sensu est D. Th. locis statim re- ferendis, cui subscribunt plures, et gra- viores discipuli, Gajetan. in praes. quaest. art. 2, et infra q. 52, art. 2. Medina in eisdem locis, Sylvester in Rosa aurea tract. 3, q. 30, et 31. Alvarez disp. 28 in principio, Nazarius in hoc art. 2, con- trov. unic. q. 1 et 2, ibi Arauxo dub. 2, concl. 2. Parra disput. 5, quaest. unic. art. 2, concl. 2. N. Laurentius controv. 11, §7, numer. 53. N. Philippus disputat. 4, dub. 7. Cipullus quaestion. 5, art. 2, dub. 1, | 4. Bannez lib. 1 de generat. cap. 4, quaestione 8, art. 5. N. Gomplut. ab- brev. in lib. de Anima disp. 5, quaest. 1, numer. 6, et alii. Pronatur unico fundamento, sed satis solido, et efficaci : quoniam Verbum divi- num assumendo naturam humanam, ea solum assumpsit, et sibi hypostatice uni- vit, quae sunt verae partes praedictae naturae, pertinentes ad ejus subsistentialem integri- tatem : sed in Ghristo fuit aliquis sanguis, qui non erat vera pars naturae humanae, per- tinens ad ejus subsistentialem integritatem : ergo Verbum non assumpsit, nec sibi hypos- tatice univit talem sanguinem : atque ideo Verbum non assumpsit omnem sanguinem, qui fuit in Ghristo. Haec secunda conse- quentia patet ex prima, quae legitime in- fertur ex praemissis. Major videtur evidens : tum quia si Verbum praeter naturam hu- manam , et veras ipsius partes , ad ejus substantialem integritatem pertinentes, as- sumpsit aliquid aliud, quod nec natura humana esset, nec hujus pars; plane fieret Verbum assumpsisse aliam adaequate na- turam, et bis incarnatum fuisse : quod est inauditum, et contra communem Theolo- gorum sensum, et absque errore in fide concedi non valet. Tum etiam quia si ali- quid praeter naturam humanam, ejusque veras partes assumptum fuisset a Verbo; non alia ratione fuisset assumptum, nisi quia necessarium utcumque erat ad talis Conflr- rnatio. naturao conservationem : unde fieret Ver- bum assumpsisse aerem, alimenta, excre- menta, et alia hujusmodi , sine quibus naturahumana in statu vitae mortalis con- servari non potest : haec autem sunt plane absurda, quae nemo sanee mentis concedet. Minor etiam ostenditur : quia in Christo fuit aliquis sanguis parum decoctus, et ab alimenti transmutatione recedens, qui non tam sanguis, quam humor sanguineus di- citur ob aliquam similitudinem in colore, et aliis accidentibus cum sanguine vere, et proprie dicto : cum enim hic humor in aliis hominibus reperiatur , non est , cur in Ghristo non fuerit; siquidem nutrieba- tur eodem modo : sed praedictus sanguis imperfectus, sive humor sanguineus non est vera pars humanae naturae ad ejus sub- stantialem integritatem spectans : ergo in Ghristo fuit aiiquis sanguis, qui non erat vera pars naturae assumptae, nec pertine- bat ad ejus substantialem integritatem. Gonfirmatur : nam ea praecise possunt esse partes naturae humanae, ad integrita- tem substantialem illius pertinentes, quac informantur, seu constituuntur per ani- mam rationalem : sed aliquis sanguis fuit in Christo, qui non constituebatur, nec informabatur per animam rationalem : ergo aliquis fuit in eo sanguis, qui non fuit vera pars humanae naturae, nec perti- nuit ad substantialem ejus integritatem. Major ostenditur : quia tam natura, quam omnes ejus partes pertinentes ad integri- tatem substantialem ipsius constituuntur per eandem formam : quippe unica sub- stantialis forma satis est ad constituen- dum totum, et omnes ejus par^es, ut tra- dit D. Thom. 1 part. quaestione 86, artic. 4, et docent communiter Philosophi : sed anima rationalis est forma constitutiva naturae humanae, ut certum fide est, et probat D. Thom. loco citato : ergo illae D.Thom praecise sunt verae partes humanae naturae, pertinentes ad substantialem ejus integri- tatem, quae constituuntur, sive informan- tur per animam rationalem. Minor etiam suadetur : quia nullus humor denuo acqui- situs participat formam animalis, nisi me- dia nutritione : sed haec cum sit substan- tialis transmutatio, petit perfectam alimenti decoctionem : ergo nullus humor parti- cipat formam animalis, ac subinde nec animam rationalem, nisi fuerit perfecte decoctus : atqui datur aliquis sanguis pa- rum decoctus, ille videlicet, qui in colore, aliisque accidentibus incipit habere ali- 250 DE INCARNATIONK. quam similitudinom cum sanguine : unde non tam sanguis, quam humor sanguineus dicitur : ergo hujusmodi humor, aut san- guis tam in Christo, quam in nobis non constituitur, nec informatur per animam rationalem. Et de hoc sanguine saepc as- serit Philosophus esse alimentum ani- malis ; deque illo intelligendus est D. D.Thom. Thom. 1 part. quaest. 19, art. 1 ad 3, cum ait : Humidum nutrimentale est, quod nondum pcrvenit ad suspiciendum perfecte naturam speciei, sed est in via ad hoc : sicut e$t sanguisf et alia liujusmodi. § ii. Prsecluduntur varia Adversariorum effugia. sioPex" 21. Hujus argumenti vires eludere di- Lorca. versis viis conati sunt Adversarii, quae ad tres principales dicendi modos reduci pos- sunt. Et primo occurrit Lorca disp. cit. num. 30 et 33, qui tam argumento, quam confirmationi respondet negando mino- rem : existimat enim totum hominis san- guinem esse veram partem natur^e huma- nae , atque informari , constituique per animam rationalem. Et ultimo loco addit distinctionem sanguinum, quam intendi- mus, non esse probabilem : quia omnis sanguis in eodem supposito est ejusdem speciei, et rationis, ut quasi experimenta- liter liquet. Quocirca ex vi principii oppo- siti, quod urgemus, minime probari potest, quod Verbum non assumpserit, ct sibi hypostatice unierit omnem sanguinem , qui in Christo fuit. tatur1" ^ed haec.responsio est contra commu- nem Theologorum, et philosophorum sen- tentiam : nullum enim, excepto Lorca, vidimus asserentem, quod omnis animalis sanguis pertineat ad substantialem ejus integritatem , et constituatur per ipsius formam : sed omnes vel universaliter ne- gant, ut constat ex Durando, Suario, et cunctis recentioribus infra referendis; vel illud limitant ad sanguinem perfecte de- coctum, et elaboratum, quem vitalem, et naturalem appellant, ut liquet in Thomis- tis proxime relatis. Et deinde aperte con- D.Thom. tradicit D. Thom. qui diversis in locis docet non omnem sanguinem hominis pertinere ad ipsius integritatem, et ejus formam constitui. Sic enim tradit non so- lum loco proxime cit. sed etiam quodlib. 5, art. 5, ubi inquit : Dicendum, quod in rcsurrcctione tam Christi, quam nostra, to- tum, quod fuU de veritate humanse nalur.r reparabitur : non autem illa, quse de veri- tate humanse naturx non fuerunt. Et quam- vis circa ea, quse sunt de vcritate humanse naturse sit divcrsa diversorum opinio ; sc- cundum quamlibet opinionem non tolus san- guis nutrimentalis, id cst, qui ex cibis ge- neratur (nempe immediate), perlinet ad veritatem humanse naturse. Gum ergo Chris- tus ante passionem comederet, et biberet; m- hil prohibet in eo fuissc aliquem sanguinem nutrimentalem , qui ad veritatem humanse naturse non pertinet, et quem non oporteret ad corpus ejus in resurrectione redire. Qui- bus verbis non solum docet in genere dari aliquem in homine sanguinem non perti- nentem ad veritatem humanae naturae , nempe sanguinem mere nutrimentalem, sive ex cibis immediate genitum ; sel id in speciali afhrmat de aliquo sanguine Christi, quae est nostra assertio ; quinimo affirmat hoc ipsum in qualibet opinione tenendum esse. Haec vero satis liquet di- recte opponi Lorcae sententiae. 22. Quae insuper refellitur ratione natu- Imt»n rali, sive desumpta ex modo, quo natura„gin/u procedit : haec enim m suis openbus non transit immediate de extremo ad extremum sed ad imperfectis progreditur ad perfecta per media determinata, quae aliqualiter par- ticipant rationem utriusque extremi , sed neutrius perfectam naturam habent. Unde cum ex cibis format sanguinem , qui in sententia Lorcae, et etiam nostra constitui- tur tandem per formam animalis, et per- tinet ad substantialem ejus integritatem; non immediate producit praedictum san- guinem, sed producit aliquem alium hu- morem medium, qui a conditione cibi aliquantulum elongatur , sed ad naturam sanguinis perfecti non attingit. Quia tamen ad ipsum accedit, ejusque accidentia in colore, fluxibilitate, et aliis hujusmodi imi- tatur; dicitur sanguis, non quidem per- fectus, sed inchoatus, qui vulgo vocatur nulrimentalis : et transit deinde per majo- rem elaborationem in sanguinem perfec- tum, et in alias corporis partes. Hujusmodi autem est sanguis, de quo agimus, nempe medius, imperfectus, et nutrimentalis. Ergo talis sanguis non est vera pars humanae naturae, nec constituitur, et informatur per animam rationalem. Et hunc progressum satis perspicue tradit D. Thom. in 4, dist. D.Tho 44, quaest. 1, art. 2, quaestiunc. 3, ubi de hac materia agens inquit : Dicendum, quod quidquid pertinct ad integritatem humanse naturse DI8P. X, DIW. JI 251 naturse in resurgente, Iioc toUnn in eo resur- get. Unde oportet, quodilla huniiditas corporis resurgat in homine, quse ad integritatem ejus periinebat. Est autem in homine triplew humir ditas. Qusedam enim est humiditas in recc- dendo a perfectione liujus individui : vel quia est in via corruptionis, et a natura abjicitur, sicut urina, sudor, et hujusmodi : vel quia a natura ordinatur ad conservationem speciei in alio individuo, sive per actum generantem, sicut semen; vel per actum nutrientem sicut lac. Et nulla talium liumiditatum resurget : eo quod non est de perfectione individui resur- geniis. Secunda humklilas est, quse nondum pervenit ad ultimam perfectionem, quam na- tura operatur in individuo : secl est ad iltam ordinata a natura. Et hxc est duplex, quia quxdam est, quse habet aliquam formam de- terminatam, secundum quam continetur inter partes corporis : sicut sanguis, el alii tres hu- mores, quos natura ordinavit ad membra, qiue tx eis generantur : sed tamen habent aliquas formas determinatas , sicut et atise par- tes corporis, et ideo resurgent cum aliis parti- bus. Qusedam vero humiditas est in via trans- mutandi de forma in formam scilicet de forma humoris in formam membri : et talis humi- ditas non resurget : quia post resurrectionem partes corporis singuise in suis formis stabi- lientur, ut una in atiam non transeat. Et ideo non resurget illa humiditas, qux est in ipso actu transeundi de forma in formam. Hsec autem humiditas potest in dupiici statu accipi: vel secundum quod est in principio transm\i- tationis : et sic vocatur ros, illa scilicet liumi- ditas, qase est in foraminibus parvarum ve- narum, Vel secundum quod est in progressu transmutationis, et incipit jam dealbari, et sic vocatur cambium. Jn neutro autem statu re- surget. Tertium genus humiditatis est, quod jam pervenit ad ultimam perfectionem, quam natura intendit in corpore individui, quse jam est dealbaia, et incorporata membris : et hsec vocatur gluten. Et cum sit de substantia niembrorum, resurget sicut alia membra re- itd, surgent. In quo testimonio, sub illo se- cundo humiditatum genere in quo consti- tuit sanguinem, et alios humores, distinguit duos gradus : nam aliquando humor per- venit ad determinatam formam sanguinis : et de illo sic accepto affirmat, quod resur- get cum aliis partibus, ex quibus homo constituitur. Sed priusquam ad prffidictum statum perveniat, est in alio gradu infe- riori, nempe vel in principio transmuta- tionis, et dicitur res, vel in progressu transmutationis, et appellatur cambium. Et de liumore, sive humiditate in hoc socundo gradu existente afiirmat, quod non resurget; utiqui quia non est vera hominis pars, nec participat humanam speciem. Ilujusmodi autem est sanguis imperfectus, de quo agi- mus, et qui reperitur in foraminibus, ut loquitur D. Thom. parvarum venarum, quae sunt receptaculum sanguinis. Undo liquet tum quod ex sententia S. Doctoris in fora- minibus parvarum venarum datus aliquis sanguis, vel humor sanguineus, qui non pertinet ad integritalem humanaB natura) : tum, quod in progressu transmutationis a cibis in sanguinem perfectum, sive partici- pantem humanarn speciem, datur alius imperfectus sanguis, vel sanguineushumor, qui non participat talem speciem, nec per- tinet ad substantialem integritatem hu- manse naturse; sive vocetur ros, sive cam- bium, sive sanguis nutrimentalis. Eandem doctrainam tradit in scripto ad iropo- sila. ccunda lioruni espou- sio. lapreo- lus. Soio. lefelli- tur. tia, aut aliis causis naturalibus sudasse sanguinem. Quod non de vero sanguine pertincnte ad substantialem hominis inte- gritatem, sed de aliquo humorc sanguineo, et specic tenus tali intelligendum est. Haec autem omnia satis evincunt non omne, quod apparet sanguis, et vulgo san- guis appellatur, verum sanguinem esse, et per animam raionalem, quae est forma totius hominis constitui : ac subindc eandem ra- tionem de illo, ac de sudore, aliisve humidi- tatibus non pertingentibus ad humanam speciem, habendam esse. Ex quo princi- pio optime colligitur Verbum non assump- sisse hujusmodi sanguinem imperfectum : sicut nec assumpsit sudorem, salivam, ro- rem, cambium, et similia, ut fusius ex- pendimus supra. 24. Secunda responsio, et praecedenti extreme contraria tuetur sanguinem nul- lum constitui per animam rationalem, sed per aiiam formam specie distinctam : fa- tetur etiam et satis consequenter nullum sanguinem esse partem pertinentem ad substantialem hominis integritatem : et nihilominus defendit fuisse Verbo hypos- tatice unitum : et hac via diruit conse- quentias a nobis factas. Quia licet sanguis ex vi assumptionis naturae humanae prseci- sive sumptae non debuerit assumi ; nihilo- minus assumptus fuit ex speciali Dei privi- legio, ut scilicet foret condignum pretium nostrae redemptionis, sicut plane constat cx pluribus testimoniis Seripturae. Gonci- liorum, et Patrum, quae late expendimus dub. praecedenti. Pro hoc dicendi modo nullum Suarez refert auctorem ; addit ta- men in multorum ore ferri. Sed Medina loco supra citato ante primam concl. pro illo refert Gapreol. in 4, dist. 10, quaest. 2, ad 4, contra 1, concl. et Sotum eadem dist. quaest. 2, art. 2, et dicit approbatum fuisse a M. Victoria. Gujuscumque autem haec opinio fuerit, non est doctrinalis ; sed procedit absque solido veritatis fundamento. Unde refelli- tur primo diruendo illud, quod pro se af- fert : nam licet ex Scriptura, Gonciliis, et Patribus habeamus Verbum assumpsisse sanguinem; minime tamen habemus, quod id fuerit ex speciali in sanguinem privi- legio supra id, quod conditio naturae as- sumptae exigebat : sed potius ea ipsa scripturae, Gonciliorum, et Patrum testi- monia satis manifeste demonstrant hujus assumptionis rationem , nempe Verbum assumpsisse naturam humanam perfectam, et sanguinem esse hujus partem, ut ea re- colenti constabit, et ostendimus dub. prae- ced. g 2. Gum ergo hoc fuerit illis funda- mentum, ut asseruerint sanguinem fuisse a Verbo assumptum; planc sequitur, quod si in natura humana perfecta reperiatur aliquis sanguis, qui ad substantialem ip- sius perfectionem, atque integritatem non pertineat; hic juxta eorum mentem non fuerit a Verbo assumptus. Ergo qui con- cedunt sanguinem nec informari anima rationali, nec esse veram partem humanae naturae, contra illorum sententiam agunt, et procedunt absque solido, ab eisdem sci- licet proposito, fundamento. Secundo reji- citur, quia minime vitat inconveniens in ratione nostra propositum , quod satis grave est : nam si semel conceditur san- guinem non informari anima, nec esse partem humanae naturae; esto, quod ex privilegio fuerit assumptus ; minime vitari potest, quod Verbum assumpserit duas na- turas totales, et adaequate distinctas, nempe naturam humanam perfectam ex una parte, et naturam sanguinis ex alia. Ex quo ulte- rius fit admittendas esse duas uniones hy- postaticas adaequatas, et physice non con- nexas : et consequenter concedi debet, quod Verbum divinum bis incarnatum fuerit, sive quod (et idem est quantum ad praesentem considerationem), bis assump- serit naturam creatam : siquidem juxta hunc dicendi modum natura humana, et natura sanguinis non minus distinguun- tur, quam natura agni, et natura humana : quas si Verbum assumeret, proculdubio assumeret duas naturas creatas , et bis absolute incarnatum fuisset. Haec autem onmia sunt satis absurda, et contra com- munem Theologorum sententiam unicam tantum unionem hypostaticam totalem, et unam praecise Incarnationem recognoscen- tium. Unde praedictus dicendi modus mi- nime admittendus est. 25. Gonfirmatur urgenter : quia ex prae- dicta sententia sequitur, quod sub specie panis non ponatur sanguis Ghristi adhuc per concomitantiam, et quod sub specie vini non ponatur caro Ghristi adhuc per concomitantiam : consequens est haere- ticum, et contra quod determinat Gonci- lium Tridentinum num. 7 relatum : ergo ea sententia nullo modo potest admitti. Sequela ostenditur : nam ideo licet sub specie panis non ponatur per se ex \i verborum consecrationis nisi corpus Chris- ti, nihilominus per concomitantiam po- Urgen- tior inijiu- gneotioi 254 DB [NCARNATJONE. nitur ctiam ibi sanguis Ghrieti ; quia sanguia habet dc facto naturalem con- ncxioncm cum carne : idcmque simili- ter contingit in specic ▼ini, ubi per se ponitur solus sanguis ; scd propter natu- ralem connexionem ponitur ibi etiam caro. Sed si natura humana, et natura sanguinis ita compararentur, quod natura sanguinis non pertincret ad humanam naturam, nec essct vera ipsius pars; mi- nime daretur illa naturalis connexio : compararentur enim ut duae naturaj tota- les : ergo in specie, in qua per se pone- retur caro, non poneretur sanguis per concomitantiam; et similiter in specie, in qua sanguis poneretur per se, minime poneretur per concomitantiam caro. — Nec valet dicere, quod iicct non habeant connexionem naturalem ; habent tamen connexionem ex privilegio, aut ex provi- dentia, quibus Deus voluit sanguinem immediate assumere. Nam contra est : tum quod hsec responsio directe adversa- Concil. tur menti, et verbis Concilii, qui conco- Trident mitantiam proxime explicatam non revocat ad privilegium extrinsecum, sed illam expresse fundat ex vi illius naluralis con- nexionis, et concomitantise , qua partes Christi, qui jam ex mortuis resurrexit non amplius moriturus inter se copulantur : connexio autem, quam hsec responsio concedit, non est naturalis, sed ex privi- legio. Tum etiam , quia si vera foret adhibita responsio, fieret, quod in triduo mortis Ghristi, si fieret consecratio, cons- titueretur ejus corpus sud specie vini, et non solus sanguis : licet enim non haberent connexionem naturalem, semper tamen baberent illam, quse dicitur ex privilegio, et in alio non consistit, quam in eo, quod Deus corpus, et sanguinem naturaliter ex se non connexa unire voluerit : conse- quens est contra communem Theologorum sententiam oppositum affirmantium, et cui non solum favent, sed cohaBrent illa Con- cilii verba : Qua parles Christi, qui jam ex mortuis resurrexit, etc, ergo minime dici valet eam connexionem esse ex solo pri- vilegio : sed fateri oportet sanguinem fuisse assumptum a Verbo, et esse sub specie panis, quia est vera, et naturalis pars corporis humani. Major Ad heec : Christus Dominus ea preecise respbon? habuit in sua resurrectione, quee pertine- sion:s bant ut yerae partes ad substantialem inte- eversio. grjtatem natUr8e humame : sed resurrexit cum sanguine, illumque habet in ccelis : ergo sanguis aliquis pcrtinot por modum veraB partia ad integritatem substantialem naturaj humana3 : et consequenter falsum est nullum sanguinem esse partem illius, aut conslitui per animam rationaloin. Utraque consequentia legitime infertur ex pra^missis : quae sunt evidenter asserta a D. Thom. locis relatis num. 10, et facile probantur ex motivis, qum S. Doc- tor in cisdem testimoniis cxpendet. — Nec iterum proderit recursus ad connexioncm ex privilegio, ut sanguis Christi esset pre- tium nostrie redemptionis. Nam hoc ellu- gium prsecluditur primo, quia D. Thom. in eis locis non fundat connexionem sanguinis Christi cum naiura humana ipsius in aliquo extrinseco privilegio ; sed in co, quod natura humana integra, et perfecta includit necessario sanguinem tanquam sui partem, ut ea testimonia legens recognoscet. Secundo, quia in ccelo cessat motivum offerendi sanguinem tan- quam pretium nostrye redemptionis : et nihilominus Christus in ccelo habet verum sanguinem, ut docet D. Thomas. Tertio- et urgentius, quia D. Thom. probat non solum quod Christus resurrexit cum san- guine, sed etiam quod nos similiter cum sanguine resurgemus , idque eis- dem fere motivis : sed certum est sangui- nem non pertinere ad naturam nostram ex privilegio illo, ut sit pretium infiniti valo- ris, nec ex alio simili, ut satis ex se liquet : ergo juxta D. Thom. salvandum est inde- pendenter ab omni extrinseco privilegio sanguinem Christi pertinuisse ad huma- nam ipsius naturam ut veram ejus partem, sicut pertinet ad nostram. 26. Tertia et quasi media inter prae- uitima cedentes responsio ne2;at cum secunda txSua- f. . ° no sanguinem ahquem lntorman, aut cons- solutio. titui per animam rationalem, et concedit cum prima omnem sanguinem pertinere per modum partis ad naturam humanam ut integram, et perfectam. Et quia Ver- bum divinum assumpsit naturam huma- namnon utcumque, sed perfectam, et inte- gram, ut plane eonvincitur ex testimoniis allegatis dub. pra^ced. § 1, efc ratione, qua ibidem § 2 , usi sumus ; propterea con- cedendum esse judicat omnem sangui- nem, quem Christus habuit, assumptum fuisse a Yerbo, eique hypostatice unitum ; tametsi nullus sanguis informetur , aut constituatur per animam rationalem, ut haec responsio supponit. Quae isto modo occurrit motivo a nobis proposito, nempe concedendo [)18P. X, DUI3. Jl. 255 concedendo sanguinem non informari ani- ma , et negando , quod non sit pars, et complementum pertinens ad integritatem natura3 humanav quam Verbum assump- sit. Ita Suarez disp. 15, sect. 6, § Dico lerlio, et in responsione argumentorum, cui omnes alii socii communiter subscri- bunt. GaBterum responsio haec, et doctrina meJia, quam ipsi reprsesentant veram, et facilem, nobis in primis videtur magis falsa, et minus consequens pra^cedenti- bus. Durandus enim, Capreolus, et alii, qui negant sanguinem informari anima rationali , valde consequenter negarunt esse partem humanse naturse , quse per animam constituitur. Gontra vero Lorca, qui concedit sanguinem esse veram naturee humana? partem, summa consequentia, et ipso consequentise pondere pressus conce- dit sanguinem informari per animam ra- tionalem. Sed hi Auctores unum con- cedunt ; et unum negant ; quse esse inseparabilia (et subinde illorum doctri- nam inconsequentem, ac falsam esse ) ostendendum a nobis est. Et quidem contra illam procedunt cuncta, quae opi- nioni Lorcae opposuimus : ostenciimus enim dari aliquem sanguinem imperfec- tum, vel humorem sanguineum, qui veri sanguinis speciem non habet, ac proinde nec est pars in actu pertinens ad substan- tialem hominis integritatem. Similiter contra illam sunt plura D. Thom. testi- monia supra allata numero vigesimo se- cundo, in quibus docet non omne, quod apparet, et vocatur sanguis, ad preedictam integritatem pertinere. Sed quia hoc ar- gumenti genere, quod apud alios magni habetur (ut par est), illi Juniores non impediuntur ; ad alia recurrere oportet ostendendo eorum inconseqnentiam , et quantum illorum opinio a vera Philoso- phia recedat. elli" 27. Quod probatur reintegrando funda- mcntum supra propositum : nam ad cons- tituendum unam naturam totalem , et omnes partes, ex quibus intrinsece cons- tituitur, sufficit unica forma substantialis perfecta : sed humanitas est una natura totalis, et anima rationalis illam consti- tucns est forrna substantialis valde per- fecta : ergo ad constituendum humanita- tem, et omnes partes, ex quibus intrinsece constituitur , sufficit anirna rationalis : ergo omnia illa, quue non informantur, aut constituuntur per animam rationalem, non sunt partes , ex quibus humanitas constituatur : sed sanguis juxta adversa- rios non informatur, nec constituitur per animam rationalem : crgo sanguis non est pars, ex qua humanitas intrinsece consti- tuatur : et consequenter ex eo, quod Ver- bum humanitatem assumpserit, minime infertur, quod assumpserit sanguinem. Gonfirmatur primo, et explicatur am- confir- plius vis hujus motivi : nam eo ipso, quod maU0' sanguis constituatur per aliam formam, quam per animam rationalem ; impossibile est, quod sit pars naturae, quam Verbum assumpsit : ergo eo ipso, quod sanguis non informetur anima rationali, ut Adversarii concedunt, non fuit a Vcrbo assumptus. Consequentia patet : quia Verbum non univit sibi aliquid, nisi ut partem na- turee, quam assumpsit, ut in omnibus aliis partibus assumptis potest inductive os- tendi : ergo si sanguis non potuit esse pars natura}, quam assumpsit Verbum, ab illo assumptus non est. Antecedens autem ostenditur : quia eo ipso, quod humanitas informetur per animam rationalem : et sanguis constituatur per aliam formam; humanitas, et sanguis sunt duo tota ada)- quate diversa : sod impossibile est, quod unum totum sit vere pars alterius, a quo adsequate distinguitur : ergo si sanguis constituitur per aliam-formam, quam per animam rationalem ; impossibile est, quod sit vera pars naturse humanoe per animam rationalem constitutae, quam Verbum as- sumpsit. Gonfirmatur, et explicatur secundo, nam Ajja impossibile est, quod ex duabus naturis totalibus, et specie diversis constituatur una natura per se : atqui natura humana constituta per animam rationalem est qua> dam natura totalis; et rursus natura san- guinis constituta per aliam formam est alia natura totalis; et proedictse naturse specie differunt, ut ipsi Adversarii concedunt : ergo impossibile est, quod ex natura hu~ mana, et ex natura sanguinis, ut illas Ad- versarii describunt, constituatur natura una per se : constat autem Verbum divi- num assumpsisse unam per se naturam, nempe humanam, ut iides docet : ergo preedicta natura non constat ex natura sanguinis, si hoec constituitur per aliam formam , quam per animam rationalem constituentem humanam naturam. Coetera constant. Et major primi syllogismi, a qua alia dependent, ostenditur : quia ex pluribus entibus in actu non fit unum per 250 DE INCARNATIONE. Ul :;«a. Oi.iJ rcspou- ilit Suarez. se, ut docent communiter Philosophi : sed duae naturae tolales, et specie differentes sunt plura entia in actu : hahent enim di- versas materias, diversas formas suhstan- tiales, diversas suhsistentias, diversas exis- tentias, ac tandem diversas operationes : ergo impossihile est, quod ex diversis na- turis totalihus, et specie diversis Gat una natura, quac sit una per se. Quod motivum sicut evidenter probat, quod ex natura ho- minis, et ex natura leonis non potest iieri una per se natura; sic etiam evidenter, ut judicamus, ostendit, quod ex natura ho- minis, et ex natura sanguinis non potest fleriunanatura per se, si semel sanguis, ut sentiunt Adversarii constituitur per aliam formam, quarn per animam rationalem. Gonfirmatur tertio : quia si semel ita res se habet; repugnat, quod natura hu- mana, et natura sanguinis vere uniantur : ergo repugnat, quod ex humanitate, et sanguine constituatur una per se natura, quse a verho fuerit assumpta. Gonsequentia patet : nam ea, quae sunt plura, nequeunt unum per se constituere, nisi uniantur : ergo si humanitas, et sanguis nequeunt vere uniri, non poterunt constituere unam per se naturam. Antecedens autem suade- tur : nam in primis nequeunt uniri per identitatem, si haec unio vocari potest; siquidem realiter differunt, et manent dis- tincta in eodem ordine, in quo concurrunt. Nec possunt uniri physice, sive per veram informationem, ita ut una comparetur per modum actus, et alia per modum poten- tiae : quaelibet enim illorum est ultimo constituta, et per propriam suhsistentiam terminata. Nec tandem uniri valent per solam continuationem : quia haec solum invenitur inter ea, quae sunt ejusdem ra- tionis : natura autem humana constituta per animam rationalem, et sanguis consti- tutus per aliam formam corpoream sunt naturae diversae rationis, ut satis ex ipsis terminis liquet. Impossibile ergo est quod humanitas, et sanguis, si vera tradunt Ad- versarii, habeant inter se aliquam veram unionem, et constituant per se unum. Sed se habebunt ad instar lapidum simul con- currentium, vel ad summum, ut hoc illis concedamus, se habebunt, ut partes ejus- dem domus, quae constituunt unum, non quidem substantialiter, sed solius ordinis, et indistantiae unitate, quse accidentalis est. 28. His, vel eorum aliquibus convictus Suarez respondet § Ad quarlum, hanc na- turae humanae, et sanguinis unionem, sive Quid Lugo. conjunctionem non esse accipiendam ma- thematico modo, sed modo pJiysico, et secun- dum quandam quasi conlinualionem physi- cam. Quam explicat, quia illae partes ita conjuncta) sunt, quatenus ad eorum con- servationem necessarium est; quippe na- tura humana conservari non potest sine sanguine , nec iste diu consorvari valet ahsque conjunctione, et suhordinatione ad naturam animalis, quae illo pro pluribus functionibus utitur. Addit Lugo disp. cit. num. 26, hujusmodi unionem importare indistantiam localem, qua natura humana, et sanguis sihi praesentes fiunt : unde con- sequenter concedit praedictam unionem esse accidentalem, et sine qua extrema absolute conservari possent : quippe non repugnat, inquit ille, dari corpus humanum vivum absque omni sanguine. Sedhaec quis non videat debilia esse, et Evcrti- parum philosophica non solum in mathe- tur matrca consideratione, sed etiam m physi- doctriua. ca, quinimo in morali, et prudentiali ? In re physica sumus, unitatem investigamus illius unius naturae humanae, quam, et non aliam docet fides fuisse Verbo unitam. Ad quid itaque deserviunt illae considerationes laxae, et impropriantes pro libito, et absque Philosophiae regulis, unitatem assumptae naturae ? Si sanguis est natura adaequate diversa a natura humana ; quid referunt aliae connexiones, aut dependentiae, quas comminiseuntur illi, ut Yerbum assumendo naturam humanam, sicut fides docet, dica- tur sibi hypostatice univisse sanguinem, qui est adaequate ad humanam speciem, ut illi reipsa fatentur, et a nobis ex eorum prin- cipiis ostensum est? Quod enim ait Suarez de illa connaturalitate, et connexione inter utramque naturam, nihil refert; quando constat nos pluribus indigere, quae nobis tamenhypostatice minime uniuntur. Partes etiam hujus Universi ita dispositae sunt, quod sihi mutuo deserviant, et nequeant naturaliter conversari, si ab invicem sepa- rentur : ex quo tamen nemo colliget cons- tituere physice unam per se naturam ; cum omnes videant esse naturas adeo diversas : sed solum constituunt unum unitate ordi- nis. Quod autem ex Lugone additur, ma- nifeste probat, quod intendimus, nempe unionem humanitatis, et sanguinis, si per diversas formas constituuntur, non esse substantialem, nec per se ; sed omnino accidentalem ad instar plurium, quae cum simpliciter plura adaequate sint, servant tamen aliquam subordinationem inter se. Fateri DISP. X, dub. n. 257 Fateri ergo oportet, quod si sanguis non informatur anima rationali, non sit vera pars naturae humanse ; atque ideo quod assumptus a Verbo non fuerit, ut supra cum Suarez contra secundam respon- ^ola- sionem opponebamus. In quo ipse non satis sibi constat, qui cum illud in aliis re- prehendat, re ipsa in sua opinione am- plectatur ; et dum refugit mathematicam, hoc est, veram, et rigorosamcirca istacon- siderationem , non aliam potest inter humanitatem, et sanguinem fundare unio- nem, quam alicujus connexionis, et depen- dentise : quae ut diximus, ssepius adest inter naturas adaequate distinctas, et sim- pliciter diversas. A*i°v 29. Adde nullum esse fundamentum, ut mpu- ,. . . \ natio. dicatur sangumem magis fuisse hypostatice unitum Verbo divino, quam sanguis unia- tur hypostatice supposito humano creato ; cum Verbum hujus vices gesserit, et pro eo subrogatum sit. Si autem sanguis non informatur anima rationali, sed per aliam formam constituitur; impossibile est, quod homini hypostatice uniatur. Nam eo ipso talis sanguis est suppositum diversum, et per propriam subsistentiam terminatum. Et implicatorium est, quod unum suppositum assumatur ad aliud, ut ostendimus disp. prseced. dub. 1, et similiter, quod suppo- situm aliquod assumat naturam aiienam retinentem subsistentiam propriam, ut constat ex ibidem dictis dub. 2. Unde repugnat, quod suppositum humanse natu- rae uniat sibi hypostatice suppositum san- guinis. — Quod si ad declinandum haec, recurrat Suarez ad subsistentias partiales, et ex ipsis compositionem ; refellendus est tum ex generali doctrina, qua hujusmodi subsistentias, et earum compositionem im- pugnavimus disp. 8, dub. 1, § 5, et dub. 3, g 3. Tum etiam magis speciali motivo : quia sicut humanitas, et natura sanguinis sunt naturse totales ; cum constituantur per formas essentialiter diversas, et constituant composita simpliciter distincta ; sic etiam important plura sirnpliciter supposita, et subsistentias totales : ex quibus inpossi- bile est, unam componi per se subsisten- tiam, aut unum per se suppositum, ut plura convincunt, quae contraunitatem per se unius naturae ex illis coalescentis hac- tenus diximus. Tum denique quia si Sua- rez consequenter loquitur , oportet idem dicat de aliis tribus humoribus, quos a Verbo assumptos fuisse concedit. Unde constituenda erit una subsistentia compo- Salamant. Curs. theolog. tom. XIV. taria praecc- dentis doctri- nac. Piirnum. sita ex quinque subsistentiis. quaenimirum correspondent humanitati, et quatuor hu- morum naturis. Id vero quam absurdum sit, aut etiam quam monstruosum, facile recognoscet lector ; praesertim si advertat praedictos humores vindicare sibi diversas sedes in corpore humano, et saepe loco distare : quee cum unitate per se unius subsistcntioe ex quatuor humorum subsis- tentiis compositae conciliari minime pos- sunt. 30. Ex hactenus dictis fit primo satis Consec firmari assertionem propositam : nam si sanguis aliquis non informatnr anima ra- tionali, ut Suarius concedit, et a num. 21 contra Lorcam ostendimus ; impossibile est, quod sit vera pars pertinens ad subs- tantialem integritatem naturse humanae, ut constat ex dictis a num. 26. Si autem nec est pars humanitatis, nec informaturanima rationali ; nullum occurrit iundamentum, ut dicatur Verbum assumendo naturam hu- manam assumpsisse sanguinem, ut contra aliquos a num. 24 probatum est. Fit se- Secun- cundo distinguendum esse in Ghristo du- dum* plicem sanguinem ; unum, qui fuit vera pars naturae humanse, et informatus anima rationali ; qui subinde cum tali natura, et omnibus ei intrinsecis unitus est hyposta- tice Verbo, ut dub. prseced. cum communi Theologorumsententiaostendimus : alterum autem, qui nec informatur anima rationali, nec est vera humanitatis pars, sed quod- dam aliud totum, ac suppositum constitu- tum per aliam formam inferiorem ; qui proinde non fuit unitus hypostatice Verbo, sed tantum illi conjunctus, ut de lacrymis, sudore, et vestibus Ghristidici potest, ut in hoc dub. cum communiori Thomistarum sententia probatum est. Fit tertio distinc- Tertium tionem illam sanguinum, quam a principio disp. num. 2, levi manu attigimus, et sup- posuimus magis firmari tam ex mysterio Incarnationis, quam ex hactenus dictis : ostendimus enim dari in homine quendam sanguinem perfecte decoctum, et elabora- tum, pertinentemque ad ejus speciem, et substantialem integritatem : dari insuper alium sanguinem imperfectum, et parum decoctum, qui ad prioris speciem non per- tingit, sed est in transitu ad illum, atque ideo non participat vitam, aut animam, necad substantialem hominis integritatem spectat, sed magis inter ejus alimenta re- ponitur. Ex qua diversitate oritur, qnod prior sanguis appelletur absolute sanguis; posterior solum dicatur sanguis secundum 17 •251 DE INCAltNATIONH. yuar- tlllll. Quin- turo. quid, ct cum addilo : nam supposita pnedicta diversitate, sanguis ut sic att quoddam analogum, quod ad illos duos sanguines sicut ad analogata sehabct; ana- logum auiem pcr se sumptum, et absolute prolatum stat pro famosiori. Sed ad vitan- dam in disputando aequivocationem prior sanguis potest appellari naturalis, et vitalis, quia est pars viventis : posterior vero vo- candus cst nutrimentalis , quia viventls pars non existit, sed nutrimentum, et pabulum. Fit quarto praedictam distinctionem non esse (saltem quoad rem signiiicatam) primo inventam aCajetano : quia illam reperimus in D. Th. locis in utroque dubio relatis, et praesertim quodlib. 5, art 5, et quia il- lam evincunt motiva in eis proposita et prsesertim, quae mysterio Iucarnaiionis in- nituntur, ut hactenus ostensum est : quae fundamenta antiquiora sunt Gajetano. Po- tuit autem ingeniosissimus hic Doctor il- lam distinctionem magis exponeie, et ad breviores voces reducere , quod cum laude executus est. Fit ultimo nihili habendum esse judicium aliquorum recentiorum, qui praemissam distinctionem, et assertionem nostram juxta illam procedentem percellere censuris audent : quale est illud Lugonis disp. cit. sect. 3 in principio, ubi conclu- sionem statuit, quod totus sanguis Ghristi assumptus fuit hypostatice a Yerbo, et ad- dit : Hanc tenent communiter jam Theologi omnes, et Suarez dicit sententiam contra- riam neque piam, neque securam esse. Sed hanc crisim, et similes spernet prudens, qui noverit ortas ex vehementi phylotimia ad opiniones proprias. Dolendum tamen est, quod stultos illis irretiant, dum cre- dunt. Nam qui sunt omnes illi Theologi, qui communiter cum Lugone, et aliis re- centioribus sentiunt, cum videamus Tho- mistas cum Doctore Angelico docere com- muniter oppositum? Num illi praecise sunt omnes Theologi, qui Thomistae non sunt, sed sub Molinae ferula profitentur discipu- latum ? Rursus quid denotat illud Jam, nisi omnes Theologos horum opera ad melio- rem frugem conversos esse, relinquendo sententiam, quam Suarius dixit nec piam nec securam esse? Sed posterius hoc tam falsum est, quam primum iilud. Nam quae hactenus diximus, manifestant sententiam Thomistarum esse veram, solidam, piam, et securam : contrariam autem, quse Yerbo hypostatice unit non pertinentia ad huma- nam speciem, sed quee aliud suppositum creatum constituunt, nec admodum piam, et securam, minus autem philoiophioain esse. Ilicc vero nisi provocati non profe- ivinus. eo nempc zelo, quo dolemus decipi novitios illa, aut similia audiontcs. Sed deceptioncm vitabit sola librorum lectio. I III. Satisfit argumentis opinionis contrariz. 31. Oppositam nobis sententiam asse- rentem, quod omnis Ghristi sanguis fuit a Yerbo assumptus, sive ilii hypostatice uni- tus, tuentur Lorca, Suarez, Lugo, et alii § praecedenti relati Yazquez disp. 36 2, disp. 1, concl. 2, Joann. 1'ruclcnt. Lorca . Suarez. Lujfo. num. 4. Gabrera art. 2, disp. 1, concl. 2, vazquez. qui tamen num. 8 fatetur Gajetani opi- Cihren' nionem esse communem inter recentiores sententiam. Quod ad Thomistas modernos referendum est : nam alii recentiores extra scholam D. Thom. adeo communiter huic opinioni subscribunt, ut superfluum sit eorum plures in particulari referre. Quain etiam tuetur Joannes Prudentius disp. ult. dub. 5, sect. 3. Dividuntur autem illius patroni, ut § proecedenti notavimus : nam aliqui dicunt sanguinem nec informari anima rationali, nec esse partem in actu humanae naturae : alii vero utrumque af- firmant : alii autem unum concedunt, et negant aliud. Sed illud, in quo conveniunt, nempe omnem Ghristi sanguinem fuisse a Yerbo assumptum, probatur eisdem fere argumentis, qu33 proinde simul propone- mus, et diluemus, addentes postea specia- lia, si quse pro specialibus dicendis modis occurrant. In quo tamen non multum im- morabimur : quia juxta preemissam a no- bis sanguinum distinctionem, haud diffi- cile, nec obscure diruuntur. Arguitur primo : quia Scriptura, Ponti- l argn- fices, Concilia, et Patres indefinite docent ^6111001' Yerbum assumpsisse sanguinem, ut cons- tat ex eorum testimoniis, quoe late expen- dimus dub. praeced. : sed propositiones indefinitse in doctrinalibus locutionibus aequivalent universalibus : ergo praedicta Scripturae, Gonciliorum, Pontificum , et Patrum diffinitio est universalis : et conse- quenter juxta illam concedendum est Yer- bum assumpsisse omnem Ghristi sangui- nom. Unde ulterius infertur nos agere contra pra?dictam diffinitionem, dum ali- quem Ghristi sanguinem ab ea generalitate excipimus, negantes, quod fuerit hyposta- tice Yerbo unitus. Gonfirmatur primo : quia Glemens Yi in Confir- matio 1. DISP. X, DUB. II. 259 in Extravag. relata num. 6, docet unam modicam guttam sanguinis Christi fuisse sufficientem ad totius humani generis re- demptionem propter unionem ad Verbum. Dicens autem unam modicam guttam san- guinis signiiicat quamlihet sanguinis gut- tam, ut patet ex communi modo conci- piendi. Ergo Pontifex docet quamlibet guttam sanguinis habuisse unionem ad Verbum. Hoc vero juxta nostram assertio- nem minime verificari valet; siquidem concedimus non solum unam guttam, sed ingentem copiam sanguinis Ghristi hv buisse subsistentiam propriam creatam, et Ycrbo hypostatice non fuisse unitam. Ergo pnedicta assertio opponitur doctrina) Pon- tificis. nda- Confirmatur secundo : nam sanguis, qui ponitur suh specie \ini, est unitus hypos- tatice Verbo ; alias istud non poneretur per concomitantiam sub prsedicta specie ; siquidem non haberet unionem cum ter- mino per se consecrationis iilius speciei : quod est contra Goncilium Tridentinum relatum num. 7; atqui sub specie vini po- nitur omnis sanguis Ghristi : ergo omnis Ghristi sanguis fnit assumptus a Verbo, eique hypostatice unitus. Major patet ex probatione ipsi inesrta. Gonsequentia est legitima. Et minor, in qua poterat esse difiicultas, ostenditur primo ex verbis con- secrationis, hic est sanguis meus, vel calix sanguinis mei : nam \y meus totum sangui- nem Ghristi dicit, et pro omni ejus san- guine distribuit; quolibet enim modo in Ghristo fuerit, fuit sanguis Ghristi, quem ipse potuit meum appellare : sed in specie vini ponitur omne id, quod verba conse- crationis significant : ergo sub tali specie ponitur omnis sanguis Ghristi. Secundo, quia Ghristus cum in ccena instituit sacra- mentum Eucharistiai , posuit sub specie vini omnem sanguinem, quem in se ha- bebat ; siquidem posuit se ipsum, prout erat : ergo nullus fuit sanguis Ghristi, qui positus non fuerit sub illa specie. Tertio, quia nulla est ratio, ut sub specie panis ponatur omnis Ghristi caro, aliqua carne non excepta, et quod similiter sub specie vini non constituatur omnis Ghristi san- guis, nullo sanguine excepto, ut paritatis ratio convincit : sed sub specie panis poni- tur omnis Ghristi caro, ita quod nulla sit caro ipsius, quee ibi non ponatur, ut nemo negat : ergo similiter sub specie vini ita po- nitur omnis Christi, sanguis, ut nullus sit sanguis Ghristi, qui ibi non constituatur. 32. Ad argumentum respondetur conce- Sntisfit dcndo prajmissas cum prima consequcntia, arf'j* et negando secundam, qua) ex illis non bene colligitur. Fatemur enim doctrinam Scrip* tune, Gonciliorum, etc, quam loco citato expendimus, esse indefinitam, etuniversali a^quivalentem. Sed hujusmodi doctrina appellat supra sanguinem, qui vere est san- guis, de quo agunt ista Scriptura?, Gonci- liorum, etc, testimonia : unde praedicta omni vero sanguini applicanda est, et pro omni vero sanguine distribuit. Quare nul- lus fuit verus Ghristi sanguis, quem non concedamus fuisse Verbo hypostatice uni- tum. Sed proeter verum sanguinem fuit in Ghristo alius sanguis secundum quid, et analogice talis, qui sanguis cum addito, nempe nulrimentalis vocatur, et magis, quam sanguis, humor sanguineus est, ut constat ex dictis. Qui proinde non com- prehenditur sub illa Scripturse, et Gonci- liorum doctrina, quam fatemur univer- salem : quippe evidens est sanguinem improprie, et secundum quid talem non comprehendi sub sanguine vero. Potestque hujus responsionis veritas magis firmari. Tum quia sanguis est analogum ad san- guinem verum, et ad sanguinem secundum quid : sed analogum per se sumptum et indefmite prolatum stat pro principali ana- logato : ergo cum Scriptura, et Goncilia, et Patres indefinite docent Verbum as- sumpsisse sanguinem ; hujus vocabulo comprehendunt omnem verum sanguinem, non autem sanguinem secundum quid, qualis est sanguis nutrimentalis. Tum etiam quia Scriptura, Concilia, et Patres, cum illud docent, loquuntur expresse de sanguine pertinente ad naturam humanam, per modum partis ilium substantialiter in- tegrantis : quinimo ex hoc principio mo- ventur, ut illud diffiniant, ut ex eorum testimoniis satis liquet : sed sanguis nutri- mentalis, de quo agimus, non pertinet ad humanam speciem, nec est vera pars illius, ut ostensum est § praeced. et aliqui ex Adversariis concedunt : ergo prsedictus sanguis non comprehenditur sub illa uni- versali diffinitione. Tum denique quia Scriptura, Goncilia, et Patres docent uni- versaliter Verbum assumpsisse carnem : et tamen si aliquid, licet appareret caro. certo, aut probabiliter constaret non esse veram carnem; minime comprehenderetur sub iila diffinitione, sed certo, aut proba- biliter ab illa eximeretur (sicut non pauci eximunt ungues, et capillos, quia pulant 260 DE JNCARNATIONE. non esse veras parles humanitatis assump- tse) ergo pariter licet universaliter diffi- niatur Verbum assumpsisse sanguinem , minime tamen sub ea diinnitione comprc- henditur id, quod non est vere sanguis, nec pars substantialis humanse naturoe, li- cet sanguis appareat ob similitudinem in aliquibus accidentibus : qualem esse hu- morem illum, qui sanguis nutrimentalis vocatur, constat ex dictis. Occurri- Ad primam confirmationem responde- primjn tur eodem modo : fatemur enim quamli- confir- ]3et guttam veri sanguinis Christi habuisse unionem immediatam ad Yerbum, ut do- cet Pontifex, fuisseque propterea infiniti valoris non solum ex parte suppositi illum effundentis , et offerentis , sed etiam in seipsa, et ex parte rei oblatae, ut supra pon- deravimus num. 6. Cseterum negamus, quod omnis sanguis, qui fuit in Christo, fuerit verus sanguis, aut vera pars huma- nse naturae : oppositum enim a nobis os- tensum est in illo humore sanguineo, qui sanguis nutrimentalis vocatur : non enim pertingit adhabendum humanam speciem, sed solum deservit hujus conservationi pro hoc statu vitee mortalis, ad instar caetero- rum alimentorum, quse nemo dicit fuisse Yerbo hypostatice unita. Unde talis san- guis nutrimentalis , ejusque guttse non comprehenduntur sub illa generali Ponti- ficis doctrina ; sicut nec comprehenduntur sudores , et lacrymse Christi. De quibus tamen omnibus fatendum est, quod licet non fuerint infiniti valoris in se ipsis, sive ex parte rei oblatse, cum non habuerint unionem immediatam ad Yerbum : eorum tamen effusio, et oblatio fuit valoris sim- pliciter infmiti ex parte divini suppositi illa effundentis, et offerentis. Idemque con- tigit in oblatione rerum pure extrinseca- rum, ut sunt vestes, pecuniae, et alia hu- jusmodi. Ad secundam confirmationem, concessa majori, negamus minorem intellectam de omni sanguine , qui aliquando fuit in Ghristo, et comprehendit sanguinem tam naturalem, quam nutrimentalem : hic enim posterior nonponitur sub specie vini. Quod nobis videtur evidens saltem in principiis D. Thom. quoniam ille tantum sanguis Christi ponitur de facto sub specie vini, quem ipse Christus de facto habet in se ipso, et conservat in coelis. Hujusmodi au- tem non est sanguis nutrimentalis, sed naturalis, ut plane docet D. Thom. locis relatis num. 22. Etvel exeo constat, quod Diluitur stcuntla, in resurrectione solum reassumuntur par- tes in actu pertinentes ad substantialem integritatem humanae naturaj ; secus vero illre, quaj ordinantur ad nutritionem, vel augmentum individui ; cum ista pro illo statu omnino cessent, et necessaria non sint ; sed solum ordinatur ad conservatio- nem ipsius mediante nutritione, ut £ pra> ced. ostendimus : quocirca non reassume- tur in resurrectione. Unde sequitur, quod talis sanguis de facto non sit in Christo glorioso : militat enim eadem ratio. Si autem Christus prsedictum sanguinem in se non habet ; non est cur in Eucharistia ponatur sub specie vini : quippe, ut proxime dicebamus, id de facto sub spe- ciebus ponitur, quod Christus habet de factoin se ipso. Et sicut nullum est incon- veniens dicere, quod de facto in Eucharis- tia non poniturillud, quod in Ghristo apud nos vivente dicebantur ros, aut cambium ; quia vere non sunt ipsius partes, sed or- dinabantur ad ipsius nutritionem , quae jam cessavit , ut tradit D. Thom. locis proxime relatis : sic nullum est absurdum, quod in Eucharistia non ponatur de facto ille sanguis nutrimentalis, quem Christus habuit in hac vita mortali : quia revera non erat vera humanitatis pars, sed deser- viebat ipsius conservationi media nutri- tione, quaB locum non habet in corpore re- surgente. 33. Minoris autem probationes facile diruuntur juxta hanc doctrinam. Ad pri- mam enim respondetur, quod ly meus po- situm in verbis consecrationis calicis si- gnificat omnem Ghristi sanguinem, qui erat Christi non prsecise possessive, sed hypos- tatice , et personaliter propter unionem immediatam ad ejus divinum suppositum. Sanguis autem nutrimentalis, licet fuerit Ghristi quasi possessive, quia in ejus hu- manitate tanquam in vase continebatur , tamen non erat Ghristi hypostatice ; quia non erat vera humanitatis pars, nec eadem subsistentia terminabatur, sed per subsis- tentiam creatam, ut § prseced. ostendimus. Quo etiam modo posset Ghristus vocare sudorem meum, et salivam meam, lacry- mas meas ; non quia fuerint ejus hyposta- tice, aut personaliter ; sed quia ad ipsum pertinuerint possessive, vel alio modo. Accedit, quod prsecipuum est ly meus de- terminari per ly sanguis, cui tanquam sub- jecto applicatur. Sanguis autem propriu dictus et absolute prolatus solum supponit pro vero sanguine, qui solum est sanguis naturalis ; DISP. X, DUD. II. 261 naturalis ; secus vero sanguis nutrimenta- lis, ut exponendo Scripturae, et Concilio- rum, ac Patrum testimonia dicebamus. Unde ly meus non distribuit pro omni san- guine proprio, vel improprio, qui utcum- que fuit in Ghristo, sed solum pro omni sanguine vero, qui fuit in Ghristo non solum possessive, sed hypostatice. Talis autem non fuit sanguis nutrimentalis.. Et ideo non ponitur in Eucharistia. Acccdit praeterea sanguinem nutrimentalem, qui fuit in Christo, modo non existere in cor- pore Christi glorioso, ut supra diximus ; nec alibi, saltem in notabili aliqua quanti- tate : consecratio autem ponit sub specie- bus ea Christi, quae reperit in rerum na- tura : signum est ergo, quod non constituit in illis sanguinem nutrimentalem saltem in illa quantitate, in qua Ghristus ipsum habuit. Sicut autem nullum est inconve- niens, quod tota illa quantitas sanguinis nutrimentalis non ponatur in sacramento ; sic nec absurdum est, quod nihil prsedicti sanguinis constituatur. Ad secundam pro- bationem respondemus Ghristum, cum in ccena instituit Eucharistiam, posuisse sub specie vini omnem verum sanguinem suum pertinentem ad speciem humanam ; non vero omnem sanguinem improprie, et ana- logice talem, qualem constat esse illum humorem, quem sanguinem nutrimenta- lem vocamus, ut saepe diximus. Et in hoc sensu distingui debet tam antecedens , quam consequens , negando consequen- tiam, prout sanguini nutrimentali applica- tur. Inserta autem antecedentis probatio nihil valet : quia cum dicitur Ghristum se in sacramento constituisse, prout erat in se, hoc objectum non comprehendit om- nia, quse Christus habebat in se ; alias constitueret vestes, alimenta, et excremen- ta : quod nullus sanae mentis concedet. Sed determinatur ad ea, quae vere erant partes Christi pertinentes ad ipsius subs- tantialem integritatem : cujusmodi non est sanguis mere nutrimentalis. Quocirca si- cut ob praedictam rationem non constituit in sacramento salivam, si quamin se ha- bebat ; sic nec constituit sanguinem nu- trimentalem, quem tunc habuit. Ad ter- tiam vel negamus majorem, vel illa, et minori omissis, negamus absolute conse- quentiam ob disparitatem satis notam : quia nulla fuit caro Christi, quse non fue- rit vere caro informata per animam ratio- nalem, et pertinens ad substantialem inte- gritatem naturoe hurnanae : quare nomine carnis, quam Christus constituit sub pa- nis specie, comprehenditur omnis Ghristi caro absque exceptione. Sed in Ghristo fuit aliquis sanguis, qui vere sanguis non erat, nec informabatur anima rationali, nec erat vera pars naturam humanam integraliter substantialitcr constituens : qualem fuisse sanguinem nutrimentalem supra ostendi- mus, et aliqui ex Adversariis non negant : quocirca non est, cur nomine sanguinis, qui fuit, estque vera Ghristi pars, cornpre- hendatur omnis sanguis etiam nutrimenta- lis, et improprius, atque quod in sacra- mento constituatur. Sed potius infertur oppositum. 34. Arguitur secundo, impugnando si- 2ar$u- mul adhibitam pra^cedenti argumento res- mf'nlum« ponsionem, et saepius inculcatam illam sanguinum distinctionem : quoniam omnis sanguis humanus est ejusdem speciei, et rationis : sed Verbum assumpsit aliquem sanguinem humanum ut cum communi, et certa Theologorum sententia statuimus dub. praecedenti : ergo Verbum assumpsit omnem sanguinem humanum , qui in Christo fuit. Minor, et consequenlia pa- tent : nam ex suppositione, quod Verbum assumpserit humanum sanguinum, et hic sit ejusdem speciei; absque fundamento di- citur assumpsisse unam partem sanguinis, et non assumpsisse aliam. Major autem ostenditur : tum quia Philosophi, et Me- dici sanguinem non dividunt in duas spe- cies : ergo omnis sanguis humanus est ejusdem speciei. Tum quia omnis san- guis humanus habet easdem operatio- nes, et effectus, utputa humectandi, et nutriendi humanum corpus : er-go signum est , quod omnis sanguis humanus est ejusdem speciei. Tum praeterea, nam quae differunt specie nequeunt continuari : sed omnis sanguis repertus in corpore humano continuatur, ut ad sensum liquet : ergo idem quod prius. Tum denique nam si da- retur distinctio specifica inter unum, et alium sanguinem , maxime propter ma- jorem unius decoctionem, et puritatem : nec enim ad illud principium illa diversi- tas speciiica a nobis asserta revocari po- test : sed illa major decoctio, et puritas solum inducit distinctionem accidentalcm penes magis, et minus intra eandem spe- ciem, ut liquet in spiritibus vitalibus, et animalibus, qui sunt radii sanguinis puris- 'simi, et defaecati supra decoctionem, et puritatem sanguinis communis naturalis : et tamen juxta nostram sententiam non 262 DE INGARNATIONE. distinguuntur ab illo specio substantiali: cum constituantur per eandem formam ; ergo nulla ost ratio, ut constituamus dis- tinctionom specilicam inter unum, etalte- rum sanguinem, naturalem, videlicet, et nutrimentalcm. Confir- Gonfirmatur ex Lugonc num. 36, quia imtio. . • D . x - Bi, ut assenmus, unus sanguis esset ani- matus , et alius inanimatus; sequeretur unum sanguinein esse magis similem carni, quam alteri sanguini : consequens est ab- surdum : crgo minus recte constituimus praedictam distinctionem inter unum, et alterum sanguinem. Sequela est mani- festa : quia, supposita nostra sententia, unus sanguis erit animatus sicut caro, et constituetur per eandem materiam, et for- mam ; alter vero non erit animatus, sed constituetur per formam vitae expertem, et alterius valde diversae rationis : conse- quens ergo est, quod unus sanguis magis assimiletur carni, quam alteri sanguini. Falsitas autem consequentis videtur evi- dens : nam ipsis sensibus deprehendimus carnem , et sanguinem differre; quibus etiam cognoscimus omnem sanguinem esse similem, et habere convenientiam in om- nibus accidentibus. Dissoivi- Acl argumentum respondetur negando argu- majorem, si per sanguinem humanum si- mentum. gniticetur omnis sanguis tam naturalis, quam nutrimentalis : oppositum enim constat ex hactenus dictis. Ad primam autem majoris probationem respondetur, quod quidquid sit de sententia Medico- rum, quam non multum curamus in re philosophica, et magna ex parte (quod ad praesens refert), theologica ; Aristoteles Philosophorum princeps distinctionem spe- cificam asserit inter praedictos sanguines, ut constat conferendo testimonia supra al- lata. Quinimo D. Thomas (qui pro mille, non solum Medicis, sed Philosophis, et Theologis est), illam satis evidenter do- cet locis relatis num. 10 et 22. Unde nos- tra non interest, quod alii, quibus hanc reverentiam non debemns, sentiant aliter. Ad secundam negamus antecedens, quia praeter illas operationes (quas permittimus esse omni sanguini communes), sanguis naturalis vivit, quod non habet nutrimen- talis. Qua3 differentia magis apparet in spi- ritibus vitalibus, et animalibus, qui sunt portio naturalis sanguinis nobilissima : deserviunt enim motui, et sensationibus animalis, ad quae sanguis nutrimentalis ineptus est. Ad tertiam neganda est mi- nor : nam illorum sanguinum non est vera continuatio, sed conjunctio, confusio, et adunatio, ubi sensus non percipit, distinc- tionem inter extrema ob similitudinem in accidentibus. In quo ipse saepe fallitur, ut in hac eadem materia contingit, et Adver- sarii negare non possunt : nam in venis reperiuntur cum sanguine aliorum humo- rum, puta pituitae, aut coletae, portiones : quae, ut illi discurrunt, constituuntur per formas substantiales specilice diversas : et tamen ad sensum apparet omnem humo- rem in venis contentum continuari. Sicut itaque ipsi sensum corrigunt per rationem : sic nos, et non infirmiori motivo dicimus sanguinem naturalem non continuari cum nutrimentali ; licet ad sensum appareat oppositum. Ad ultimam respondetur dis- tinctionem specificam inter praedictos san- guines constitui immediate per formas substantiales specie diversas ; inferri au- tem in genere causae efQcientis ex majori decoctione, et puritate ; non qualicumque, sed adeo forti, ut materiam sanguinis na- turalis transferat ad speciem humanam. Quod principium iu suo genere sufflciens Noia. est ad inducendum distinctionem specifi- cam, ut liquet cum alimentum converti- tur incarnem, quam Adversarii non negant constitui per formam animalis, et ab omni sanguine distare specie. Decoctio autem illa transferens alimenta in sanguinem nutrimentalem debilior est ob resisten- tiam, et indispositionem passi, ut subito, aut immediate in materia inducat formam viventis ; sed praecise aliam inducit for- mam inferiorem, et intermediam, ut pro- portionabiliter contingere in formatione embrionis, et in generatione animalis supra diximus num. 23. Ad confirmationem respondetur conce- Diruitur dendo sequelam, quae nihil habet absurdi JJJ^J" et negando minorem. Ad sequelae autem probationem dicendum est infirmum in hac materia argumentum esse, quod soli sensuum apprehensioni committitur, ut proxime dicebamus : pra3sertim cum sensus judicare non possint de convenientia, aut similitudine specifica, quae ipsos latet, et ad intellectum pertinet. Et profecto sensus apprehendit non solam similitudinem , scd etiam continuationem inter omnes humo- res, quos venae continent, et solent simul ab illa scissa defluere : et tamen Adversa- rii dicunt constitui per formas specie di- versas. Similiter major similitudo apparet inter sanguinem hominis, et sanguinem agni, DISP. X, DUH. II. -203 agni, quam inter humanum sanguinem, ot carnem humanam : ct tamen non indc col- ligent, quod illi duo sanguines hal)eant majorem absolute convenientiam ; quam caro, et sanguis hominis; siquidem illi sanguines pertinent ad diversas, simpliciter naturas; sanguis autem humanus pertinet, ut Adversarii discurrunt, per modum par- tis actualis ad naturam humanam, cujus etiam caro est pars. Idem itaque ad sensi- bilem eorum difficultatem respondemus, quod sanguis, et sanguis habent majorem similitudinem in non paucis accidentibus : *ed caro, et sanguis naturalis habent ma- jorem simpliciter convenientiam vel ob unitatem ejusdem formae substantialis, quam participant, ut nos affirmamus, vel quia saltem componunt unam naturam in- tegram, et perfectam, ut asserunt Adver- sarii. 3argu- 35 m Tertio, et ultimo potest ha3C opinio suaderi omnibus argumentis tactis dub. praecedenti pro sententia contraria, si ap- plicentur in hunc modum : nam ideo san- guis nutrimentalis non fuissetunitus hypos- tatice Verbo , quia nori informatur, nec constituitur per animam rationalem : sed haec ratio est nulla : ergo fateri debemus, quod praedictus sanguis fuerit Verbohypos- tatice unitus. Majorconstat ex fundamento nostrae assertionis : probamus enim san- guinem nutrimentalem non fuisse Verbo hypostatice unitum, quia talis sanguis non est vera pars humanse naturse , quam Ver- bum assumpsit : et rursus probamus , non esse veram humanitatis partem, quia non constituitur per animam rationalem, quse est forma prsedictae naturae; ergo de primo ad ultimum, ideo sanguis nutrimentalis non Verbo hypostatice unitus, quia per animam rationalem non informatur. Minor etiam ostenditur : quia si haec ratio con- vinceret; probaret utique nullum sangui- nem fuisse unitum hypostatice Verbo : nullus enim sanguis vivit, aut constituitur per formam animalis, sed per ailam iria- nimem. Quod suadetur omnibus motivis eo loco propositis a num. 14, ut quod omnis sanguis sit discontinuus partibus solidis animalis; quod sit alimentum viventis ; quod nullam habeat operationem vitalem; et aliis similibus signis manifestantibus nullum sanguinem animari, ut fuse eo loco expendimus. Quibus modo addendum prse- cise est omnem partem vivam, si abscin- datur causare animali dolorem, utliquetin carnis abscisione : sanguis autem absque ul!o dolore lluit, et separatur ab animali, ut oxpcricntia liquet : signum est BPgO, quod non vivat : nec informetur forma animalis. Respondetur concedendo majorcm, ek Suiutio. negando minorem : nam illa ratio optima est, et plane philosophica, consonaque om- nino rerum naturis : implicat enim esse veram animalis partem, quoe per ipsius formam non constituitur : quippe eo ipso constituitur per formam specie diversam, et importat naturam simpliciter distinc- tam, fundatque aliud suppositum; cui prorsus repugnat supposito animalis hypos- tatice uniri, ut § prseced. fusius expen» dimus. Tuenturque hanc veram philo- sophiam non solum defensores nostree assertionis, sed etiam plures patroni con- trariae : nam lumine prsedictae rationis ducti, vel si concedant omnem sanguinem animalis esse veram ejus partem, pariter concedunt constitui per ejus formam; vel si negent constitui per formam vivam, pa- riter negant esse veram viventis partem. Soli Suarez, et Socii hanc philosophiam nobis procuderunt, quod nimirum sit vera animalis pars, quod ejus forma non actua- tur; sed aliam vendicat specie distinctam, et pertinet ad suppositum absolute diver- sum. Quse conjunctio nec facilior, necpos- sibilior nobis apparet, quam hircocervi. Ad minoris autem probationem negamus sequelam : jam enim ostendimus aliquem sanguinem naturalem, et perfectum vivere, ac constitui per animam secundum gradum vegetativum, sicut de capillis dici solet. Illa vero, quse in contrarium afferuntur, levia sunt, et quse loco citato satis dirui- mus. Nam quod primo loco dicitur san- guinem non vivere, est petitio principii, et ipsa materia de qua disputamus. In qua prse Junioribus audiendus est Aristot. lib. Aristot. 3 de hist. anim. cap. 13, affirmans , quod quandiu vita servatur, sanguis unus anima- tur, et fervet. Quod de discontinuatione subjungitur, falsum est : continuatur enim sanguis natu- ralis aliis animalis partibus, mediis fibris, seu portionibus sanguine solidioribus, et carne fluxihilioribus : sicut etiam gluten carnis particulas copulat. — Quod addi- tur, nullam habere operationem vitalem, falsum est : nam augetur, et crescit, sicut et aliae animalis partes ; quod est opus vitae vegetativse. Quod dicatur viventis alimen- mentum, niliil interest : nam referri debet ad sanguinem nutrimentalem, quem fate- 264 DE INCARNATIONE. mnr esse vcre alimentum propter substan- tialem sui in partes animalis transmu- tationem. Si vcro animali applicetur , alimentum rigorosum non cst; sed tale praecisc dicitur ob aliquam accidentalem meliorationem, ct majorem puritatem. — Denique quod nunc de novo in ultimo loco ailertur, nibil valet : nam cum san- guis non participet animam, aut vitam se- cundum gradum sensitivum, mirum non est, quod non sentiat dolorem, cum emit- titur : sicut ob eandem rationem capilli illum non sentiant, quando tonduntur ; li- Aristot. cet vivant. Addendum tamen est Aristote- lem 3 de partib. animal. cap. 5, palam esserere sanguinem aliquando fluere cum tristitia, hoc est, sentiente, et refugiente natura ejus separationem. Quod non ita refugeret, si sanguis omnis esset merum alimentum, aut excrementum viventis; et aliquis sanguis non esset vera animalis pars, nec constitueretur per formam ipsius. DUBIUM III. An sanguis CJirisli in passione effusus, man- serit Verbo unitus, et fuerit in resurrec- tione Christi reassumptus. Difficultas haec appendix est prseceden- tium, quam aliqui remittunt ad quaest. 54, art. 2. Sed congruentius judicavimus eam in prsesenti resolvere : tum ut plenius sa- tisfaciamus argumento propos-ito n. 18, quae illam opponit assertioni communi : tum ob necessariam connexionem doctrinae ; quippe arduum non est aptam hujus rei decisionem firmari ex principiis immediate traditis, quse superfluum foret alio loco re- petere : tum denique quia in animo non habemus perveniendi hisce nostris com- mentariis ad locum relatum D. Thomse. Supponit autem dubii titulus veritatem ca- tholicam, scilicet pretiosum Ghristi san- guinem fusum in ejus passione fuisse, mansisseque pro triduo mortis Domini ab ipsius anima separatum. Investigamus au- tem, utrum sic a corpore sejunctus perse- veraverit Verbounitus?Et rursum, an cum Christus resurrexit per unionem animae, et corporis, Verbum reuniverit corpori san- guinem prius effusum? Quas difficultates utpote connexas sub eodem dubio com- prehendimus : sed majoris claritatis gra- tia diversis assertionibus decidemus. I. Iiesolutio prioris difficultatis. 36. Dicendum est primo Yerbum in tri- duo mortis Christi mansisse hypostatice unitum sanguini ipsius efTusa in passione. Hiec assertio procedit indefinite, non do- terminando, qualis, quantusve fuerit ille sanguis, sed solum,-quod Verbum manse- serit alicui sanguini hypostatice unitum. In quo sensu est communis Theologorum sententia, ut superfluum videatur illos in particulari referre. Videri tamen possunt Cajetan. et Medina infra quaest. 54, art. Cajetan. 2. Cabrera in praes. articul. 2, disput. 2, nabrc"»" concl. 1. Franciscus Collius lib. 5, cap. 5. coiiius* Sylvester in Rosa aurea tract. 3, qmest. sylves- 31. Vazquez disp. 36, cap. 4. Suarez infra vazquez. disp. 47, sect. 3, dub. 2. Gonetdisp. 9, Gonet. art. 2, § 6. Lugo disp. 14, sect. 3, concl. Suafez. 3, qui eademdisp. sect. 7, num. -105, ob- servat oppositam sententiam non posse hoc tempore absque aliqua nota defendi. Quod et nobis videtur, abstrahendo tamen ab eequalitate censufae. Probatur primo ab auctoritate nam in Funda- sexta Synodo act. 16, damnatur quidam aba^uctS. hsereticus, quod dixerit Verbum in cruce ritate. exuisse carnem, et sanguinem : ergo sentit $^1 illud Concilium Verbum non exuisse san- dus. guinem : sed idem est, quod Verbum non exuerit sanguinem et quod sanguinem sibi unitum retinuerit : ergo ex mente Concilii sanguis effusus mansit unitus Verbo, hoc est hypostatice, sicut prius fuerat : alio- quin tmantum ad unionem hypostaticam Verbum illum exuisset. Deinde Clemens ctc- VI, in Extravag. relata num. 6 docet meus6, Cbristum in cruce effudisse quoddam san- guinis profluvium, cujus una modica gutta propter unionem ad Verbum sufficeret ad totius humani generis redemptionem : sen- sit ergo Pontifex guttas sanguinis effusas mansisse unitas Verbo hypostatice; siqui- dem illis atlribuit valorem infinitum in ra- tione pretii, quem absque unione imme- diata ad Verbum non potuerunt habere; et cum aliunde non fuerint illoe guttae unitae Verbomediante carne, cum existerent ex- tra iliam. Unde nostram assertionem de- finitam esse a praedicto Pontifice refertur jnq^fjt, in director. Inquisit part. 2, quaest. 10. Domini- Prxterea idem definitum fuisse a Pio II, rjomiif. tradunt Dominicus de Dominicis in tract. Sylvcs- de sanguine Cbristi, et Sylvester loco su- D.tej)a- pra citato. Insuper D. Damascenus hoc masc. satis DISP. X, DUD. III. 265 satis apcrte signiflcat lib. 4 de fide cap. 12, cum dicit lignum crucis optimo jure adorari : quia corporis, et sanguinis con- tactu sanctificatum fuit. Si enim sanguis a Ghristo fusus fuisset a Verbo dimissus, et terminatus alio supposito creato : non ap- paret, quomodo adhaerens ligno crucis pos- set ipsum sanctificare, ut esset dignum adoratione. Denique , ut alia testimonia ■ omittamus, id expresse docet D. Thom. quodlib. 5, art. 5, ubi ait : Manifestum est, quod sanguis in passione effusus, qui maxime fuit salubris, fuit divinitati unitus. 37. Secundo probatur ratione Theolo- gica : quia Verbum in triduo mortis Ghristi mansit unitum hypostatice carni Ghristi : ergo etiam mansit unitum hypostatice san- guini ipsius. Antecedens est certum secun- dum fidem ex communi Ecclesiae tradi- tione, quae satis expJicatur in Symbolo Apostolorum illis verbis : Et in Jesum Christum, Filium ejus unicum, Dominum nostrum, qui conceptus est de Spiritu sancto} natus ex Maria Virgine, passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, et sepultus. Ubi omnia illa praedicata dicuntur de Verbo Filio Dei propter communicationem idio- matum. Unde sicut ad hoc, quod dicatur natus, et passus, necessarium fuit habere unitam sibi naturam humanam, in qua Ghristus natus fuit ex Virgine et passus est : sic etiam ad hoc, quod dicatur sepul- tus, opus fuit, quod maneret unitum cor- pori, quod jacuit in sepulcro. Consequen- tia autem probatur : tum quia ideo Verbum mansit hypostatice unitum carni in triduo mortis Christi, quoniam ante mortem illam assumpserat, et per resurrectionem illam assumpturum erat; atque ideo superfluum foret illam pro illo brevi tempore quasi abjicere, eam committendo creato suppo- sito : sed eadem ratio militat in sanguine Christi, siquidem ante mortem Christi Verbo hypostatice uniebatur, ut dub. 1 ostendimus , et per resurrectionem illi uniendus erat, ut jj sequenti ostendemus : ergo sanguis Christi in passione effusus mansit Verbo hypostatice unitus. Tum etiam nam ideo Verbum mansit unitum carni quia haec est pars notabilis, et prin- cipalis naturoe assumptae : cui proinde merito applicatur commune illud Theolo- gorum axioma desumptum ex D. Damas- ceno lib. 3 de fide, cap. 27 : Quod Deus assumpsit, nunquam dimisit : sed sanguis etiam est pars notabilis, et principalis na- tura3 assumptae; unde tota humanitas solet nominc carnis et sanguinis significari, ut ex Scriptura, et Patribus ostendimus dub. 1 , § 1 ; ergo qua ratione caro Christi mor- tui mansit unita Verbo, mansit etiam san- guis eidem unitus. Tum denique quia nullum inconveniens, indecentiave potcst repreesentari in sanguine Ghristi effuso, ne dicatur mansisse Verbo hypostatice uni- tus, quae simili ratione rcpraesentari non possit in carne Ghristi mortua, ut facile consideranti constabit, et magis infra ap- parebit dilucndo argumenta contraria : sed nullo inconveniente obstante, aut impe- diente, catholice confitemur Verbum man- sisse unitum -hypostatice carni mortuee Christi : ergo pariter concedere debemus, quod sanguis Ghristi effusus permanserit unitus hypostatice Verbo. Nec refert, si objectas cum Cardinali de Objec-- Ruvere infra referendo, quod si res ita se tl0, habet, sequitur Symbolnm Apostolorum esse mancum, et imperfectum. Si cnim propter unionem Verbi ad carnem confite- mur Filium Dei esse sepultum; pari ra- tione deberemus confiteri propter unionem Verbi ad sanguinem, quod Filius Dei fue- rit effusus, quod adhaeserit cruci, lanceae, spinis, etc. sicut enim corpus Christi fuit in sepulcro, sic etiam sanguis Ghristi fuit in prasdictis rebus. Hoc, inquam non re- Di^pelii- fert, sed facile diluitur : quia certum est lur* non omnia, quae conveniunt Filio Dei per communicationem idiomatum recenseri in symbolo, sed tantum principaliora, et quae magis requiruntur ad fidem articulorum explicitam. Profecto non enumeratur in illo sanguinis Ghristi effusio; qua tamen salis continetur in cruciiixione, ut satis ex se liquet. Nec etiam dicitur fuisse flagella- tum, quod nihilominus continetur in pas- sione. Sic ergo non oportuit explicare, quod Verbum manseritunitum sanguini, sed satis fuit referre genus mortis, in qua sanguis a carne separatus est. Inde enim sicut colli- gimus Verbum mansisse unitum cami, quia illud suppositum dicitur sepultum, sic etiam colligimus mansisse unitum san- guini, quia sicut caro, erat pars humanae naturae, ut supra expendimus. Quod autem non dicatur Verbum effusum, et similia, quae objectio non satis pie recenset, parum refert : tum quia illae locutiones sunt im- propriae : applicantur enim parti ut parti, quoe non consuevit praedicari de supposito, ut jam insinuavimus n. 19, et magis infra declarabimus. Tum quia praedictae locutio- nes in sano sensu intellectae nihil habent »6f> I)K INCARNATIONE ■ahsurdi : sicut enimdicimus Verbum fuisse crucifixum, ot mortuum, sic etiam dicere possumus Verbum fuisso sparsum, et cru- Suarcz. ciiixum, ut recto vidit Suarez loco cit. g Secundum in fine. Unde cum rem tenoa- mus ; nihil est, quod his, aut illis modis ioquendi moremur : expedit tamen pie lo- qjri, $t ea uon proferre, quibus simpliccs ten-feontap. ass^tf- 38.*fertfo probatur eadem assertio alia * nis ratione satis efficaci : quoniam si in triduo ratio. mortis Christi fieret consecratio calicis, po* ueretur sub specie vini non nudus sanguis, qui fuerat Christi ; sed sanguis subsistentia Verbi terminatus : ergo in triduo mortis Christi sanguis ejus manebat Verbo hypos- tatice unitus. Consequentia est manifesta : quia idem est suppositum sanguinis intra, et extra sacramentum : implicat enim ean- dem naturam diversis suppositis creato, et increato terminari, vel in diversis sacra- mentis, vel in diversis locis ; cum subsis- tere conveniat naturae in se, et absque res- pectu ad extrinseca, ut ostendimus disp. praeced. dub. 2, et specialiter n. 22, contra Suarez quoad hoc posterius. Et quamvis il- lud foret possibile ; esset tamen ingens mi- raculum, quod absque urgenti sequaliter motivo admitti non debet. Si ergo snb specie vini in triduo mortis Christi existe- ret Verbum terminans ejus sanguinem, sub qua tamen non esset caro Ghristi, ut certum esse supponimus ; sequitur quod sanguis Christi effusus manserit unitus Verbo hypostatice. Antecedens autem sua- detur : quia in illo triduo, sicut nunc veri- Joann.e. ficarentur verba Christi Domini Joan. 6 : Qui manducat meam carnem, et Mbit mewn sanguinem, in me manet, et ego in eo : haec enim universaliter vera sunt in omni sus- cipiente sacramentum Eucharistiee ; quod semper idem est ex parte rei contenta?, et significatae per se. Sed ad hasc verificanda requiritur, quod Verbum sit per concomi- tantiam in sacramento ratione unionis cum sanguine : alias non salvaretur, et ego in eo, sed solum, Et sanguis qui fuit meus, in eo. Ergo in triduo sub specie vini esset non sanguis solus, aut sanguis in supposito creato ; sed sanguis in supposito Verbi, eis que hypostatice unitus, et secum per con- comitantiam trahens ipsum Verbum. Pree- sertim cum sanguis ille esset tunc vivifi- cus, et causativus gratise non minus quam caro Ghristi in sacramento existens : ha?c autem dicitur vivifica, quia est caro Verbi, ei hypostatice conjuncta, ut loquitur Conc. Ephosin. in opist. ad Nostorium : ergo pa- ritor sanguis Christi essot in sacramento vivificus proptor similem ccnjunctionom. Unde facile praicluduntur aliqme evasio- nes, quibus debilitari hoc motivum censuit Lugo disp. cit. num. 42, et ideo illas Lugo. omittimus. 39. Dicendum est secundo non omnem Secunda sanguinem Christi in passione effusum conclu~ mansisse unitum hypostatico Verbo, sod solum, et omnem sanguinem naturalem, secus sanguinem nutrimentalem. Sic docet D. Tho. ut constabit ex dicendis n. 41. D.Tiiom. Cui subscribunt Gajetan. et Sylvester locis gav\evleasn.' supra relatis, Gabrera disput. cit. concl. 2, et cabiera. alii. Idemque re ipsa tuentur omnes Auc- tores n. 20 relati, quos proinde non in- culcamus. Probatur ratione : quia nullum Ratio. est fundamentum, ut dicamus sanguinem Ghristi effusum in passione mansisse ma- gis unitum hypostatice Verbo pro triduo mortis Ghristi, quam fuerit eidem Verbo unitus sanguis Ghristi viventis : sed vi- venti Christo non omnis sanguis in eo exis- tens uniebatur hypostatice Verbo; sed so- lum verus sanguis naturalis, secus autem sanguis nutrimentalis, ut constat ex dictis dub. praeced. ; ergo in triduo mortis Christi non omnis sanguis ejus effusus mansit unitus hypostatice Verbo, sed solum san- guis naturalis, non autem sanguis nutri- mentalis. Gonfirmatur primo : nam ideo sanguis Confir- in triduo mansit unitus Verbo, quia est raat:o l* vera pars humanee naturse, quam Verbum prius assumpserat, et in resurrectione Ghristi assumplumm erat, ut vidimus n. 37, sed sanguis, qui per modum verae par- tis pertinet ad integritatem substantialem humanae naturse, non est omnis sanguis, sed solum sanguis naturalis, secus nutri- mentalis, ut ostendimus dub. praic. n. 20, ergo sanguis, qui in triduo mansit unitus Verbo, non fuit omnis sanguis Ghristi, sed solum sanguis naturalis, non vero nutri- mentalis. Confirmatur secundo : nam ideo asse- Secunda. rendum esset omnem Christi sanguinem mansisse in triduo unitum hypostatice Verbo, quia Patres, et Theologi id indefi- nite asserunt de sanguine Ghristi : sed hsec ratio non obligat, ut dicamus omnem Christi sanguinem, comprehendendo etiam nutrimentalem, mansisse Verbo hyposta- tice unitum : ergo, etc. Probatur minor : quia etiam Patres, et Theologi docent in- definite sanguinem Christi viventis fuisse unitum DISP. X, DUB. III. 267 unitum Yerbo, et nihilominus inde non infertur, quod sanguis nutrimentatis fuo- rit unitus Verbo hypostatice : ergo licet idem indefinite dicant dc sanguinc Christi offuso, non inde colligitur, quod compre- hendant sanguinem nutrimentalem . Tum ctiam, nam ideo illa indefinita locutio non extenditur ad sanguinem nutrimentalem Ghristi viventis; quia hic sanguis proprie non est, nec vera pars humanae natura? : sed eadem ratio militatin sanguine Christi effuso, ut satis ex se liquet : ergo non com- prehenditur sub illa indefinita Patrum, et Theologorum locutione. Recolantur supra dicta n. 32, ex quibus magis fulciri potest haec confirmatio, quin hic opus sit plura adjicere. Objcctio. 40. Sed objicies : quod sanguis Christi in triduo mortis ejus manseritincorruptus, provenit ex unione sanguinis ad Yerbum; sicut et quod corpus jacens in sepulcro corruptum non fuerit , ortum duxit ex unione immediata ad Yerbi personam ; cui conjunctam corrumpi non decebat : atqui omnis sanguis Christi effusus mansit in triduo incorruptus : ergo omnis sanguis Ghristi mansit unitus hypostatice Yerbo. Probatur minor : quia omnis Christi san- guis eflusus fuit per modum unius, et si- mul etiam per mcdum unius erat v. g. juxta crucem : ridiculum enim apparet imaginari, quod partim fundebatur sanguis naturalis, et partim nutrimentalis, et quod unus erat in uno loco, et alius in alio : fuerunt igitur per modum unius , simul absque separatione. Si autem sanguis nu- trimentalis corrumperetur; jam de illo toto diceretur corrumpi, et ex parte tabescere : ne igitur hoc dicamus, fateri oportet om- nem adsequate Christi sanguinem etfusum mansisse in triduo mortis ejus incorrup- tum. Difsoi- Respondetur admittendo majorem , et negando minorem. Ad cujus probationem, quam urget Lugo n. 70, respondetur nihil evincere : nam concesso, quod illi duo sanguines simul somper fluxerint, et simul in eodem loco fuerint; non sequitur, quod si sanguis naturalis mansit (sicut revera mansit) incorruptus ; idem debeamus di- cere de sanguine nutrimentali : aut e con- verso, si sanguis nutrimentalis ccepit ta- bescere, idem de naturali dicatur. Nam cum praedicti sanguines licet permixti, aut confusi, aut aggregati in eodem loco, sint humores specie distincti, et conslituantur per formas diversas, et unus terminetur subsistentia divina, alter vero subslstentia creata, nulla repugnantia, quin nec difli- cultas ulla apparet in eo, quod unus san- guis sibi rolictus corruptus fuerit, et alter ob unionem hypostaticam ad Verbum in- corruptus manserit. Ex quo ulterius fit nihil absurdi continerc, quoddicaturtotura illud sanguinem aggregatum (quod non fuit aliquod unum ens , sed simpliciter plura), non mansisse ada^quato incorrup- tum : sufficit enim, quod aliqua ejus pars (et in se revera totum) nempe sanguis nu- trimentalis, corruptus fuerit, alio sanguine naturali incorrupto perseverante propter unionem ad Verbum. Idemque naturaliter contingerc potest, si in eodom vase con- jungamus duos liquores specie diversos , unum corruptum, et alterum incorruptum. § n. Decisio dubii quoad secundam ejus partem. 41. Dicendum est tertio Verbum in Teifia resurrectione Christi reassumpsisse ad ft0^ " naturam humanam omnem , . et solum sanguinem , qui fuerat vera pars sacrse humanitatis, pertinens ad substantialem ejus integritatem, et consequenter reas- sumpsisse totum sanguinem naturalem in passione effusum ; et nullum reassump- sisse sanguinem nutrimentalem. Sensus ExpPca- hujus conclusionis facile percipitur ex tur* hactenus dictis in hac disputatione : cum enim dub. prseced. statuerimus esse ali- quem sanguinem pertinentem per modum vera3 partis ad substantialem naturae hu- manae intogritatem ; et hunc esse prae- cise sanguinem naturalem, non vero san- guinem nutrimentalem : cumque ex hoc principio collegerimus § praeced. quod e sanguine in passione effuso solus natura- lis manserit Verbo unitus, secus autem nutrimentalis : consequenter nunc affir- mamus totum Ghristi sanguinem natura- lem in passione effusum, fuisse Verbo in resurrectione reunitum in natura humana integra ; non vero sanguinem nutrimen- talem, sed hunc fuisse absolute dimis- sum, ac derelictum a Verbo, postquam effusum est. Conclusionem ergo sic intellectam do- Probatur cet evidenter, quantum capimus, D. Th. Ju0^* infra q. 54, art. 2 ad 3, ubi ait : Dicen- dum, quod totus sanguis , qui de corpore Christi fluxit, cum ad veritatem humanw naturw pertineat, in corpore Christi resur- 268 DE INCARNATIONE. rcxil, et eadem ratio est de omnibus par- ticulis ad veritalcm, et integrilatem liumanx naturx pertincniibus. Quas forte flagella sustulerant. In sontentia autem S. Docto- ris sanguis nutrimentalis non pertinet ad vcritatem, et integritatem naturoo hu- manae, ut constat ex ipsius testimoniis relatis dub. praeced. g 2, et magis evi- denter ex quodlib. 5, art; 5, ubi non mi- nus pcrspicue docet asscrtionem nostram his verbis : Uicendum, quocl in resurrec- lione tam Christi, quam nostra totum, quod fuit de veritate humanx naiurx, re- parabitur : non autem illa, qux de veritate humanse naturx non fuerunt. Et quamvis circa ea} qux sunt de ventate humanx na- turse, sit diversa diversorum opinio, se- cundum quamlibet opinionum non totus sanguis nutrimentalis , id est, qui ex cibis generatur, pertinet ad veritatem humanse naturse. Cum ergo Christus anle passionem comederet, et biberet ; nihil prohibet in ea, fuisse aliquem sanguinem nutrimentalem, qui ad unitatem humanse naturx non per- iinet. Qui subinde juxta immediate prae- missa (quod illa in resurrectione non reparabuntur , quse de veriiate humanse na- turx non fuerunt), non debuit in resur- rectione Ghristi reassimi ad naturam hu- manam tunc resurgentem. Unde totus sanguis in resurrectione reassumptus fuit omnis, et solus sanguis naturalis. Quod aliquibus rationibus congruentise proba- biliter persuadet S. Doctor. Sed prsecipua, quam ultimo loco constituit, manifeste procedit de omni, et solo sanguine naturali : inquit enim : Humanitas enim Christi, sa- lutiferam virtutem habuit ex viriute Verbi sibi uniti, ut Damascenus inquit in 3 lib. Unde manifeslum est, quod sanguis in pas- sione effusus , qui maxime fuit salubris , fuit divinitati unitus. Et ideo oportuit, quod in resurrectione jungeretur aliis humani- taiis partibus. Sanguis vero, qui maxime fuit salubris per modum pretii in se in- finiti, et qui fuit divinitati unitus, non fuit sanguis nutrimentalis, sed omnis, et solus sanguis naturalis, ut ex ipso S. Doctore ostendimus dub.prseced. Sequitur ergo, quod in resurrectione Ghristi omnis et solus sanguis naturalis fuerit reassum- ptus ad humanam naturam; et quod sanguis nutrimentalis reassumptus non fuerit, sed absolute dimissus et derelictus. Cajeian. Unde sic docent Gajet. qusest. 54, art. 2. Syives- Sylvester in Rosa aurea, tract. 3, quasst. Araino. 31. Arauxo loco supra cit. § Neque huic solutioni, Alvarez disputat. 28, in resp. Aharez. ad 2. Parra art. 2, cit. resolut. 2. Ga- c^ara brera disputa. 2, concl. 1 et 2.Hieronymus de la Rua, quem refert, et sequitur Fran- r.ua, ciscus Gollius lib. 5 de sanguine Ghristi, Coiiius. cap. 3. N. Complut. Abbrev. in lib. de n. Com- animadisp. 5, qu. 1, n. 6 in fine, et alii. Plat- 42. Fundamentum hujus resolutionis Ratio non est aliud, quam quod proponitur a D. fum,a- Th. in testimoniis relatis, et sumitur cx us. hactenus dictis in tota hac disputatione : quoniam Verbum in resurrectione Ghristi illa tantum reassumpsit, quse vere sunt partes naturae humame, pertinentes ad substantialem ejus integritatem : sed ex sanguine, quem Ghristus in vita mortali habuit, et in passione effudit, solus san- guis naturalis fuit vera pars humanse na- turaa, et pertiuet ad substantialem ejus integritatem ; secus vero sanguis nutrimen- talis : ergo Verbum in resurrectione Ghristi solum reassumpsit sanguinem naturalem, non autern nutrimentalem : atque ideo so- lus sanguis naturalis manet de facto in cor- pore Ghristi glorioso. Utraque consequen- tia patet ex prsemissis. Minor autem constat ex utroque dubio prsecedenti : nam in primo ostendimus aliquem sanguinem pertinuisse ad veritatem, et integritatem naturse humanae assumptae ; et in secundo probavimus hunc sanguinem non fuisse nutrimentalem, sed naturalem. Major au- tem est certa : nam sicut ad veritatem re- surrectionis pertinet, quod corpora resur- gentium habeant omnia pertinentia ad substantialem eorum integritatem; sic etiam spectat, quod non habeant non per- tinentia, cujusmodi sunt alimenta, et ex- crementa, ut Theologi communiter docent, et satis constat ex ipsa conditione immor- talitatis corporum resurgentium : sed non est, cur haec regula non observetur in cor- pore Ghristi resurgentis : ergo Verbum in resurrectione Ghristi illa tantum reassump- sit, quaa sunt vera3 partes naturae humanae pertinentes ad substantialem ejus integK- tatem. Confirmatur : quia ille proportionabili- Fulcitur. ter sanguis fuit reassumptus a Verbo in resurrectione Ghristi, qui resurget in alio- rum corporibus : sed in resurrectione alio- rum non reparabitur sanguis nutrimenta- lis ; sed solum sanguis naturalis, ut supra numer. 22 vidimus ex D. Thom. ergo sanguis reassumptus a Verbo in resurrec- tione Christi fuit solum sanguis naturalis, non vero nutrimentalis. 43. DISP. X, DUB. III. 209 Con?ec- 43 t Ex hac assertione valde probabiliter tanum. c0njgjtur sanguinem Ghristi, qui apparet in instrumentis sacrae passionis, ut in spi- nis, ct lancea, aut in Syndone aut sudario nec esse, nec fuisse sanguinem Ghristi na- tura'em, qui Verbo hypostatice fuerit ali- quando unitus, sed esse sanguinem nutri- mentalem. Ratio constat ex dictis : quia Verbum in resurrectione Ghristi reassump- sit omnem, et solum sanguinem natura- lem, utpote pertinentem ad substantialem integritatem ipsius hominis resurgentis : reliquit autem sive non assumpsit sangui- nem nutrimentatem ob oppositam ratio- nem : ergo sanguis Christi relictus, appa- rensque tam in instrumentis passionis, quam in aliis rebus non est, nec fuit san- guis naturalis Christi, sed sanguis praecise nutrimentahs. Idque satis fuit reliquisse ad piam passionis Ghristi memoriam, et ad fidelium venerationem erga illas res ; cum ille sanguis vere fuerit aliquando inChristo, licet Verbo immediate non unitus, ipsum- que Ghristus fuderit pro hominum redemp- Noia. tione. Quod et satis etiam est, ut praedic- tum sanguinem possimus venerari, atque colere adoratione latriae : quia ad hoc suf- ficit, quod habuerit contactum cum Christo, et ipsum nobis repraesentet, ut liquet in cruce, spinis, et aliis, quae certum est non fuisse Verbo hypostatice unita. De majo- ribus autem sanguinis partibus, quae in ampullisvitreis servanturMantuse, Orvieti, et alibi, verius judicamus, quod nullo modo sit sanguis Ghristi naturalis, aut nutri- mentalis ; sed quod fluxerit miraculose ex D.Thom. aliqua ejus imagine. Unde D. Th. quod- lib. cit. in fine corporis ait : Sanguis autem Christi, qui in quibusdam Ecclesiis ostendi- tur, dicitur ex quadam imagine Chrisli per- cussa miraculose fluxisse. Vet etiam alias ex corpore Christi. Hoc est, non tempore pas- sionis, sed vel alio tempore, vel aliquo alio miraculo, ut non semel contigit in Eu- charistia. Sed hoc ipsum additum non ad- hibuit, sed exclusit S. Doctor in summa : nam loco cit. ex q. 54, hujus 3 part. in- quit : Sanguis autem ille, qui in quibusdam Ecclesiis pro reliquiis conservatur, non fiuxit de latere Christi : sed miraculose dici- tur effluxisse de quadam imagine Cliristi percussa. Et haec magis credimus, quam Syives- quae Sylvester in Rosa aurea tract. 2, ad tor- Evangel. feriae 5, infra octavam Paschae refert de B. Maria Magdalena colligente guttas sanguinis Ghristi pendentis c cruce in ampulla vitrea ; quem sanguinem cum terra mixtum detulit apud S. Maximinum in Gallia. Magis, inquam, credimus il- lud, tum propter majorem auctoritatem D. Th. referentis : tum quia solidiora, et cre- dibiliora refert. 44. Diximus, valde probabititer colligi, LiraiLa- etc, quia non negamus esse pium, et satis conlsuecta. probabile, quod instrumentis sacrae passio- rium. nis conserventur aliquae particula3 sangui- nis naturalis Ghristi, ut non pauci docent. Quod tueri possunt absque oppositione vel cum assertione nostra, vci cum testimoniis D. Th. proxime relatis. Nam ut ipse, et nos verificemus totum sanguinem natura- lem fuisse reunitum Ghristo in resurrec- tione ; sufficit, quod ille sanguis reunitus fuerit totus cathegorematice, sive quantum requiritur ad integritatem simpliciter ta- lem naturae humanae prius assumptae. Sed opus non est, quod restitutus fuerit ille sanguis totus syncathegorematice, sive quoad omnes, et singulas particulas mate- rialiter acceptas : quia optime salvari po- tuit integritas simpliciter talis absque illa. aut illa gutta, quam Deus relinqueret ad venerationem, et consolationem fidelium. Caveat tamen, qui hanc pietatem sequi Relega- voluerit, sententiam Valentiae in praes. 7/iuiaT disp. 1, quaest. 5, punct. 1 ad 3, asseren- doctri- tis hujusmodi particulas manere adhuc na- unitas Verbo divino; ne quod semel as- sumpsit, dicatur dimisisse. Id, inquam, caveat : nam proedicta sententia est valde absurda : tum quia ex illa sequituraliquam naturam manere unitam hypostatice Verbo, quae nec est in ccelo, nec in Eucharistia, quod non est admittendum. Tum quia pa- riter inferretur carnem praeputii Christi (si est apud nos), capillos Ghristi; si quos in vita totundit; dentes Ghristi, si eos infans ad instar aliorum mutavit, manere adhuc hypostatice unita Verbo, quae sunt plane absurda. Nec illud axioma ad haec parva infertur ; sed ad partes notabiles, et dicen- tes ordinem ad corpus Ghristi, tanquam il- lud aliquando composituras : quod his particulis minime convenit ; siquidem ma- nent extra Ghristi corpus, nec illi in aeter- num restituentur. In sensu itaque expli- cato potest probabiliter concedi, quod in instrumentis passionis manserit aliquis sanguis naturalis Ghristi. Sed quia oppo- situm magis cohaerct nostris assertioni- bus, et cum majori uniformitate procedit ad regulas, et doctrinam D. Th. ut supra expendimus; propterea longe probabilius censemus nullum sanguinem Christi natu- 2/0 I)E INCARNATIONK. ralom rclictum essc in instrumentis pas- sionis, aut in similibus; sed solum sangui- nem nutrimentaloin. Objec- 4f)# ]sjcc refert si cum Gonet disp. et Goneto. art. cit. § 5, contra lianc resolutioncm Primo. opponas primo Pium secundum quadam bulla declarasse non repugnare vcritati nostne fnlei asserere, quod Rcdemptor noster de sanguine in cruce effuso aliquid iu terris reliquerit ad suse passionis me- moriam : quod de sanguine naturali prse- cipue intelligendum est ; cum hic vocetur absolute sanguis, ut exponendo alia tes- timonia diximus n. 32 ; ergo Christus ali- quem hujusmodi sanguinem reliquit, et Secuiuio. prcecipue in instrumentis passionis. Se- cundo, quia constare non potest, quod tot particula^ sanguinis Christi, quic in pluribus Ecclesiis servantur, fuerint prae- cise ex sanguine nutrimentali. Quo 1 ma- gis urget in sanguine illo, quo lancea per- fusa fuit, et modo tincta apparet; cam fuerit circa cor, quod est officina sangui- nis naturalis. Et vel maxime, quod san- guis primo egrediens de corpore diviso e*t nutrimentalis : natura enim quantum potest, reservat sanguinem perfectiorem : ille autem, quo perfusa est lancea, ultimo egressus est de corpore Ghristi ; atque ideo non videtur fuisse nutrimentalis, sed naturalis. Terlio, quia valde probabile est, quod Christus tempore passionis non ha- buerit nisi sanguinem naturalem : quo- niam in copiosissimo horti sudore totum, aut fere totum sanguinem nutrimentalem exsudavit ; si quse vero aliquse hujus san- guinis reliquise remanserunt, illas Chris- tus ante passionem decoxit, convertitque Cajetan. in sanguinem naturalem, ut tradit Gajet. q. 54, art. 2. Quae magis confirmare possumus : nam ideo sanguis naturalis fuisset ita in resur- rectione Ghristi reassumptus, ut nulla ejus pars remanserit apud nos in sacrse pas- sionis instrumentis ; quia praedictus san- guis fuit aliquando unitus hypostatiee Verbo, et perfcinet ad integritatem hu- manse naturae : sed hsec ratio est nulla : ergo absque fundamento, illud asserimus : Probatur roinor : quia sanguis in circum- cisione Ghristi effusus aliquando fuit uni- tus hypostatice Verbo, et pertinuit ad substantialem Ghristi integritatem : et tamen pr&dictus sanguis reunitus non est in resurrectione : sicut nec plures partes sanguinis naturalis Ghristi, quas virtute caloris naturalis in decursu vitae ami- ConQr- njatio. Innoccn- tius 111 . S. Bri- gita. Occurri- tui- primre objec- tioni. sit : incredibile enim est, quod omnes istae portiones sanguinis naturalil fuorint reparata? in reaurreotione. Et (juod plus est, sacrum Ghristi pnepuLiuin fuit vera ipsius pars, eratque ante absci.ssionem unitum hypostatice Verbo pertinuitque magis ad Ghristum, quam hujc, aut illa gutta sanguinis naturalis in passionc ef- fusa. Et tamen praputium Ghristi mansit apud nos in terra : illudque olim servari Roma in Basiiica Lateranensi in loco, qui dicitur Sancta sanclorum refert Inno centius III. lib. 4, de myst. miss. cap. 20. Quod alii etiam tradunt, et probant ex revelatione S. IJrigituo facta, quae ex- tat in lib. 6 revelat. ipsius cap. 102. De quo videri potest Suarez tom. 2, in 3 Suarez p. disp. 47, sect. 1. Ergo pariter, quod sanguis naturalis Ghristi fuerit vera ejus pars, et aliquando manserit unitus hypos- tatice Verbo, minime probat, quod ali- quid illius sanguinis in passione eiYusi non manserit apud nos ut alii non pauci tradunt. 47. Hsec, inquam, non referunt, sed facile diluuntur. Ad primam enim objec- tionem respondetur admittendo illam de- clarationem Pii II. Ex illa autem solum infertur, quod sententia nobis in hac parte contraria possit defendi probabiliter, et absque repugnantia ad doctrinam fidei : neque id negamus. Sed Pontifex non docet, et multo minus difhnit praedictam senten- tiam : unde ex vi illius declarationis mi- nime obligamur ad eam amplectendam . Aliunde vero occurrunt graviora motiva, ut ea in sua probabilitate relicta, teneamus illi contrariam ; cui magis incomparabiliter favet D. Thomas. Ad secundam respondemus posse in ob- jicientem retorqueri ; nam sicut ipse op- ponit non posse constare, quod sanguis Ghristi, quiin pluribusEcclesiis servatur, et qui apparet in instrumentis passionis, non sit sanguis naturalis; sic eidem opponere possumus non posse constare, quod pra> dictus sanguis sit naturalis, et quod nutri- mentalis non sit. Quae enim sensibilia signa ipsi, aut nobis occurrunt, ut discer- nere ex v.i illorum possimus unum sangui- nem ab alio ?Profecto nullum ob maximam utriusque sanguinis convenientiam in ac- cidentibus sensibilibus. Sed nos, ut propo- sitam teneamus resolutionem , movemur non signis, sed satis optima. et rationabili congruentia, nempe sanguinem naturalem utpote veram partem naturjc- humantr, pertinentem Satisfit secun- die. DISI\ X, DUB. III. 271 portinentem ad substantialem ejus integri- tatem assumptum fuisse cum illa ad Yer- bum in Ghristi resurrectione : nec urgens motivum occurrere ut a praedicta generali regula has, aut illas guttas pn-edicti san- guinis excipiamus. E converso autem nul- lus sanguis nutrimentalis in resurrectione Ghristi reassumptus est : unde dicimus, quod sicut hic sanguis mansit in aliis partibus, sic etiam perseveravit in instrumentis pas- sionis, et in aliis rebus, in quibus ipsum servant, et venerantur Ecclesia3. Quod au- tem in hac objectione additur de sanguine lanceae, minus pungit : fatemur enim; quod extraxerit de Ghristi latere aliquem sangui- nem naturalem; sed negamus, quod nul- lum nutrimentalem eduxerit : nec oppo- situm dici potest nisi divinando ; cum uterque sanguis per omnes partes corporis sit sparsus : nutrimentalis enim deservit immediate ad naturalis formationem, et augmentum. Supposito autem quod lancea utrumque eduxerit, et utroque perfusa fuerit; dicimus naturalem Ghrlsti sangui- nem restitutum humanitati fuisse in resur- rectione ; nutrimentalem autem relictum fuisse tam in lancea, quam in aliis rebus. Nam virtus divina, quce operata est mira- culosam resurrectionem, optime novit in- ter utrumque sanguinem licet permixtum discernere , et eos separare assumendo unum ad Ghristum, et in terris alterum relinquendo. Qua doctrina uti debet ille Auctor ; cum doceat juxta D. Th. et disci- pulorum sententiam sanguinem nutrimen- talem non esse veram partem humanse naturae, nec reassumptum fuisse in resur- rectione : undeopus habet concedere, quod Deus invisibiliter unum sanguinem ab al- tero separaverit ; licet uterque simul flu- xerit de latere, et de toto corpore Ghristi. )iiuitjr Ad lertiam respondemus piam quidem ttTtn esse illam considerationem ; sed incertam esse, et minus verosimilem. Nec enim probabile apparet, quod Ghristus in horto totum penitus sanguinem nutrimentalem exsudaverit; cum sanguis hic non sit prse- cise in sup^rficie,, sed in aliis etiam valde internis partibus corporis, quarum nutri- tioni, et conservationi deservit. Et rursus si Ghristus aliquid de alimento post illum sudorem sumpsit; qua certitudine, aut pro- babilitate constare potest, quod totum illud perfcctissime decoxerit, et in sanguinem naturalem converterit; ut nulius omnino fuerit sanguis nutrimentalis in tempore passionis, aut in illa fusus? Heec possunt pie cogitari ; sed nequeunt fulciri solido fundamento. Jam illud D. Thom insinua- verat quodlib. cit. ubi h©C habet : Quia specialiter fit quxstio de sanguine in passione effuso pro redemptione humani generis; de hoc magis dicendum videtur, quod tolus in resurrectione ad corpus Christi redierit tri~ plici ratione. Quarum prima accipi potest ex xtate Ohristi patientis : passus est enim in perfectissima xtate : in qua maxima ea qux in homine inveniuntur ad veritatem humanx naturx perlinere videnlur tanquam ad maximam perfectionem adducla. Sed S. Doctor in hac ratione non posuit vim ; sed solum signiiicavit. quod sanguis omnis re- pertus in Ghristo pro tempore passionis fuerit sanguis perfectus, et naturalis, quan- tum erat ex vi perfectionis praedictce ceta- tis. Id tamen absolute non asseruit, ut satis liquet ex illis verbis , Accipi potest, et ex illis Pertinere videntur : quae non firmant assertionem, sed aliquam piam congruentiam reprsesentant. Unde alias duas rationes addidit, quce resolutionem restringunt ad solum naturalem sangui- nem ; quidquid fuerit de nutrimentali. Et eodem modo se gessit Gajetanus, magis, et aliqua nova declaratione explicans, quali- ter fieri potuerit, quod omnis sanguis re- pertus in Ghristo tempore passionis fuerit tantum naturalis, ut in hac objectione si- gnificatur. Sed Gajetanus (in quo aliqui illam doctrinam quasi assertam immerito criminantur) eam ut certam minime propo- suit, sed ut pie excogitatam judicio lecto- ris commisit. Unde satis modeste conclu- sit : Sed quia hxc magis divinare, quam affirmare possumus ; ideo nullus pertinax in propria opinione inveniatur; nullus dubia pro cerlis affirmct : sed pie dubitando devo - tionem suam prosequatur . Certum tamen, el absque hwsitalione qualibet constat Christi sanguinem nutrimenlalcm, qui dicitur in terra inveniri, etiam si in passione effusus sit, non esse unitum Deo personaliter : quia numquam fuit actu pars sanguis, qui est de veritate humanx naturx. Quae est noslra assertio, cui consectarii doctrina inniti- tur. Ad confirmationem respondetur conce- dendo majorem; addendo tamen partes sanguinis naturalis fuisse non solum par- tes aliquando humanie naturae, et unitas aliquando hypostatice "Verbo : sed fuiss^e etiam partes sanguinis in resurrectione Christi reparandi, et reassumendi. Hinc enim recte colligitur, quod si'c'ut d'e tfcfto D.Thoni. Disso;- v.t r conlir- malo. 272 DE JNCARNATIONE. Quiil d prEcpu tio dicen- dura. Nola. illo sanguine dicitur , quod fuerit reas- sumptus, et in torris non permaneat : idem etiam dicamus de omnibus, et singulis ojus partibus, et guttis : nullum quippe urgens, et solidum fundamentum occurrit, ut a toto partes aliquas excipiamus, et substra- hamus; sed magis expedit de partibus, sicut de toto uniformiter discurrere, dum oppositum non constat, ut supra pondera- vimus. Et in hoc sensu negamus minorem. Ad cujus probationem dicendum est san- guinem in circumcisione effusum, et san- guinem resolutum vi caloris naturalis, licet fuerint partes actuales humana3 naturae , et aliquando fuerint unitse hypostatice Verbo, non tamen esse partes sanguinis reassu- mendi. Tum quia iste est, quem Ghristus habuit in Eetate perfecta : ad quem jam non pertinebant illse sanguinis portiones ; cum absque illis fuerit integer in Ghristo pro illa setate. Tum quia illse particulee fuerunt dimissse, et ut numquam reassu- mendse; sicut etiam contingit in aliis, quue homines ex propria substantia solent in dicursu vitse absolute deperdere. Aliter autem, et valdealiter se habuerunt sanguis naturalis in passione effusus, et omnes hu- jus partes : pertinebant enim tunc ad in- tegritatem illius hominis perfecti : unde totus ille sanguis, et omnes ipsius partes debuerunt in resurrectione reassumi, et Yerbo in natura humana uniri. e Eadem etiam disparitas militat in prae- putio : nam abscissum dimissum est, ut jam non amplius pars naturse reassumendse. Praesertim cum ea pellicula in eetate adeo infantili ablata adaptari non posset viro perfectse magnitudinis. Si autem aliqua alia materia pro reparatione addi debet; pariter poterit prseputium integrum reparari abs- que illa determinate parte, quse ablata fuit. Quee dicimus sUpponendo illas historias, quee de prseputio Ghristi in terris perma- nente circumferuntur; de cujus tamen vera apud nos conservatione dubitat Innocen- tius III, loco citato. Quodlibet autem te- neatur; firmiter sentiendum est in corpore Ghristi gloriosi esse prseputium, ut recte observat Medina infra queest. 54, art. 2. Tum quia ejus carentia esset aliquis defec- tus, qui in corpore glorioso Ghristi admitti non debet. Tum quia Adam, et alii Beati habebunt corpora omnino. integra : dicere enim cum aliquibus apud Medinam loco ci- tato Beatos habituros membra circumcisa, Judaica fabula est , prsesertim si applice- tur illis, qui in hac vita non fuerunt cir- cumcisi. Si enim homo in sua creatione habuit eam substantialem integritatem, ip- samque habiturus esset in statu innocen- tia), si duraret; ridiculum, et incredibile apparet, quod illa careat in statu perfectis- simo beatitudinis. §jh. Iieferuntur sententise nostris asserlionibus contrarix, et co?ivelluntur earum motiva. 48. Gontra primam nostram conclusio- nem sentiunt G-abriel, Durandus, et Fran- ciscus de Maironis relati num. 14; nam cum dicant nullum sanguinem Ghristi vi- ventis fuisse unitum hypostatice Verbo; idem consequenter, et a fortiori sentiunt de sanguine Christi in passione effuso. Et hoc posterius etiam tuentur Abulensis in paradox. 2, cap. 40 et 43. Richardus in 3, dist. 2, art. 5, qu. 2, et tuebantur Jaco- bus de Marchia, et alii plures Theologi Ordinis Seraphici tempore Pii II, ut tradit Spondanus relatus num. 6. Pro quibus egit, et scripsit Franciscus de la Ruvere eorum tunc Vicarius, et postea Summus Pontifex Sixtus IV, in speciali tract. de sanguine Ghristi. Ubi pro eadem sententia refert censuram Scholae Parisiensis illam approbantis, et condemnantis oppositam. Quse tamen nec extat, nec momenti esset contra certam et communem nostram Theo- logorum assertionem. Pro isto dicendi modo solent expendi argumenta communia san- guini tam existenti in corpore vivente, quam existenti extra illud, sed haec dilui- mus dub . 1 , a numer . 1 4 . Unde aliis specia- lioribus, quse supersunt, occurrendum est. Arguitur ergo primo auctoritate D. Au- gust. epist. 146 ad Gosentium : nam in- terrogatus, utrum corpus Ghristi nunc ossa, et sanguinem habeat? respondit habere carnem, et ossa, ut ipse Dominus dixit : Palpale, et videte, quia spiritus carnem, et ossa non habet, sicut me videtis habere. De sanguine autem nihil respondit. Unde vi- detur, quod illum virtualiter negaverit. Et consequenter, quod senserit non mansisse unitum Verbo, postquam effusus fuit in passione. Respondetur hoc argumentum non fa- vere Adversariis, sed ab eisdem diluendum esse : quia catholice fatentur corpus Ghrisii Domini habere sanguinem : tum quia hic pertinet ad substantialem integritatem cor- poris resurgentis : tum quia de facto sanguis Ghristi Gabriel, Duran- dus. Mairon. Abulfn sis. Richar- dus. Marcbia. Ruvere. 1 argu- mentura. D. Au- gust. Solutio. DISP. X, DUB. III. 273 Ghristi ponitur per concomitantiam sub specie panis, et caro Christi ponitur per concomitantiam sub specie vini ratione connexionis naturalis, quam partes Ghris- ti viventis habent inter se : et similiter Yerbum ponitur sub utraque specio, ut supra num. 7 ostendimus ex Concilio Tri- dent. Quae minime possent salvari, si cor- pus Ghristi de facto non haberet san- guinem , sicut habet carnem , et ossa. Nec id negavit D. Augustinus. Sed voluit ab illa sanguinis quaestione eo loco praes- cindere, ne novas alias excitaret circa alios humores, ut constat ex ejus verbis : Nisi forie de sanguine requirendum est, quia cum dixisset : Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, non addidit san- guinem. Non ergo et nos addamus inquirere, quod ille non addidit, dicere. Et de compen- dio,si placet, finitasitquxstio, Fortassis enim accepta sanguinis,urgebit nos moleslior per- scrutator, et dicet : Si sanguis, cur non el pituita ? cur non etfel ftavum, et fel nigrum. Nihilominus S. Doctor non penitus reli- quitindecisam quaestionem, sed satis aperte significavit quod sanguis sit vere in Ghris- to : nam addidit : Quatuor illis humoribus naturam carnis temperari etiam medicinse disciplina lestatur. Sed quodlibet quisquis addat, corruplionem addere caveat ; ne suse fidei sanitatem, castitatemque corrumpat. Valet enim divina potentia de i.Ua visibili, atque tractabili natura corporum, quibus- dam manentibus auferre quas voluerit qua- litates. Quibus satis expressit, quodin cor- pore Christi sint sanguis, et alii humores pertinentes ad ejus temperamentum, et in- tegritatem. Unde subjunxit : Adsit fides, et nulla quxslio remanebit. Jargu- 49. Arguitur secundo : quia sanguis Christi effusus in passione corruptus est ; ergo semel effusus non mansit Yerbo uni- tus. Antecedens est certum : quia tunc aliquid corrumpitur, cum amittit formam substantialem : sed sanguis effusus amisit iormam substantialem, quam prius habe- bat ; siquidem in nostra sententia constitue- baturperanimam rationalem, quamnon re- tinuit effusus : ergo sanguis Ghristi per effusionem corruptus est. Gonsequentia vero probatur : quoniam corpori Ghristi , et omni- bus ejus partibus, quae retinerunt unionem ad Yerbum, applicatur illud Psalmi : Non dabis sancium iuum videre corrupiionem : si ergo sanguis, qui fuerat Ghristi, corrup- tus est, sequitur, quod non manserit in triduo unitus Yerbo hypostatice. . Salmant. Curs. theolog. lom. XIV. lenium. Respondetur retorquendo argumentum : Respori- nam sicut sanguis Ghristi per effusionem S10, exuit animam rationalem; sic etiam corpus Ghristi per mortem amisit praedictam ani- mam; cum mors inhujusmodi scparatione consistat : unde in eodem sensu, quo argu- mentum probat sanguinem Ghristi eilusum fuisse corruptum probat etiam, quod ejus corpus corruptum fuerit : ergo si propterea sanguis non mansit Yerbo unitus, sequitur quod nec corpus unitum manserit. Id vero non docent Adversarii, quia est contra fidem : quocirca recognoscant, oportet, de- bilitatem hujus argumenti. Ad illud itaque dicendum est corruptionem, quam corpus Ghristi, sanguis, et aliae partes non incur- rerunt, sitam non esse in separatione a forma substantiali, quaprius constitueban- tur (certum quippe est hujusmodi separa- tionem intervenisse in morte Ghristi) : sed in ulteriori resolutione, et transmuta- tione, quae putrefactio dicitur, tenditque in tabem, et cineres, ut in aliis corporibus mortuis contingit. Gum enim corpus, et sanguis Ghristi sub forma cadaveris cons- tituta, si sibirelinquerentur, ad ulteriorem illam transmutationem procederent ; nihi- lominus virtute Yerbi, cui manserunt uni- ta, factum fuit, quod magis corrupta non fuerint ; sed integra, et pura manserunt sub forma cadaveris, quam a morte Ghristi ac- ceperunt. Nec amplius illa Psalmi verba significant. 50. Arguitur tertio : nam sanguis, quem 3argu- Ghristus in vita effudit, non mansit unitus uienlum Yerbo : ergo nec sanguis effusus in Ghristi morte, et passione. Gonsequentia patet a paritate ; etquia non apparet ratio, ut unus sanguismanserit magis unitus, quam alius. Antecedens vero suadetur : nam sanguis, quem Ghristus fudit in circumcisione, non mansit Yerbo unitus : cum nec praeputium ipsum unitum manserit, ut diximus num. 47, in cujus abscissione sanguis ille fusus est ' ergo sanguis, quem Ghristus in vita efludit, non rnansit unitus Yerbo. Respondetur concedendo antecedens in- Enoda- tellectum de sanguine Ghristieffuso in ejus Uo* vita, id est, ante passionis tempus, et ne- gando consequentiam. Et ratio diflerentiae est : quoniam sanguis in vita Ghristi effu- sus non pertinuit ad integritatem, quam Ghristus habiturus erat in aetate perfecta, qua mortem subiit : unde nec ordinabatur ad resurrectionem, ut in illa reassumere- tur : quocirca per separationem a Ghristo fuit absolute dimissus a Yerbo, ut deinceps 18 274 I)K INCARNATIOM non spectaturus ad illani naturam huma- nam, cui per se primo uniebatur. Sed san- guis , quem Christus effudit tempore passionis , pertinehat ad suhstantialem integritatem illius hominis in ea setate porfocti ; et propterea reassumendus erat in resurrectione : quocirca non est dimis- sus absolute, sed mansit unitus Verbo. Superfluum quippe esset, ut supra expen- dimus. quod cum Verbum prius terminas- se.t eum sanguinem, et. illum etiam in re- surrectione terminaturum foret ; ipsum pro brevi illo tridui tempore dimitteret, produ- cendo in eo novum suppositum creatum statim destruendum. Unde oportet, quod aliter sentiamus de sanguineChristi in vita effuso, et aliter de ejus sanguine effuso in morto. Potestque hujus responsionis, et disparitatis ratio magis fulciri retorquendo argumentum in Adversarios : nam caro, quas separata esta Christo in ejus vita, non mansit unita Verbo ; siquidem nunquam erat Christo restituenda, sed manebat in terris, ut ipsum argumentum supponit : unde si quam vim habet, inferre etiam debet particulas carnis, si quae in passione fuerunt vel flagellis, vel clavis a corpore Christi avulsae, non mansisse unitas Verbo. Quod tamen sine temeritate valde magna non admittent : nam partes carnis com- prehenduntur nomine corporis , quod credimus unitum Verbo mansisse; per- tinebant etiam ad integritatem naturse humanee et in omnium sententia resti- tuendge , et reassumendee fuerunt in re- surrectione. Oportet igitur, recognoscant disparitatem a nobis assignatam, nempe ea , quee a Ghristo in vita fuerunt se- parata, fuisse a Verbo absolute dimissa; secus vero, qu8e in morte : et illa potuisse in decursu vitee, vel aliter reparari, non autem hsec. 4arcu- 5i m Arguitur quarto, et ultimo : quia si sanguis in passione Christi effusus mansit unitus Verbo; sequitur, quod Verbum fuerit hypostatice sanguis ; et consequen- ter , quod Verbo per communicationem idiomatum attribui debuerint omnia, quae de sanguine dicebantur : et consequenter, quod Verbum fuerit sparsum, conculta- tum, adhaerens cruci, mixtum pulveri, et alia hujusmodi : sed hiec concedere est valde absurdum, utpote indigna, atque indecentia : ergo dicendum est, quod san- guis Christi in passione effusus non man- serit unitus hypostatice Verbo. .SoLtio. Respondetur hoc argumentum, quod magis urgent, et inculcant, ot obtrudunt Adversarii ab eorum pluribufl diluondum esse : nam excepto Durando, Gabriele; ct Maironis, caeteri recognoscunt sangui- nem in Christo existentem tam in vita, quam post resurrectionem fuis.-e, et esse Verbo hypostatice unitum. Unde opus est, concedant Verbum esse hypostatice sanguinem, atque ideo subdi per commu- nicationem idiomatum illis prasdicatio- nibus , et denominationibus , quae de sanguine dicuntur. Quocirca sicut de sanguine, sic de Verbo dicetur, quod sit sparsum per corpus humanum, quod fluat per venas, quod generetur in jecore, quod misceatur humoribus, et alimentis, et sic de aliis. Quse si concedere non censeant inconveniens; nec absurdum reputare de- bent, quod eadem similia dicantur de Verbo unito sanguini effuso, et in illo subsistente : militat enim eadem ratio, ut satis ex se liquet. Si autem hoc judicent inconveniens; dil.uere debent proprium argumentum in sanguine in Christo exis- tente, quem eis objicimus. Sed nos facile respondemus juxta dicta num. 19 et 37, quod nihil absurdi habeant illa praedicare de Verbo, non ratione naturse propriae, sed ratione naturse assumptae, aut partis ejus, in qua subsistat. Nam sicut catho- lice fatemur illud suppositum fuisse fla- gellatum, crucifixum vulneratum mor- tuum, sepultum, et alia hujusmodi; quse certum est non convenire Deo in propria natura; convenire autem ipsi in natura assumpta propter communicationem idio- matum : sic etiam concedere possumus (quinimo nostro judicio debemus) idemmet suppositum in sanguine subsistens fuisse sparsum, conculcatum, etc, non quidem in propria natura, sed in natura sanguinis, quam terminabat, et in se habebat. Ques responsio nobis facilior, verior, et univer- salior videtur, quam alia aliter argumento occurrens nogando sequelam, quia san- guis est pars, et ea, quoe dicuntur de parte, non consueverunt praodicari ut quod de supposito, pra3sertim ubi pruedi- catum non est indifferens toti, et parti, sed ad partem ex communi modo loquendi determinatur, ut effundi, spargi, aut si- milia. Haec enim non sunt adeo univer- saliter vera, quod aliquas exceptiones, qui- bus impugnari possimus, non habeant. Unde magis probamus adhibitam respon- sionem. Qui autem prosequi aliam volue- rit, consulat Cabreram . disp. 2, cit. num. Cabrera. 15. DISP. X, DUB. III. 275 arcz. iquez UKO. 15. Lugum disp. cit. a num. 53, et alios magis illam explicantes. 52. Secunda sententia nostra) secundae assertioni contraria docet omnem Ghristi sanguinem in passione effusum mansisse unitum hypostatice Verbo. Hanc tuentur Suarez, Vazquez, Lugo, etcommuniterAuc- tores relati num. 31. Fallitur autem Lugo disp. cit. num. 70, dum huic sentenUye sub- scribens dicit esse commune Theologorum cum I). Thoma, num. 6, et Angelicus Doc- tor, et communiter Theologi ejus discipuli riocent oppositum, ut constat ex dictis num. 39. Quinimo non pauci ex illis num. 31 relatis, qui in ea sententia se conjunxerant recentioribus, ab eisdem in hac difficultate recedunt , tenentes nobiscum sanguinem nutrimentalem in triduo mortis Ghristi non mansisse unitum Verbo, ut liquet in Gollio, Gabrera, et aliis. Sed quidquid de boc sit, Auctores hujus opinionis illam 1 robant eisdem fere argumentis, quibus suadent sanguinem nutrimenlalem exis- tentem in Ghristo, dum erat in carne mortali, fuisse unitum hypostatice Verbo. Sed quia oppositum statuimus dub. pra3- ced. ubi et illorum motiva diruimus; non est, cur in eis diluendis immoremur in praesenti. Quinimo sunt, qui primo illo concesso, negant hoc posterius : quia cen- sent aliam habendam esse rationem de sanguine nutrimentali semel e corpore fuso, ut apud Gabreram videri potest. Unde nulla fere occurrit pro hoc dicendi modo nova difficuUas, cui occurramus. Arguit tamen Lugo loco cit. et primo, quia totus ille sanguis effusus erat con- tinuus, ut ad sensum percipi poterat : ergo irrationabiliter dicimus unam ejus partem mansisse Verbo unitam, et aliam ejus partem suppositatam fuisse per sub- sistentiam creatam : quippe contra ratio- nem est multiplicare in eodem toto, et continuo diversas subsistentias. Secundo, quia eadem ratio haberi debuit de toto sanguine effuso, et de omnibus ejus par- tibus, ac de corpore Ghristi mortuo, et singulis partibus ipsius : sed corpus Chiisti mortuum, et onmes ejus partes manserunt unitee hypostatice Verbo : ergo idem de sanguine eiiuso, et omnibus ejus partibus dicendum est. Tertio, quia si in triduo mortis Ghristi consecraretur calix, totus sanguis Ghristi effusus poneretur sub specie vini ; siquidem de omni tali san- guine veriiicaretur, Hic est sanguis Christi : sed sanguis, qui ponitur sub accidentibus Secun- dum. Eucharisticis, debet esse unitus hyposta- tice Verbo, alias iliud per concomitantiam secum non afferret : ergo Ghristi sanguis in passione effusus mansit Verbo hypos- tatice unitus. Alia minoris momenti omit- timus. His autem haud difficile est satisfacere Convci- juxta doctrinam traditam dub. pra^ced. Ad lunl"r* primum enim respondetur negando ante- Primum cedens : nam cum sanguis naturalis, et nutrimentalis differant specie; totum, aut conjunctum ex illis resultans non est ali- quid simpliciter unum , sed piura entia simpliciter; licet ob confusionem, aut si- militudinem in accidentibus unum appa- reat : sicut frequenter contingit in aiiis, circa quse sensus decipiuntur. Unde nul- lum fuit inconveniens, sed potius recta ratio postulavit, quod sanguis naturalis terminaretur per unam substantiam (in- creatam utique, ac Verbi) ob motiva supra proposita ; sanguis vero nutrimentalis ter- minaretur per aliam subsistentiam (et uti- que creatam), per quam etiam non effusus terminabatur. Recolantur superius dicta n. 34. Ad secundum constat ex dictis n. 33 in fme, negandam esse majorem : quoniam corpus Ghristi adsequate *ump- tum, ut condistinguitur a partibus fluidis, constituitur, et informatur per animam ra- tionalem, et est vera pars humanae na- turse : quocirca totum corpus Ghristi cum omnibus partibus suis fuit unitum hypos- tatice Verbo, mansitque ei unitum toto triduo mortis Ghristi. Aliter contingit in sanguine : nam sub hujus communissima ratione comprehenditur sanguis naturalis, qui est vere sanguis, et vera pars naturse assumptce : qui proinde fuit unitus hy- postatice Verbo, mansitque consequenter unitus, postquam effusus est. Gomprehen- ditur etiam sub illa ratione sanguinis ge- nerali ganguis nutrimentalis, qui nec est vere sanguis, nec vera pars humanse na- turae : unde sicut vivente Ghristo non uniebatur hypostatice Verbo, ut diximus dub. pra^cedenti ; ita a fortiori non mansit eidem unitus postquam effusus fuit, et se- paratus ab humana natura. Ex quibus ad tertiam respondetur negando majorem : quia tam vivente Ghristo, quam eo mor- tuo, non poneretur sub specie vini san- guis nutrimentalis : tum quia vere san- guis non est : tum quia non est Ghristi hypostatice, sed pertinet ad aliud supposi- tum, sicut vestes, et alimenta, et excre- menta. Unde ad incertam majoris proba- I'e lium. 27C DE INGARNATIONE. tionom dicendum est illa verba, Ilic est sanguis Chrisli, non verilicari in proprietate de sanguine nutrimentali, qui non cst pars humanae naturae, sed ci in vita mortali deservit per modum alimenti. Unde sicut de facto non ponitur sub specic vini prae- dictus sanguis, quia in corporc ejus glo- rioso de facto non est : sic etiam non po- neretur in triduo mortis Ghristi : quinimo nec poneretur ante Ghristi mortem, quia in eo esset, non tamen per modum verse partis humanoe naturaa , sed tantum per modum alimenti, ut jam supra num. 33 resolvimus, et explicuimus. AV? 53. Gontra tertiam, etultimam assertio- OpiHIO. . nn 3 tionem nostram, quatenus aturmat, quod Verbum in Ghristi resurrectione reassump- sit sanguinem, non reperimus sententiam, quae probetur Auctoribus. Sed adversus eandem conclusionem , quatenus docet Verbum in resurrectione Ghristi non reas- sumpsissesanguinem nutrimentalem, sen- Snarez. tiunt Suarez, Lugo, etaliin. prsec. relati, qui sicut tuentur praedictum sanguinem esse veram partem humanae naturee, perti- nentem ad ejus integritatem ; sic etiam absque distinctione affirmant Verbum in resurrectione Ghristi reassumpsisse omnem sanguinem, quem Christus ante mortem habuit, illumque retinere in corpore ejus glorioso. Quod non aliter probant, quam ex illo principio saepius a nobis convulso, nempe omnem sanguinem esse ejusdem rationis, et esse partem pertinentem ad integritatem naturse humanee. Unde nihil hicde novo occurrit, quod nostroe assertioni Argu- opponamus, et diluamus. Sed proetermit- tenda non est objectio Suarntom. 2, disp. 47, sect. 3, nam in corporibus gloriosis addendus est sanguis proeter illum, qui per- tinere videtur ad integritatem humanse naturae : ergo proedicta corpora non solum habentsanguinem naturalem, ut asserimus, sed etiam alium sanguinem, et proecipue nutrimentalem, quem habuerunt in hac vita : et consequenter idem dicendum est de corpore Ghristi glorioso. Antecedens D-.Tbom. autem suadetur : quia D. Thom. in 4, dist. 44, quaest. 1, art. 2, qusestiunc. 1, agens de integritate corporum resurgentium op- posuit hanc difticultatem : Intestina mem- bra qusedam sunt : sed non resurgent : plena enim resurgere non possunt, quia immundi- tias continent : nec vacua, quia nihil est vacuum in natura : ergo non omnia membra resurgent. Gui respondet : Ad secundum dicendum, quod intcstina resurgent in cor- pore sicut alia membra : et plena erunl non quidem turpibus supcr fluitatibus , sed nobi- libus humoribus. Et similia habet in codem scripto, et dist. adAnnibald. qu;ost, 1, art. l,ubiait: Triplex est superfluum. Quod- dam, quonullo modo indigetur, ut digeslioncs et urinx ; et hujusmodi nullo modo resur- gent, sed loco eorum aliquibus humiditatibus inteslina implebuntur decenter. Nulla autem (subinfert Suarez) nobilior humiditas appa- ret, qua intestina resurgentium decenter impleantur, quam sanguis. Hic igitur ad- dendus erit corporibus resurgentium ipsis naturaliter debitum, ut loco excremento- rum repleat intestina. Respondctur negando antecedens. Ad piruit cujus probationem, admissis testimoniis D. Thom. negamus minorem subsump- tam, et consequentiam : nam ex eo, quod intestina replenda sint nobilibus humidita- tibus, resurgentium statui convenientibus ; non recte infertur, quod hujusmodi humi- ditates erunt sanguis determinate. Tum quia cum D. Thom. facile posset nominare sanguinem, si sentiret illo replenda fore intestina; illum minime nominavit, sed solum dixit replenda esse aliquibus humi- ditatibus : unde contra illius mentem est inferre sanguinem determinate. Tum etiam quia absurdum plane apparet, et contra naturalem corporis humani dispositionem, quod omnia ejus loca, quaB prius repleban- tur alimentis, et excrementis, ut intestina, vesica, et similia, repleantur sanguine : et id esset profecto monstruosum : ergo ex eo , quod D. Thom. sentiat unum- quodque ex pra^dictis membris replendum esse humiditate, nempe unicuique propor- tionata ; minus recte colligit Suarez, quoJ replens sit sanguis determinate. Tum de- nique nam illae partes repleri possunt di- versissimo modo juxta latitudinem divinse sapientiae, et virtutis : unde non debemus determinate aliquid inferre. Quod vero D. Thom. solum in genere dixerit replen- dos fore nobilibus humiditatibus, et decen- ter, nec aliud determinaverit ; forte inde processit : quia illud pro hoc statu nos la- tet, nec illud possumus assignare, nisi divinando. Verosimile tamen nobis appa- ret, quod sicut ex gloria animae derivantur ad corpus aliae perfectiones, et ad gustum derivatur quidam humor incorruptibilis linguam, et palatum pervadens, utdiximus tract. 9, disp. 5, num. 54, sic etiam ad intcstina dorivetur aliquis alius humor eis pro illo statu conveniens, et pertinens ad substantialem ur. DJSP. X, DUB. III. 277 ^rbura surap- it liu- ores. ajetan. ijlves- ter. edina. rauxo. ibrera. innn. a Tliora. }011rt. uarez. 1-ugo. 'unda- entura. substantialem naturae pro eodem statu in- togritatem perfectam. Quod amplius non interest in praesenti discutere. § IV. Conseclarium prsecedentis doctrinx, eam ap- plicans aliis humoribus, et spiritibus vita- libus, et animalibus. 54. Ex principiis in tota hac disp. pro- positis facile possumus colligere resolutio- nem aliarum difficultatum circa partes, quas Verbum in Incarnatione assumpsit ; quin opus sit pro illarum decisione diversa dubia aperire. Infertur ergo primo Verbum assumpsisse non solum sanguinem, de quo hactenus dictum est, sed alios etiam tres humores corporis humani, nempe chole- ram, pituitam, et melancholiam. Hoc con- sectarmm indefinite accipiendum est, sicut et assertio, quam de sanguine proposui- mus, ut num. 2 observavimus. Nec huic corollario eandem , quam illi assertioni certitudinem attribuimus : quoniam ut bene notat Medina art. 2, concl. 4, de cae- teris humoribus non est diffinitio Ecclesiae, sicut de sanguine : ea enim testimonia, quae fuse expendimus dub. 1, § 1, expresse loquuntur de sanguine, sed non reperiun- tur alia, quae ita expresse agant de aliis humoribus. Nihilominus resolutio nostra non solum est probabilis, sed communis valde inter Theologos. Sic enim docent Gajetan, et Sylvester locis supra citatis, Medina ubi proxime in resp. ad 3, dicens esse doctrinam divinae Theologiae maxime consonam. Arauxo in eodem art. dub. 2, concl. 3. Cabrera disp. 1, concl. 3, Joan. a S. Thom. disp. 7, art. 3. num. 7. Gonet disp. 9, art. 2, § 5. Suarez disp. 15, sect. 7. Lugo disp. 15; sect. 8, num. 108, et alii communiter. Probatur ratione simul, et auctoritate : quoniam Verbum immediate assumpsit, aut sibi hypostatice univit ea, quae tan- quam verae partes pertinent ad substanda- lem integritatem humanae naturae : sed cholera, pituita, et melancholia pertinent tanquam verae partes ad integritatem na- turae humanae : ergo verbum immediate assumpsit, et sibi hypostatice univit prae- dictos humores. Major patetex dictis num. 9, et breviter ostenditur : quia Verbum assumpsit immediate naturam humanam perfectam : sed haec non distinguitur ab omnibus suis partibus collective sumptis, ex quibus substantialiter, adaequate cons- tituitur : ergo Verbum assumpsit imme- diate, et sibi hypostatice univit ea, quae tanquam verae partes pertinent ad substan- tialem integritatem humanae naturae. Mi- nor etiam ostenditur : tum quia sanguis est humor pertinens per modum verae par- tis ad integritatem substantialem naturae humanae ; ergo idem dicendum ent de aliis humoribus , ut similitudinis ratio satis evincit. Tum etiam quia ita se habent qua- tuor humores ad corpus hominis , sicut quatuor elementa ad hoc universum : sed quatuor elementa pertinent ut partes ad perfectionem, et integritatem universi : ergo quatuor humores pertinent ut partes ad substantialem integritatem corporis hu- mani. Interest tamen discriminis , quod universum non est unum aliquod consti- tutum per unicam formam substantialem, sed solum est unum unitate ordinis : unde elementa non sunt verae partes universi, sed quaedam tota, pertinentia ad integrita- tem, et perfectionem ipsius : sed corpus humanum est vere unum aliquod ens cons- titutum per unicam formam substantia- lem : quocirca humores ex quibus constat, sunt verae partes praedicti corporis perti- nentes ad ejus substantialem integritatem. Tum denique nam ita docent Patres, et alii graves Auctores, quibus assentiri de- cet. Nam in primis Innocentius III, in quadam extravag. de celebrat. miss. in- quit : Cum autem ad compositionem humani corporis qualuor elementa concurrant, vide- licet terra, aqua, aer, ct ignis; et ad inte- gritatem ejusdem corporis quatuor humores consimiles illis, videlicet sanguis, cholera, phlegma, et melancholia : ut veriiatem humani corporis expressius demonstraret, unum ex istis Joannes expressit : ex elemen- tis aquam, et ex humoribus sanguinem. D. August. relatus num. 48, ait : Quatuor illis humoribus naturam carnis temperari etiam medicinse disciplina testatur. Et inde colligit praedictos quatuor humores esse in corpore Ghristi glorioso, ut allegat D. Thom. infra quaest. 94, art. 2 ad 2. D. Damascen. lib. 2 de fide cap. 12, inquit :• Corpora animalium ex qualuor humoribus conslant. D. Th. in 4, dist. 44, quaest. 1, art. 2, quaestiunc. 3 ad 3, ait : Humorcs sunt de perfectione corporis hymani, sicut et alix partes : quamvis non perveniant ad tolam perfectionem, sicut alise partes. Et post pauca : Sicut partes omnes universi perfectionem a Ueo consequuntur , non zqua- Inno- ccnt. 3. D. Au- gust. D. Da- inaiC. D Thora. 278 DK INCARNATIONK. plut. Objec- tio. Confir- nictio. lili')\ sed secundum modum suum unum- quodque : ita eliam humores aliquomodo perficiunlur ab anima ralionali, non iamen eodem 7nodo sicut partes perfeciiores. Idcm Galcnus. etiam docet Galenus lib. 2 de element. et lib. 1 de Anatom. et alibi. Idemque com- muniter tradunt alii Medici, et Philosophi : quamvis eorum aliqui non multum conse- quenter procedant dum ex una parte affir- mant humores esse veram partem corporis humani, et ex alia negant, quod informen- tur anima rationali, ut supra num. 26, in Suario notabamus. Sed Thomistae commu- niter affirmant utrumque, ut eis subscri- N'nhi°tm" Bentes docent N. Gomplut. abbrev. lib. de anima, disp. 5, qusest. 1. 55. Sed oppones Aristotelem, qui lib. 4 de partib. animal. cap. 2 et lib. 1 de ge- nerat. animal. cap. 4 8, et alibi hos humo- res appellat excrementa : quoe certum est non esse partes pertinentes ad integritatem animalis, nec per hujus formam constitui. Quod si ita res se habet, sequitur humores non fuisse a Verbo assumptos juxta doc- trinam a nobis traditam dub. 2, § 2. — Et confirmatur : quia homo in usu Scripturse solet vocari caro, et sanguis, quasi cons- tans ex his partibus, ut expendimus dub. 1, § 1, non autem vocatur caro, et cholera, aut caro, et pituita : ergo signum est, quod licet humor sanguinis sit vera pars humanao naturae, subindeque assumptus a Verbo ; nihilominus aliud judicium fieri debeat de aliis humoribus. Respondetur ad objectionem tres humo- res vocari excrementa a Philosopho ; non quia non sint partes corporis animalis re- quisita) ad ejus debitum temperamentum, et pertinentes ad integritatem ipsius : sed quia magna ex parte solent redundare, et debent purgari ad instar excrementorum, et supertluitatum : et similiter quia non ordinantur per se ad nutritionem, sicut ei sanguis deservit. Sed absolute loquendo prsedicti humores pertinent ad integrita- tem animalis, et sunt ejusdem vitse valde necessarii; potissimum autem, ut sanguis ipse, qui necessarius supponitur, sit liqui- dus, fluidus, purus, et in temperamento congruenti : quae minime habet cum alii tres humores ad haec munia non concur- runt, ut Medici magis explicant. — Ad confirmationem respondetur, quod sicut in eis locutionibus nomine carnis non signi- ficatur caro sola, sed omnes aliae partes solidse, ut ossa. et nervi : sic etiam nomine sanguinis non significatur solus sanguis, Miruun tur. sed CBBterae similitor partos lluidoe, ut clio- lera, et pituita. Tum quia comprehendun- tur vocabulo nobilioris humoris : tum quia cum illo misceri solent ;n venis. et aliis partibus corporis, ut non facile discernan- tur, sed pro sanguine communiter reputen- tur : sicut solemus dicere aliquem emisisse quatuor, aut sex uncias sanguinis, qui ta- men constare solet magna parte pituitee, et aliorum humorum. Gum autem resolutio nostra fuerit inde- finita, et sic communiter accipiatur aTheo- logis ; tamen descendendo ad magis particu- larem istorum humorum considerationem, cum eisdem limitationibus accipienda est, quibus assumptionem sanguinis in hac disp.explicuimus. Unde sicut distinguimus duos sanguines, unum perfecte decoctum, quem vocamus naluralem; et alium minus purum, et digestum. quem appellamus nu- trimentalem : sic etiam distinguendum est in pituita, et aliis humoribus : militat enim eadem ratio, ut facile consideranti consta- bit. Unde sicut diximus sanguinem Christi naturalem tam existentem in ejus corpore mortali, quam effusum in passione ha- buisse, retinuisseque unionem ad Verbum ut veram partem humanse naturae : sic etiam dicendum est de pituita naturali, et idem de aliis humoribus eodem modo con- sideratis. Et sicut diximus totum sangui- nem naturalem fuisse a Verbo reassumptum in Ghristi resurrectione ; sic etiam de aliis humoribus naturalibus sentiendum est : praesertim cum pertineant ad inte^ritatem corporis consurgentis, utaffirmat D. Thom. loco cit. ex 4 sent. et aliis locis relatis num. 10. Ceeterum sicut de sanguine nu- trimentali afiirmamus, quod nec fuit uni- tus immediate Verbo in Christo; nec man- sit ei unitus in triduo mortis ejus; nec reassumptus fuit in resurrectione Ghristi, sed absolute dimissus, et in terra relictus est juxta dicta num. 20 et 39 et 41, sic etiam in omnibus dicere oportet de aliis tribus humoribus, ut non sunt perfecte decocti, et possunt appellari nutrimentales. Et ratio generalis est, quam superius prosecuti su- mus :• quia videlicet in omni statu unitus immediate Verbo mansit humor ille, qui est pars humanae naturie ; e converso au- tem in nullo statu unitus est immediate Verbo ille humor , 'qui per modum verae partis non pertinet ad integritatem talis naturae : sed cholera, pituita, et melan- cholia secundum priorem considerationem pertinent per modum partis ad integrita- tem Tradita rcsolu- tio liuri- latur et explica- tur. DISP. X, DUB. III 279 ferburn ssump- iit spi- rilu^. irauxo. imiiii. ;i .Thom. abrera. Jonet. azquez. [otiva. . Gcm- plut. bseiva- tio. tem naturae humanae, sicut sanguis. natu- ralis : sub posteriori autem consideratione ad praedictam integritatem non spectant, sicut nec sanguis nutrimentalis : ergo sub priori consideratione uniti fuerunt, ma- nentque immediate Verbo divino ; sub pos- teriori autem nec fuerunt, nec in Christo glorioso manent. 56. Ex his vero, quae circa sanguinem diximus, a fortiori colligitur spiritus vita- les, et animales, quos Ghristus habuit, et habet, unitos fuisse immediate, sive hy- postatice Verbo divino. Sic docent com- muniter Theologi, et videri possunt Arauxo art. 2, dub. 3. Joan. a S. Thom. disp. cit, num. 6. Gabrera num 22. Gonet num. 157. Vazquez disp. 36, cap. 7 , et alii. Ra- tio est : quia praedicti spiritus sunt partes aliquae nobilissimae, sive radii quidam san- guinis perfectissime elaborati in corde, et cerebro, deservientes motibus, et sensa- tionibus animalis, ut communiter tradunt Medici, et Philosophi : cum ergo sanguis perfecte decoctus, et elaboratus, qui dicitur naturalis ; assumptus fuerit a Verbo di- vino, ut constat ex praecedentibus ; legi- time infertur idem de praedictis spiritibus dicendum esse. Gonfirmatur primo : quia praedicti spiri- tus sunt partes vere pertinentes ad verita- tem, et integritatem naturae humanae, et cujusvis animalis perfecti ; cum absque il- lis nec se movere, nec sentire valeat : sed ea, quae pertinent ad veritatem, et inte- gritatem naturae humanae assumpta fue- runt a Verbo ; siquidem istud assumpsit naturam integram, et perfectam : ergo ta- les spiritus assumpti fuerunt a Verbo. — Gonfirmatur secundo : nam quidquid cons- tituilur, et informatur per animam ratio- nalem, est vera pars humanae naturae, et subinde' assurnptum a Verbo : sed spiritus vitales, et animales in homine constituun- tur, et informanturper animam rationalem, ut resolvunt N. Gomplut. abbrev. in lib. de anima disp. 5, quaest. 1, num. 8; ergo a Verbo assumpti sunt. — Nec circa hu- jusmodi spiritus oportet adhibere limita- tiones, quas supra proposuimus circa san- guinem, et alios humores, ortos ex eorum distinctione propter majorem, aut mino- rem decoctionem, et puritatem : nam cum praedicti spiritus sint sanguis non qualis- cumque; sed sanguis purissimus, et quasi flos omnis sanguinis : omnes determinate sunt sanguis naturalis, aut illum acciden- taliter excedunt : unde cum omnis san- guis naturalis in Ghristo existens fuerit assumptus a Verbo, ut ostendimus supra ; sequitur idem dicendum esse de his spi- ritibus absolute, et absque distinctiono in- ter eos. Suarez autem sect. 7, ex disp. 15, licet dicat hanc nostram sententiam esse satis piam, et probabilem ; nihilominus de illius veritate subdubitat : quoniam isti spiritus sunt velut in continua successione, et fa- cillime transmutantur ; quorum proinde unio cum Verbo deberet frequentissime dissolvi, et de novo incipere : quod ap- paret absurdum. Sed hic scrupulus levis est, et qui occurrit in sanguine, quem iile Auctor absque ulla limitatione, et sanguinum differentia asseverat assump- tum a Verbo fuisse. Nam in nutritione animalis, quae continua est, vel frequen- tissima, aliquae portiones sanguinis amit- tuntur vi caloris naturalis, et aliae acqui- runtur de novo virtute facultatis nutritivae. Respondetur ergo veras partes humani corporis (de quibus universaliter verifi- candum est assumptas a Verbo fuisse), postulare ex natura sua diversam dispo- sitionem, et modum essendi, atque per- manendi : quaedam enim habent modum essendi firmum, ut ossa, et nervi : quae- dam vero habent modum essendi non adeo stabilem, sed partim deperduntur, et partim reparantur, ut carnes : quaedam autem habent modum essendi valde ilui- dum ut humores : et denique aliae habent modum essendi prorsus variabilem : et ita se gerunt spiritus, qui cum deserviant motibus, et sensationibus ; eorum naturae, quae mobilis est, accommodari debuerunt. Sicut autem diversus modus essendi inter alias partes repraesentatus non impedit, quod assumptae fuerint a Verbo, quia cum illa diversitate cohaeret esse veras partes humanae naturae : sic etiam quod spiritus habeant modum essendi adeo mobilem, impedimento non est, ut ab eodem as- sumpti fuerint ob eandem rationem, nempe quia pertinent ad integritatem, et perfectionem naturae assumptae. Quod autem eorum unio cum Verbo tam saepe varietur ; inconveniens non est, ut osten- dimus in partibus carnis, aut sanguinis tam frequenter deperditis, et acquisitis : quia omnis illa variatio erat debita ex vi primi miraculi, qua Verbum assumpsit veram naturam humanam cum modis, proprietatibus, et accidentibus eidem con- naturalibus. Dispclli- tur Suarii scrupo- lus. 280 DE INGAHNATIONE. Qui(1 57. Sod ut hncc, qua) ad humoros, et oiccn- dum de partes fluidas naturae assumptse portinont, **i'.9,. absoluta relinquamus, ultimo addendum hunndi- . A. 11 t • , t tatibus. cst substantias lllas mciias inter alnncn- tum, et sanguinem qua3 ycI sanguis nu- trimcntalis sunt, vel ad eum accedunt, et vocantur ros, et cambium? non fuisse assumptas a Verbo. Quoniam pra?dictse substantiso non sunt Yera3 partes naturae assumpta3, nec requiruntur ad ejus inte- gritatem : quocirca non erunt in cor- poribus resurgentium, ut tradit D. Thom. relatus num. 10, unde nulla est ratio, ut fuerint a Verbo assumptse in unitatem hypostasis : sed pra^cise fuerunt in eo supposito ad modum, quo erant Yestes, et alimenta. Idemque judicium, et majori ratione habendum est de aliis humiditati- bus adhuc imperfectioribus, ut sunt urina, saliva, sudor, lachrymae, et similia : quo- niam pra^dicta non sunt partes humanse natura3, sed superfluitates , et excre- menta : unde nec erunt in corporibus gloriosis ; nec a Verbo assumpta sunt. D.Thom. Videatur D. Thom. in 4, dist, 44, qu&st. 1, art. 2, quasstiunc. 3 in corp. qui prsedicta omnia (sicut etiam semen, et lac) excludit a corporibus resurgentium : quia non participant humanam speciem. Eadem autem ratio est, ne assumpta fue- rint a Verbo. I v. Alivtd ejusdem doctrinx corollarium, eam extendens ad dentes} ungues, et capillos. Verbum 5g# Infertur secundo ex eisdem princi- sithas piis5 quid dicendum sit de aliquibus parti- partes. bus solidis, sed minus principalibus, qua3 in corporc humano reperiuntur, et a qui- husdam dicuntur affixae, ut sunt dentes, ungues, et capilli ; de quibus dubitari in praesenti solet. Sed juxta doctrinam hacte- nus traditam resolvendum, quod omnes pra^dictae partes assumpta) fuerunt a Verbo. Hatio. Nam dentes, ungues, et capilli sunt verse partes naturaa humanae, pertinentes ad substantialem ejus integritatem, et per- fectionem : ergo Verbum illas assump- sit immediate, sibique hypostatice univit. Gonsequentia patet : quoniam Verbum as- sumpsit naturam humanam integram, et perfectam, atque ideo cum omnibus parti- bus pertinentibus ad ipsius perfectionem, et integritatem juxta superius dicta num. 9. Antecedens autem suadetur, quoad om- nes ejus partes : et in primis quod dcntes sint partes humanae naturae, et quod cons- tituantur per animam rationalem, docent communiter omnes Mcdici, et Philosophi : quod satis liquet tum ex magna necessitate, quam eorum habet homo : tum quia cres- cunt per intus sumptioncm, ad idque ha- hent fibras versus inferiorem partem, qui- bus ad alias partes continuantur, et alimentum sugunt, ut observavit Vallesius Vaies. lib. 2 controvers. medic. cap. 5. Nec opus est immorari in hac parte suadenda, quia a fortiori constabit ex aliis. — Deinde quodungues, et capilli sintpartes humanae naturae, atque ideo, quod informentur anima rationali secundum gradum vegeta- tivum, docent Aristot. et alii nobiles Phi- losophi, quos referunt, et sequuntur N. n. Cnm- Complut. abbrev. in lib. de anima disp. 5, p,ut* qua3st. 2, § 1. Et hanc etiam partem do- cet, et probat D. Th. in 4, dist. 44, quaest. D Thom. 1, art. 2. queestiunc. 2, tam in corpor. quam in resp. ad 3, ubi hsec habet : Ca- pilli, et ungues nutriuntur. et augentur (quod manifestant fibrse, et venulaB, quas habent in radicibus) et sic patet, quod ali- quam operationem parlicipant : quod non posset esse, nisiessent partes aliquomodo ab anima perfectse. Et quia in homine non est, nisi unica anima , scilicet anima ralionalis; constat, quod ab anima rationali perfecta sunt quamvis non usque ad hocf quod ope- rationem sensus participent. Unde huic re- solutioni nostrae subscribunt non solum Thomistae, sed alii etiam plures Theologi, et Philosophi. Videantur Arauxo art. 2, Arauxo. duh. 2, num. 27. Joann. a S. Thom. disp. Js°^om* 7, art. 3, num. 8. Suarez disp. 15, sect. Suarcz. 7. Lugo disp. 15, sect. 8, n. 109, et alii Lugo. ex supra citatis. Quae amplius confirmari potest : quo- Confir- niam illa? intelliguntur esse partes hu- ^3110- manaB naturse ad suhstantialem ejus inte- gritatem, etperfectionem pertinentes, cum quibus resurgent corpora Beatorum : nam sicut certum est, quod eis non deficient praadictse partes; sic etiam certum est, quod non redundabunt superfluis : sed cor- pora beatorum resurgent cum dentibus, unguibus, et capillis : ergo hsec pertinent ut verse partes ad substantialem integrita- tem, et perfectionem natura3 humana3. Mi- nor probatur : tum ex communi sententia Scholasticorum in 4, dist. 44, cui etiam adstipulatur communis modus concipiendi fidelium : tum quia corpora Beatorum re- surgent pulchra. : id vero minime haberent si DISP. X, DUB. III. 281 Alia. si existerent absque dentibus, unguibus, et capillis, cum horum defectus non medio- crem deformitatem importet. Gonfirmat secundo idipsum, et non in- fime Lugo contra Vazquium infra referen- dum : quia sub speciebus Eucharistise po^- nitur Christus de facto cum dentibus, unguibus, et capillis : ergo ha3C omnia sunt partes pertinentes ad integritatem substan- tialem prgedicti corporis. Antecedens vide- tur certum : tum quia in Eucharistia poni- tur corpus Christi, sicut est in ceelo, ablata praecise extensione, sive prsesentia locali : Christus autem in ccelo dentes, ungues, et capillos habet. Tum etiam quia absurdum omnino videtur dicere, quod Christus in sacramento habeat caput calvum, et digi- tos sine unguibus. Necessarium ergo est, quod hcec habeat in sacramento : neque id audet negare Vazquez. Consequentia vero probatur : quia omne, quod ponitur in sa- cramento, ponitur vel ex vi verborum, vel per naturalem connexionem, aut concomi- tantiam, quam partes Christi habent inter se, ut sumitur ex Concil. Trident. sess. 13, cap. 3, et docent communiterTheologi. Vel ergo dentes, ungues, et capilli Christi ponuntur sub specie v. g. panis ex vi ver- borum ? Et sic directe infertur, quod sint partes corporis Ghristi, quod ibi ponitur per se. Vel ponuntur per concomitantiam? Et sic etiam colligitur, quod sint partes corporis connexse, licet ejus nomine ex- presse non significentur ; sicut ob eandem rationem ibi etiam ponitur de facto san- guis. 59. Nec satisfacit Vazquez respondendo hsec poni in sacramento per concomitan- tiam : quia licet verse partes corporis non sint, habent tamen cum illo naturalem connexionem ; non quia corporis vita ab eis dependeat; sed quia vice versa illa de- pendent a corpore, in quo per se loquendo habent esse. Hoc, inquam, non satisfacit, sed qua facilitate dicitur, refutatur : quo- niam multa sunt, qua3 a corpore in sua formatione dependent, et eidem in eodem sensu, quem Vazquez intendit, naturaliter copulantur : et tamen nullo modo ponun- tur in Eucharistia : ergo quod ungues, et capilli dependeant praadicto modo a cor- pore Ghristi, minime sufficit, ut ponantur in Eucharistia per concomitantiam : ergo si ponuntur, ideo est, quia sunt verse par- tes pertinentes ad substantialem prsedicti corporis integritatem ; licet in gradu in- fimo comparative ad alias partes principa- les, et nobiliores. Utraque consequentia patet ex praemissis. Et tam major, quam minor probantur : quia chilus hominis de- pendet in sua formatione a corpore hu^ mano : et tamen chilus, quem Christu* habebat in stomacho, cum instituit sacra- mentum, non est in eo positus per conco- mitantiam ad corpus, sicut nec alia alt- menta, aut excrementa. Id ipsum probatur in omnibus humoribus parum decoctis, ut in sanguine nutrimentali : certum enim est habere dependentiam a corpore in sua formatione, et tamen nullo modo positi sunt, aut ponuntur in sacramento. ut su- pra diximus n. 33. Quod igitur ungues, et . capilli Ghristi in sacramento ponantur, non provenit ex capite, quod Vazquez assignat : sed quia sunt partes verae, licet infimae corporis humani. Quo principio supposito, recte infertur, quod dentes, ungues, et ca- pilli assumpti fuerint a Verbo, ut supra argumentabamur. Observandum tamen est, quod licet hsec Noia. ita se habeant ; nihilominus Christi ca- pilli, aut eorum partes, si forte in decursu vitse ejus tondebantur, et similiter ungues, si forte prsecidebantur, statim amittebant unionem ad Verbum, nec in resurrectione Christi reassumpti sunt. Quoniam jam deinceps non pertinuerunt ad integritatem illius hominis in setate perfecta, qua mor- tem subiit, et resurrexit : sed ut superflui- tates illius individui se habuerunt, ut in aliis etiam contingit. Unde absolute ami- serunt ordinem ad ejus corpus : atque ideo non retinuerunt unionem cum Verbo., ut prsedicti corporis partes : sed cceperunt terminari subsistentia creata. Quod de- clarari potest exemplo prseputii, et sacri sanguinis in circoncisione effusi : de quo supra diximus num. 47. Aliter vero sen- tiendum est de capillis a Ghristo -in pas- sione avulsis : quia isti pertinebant tunc ad integritatem illius hominis perfecti : unde debuerunt in resurrectione reas- sumi : et consequenter in triduo mortis, aut alio passionis conservarunt ordinem ad corpus Christi ut verse ejus partes : atque ideo non debuerunt novam subsis- tentiam recipere, sed retinere unionem ad subsistentiam Verbi qua prius termi- nabantur : nec enim congruebat, quod pro brevi ilio temporis spatio subsistentiam acquirerent statim omittendam. Sicut quia sanguis Ghristi naturalis antequam in pas- sione effunderetur, terminabatur subsis- tentia Verbi, et in Ghristi resurrectione 282 DE INGARNATIONE. Contra- ri;e opinio- 11 es. Vazquez, Lorca. Toletus. Diruitur prajci- puum illorum moti- vum. Aliud moti- vum. pundem habiturus erat ; non dccuit, quod illam, quandiu mansit cffusus, amitteret, sed potius, quod eam retinpret, et manc- ret Verbo unitus, ut supra g 1 cxpli- cuimus. 60. Oppositam nostrao resolutioni opi- nionem quantum ad ungues,. et capillos |([uod enim dentes assumpti fuerint a Verbo, nemo, quem viderimus, negat), amplexus est Vasquez disp. 36, sect. 7; nec urgentia aliqua pro se afTerens mo- tiva, nec nostris vel mediocriter occur- rens, ut merito dixerit Arauxo loco supra cit, Vasquium in hac parte voluntarie a veritate divertisse. Eidem sententiae quan- tum ad capillos subscribit Lorca disp. 33, num. 33, de unguibus autem censet facile defendi posse, quod sint partes humanae naturae sicut dentes. Fundamentum autem hujus opinionis est, quod existiraet un- gues, et capillos nec informari anima rationali, nec esse partes veras naturae humaneae , sed quaedam ipsius excre- menta. Quod etiam sentiunt Toletus lib. 2 de anima cap. 2, quaest, 4, et quidam alii Philosophi. Sed hoc motivum non multum favet Vasquio, nec multum po- test premere Suarium, et nonnullos alios luniores nostrae resolutionis patronos : nam sentiunt sanguinem, et alios humo- res non informare anima rationali, atque ideo non esse cum omni proprietate par- tes humanae naturae : et nihilominus affir- mant, quod assumpti fuerint a Verbo, ut constat ex dictis dub. 2. Unde ex vi hujus nec Vasquez, nec alii Socii negare debent, quod Verbum assumpserit ungues , et capillos. Sed quia verum omnino censemus nih.il a Verbo fuisse immediate assump- tum, quod vera pars non fuerit humanae naturae; et rursus nullam esse veram naturae humanae partem, quee non consti- tuatur, et informetur per animam ratio- nalem, ut fuse ostendimus dub. 2, § 2, contrario fundamento (nempe capillos, et ungues anima rationali non informari ), opprimeremur, si verum esset. Unde opor- tet illi breviter occurrere : diffusior enim consideratio magis pertinet ad Philoso- phos in lib. de anima, illique incumbunt N. Gomplut. loco supra citato. Quod igi- tur anima non sit forma unguium, et capillorum, probatur : quia si constitue- rentur per animam, sive per formam vi- ventis, haberent aliquam vitee operatio- nem saltem infimam, et pertinentem ad Cor.fir- Il.ll.O. gradum vegetativum, atquc idpo augorpn- tur vitalitpr , sicut aliae animalis partcs. Id autpm non ita contingcre liquet : tum quia eodem modo crescunt in corporc mortuo, ac in vivo : tum quia magis crcscunt in scnibus , in quibus virtus nutritiva pst dcbilior : tum doniqup quia non augontur vprsus oranem partpm, sed solum penes longitudinem. Ergo capilli, et ungucs non informantur anima, nec aliquam vitam participant. — Conhrma- tur : quoniam ea, quae natura negligit, et expellit, non informantur per formam totius viventis : quo principio probamus urinam, salivam, et sudorem non infor- mari anima : sed ungues, et capilli ne- gliguntur a natura, et rejiciuntur in extremas corporis partes : ergo non in- formantur per formam totius viventis, sed alia : atque ideo vere non pertinent ad illius integritatem. Haec vero, si cum motivis nostrae reso- Satisfit lutionis conferantur, debiliora sunt, ut ^gu- propter illa recedendum sit a communiori sententia. Ad argumentum igitur negamus majorem : jam enim numer. 58 ostendi- mus ungues, et capillos augeri vitaliter, sive per intus sumptionem. Ad primam autem probationem in contrarium respon- detur ungues, et capillos in cadaveribus non crescere, sed apparere majores propter majorem carnis depressionem, et recessum. Dato autem, quod crescant, dicendum est, quod sicut capilli, et ungues dicuntur aequi- voce in vivo, et mortuo ; sic etiam eorum augmentum iri eis contingit : nam in vi- vente augentur proprie siveper intus sump- nem : sed in cadavere augentur improprie, et per juxta positionem, ut lapides : unde non crescunt eodem modo. Ad secundam respondetur praedictas partes sustentari praecipue ex humore terreo, qui magis abundat in senibus : et ideo caeteris par- tibus, plus in eis crescunt, licet habeant absolutevim nutriendi debiliorem. Ad ler» liam respondetur augeri versus omnem partem, sed magis versus longitudinem : quia id exposcit eorum dispositio, et finis, sicut etiam in pluribus ossibus contingit. Ad confirmationem respondeturnegando Diiuitur minorem : quia natura absolute non ne- conijr- ,. . ii., mi i matio. gligit, et expelht ungues, et capillos, sed potius retinet ad suam conservationem, et ornatum. Quod autem eos constituat in extremis corporis, provenit tam ex eo, quod ita petit eorum finis, et naturalis corporis dispositio , quam ex eo , quod partes minus principales QU^ESTIO VI. 283 priucipales sunt, et ideo removendse ad extrema. Unde D. Thom. loco supra cit. inquit : Sicut ars militaris utitur gladio ad bellum, et vagina ad gladii conservationem. Ita etiam in partibus corporis animali qux- dam ordinantur ad operationes animx exe- quendas, sicut cor, hepar, manus, et pes. Qusedam autem ad conservationem aliarum parlium ; sicul folia sunt ad cooperimentum fructuum. Et ila etiam capilli, et ungues sunt in homine ad custodiam aliarum par- liinn : unde sunt de secunda perfeclione cor- poris humani, quamvis non de prima. Etquia homo resurget in omni perfectione sux na- turx : propter hoc oportet, quod capilli, et ungues resvrgant inipso. Unde magis cons- tat ungues, et capillos esse absolute partes, licet minus principa'es, pertinentes adsubs- tantialem integritatem corporis humani perfecti : et consequenter. quod debuerint a Verbo assumi in natura humana perfec- ta, quam assumpsit. Q_U£STIO v i De modo assumptionis quantum ad ordinem in sex articulos divisa. Deinde considerandum est de ordine as- sumptionis prxdiclse. Circa quod quseruntur sex. Primo. ARTICULUS I. Utrum Filius Dei assumpserit carnem mediante anima. Ad primum sic proceditur. Videtur, quod Filius Dei non assumpserit carnem mediante anima. Perfeclior enim est moaus, quo FiliusDei unitur humana) natura), etpar- tibus ejus, quam quo est in omnibus creaturis : sed in creaturis est immediate per essentiam, potentiam, et pra?sentiam : ergo multo magis Filius Dei iminediate unitur cami, et non mediante anima. Praeterea, Anima, et caro unita sunt Dei Verbo in uni- tate hypostasis, seu personse : sed corpus immediale per- tinet ad personam. sive hypostasim hominis, sicut et anima : quinimo magis videtur se de propinquo habere ad hypostasim corpus, quod est matena, quam anima, quae est forma : quia principium individuationis, quae importatur in nomme hypostasis videtur esse materia ergo Filius Dei non assumpsit carnem mediante anima. Pra;terea, Remoto medio separantur ca, qua> per me- dium coniunguntur : sicut remota superficie, cessaret calor a corpore, qui inest corporis per superficiem : sed separata per mortem anima, adhuc remanet unio Verbi ad carnem, quod infra patebit : ergo Veibum non conjun- gitur carni mediante anima. Sed contra est, quod Augustini di«it in epistol. ad Volusianum, ipsa magnitudo divinae virtutis, animam sihi rationalcm, et per eandem corpus humanum, totumque omnino hominem in melius mutandum coaptavit. Respondeo dicendum, quod medium dicitur respectu principii, et finis. Unde sicut principium, ct finis im- portant ordinem quemdam, et medium. Est antem du- plex ordo : unus quidem temporis, alius autem naturae. Secundum autem ordinem temporis non dicitur in mys- terio Incamationis aliquid medium : quia totam huma- nam naturam simul sibi Verbum Dei univit, ut infra patebit. Ordo autem naturae inter aliqua potest attendi dupliciter. Uno modo secundum gradum dignitatis, sicut diximus Angelos esse medios inter homines, et Deum : alio modo secundum rationem causalitatis : sicut dicitur media causa existere inter primam causam, et ultimum ef~ fectum. Et hic secundus ordo aliquomodo consequitur primum : sicut enim dicit Sanctus Diouysius capite de- cimo-tertio de divinis nominibus, Deus per substantias magis sibi propinquas agit in ea, quse sunt magis re- roota. Sic ergo si attendamus gradum dignitatis, anima media invenitur inter Deum, et carnem : et secundum hoc potest dici, quod Filius Dei univit sibi carnem me- dianteanima. Sed et secundum ordinem causalitatis ipsa anima est aliqualiter cansa camis uniendae Filio Dei : non enini es^et assumptibilis, nisi per ordinem quem ha- bet ad animam rationalem, secundum quem habet, quod sit caro humana. Dictum est enim supra, quod natura hu- mana prae caeteris est assumptibilis. Ad primum ergo dicendum, quod duplex ordo conside- rari potest inter Deum, et creaturam : Unus quidem secun- dum, quod creaturae causantur a Deo, et dependent ab ipso sicuta principio sui esse : et ic propter infinitatem suae virtutis Deus immediate attingit quamlibet rem, causando, et conservando. Et ad hoc pertinet, quod Deus iinmediate est in omnibus per essentiam, prassentiam, U potentiam 4. Alius autem ordo est secundum quem res reducuntur in Deum, sicut in finem. Et quantum ad hoc inveiiitur medium inter creaturam, et Deum : quia inferiores crealura reducuntur in Deum per superiores : at dicit Dionysius in libro coelest. hier. Et ad hunc ordi- nem pertinet assumptio humanae naturse a Verbo Dei, quod est terminus assumptionis : et ideo per animam unitur cami. Ad secundum dicendum, quod si hypostasis Verbi Dei constitueretur simpliciter per humanam naturam, seque- rctur, qued corpus esset ei vicinius : cum sit maieria, quae est individuationis principium : sicut et anima, qu»3 est forma specilica. propinquius se hsbet ad naturam humanam : Sed quia nypostasis Verbi e§t prior, et altior, quam humana natura. tanto id, quod est m humana na- tura, propinquius ad eam se habet, quanto est alterius : et ideo propinquior est Veibo Dei anima, quam corpus. Ad tertium dicendum, quod nihil prohibet, aliquid esse causam alicujnsquantum ad aptitudinem, et congruitatem, quo taraen remoto,illudnon tollitur; quia etsi fierialicujus dependet ex aliquo, postquam tamen est in factoesse, ab eo non dependet. Sicut si inter aliquos amicitia causatur aliquo mediante, recedente adhuc amicitia remanet : et sic aliqua in matrimonium ducitur propter pulchritudinem (quaj facit congruitatem in muliere ad copulam conjuga- lem) tamen pulchritudine cessante, adliuc durat copula conjugalis. Et similiter separata anima, remanct unio Verbi ad camem. Prima conclusio : Secundum ordinem tem- poris Filius Dei non assumpsit carnem me- diante anima. Secunda conclusio : Secundum ordinem dignitalis, et alicujus causalitatis Dcus as- sumpsit carnem mediante anima. 284 DE INGARNATIONE. Multi- plex njodus priorita- tis. AKTICULUS II. Utrum Dci Fi/ius assumpscrit animam mcdiantc spiritu sive mente. Arl serundum sic prorcditur. Videtur, quod Filius Dei non assumpserit animam mediante spiritu. Idem enim non eadit medium inter se ipsum, et aliquid aliud : sed spi- ritus, sive mcns non cst aliud in esscntia ab anima, ut in prima parle liabitum cst : erjro Filius Dei non assump- sit animam mcdiante spiritu, sive mente. Praeterea, illud, qu9 mediante facta est assumptio, vide- tur esse magis assumptibile : scd spiritus, sive mens non est magis assumptibilis, quam anima : quod patet ex hoc, quod spiritus angelici non sunt assumplibiles, ut su- pra dictum est : ergo videtur, quod Filius Dei non as- sumpserit animam mediante sp^ritu. Praiterea posterius assumitur a primo mediante priori : sed anima nominat ipsam esscntiam, quae est prior natu- raliter, quam ipsa potentia ejus, qua3.est mens : Ergo videtur quod Filius Dei non assumpserit animam me- diante spiritu, sive mente. Sed contra est, quod Augustinus dicit in libro de Agone Christiano. Invisibilis, et incommutabilis veritas, per animam corpus accepit. Respondeo dicendum, quod sicut dictum est Filius Dci dicilur assumpsisse carnem anima mediante, tum propter ordincm dignitatis, tum etiam propter congruitatem as- sumptionis. Utrumque autem horum invenitur, si com- paremus intellectum, qui spiritus dicitur, ad cajteras anima3 partes : non enim anima est assumptibilis secun- dum congruitatem, nisi per hoc, quod est capax Dei ad imaginem ejus existens : quod est secundum mentem, quac spiritus dicitur : secundum illud Epbes. 4 : Reno- vamini spiritu mentis vestrae. Similiter etiam intellectus inter caeteras partes anima3, est superior, et dignior, et Deo similior. Et ideo, ut Damascenus dicit in 3 libro unitum est carni per medium intellectus verbum Dei : intellectus enim est quid animsc purissimum, sed et Deus est intellectus. Ad primum ergo dicendum, quod etsi intellectus non sit aliud ab anima secundum essentiam, distinguitur ta- men ab aliis partibus animse secundum rationem poten- tiao Et sccundum hoc competit sibi ratio medii. Ad secundum dicendum, quod spiritui angelico non deest congruitas ad assumptionem propter defectum dig- nitatis : sed propter irreparabilitatem casus, quod non potest dici de spiritu humano, ut patet ex his, qua> in prima parte dicta sunt. Ad tertium dicendum, quod anima (inter quam, et Dei Verbum ponitur medium intellectus) non accipitur pro essentia animae, qua3 est omnibus potentiis communis : sed pro poteatiis inferioribus qua3 sunt omni anima3 com- munes. Conclusio est affirmans. Observationes in duos prascedentes articulos. J . Gum D. Thom. totam hanc qusestio- nem direxerit ad considerationem ordinis prioris, et posterioris, et qui considerari potest tam inter partes assumptas, si inter se conferantur ; quam inter easdem partes, si comparentur cum toto, et e converso : ne eadem in singulis articulis repetamus oportet hic breviter aliqua ohservare circa ordinem, et prioritatern, quse generalia sint, et lucem parent dicendis. Prioritas igitur, et ordo potest esse vel secundum durationem, vel duntaxat se- cundum naturam. Tunc aliquid dicitur prius alio secundum durationem, quando illud prsecedit in durando, et prius existit, quam ipsum : quomodo aurora est prior meridic, et principium mundi, quam finis. Et hfflC prioritas solet dici in quo : quia unum est in duratione, in qua aliud non- dum est. Tunc vero aliquid dicitur prius alio secundum naturam, quando illud in aliquo genere causat : id enim quod in aliquo genere iniluit, quatenus tale, est in eo genere independens , et prius; sicut quod vice versa dependet, est ordine na- turce posterius. Et quia omnis causa, qua- tenus talis est independens; propterea om- nis causa est prior ordine naturae, quam eiTectus, ut docent communiter Philosophi, quos referunt, et sequuntur N. Gomplut. N. Com- abbrev. in lib. Physic. disputat. 8, quiest. i'ltiL 2. Et talis prioritas solet dici a quo : quia ex communi ratione non exposcit diversam durationem, sed pra^cise quod utium sit principium, a quo aliud dependeat. Et cum multa sint genera causarum , et depen- dentiie; propterea prioritas naturx et a quo multiplex est : et fieri potest, quod ahquid in uno genere sit prius, et simul posterius in alio, ut fuse explicuimus tractat. 15, disputat. 3, a numer. 71. Unde quia ordo intentionis magis attenditur ex parte tinis, et ordo executionis ex parte efficientis; similiter fieri potest, quoct aliquid dicatur prius alio secundum unum, aut alterum ordinem, aut etiam in utroque. — Ad prioritatem etiam naturse revocatur priori- tas dignitatis, secundum quod unum est nobilius alio : quia nobilius induit modum causse, finis, et exemplaris respectu alte- rius ignobilioris. Licet absolute possit con- tingere oppositum, et quod nobilius nullam causalitatem exerceat : sicut si dicamus naturam leonis esse priorem, id est, nobi- liorem natura formicae, respectu cujus ra- tionem causae nod habet, ut etiam obser- vavit Gajetan. articul. 1. Cajetan. 2. Deinde nota ex D. Thom. in 3, dist. 1, qusest. 2, art. 1, qusestiunc. 1, quod multipliciter potest aliquid dici medium tam in assumendo, quam in aliis. Nam aliud est medium colligantise, nempe quod est commune vinculum extremorum, sicut clavus; aut glutinum, quibus duae tabulu) copulentur» Aliud vero dicitur medium per modum rationis assumendi, habendi, aut attingendi aliud. Et hoc dividitur : nam aliud est medium quod, nempe quod ita est ratio assumendi, aut attingendi aliud, quod ipsum vere est res prius, et immediatius assumpta : sicut vas est me- dium, quod immediate per se assumitur, et eo mediante aqua in illo inclusa. Aliud vero QILESTIO VI. 285 vero e$t medium praecise quo , illud videli- cet, quod ita est ratio assumendi aliud, quod tamen non sit res proprie assumpta : sicut pulchritudo solet esse medium assu- mendi foeminam in matrimonium ; et ta- men ipsa pulchritudo in matrimonium non assumitur. Porro hujusmodi medium quo subdividitur : nam aliud esc medium quo necessitatis, sine quo haberi aliud non potest : sicut comparatur diaphaneitas ad aerem, ut lucem recipiat. Aliud vero so- lum est medium quo congruentiae, sine quo res assumi, aut haberi absolute potest, non tamen ita bene, aut congruenter; sicut se habet pulchritudo, ut mulier sit magis as- sumptibilis in matrimonium. Tandem pras- dicta media possunt esse talia tam in fieri, quam in facto esse; vel praecise in fieri : quod eisdem exemplis declaratur : nam diaphaneitas est medium tam in fieri, quam in conservari lucis; sed pulchritudo est medium ad contrahendum matrimonium, non tamen ad ejus perseverantiam : nam licet cesset pulchritudo, permanebit matri- monium. Conclu- His terminis, et distinctionibus praesup- D.Thom, positis, atque explicatis, facile percipiun- tur, quae D. Thom. in his duobus articulis tradit, et probat ex eisdem principiis. Nam in primo resolvit Filium Dei non assump- sisse carnem mediante anima secundum ordinem temporis : quid ad id verifican- dum opus erat, quod anima prius tempore fuisset in se, et Verbo unita, quam carni communicata : quod falsum est : quia Ver- bum totam humanitatem, et omnes ejus partes simul tempore assumpsit, ut magis constabit ex dicendis articul. 3 et 4 , qui hanc veritatem magis ex professo probant. Deinde in eodem articul. secundo loco re- solvit Verbum assumpsisse carnem me- diante anima secundum ordinem, dignita- tis, et causalitatis. 'Elprimum ostenditur : quia tunc dicitur aliquid assumi ad aliud aliquo mediante ordine dignitatis; quando istud est medium in dignitate inter ea, quoe conjunguntur, ut ex terminis constare vi- detur : sed inter Verbum assumens, et carnem assumptam anima est medium in dignitate; siquidem est minus nobilis, quam Verbum ; et est nobilior, quam caro ergo si ad ordinem dignitatis attendamus Verbum assumpsit carnem mediante anima Secundum etiam suadetur : quia tunc ali quid aliud assumit aliquo mediante secun dum ordinem causalitatis, quando assump tum dependet ab eo in esse assumptibilis siquidem ut numer. 1 observavimus om- nis causalitas, et dependentia fundat ordi- nem naturae secundum prius, et posterius, sed caro in esse assumptibilis a Verbo dependet ab anima : ergo Verbum assump- sit carnem mediante anima secundum or- dinem causalitatis. Minor liquet : quia caro non habet, quod sit assumptibilis a Verbo, nisi quatenus est caro humana : sed esse carnem humanam habet ab anima tri- buente illi talem speciem : ergo caro in esse assumptibilis a Verbo dependet ab anima. Unde in utroque sensu prsemisso verificatur carnem fuisse a Deo assumptam mediante anima. Quam sententiam docet D. August. epist. 3, ad Volusian. D. Da- D. Au- masc. lib. de fide cap. 6. Magister sent. in jf"^. 3, dist. 2, quibus communiter subscribunt masc. Scolastici ibidem, et Theologi in prsesenti. Mg£,J[teir Unde valde singularis est sententia Du- Senten- randi in 3, dist. 2, quaest. 2, ubi negat nnraudi omnem ordinem naturee inter partes as- et alio- sumptas. Et movetur, quoniam cum ali- rurn- quid unitur duobus, non quatenus duo, aut plura sunt, sed quatenus unum sunt, nequit unum uniri mediante alio, nec ha- bere ordinem prioris , aut posterioris : quippe hujusmodi mediatio, et ordo debet esse inter piura ut plura : sed Verbum uni- tum est animse, et carni, non quatenus duo, aut plura sunt, sed quatenus consti- tuunt unam humanitatem, et in ea sunt unum : ergo inter animam, et carnem in esse assumptibilium non fuit ordo prioris, et posterioris : atque ideo Verbum non assumpsit carnem mediante anima. Ad quem sententiam accedunt Almainus ea- Aimain. dem dist. quaest. 2. et Gabriel quaest. unic. Gabriel. articul. 2, quatenus asserunt animam qui- dem esse medium ad assumendum carnem supposita sententia, quod natura irratio- nalis non sit assumptibilis a Deo ; secus autem, si oppositum (quod supra disp. 9, dub. 3, cum D. Thom. statuimus) suppo- natur. Et suam opinionem probant : quia rnedium ad aliquid assumendum est illud, sine quo assumi non potest : sed ex sup- positione, quod natura irrationalis sit as- sumptibilis, potestcaro assumisine anima, ut ex terminis liquet : ergo admissa tali suppositione, nequit dici animam fuisse medium ad assumptionem carnis, vel is- tam mediante anima assumptam fuisse. Id- que magis liquet ex eo, quod in triduo mortis Christi mansit unio Verbi ad car- nem : et tamen non mediabat anima, qu;e per mortem separata fucrat. 286 DE INGARNATIONE. Diruun- ^cd propter ha3C non est rcccdendum a illorum commuui sententia Theologorum : quia fa- funda- cile diluuntur. Ad Durandum enim res- nK,l,a* pondetur, quod licet Verbum assumpserit animam, et carnem, ut sunt unum in hu- manitate, illamque constituunt; id tamen minime excludit, quod inter se distinguan- tur, et quod una pra^beat alteri congruita- tem, ut assumatur : nam cerlum est, quod anima, et caro unita? ita sunt una huma- nitas , ut nihilominus materia , et caro constituantur in specie humana per ani- mam, et non e contra. Unde optima ratione dici potest carnem assumptam a Verbo fuisse mediante anima, id est, dependenter ab anima in genere causse formalis sicut a constituente carnem humanam, et fundante congruitatem. Unde illa responsio Durandi, Verbum assumpsit partes ul sunt una na- iura humana, et non ut sunt plura, vera est quoad affirmationem, et falsa quoad nega- Cajitan. tionem, ut bene observavit Gajet. in hoc art. I, § Ad objectionem ; utrumque enim, ut diximus, verificatur : assumpsit namque animam, et carnem tam ut sunt una hu- manitas, quam ut sunt plura inter se, in quo nulla est contradictio. Ad Gabrielem, et Almainum respondetur , quod sulum probant animam non fuisse medium ne- cessitatis, et tam in fieri, quam in facto esse ; sed minime probant, quod non fuerit medium congruentise, et solum in fieri, juxta diversitatem mediorum, quae num. 2 distinximus. Et hoc posterius sufficit tum D.Thom. ad verificandum resolutionem D. Thom. tum ad salvandum, quod Verbum in tri- duo mortis Ghristi manserit unitum sacro cadaveri, ut optime tradidit ipse S. Doct. in resp. ad 1, his verbis : Dicendum, quod nihil prohibet aliquid esse causam alicujus quanlum ad aplitudinem, et congruitatem, quo tamen remoto, illud non tollilur. Quia clsi fieri alicujus dependeat ex aliquo ; post- quam lamen esi in facto esse, ab eo non de- pendet. Sicut si inter aliquos amiciiia cau- satur atiquo mediante, eo recedente, adhuc amicitia remanet. Et si aliqua in matrimo- nium ducatur pi^opter pulchritudinem , qu% facit congruitatem in muliere ad copulam conjugalem; tamen cessanie pulchritudine, adhuc durat copula conjugalis. Et simililer separata anima, remanet unio Verbi ad car- nem. Senten- ^ ^b alio latere, et, ut putat, fortius Suarii. impetit D. Thomae resolutionem Suarius disp. 17, sect. 2 et 3 ; licet enim con- cedat, quud anima prius assumpta fuerit, quam caro vel materia prioritate in or- dine intentionis : ad quod sufficit, quod anima sit perfectior, et Deo proximior, ut D. Thom. primo loco statuit : et si- militer licet concedat, quod anima etiam in ordine executionis sit prior in suo genere, causoe videlicet formalis, quia constituit, et dat speciem : nihilominus censet, quod attentis omnibus in ordine executionis prius simpliciter fuerit ma- teria assumpta, quam anima. Ex quo necessario infertur, quod non inferiori ratione dicatur Verbum assumpsisse ani- mam mediante carne, quam dicitur as- sumpsisse carnem mediante anima. Fun- damentum autem est : quoniam materia praesupponitur simpliciter ad creationem animse rationalis : sed in illo priori est subsistens, et existens ; alias nihil re ipsa esset : ergo materia praisupponitur subsistens, et existens ad animam ra- tionalem : atqui materia assumpta a Verbo non habuit pro illo priori aliam subsistentiam creatam, sed ada?quate fuit terminata per divinam Verbi subsisten- tiam : ergo materia prius simpliciter or- dine executionis assumpta fuit ad Ver- bum, quam assumeretur anima. Et idem docent quidam alii Juniores. Sed eorum dicendi modus non solum Refe li est contrarius D. Thomae (quod ipsi pa- tur< rum curarent ), sed, ut censemus, com- muni Patrum doctrinae. Nam apud illos nunquam audimus Verbum assumpsisse animam mediante carne; sed e converso frequentissime legimus Verbum assump- sisse carnem mediante anima. Sic enim loquuntur non sofum D. August. et D. Damasc. supra relati, sed D. Nazianzenus d. Na- orat. 35 circa finem, et orat. 42 post fj*Pz* medium. Origines 1. Periarch. cap. 6. ces. Ruffinus in exposit. Symboli ad iila Ruffinus. verba : Qui conceptus esl de Spirilu sanclo, et alii ptures. Sed quod plus est, sic lo- quitur sexta Synodus generalis act. 28 in Sexta confessione fidei, missa ad S. Leonem II, synofJus- et ab ipso approbata per epistolam decretalem, quse ibidem refertur.. Unde Suarius ipse disputat. 17, sect. 3, in principio docet hanc propositionem, Ver- bum assumpsit carnem per animam, aut mediante anima, esse omnino certam. Et profecto illam amplectitur communis Scholasticorum, et Theologorum senten- tia cum Magistro loco supra cit. et D. Thoma in prcesenti. Si autem attentis om- nibus in ordine executionis, prius sim- pliciter QILESTIO VI 287 plicitor Verbum assumpsissct materiam, quam animam ; non videmus, qua ratione in proprietate sermonis verificari possit Verbum assumpsisse carnem mediante anima; siquidem pro priori simpliciter ad animam materia praesupponeretur as- sumpta ad Verbum, ut Suarius aflirmat : qui vei ab hoc praecise audiri non dcbet. ;orruit HHus autem fundamentum ex falsis ^unda- principiis conilatum , et facile diruitur : cntum. nam major, nempe materiam praesup- poni simpliciter ad creationem animae rationalis, est manifeste falsa. Non enim debet praesupponi prioritate in quo, aut durationis, ut ex se liquet : alias eodem discursu conficeretur Verbum prius tem- pore assumpsisse materiam, quam ani- mam, quod est haereticum, ut infra os- tendemus. Solum ergo potuit praesupponi prioritate a quo, sive naturae : et nec hoc dici potest : quia haec prioritas non habct locum, nisi ubi occurrit causalitas, et dependentia : unde prioritas naturae idem est, ac prioritas, sive ordo causa- litatis. Materia autem circa creationem animae rationalis nullam habet causalita- tem : et quia creatio fit ex nihilo, sive ex non praesupposito subjecto : et quia anima rationalis est independens a ma- teria tam in fieri, quam in esse, et con- servari. Nullo itaque modo verificatur materiam praesupponi simpliciter in exe- cutione ad creationem animae rationalis. Sed veniamus al minorem, quae non minus falsa est : quia licet generaliter concedamus materiam primam praesup- poni in genere causae materialis ad for- mam, quam recipit; falsum tamen est, quod in eo priori praesupponatur subsis- tens, et existens. Tum quia materia prima non vendicat sibi subsistentiam, et exis- tentiam proprias, sed subsistit, et existit per subsistentiam, et existentiam totius compositi, ut supra statuimus disp. 8, dub. 1, § 5 ; unde pro priori ad formam, et compositum non subsistit, nec existit. Tum etiam quia genus, in quo ad for- mam praesupponitur, solum est genus materialis receptivae : ad quod minime requiritur, quod supponatur in ultimo actu existendi ; sed potius vice versa, quod sit in potentia tam ad primum actum formae, quam ad ultimum actum existentiae, ut . Com- optime tradunt N. Gomplut. abbrev. in i,,':t- lib. Physic. disp. 3, quaest. 4, per totam, et praecipue num. 24. Si autem materia non preesupponitur proprie loquendo ad creationem animac rationalis ; et rursus dato, quod praesupponeretur in suo ge- nere, minimc tamen in tali genere pne- supponitur subsistens, et existcns : nulla ratione apparet, quarc materia debueiit prius fieri subsistens per subsistentiam Verbi, quam quod hasc animae Ghristi fuerit unita. Atque ideo falsum omnino apparet, quod in ordine executionis prius simpliciter Verbum assumpserit materiam, quam animam. Gum autem Suarius pui- sat, et urget materiam in eo priori non fuisse nihil ; respondetur aliquid fuisse : quia ad id satis est habere pro toto ins- tanti reali existentiam, et pro illo priori realitatem entitatis suae cnm ordine ad existentiam tunc recipicndam, ut expli- cuimus loco cit. et in eadem disp. dub. 3, | 5, et tradunt Gomplutenstes ubi supra. 5. Ex quibus omnibus facile colligitur veritas, et intelligentia resolutionis D. Thom. in secundo articulo, ubi statuit Dei Filium assumpsisse animam mediante spi- ritu, sive mente. Quam etiam propositio- nem docent Sexta Synodus act. 18. D. Aug. lib. de agon. Ghrist. c. 18. D. Da- masc. lib. 3 de fide c. 6, et alii Patres. Videnturque hoc loquendi modo usi ad refellendum errorem Appollinaris asseren- tis Verbum unitum fuisse carni loco men- tis, et pro ista supplevisse, ut constat ex D. Th. q. praeced. art. 4, et ex his, quae in observat. ad articulos illius quaest. dixi- mus num. 9. Potest autem mentis nomine significari velintellectus, qui est potenda proxima intelligendi, et verum accidens a substantia animae realiter diversum juxta doctrinam I). Thom. 1 p. quaest. 77, art. 1, vel potest menlis nomine siguiucari ipsa animae substantia. Quippe anima dupliciter valet considerari : primo ut praestat gra- dum vegetandi, aut sentiendi, et sic voca- tur anima : vel quatenus praestat gradum intelligendi, et sic dicitur mens. Unde du- bium oritur, quid D. Tho. nomine mentis intellexerit, an intellectum, qui est facul- tas proxima intelligendi ; an vero ipsam animae substantiam, prout praestat gradum intelligendi. Et primum illud placet Gaje- tano, qui propterea ita explicat S. Docto- rem, ut docuerit Verbum assumpsisse ani- mam, id est, potentias sensitivas per mentem, hoc est, per potentias intellec- tivas . Sed nobis probabilius videtur oppositum. Primo, et praecipue, quia D. Thom. pro eodem usurpat mentem, et spiritum, ut li- Alia D.Thom. asseriio. Scxta Synodus. d. Au- gust. D. Da- masc. D.Thoni. Explica- tur propria D.Thom. senten- tia. DE INCARNATIONE. qnet ox titulo articuli. Licct autem mentis nomine aliquando signiiicetur * potentia proxime intellectiva ; nihilominus spiritus vocabulurn non applicari solet huic poten- tiie, sed substantiae animse, prout illam ra- dicat. Ergo sicut spiritus, ita etiam mentis nomine signilicavit D. Thom. ipsam subs- tantiam animaj prout intellectiva?. Estque acceptio hcec frequentior in scriptura, et F A(1 Patribus : nam ad Ephes. 4 (quem locum ' allegat D. Thom. in corp. art.) dicitur : Benovamini spiritu meniis vestrse. Et Pa- tres pro eodem accipiunt, ac si diceret : Renovamini in eo spiritu, qui est mens, i). Au- et anima vestra, ut explicat D. August. lib. 14 de Trinit. capit. 16, et alii. Se- cundo, quia intellectus, sive facultas proxima intelligendi nequit proprie lo- quendo assumi , ut ostendimus disp. 9, dub. 5; cum ergo D. Thom. resolvat ani- mam fuisse assumptam mediante spiritu, sive mente, ita quod ipsa mens fuerit as- sumpta ; sequitur, quod mentis nomine non signihcaverit potentiam intellectivam accidentalem, sed ipsam animae substan- tiam, ut prsestat gradum intellectivum. Tertio quia in hoo sensu optime intelligun- tur quae tradit D. Thom. in corp. articul. ut liquet ex illis verbis : Non enim anima est assumptibilis secundum congruiiatem, nisi per hoc, quod est capax Dei ad imagi- nem ejus existens : quod est secundum men- tem, quse spiritus diciiur, secundum illud Ephes. 4 : Renovamini spiritu mentis vestrse. Gertum quippe est, quod esse capacem Dei, et ad imaginem ejus existere, non convenit primo, et principaliter particulari animae potentiaa, cujusmodi est intellectus; sed multo magis ipsi animse substantise, qua- tenus presstat gradum intellectivum, et ra- dicat facultates rationales. Ultimo, quia D. D.Them. Thom. in aliis locis ubi hanc difficultatem versat, nomine mentis non intelligitpoten- tiani proximam, sed animae substantiam. Unde in 3, dist. 2, qusest. 2, art. 1, quses- tiunc. 2 ad 2, inquit : Quamvis spiritus, id est, mens non differat ab anima per es- sentiam, nisi mens dicatur potentia animse, quse quodammodo ab anima per essentiam differt, sicut proprietas a subjecto ; iamen anima non ex hoc, quod est anima, assump- tibilis est modo prsedicto, sed ex hoc, quod mentem habet. Et in eodem scripto, et dist. ad Annibald. quiestione unica, anicul. 3 ad 2, ait : Spiriius diciiur suprema pars animse, ut mens, quse est imaginis subjectum : et isto spiritu utitur anima ut medio uniri Deo. Quod si S. Doclor in responsionibus ad Taciiaj argumcnta hujus articuli magis significare °bjec- videtur mtellectum potentiam proximam, occurri- et Cajetani expositioni favere ; non ideo est lur- quia intendat intellectum solitarie accep- tuin fuisse medium assumptionis ; sed quia inteliectus est ratio per quam anima ut il- lum actu habens, distinguitur a se ipsa, ut habente alias potentias inferiores. Cum enim in ipsa anima) substantia secundum se accepta non sit invenire distinctionem realem, ut sub expressione mentis preece- deret se ipsam sub expressione animee ac- ceptam ; opus fuit recurrere ad eandem animam ut associatam suis facultatibus proximis, quo pacto anima ut habens in- tellectum distinguitur realiter a se ipsa, quatenus habet sensus. Et si Gajetanushoc intendat, non dissentimus. In hoc igitur sensu procedit resolutio Firma- D. Tho. et facile probatur ex dictis pro D ^ priecedenti : nam ideo verum est carnem rvsoiu-' assumi ad Deum mediante anima, quia tio* anima magis accedit ad Dei dignitatem, et carnem in specie constituit ut con- gruentius assumatur : sed etiam pars superior animse secundum quam dicitur mens, et spiritus, magis accedit ad Dei perfectionem, quam pars inferior ejusdem animae, secundum quam vocatur anima, et forma : et rursus anima habet esse congrue assumptibilem non ex eo, quod anima, et forma est, sed quia est mens, et spiritus : ergo sicut dicitur Dei Filium assumpsisse carnem mediante anima; sic etiam proportionabiliter dicendum est, quod assumpserit animam mediante mente, et spiritu. — Quod confirmari, et magis explicari potest ex his, quae tradit D. Thom. loco citato ex 4 sent. D.Tlnm. in argumentis Sed contra, quoe propria sunt, ubi ait : Ea, quse sunt distantia, per aliquid utrique proximum conjunguntur : sed spiritus proximus est Deo per simili- tudinem imaginis, quia et ipse Deus spi- ritus est, ut dicitur Joan. 4 ; similiter etiam cum anima convenit in hoc, quod pars qusedam animse est : ergo Deus animam mediante spiritu assumpsit. Prxterea sicut anima corpore, ila aliis partibus animse spiriius superior est : sed Deus assumpsit corpus mediante anima : ergo eadem ra- tione assumpsit animam medianle spiritu. 7. Sed objicies primo : nam ut aniina Dapu-.x Deo uniretur mediante mente, vel spiritu, 0bJ°cll0« deberet realiter distingui a mente , et spiritu : sed ab eis realiter non differt; cum QUiESTIO VI. 289 cum sint eadem essentia : (praesertim si mens, et spiritus accipiantur pro substan- tia, et non pro potentiis, ut supra ex- plicuimus ) : ergo veriiicari non valet, quod anima fuerit Deo unita media mente, vel spiritu. Major probatur : tum quia idem non cadit medium inter se ipsum, et aliud, cum sit extremum non distans, aut differens a se ipso, ut ex terminis liquet. Tum etiam quia illud, mediante quo aliud unitur, est prius eo secundum ordinem naturse, exercetque aliquam cau- salitatem : sicut e converso, quod unitur, habet dependentiam a medio : sed ordo nalurae, causalitas, et dependentia salvari non possunt absque distinctione reali eo- rum, inter quse illa reperiuntur : ergo ut anima Deo uniretur mediante spintu, aut mente, deberet a mente, et spiritu realiter distingui. Secundo oppones contra propositionem, qua D. Thom. probat resolutionem utriusque articuli, quia stat bene, quod Deus uniatur creaturis per essentiam, potentiam, et prsesentiam abs- que ullo medio ; ergo pariter potest uniri hypostatice carni non mediante anima, et potest huic uniri non mediante spi- ritu : corruitque illud principium, quod extrema distantia nequeunt congrue uniri nisi per medium utrique proximum. Diiuitur Ad primam obiectionem responderi potest, quod cum D. Thom. et alii Pa- tres, et Theoiogi docent animam fuisse Deo unitam mediante spiritu, non inten- dunt constituere ordinem realem, et rea- lem causalitatem inter illa duo; sed so- ium ordinem, et causalitatem virtuaiiter, sive sequivalenter tales. Licet enimanima, et spiritus sint realiter idem, important nihilominus gradus, aut rationes virtua- liter differentes : quia anima dicit suam essentiam secundum gradum vegetativum, et sensitivum ; spiritus vero dicit eandem essentiam secundum gradum intellecti- vum : qui gradus virtualiter differunt. Habet autem anima, quod sit congiue assumptibilis non a gradu vegatativo, aut sensitivo, sed a gradu intellectivo. Unde dicitur esse assumptibilis congrue ratione hujus gradus, secundum quem vocatur spiritus. Sicut si dicamus hoc individuum habere esse hominem non ab anima ut sensitiva est, sed ab anima, ut est ra- tionalis : ad quod non requiritur dis- tinctio realis inter eos gradus ; sed suflicit virtualis, sive sequivalens, ut ex se liquet, Unde non obsunt majoris probationes : Salmant. Gurs. theolog. tom. XIV. quia non constituimus juxta hanc res- ponsionem ordinem , aut causalitatem reales, ad quas fatemur realem distinctio- nem requiri; sed solum ordinem , et causalitatem virtualiter tales, pro quibus distinctio virtualis sufficit. Potestque id magis explicari exemplo : nam gradus vegetativus non conjungitur gradui ra- tionali, nisi mediante gradu sensitivo : et ita communiter loquimur signiiicantes aliquem ordinem inter tales gradus : et tamen inter ea extrema, et medium non datur distinctio realis, sed virtualis. Ea- dem ergo sufficit inter animam , et spiri- tum, ut anima dicatur mediante spiritu Deo uniri. — Sed respondetur secundo, Addiiio, quod in discursu D. Thom. anima ac- cipitur pro substantia ipsius, non tamen nude sumpta, sed ut conjuncta potentiis vegetativis, et sensitivis : et similiter spiritus, vel mens sumitur pro substantia anima3 non nude accepta, sed ut asso- ciata potentiis rationalibus : quo pacto sicut inter prsedictas potentias reperitur realis ordo, et distinctio ; sic etiam ea- rum ratione reperitur inter animam, et spiritum, ut eas concernunt : unde veri- ficari potest, quod anima assumpta fuerit mediante spiritu; et quod hic fuerit animse congruentise ratio, ut assumeretur, ut supra jam diximus num. 5, in fine. Secundam objectionem optime diluit Scnten- D. Thom. art. 1 ad 4, his verbis : Dicen- §^yx dum quod duplex ordo considerari potest inler creaturam, et Deum. Unus quidem, se- cundum quod creaturse causantur a Deo, et dependent ab ipso sicut a principio sui esse. Et sic propter infinitatem suse virtutis Deus immediate atiingit quamlibet rem causando, et conservando. Et ad hoc pertinet, quod Deus immediate est in omnibus per essentiam, prx- sentiam, et potentiam. Alius autem ordo est secundum quem reducuntur in Deum sicut in ftnem. Et quantum ad hoc ijivenitur me- dium inter creaturam, et Deum : quia infe- riores creaturx reducuntur in Deum per superiores, ut dicit Dionys. inlib. cozlest. hie- rarch. Et ad hunc ordinem pertinet assump- tio humanse naturs a Verbo Dei, quod est ter- minus assumplionis . Et ideo per animam unitur carni. Et similiter eadem ratione per spiritum, sive mentem unitur anima?. Itaque si in unione creaturarum cum Deo attendatur ordo ex parte Dei, nulium ex hac parte requiritur medium : quia Deus ratione sme infinitoe actualitatis est in ul- tima, ut sicdicamus, dispositione. ut unia- 19 290 DE LNCARNATIO tur, et ratione infmitae virtatis siue potest illi fieri prtesens. Si autcm in praedicta unione attendatur ordo ex parte creatura- rum, necessarium est aliquod medium : quia creaturae ob imperfectiunem suam val- de distant a Deo : et ideo imperfectiores debent ad ipsum per magis perfecLas appro- ximari, utei uniantur. Ex qua radice pro- venit, quod ut Verbum, et humaniias hy- postatice uniantur, non requiratur unio ex parteDei; requiratur autem expartehuma- nitatis, ut diximus disp. 4, num. 31. Et ex eadem oritur, quod utintellectuscreatus, et essentia divina uniantur in esse iatelligibili ; nulla ex parte Dei desideretur species me- dians, qua fiat intelligibilis ; et tamen ex parte intellectus necessarium sit lumen giorke quo fiat proxime potens Deum in- telbgere, ut diximus tract. 2, disp. 2, dub. 4, et disp. 4, dub 4. Sic igitur ad unionem hypostaticam nullum requiritur medium, quod se teneat ex parte Dei assumentis ; requiritur autem mediunise tenens ex parte creatune assumptae. ARTIGULUS 111. Utrum unima a Dei Filio prius fueril assumpta, quam caro. Ad tertium sic proceJitur. Videtur, quod anima Christi fuerit prius assumpta a Verbo, quam cro. Filius enim Dci assumpsit carnem mediante anima, ut dictum est : sed pnus pervenitur ad medium, quam ad extremum : ergo Filius Dei assumpsit prius animam, quam corpus. Praeterea, Anima Chrisii e»t dignior Angelis : secun- dum illul Psal. 96 : Adorate eum omnes angeli ejii : sed Angeli creati sunt a principio, ut in pr;mo habitum est : ergo et anima Christi, quae non fust ante creaia, quam assumpta : dicit enim Damasc. in 3 lib. cap. 2 quod nunquam neque anima, neque corpus Christi pro- priam habuerunt hyposta-im : ergo videtur quod antma fuerit anfe assumpta, quam caro, quae est concepta in utero Virginis. Praeterea, Joan. 1 dicitur, viiimus eum plenura gra- liae, et veritaiis : et postea subditur, quod de plenUudine ejus nos omnes accepimus, id est, omnes fideles quocura- quetempore: ut Cury.-ost. exponit. Hocautem non esset, nisi anima Christi habuisset plenitudinera gratiae, et verita- tisauteomnessanctos, qui fueruntaboriginemundi : quia causa non est pos eriorcausato. Cum igitur plenitudo gra- tise, et veritatis fuerii in aninia Chrisli ex unione ad Ver- bura, secundum illud, quod ibidera dicitur : Vidimus glo- riam ejus quasi unigeniti a Patre, plenum graiiae, et verii.atis : consequens videtur, quod a principio mundi aniuia Christi fuerit a Verbo Dei assumpta. Red eontra est, quod Daniasc. Cicit in 4 lib. cap. 6 : Non, ut quiuam mcntiuntur, ante eam, qurc est ex Virgme Iucaruationera inteflectas esi unitus Deo Verbo et ex tunc vo<-atus e-t Ohristus. Respondeo diccndum, quod Origeres posuit in suo Periarohon, oranes animas a priticipio faisse creatas, in- ter quas etiara posuit animam Cliri s ti creaum. Sei hoc quidcin est inconveniens, si ponatur quod fuerittunc creata, sed non stalim Verbo unita : quia se- queretur, quo.d anima illa aliquando habuisset proi riau sub-istcntiam sine Vcrbo : et sic cum fuis-et a Verbo assutnpta, vel non esset facta unio secundum subsis- tentiaro, vel corrupta fuisset subsistentia animte praeexis- tens. Similiter etiam est inconveniens, si ponatur, quod aniraa illa fuerit a principio Verbo unita, et postmodura in utero Virginis incarnata : quia sic ejus anima videre- tur eS86 iioii ejusileiu n.ilm.r cum no-tris : qu;e limul creantur, dum corporibus iofundontur. Unde Leo Papa dicit itt epis. ad Ju iuiiiim, qood non alterius nalur.e eral caro ejus, quamnostra : nec alia illi, quam caeterii bominibus ■mma cst a principiu inspirata. Ad primiim ergo diccinluui, qood sicut sui.ra dictura estanima Cbristi dicitur esse medium in unione carnia ad Verbuni secundum ordinem naturx : nou autem oportet ei boc, quod fuer.t medion ex ordine (emporis. Ad sccondum dicendum, qood sicut Leo Papa in t epistola dicit, aniroa Christi exccllit noslras aoimas non diversitate geoeris, sed soblimitatc viriutis : est enim ejusdem generis cum no6lris auimabus, sed excellil etiam Angeios secundum plenitudinem aratiae, et veritatis. dus autera ereationis respoodet animae s^cundum proprie- tatem sni generis : ex quo habet, com sit corporis forma, ut creatur simul, dura rorpori infunditur, et unitur. Quod noo compeiit Angclis, qui sunt substantiaj omnioo a corporibus absolutie. Ad tertium dicendura, quod de plenitudine Christi omnes bominesfccipiunt secundiiiu lidein, i|iiara habentin ipsnoi : diciturenim Rom. 3, quod justitia Dei estper lidem .1 -n Christi in omnes, et super omnes qui cretlunt io ipsum. Sicut autem nos in ipsum crcdimus ut jara natum : ita antiqui creJiderunt iu ipsum ut in nasciturom : habentes enim enndem spiritum iidei credimus : ut dicilur secunda^ ad Corintii. 4. Habet auteni lides, qu» est in Christum, yirtutem justilicandi ex proposito sralix' Dei : secundum illud Rom. i ei qui non operatur, ccedenii autera iu enm, qoi justilicat impium, fides reputatur ad justitiam secun- dum propositum gratia: Dei. Unde quia boc propositum est a)ternum, nihil prohibet per liiJem Jesu Christi aliquos justilicari, etiain antequara ejus anima esset plena gra- tia, et veritate. Gonclusio est negativa. ARTICULUS IV. Ulrum caro Christi fierit prius a Ycrbo atsumpla, quim animtc unita . Ad quartura sic proceditur. Videtur, quod caro Christi fuerit prius a Verbo assumpta, quara animac unita. Dicit enim August. inlib. delidead Petr. Firmissirae tene, et nullatenus dubites, n m carnem Christi sine di- vinitate coitceptum in utero Virgiuis, priusquam suscipe- retur a Verbo : sedcaro Christi vid-tur prius fuisse con- cepta, quam anima) rationali unita : quia raateria. vel di^posilio p.ior est io via generationi«, quam forma coraplctiva : ergo prius fuit caro Christi assumpta, quara animaa unita. Praeterea, sic t a:iima est pars natorae humanaj, ita et corpus : sed anima humana non habuit aliud principium sui esse in Christo, quara in aliis hominibus, ut patet ex auctoritate Leoms Papa) s'/pra inducta : ergo videtur, quod nec corj-us Christi aliter hao -ent prineipium es- seodi, quara m nobis. Sed in nobis ante concipitur tara, quam -dveniat anima rationahs; ergo etiam tta fuit in Ci risto. Et sic caro prius fuit a Verbo assumpta, quam animas unita. Praeterea, ^icut dicitur in lib. de causis, causa piiraa plus inlluit in causatum : et prius uuitur (i,quam causa secunda : sed anima Christi comparaiur ad Verbum, sicut causa sccunda ad primam : prius ergo Verbum est unitum carni, quam anima. Sed contra est, quod Damasc. dicit in lib. 3 oit. fid. cap. 2, simul Dei verbi caro, simul caro animata, rationa- lis, et intellectudlis. Non ergo unio Verbi ad carnem, pnccessit unionem ad aniraam. Resjionieo diiendum, quod caro humana rst assumpti- bilis a Verbo -ecundura ordiaew, quem habet ad animam rationalem, sicut ^d propriam formam. Hunc autera ordi- neni non habet antequam anima rationalis ei ailveniat : quia simul dura aliqua materia fit p*opria alicujus forraae, recipitiilam forraaui : unde in eodem iusta^ti terminatur alteratio, inquo introducitur forma substanti lis. Et inde est, quod caro non debuit ante aisumi, quam esset caro humana , quod factum est onima rationali adve- niente. Sicut igitur anima non est prius assumpta, quam caro, quia contra natutam aniraa- est, ut prius sit, quam corpoii uniatur : ita caro nou debuit prius assumi, quam anima : quia non prius est caro humana, quara habeat animam rationalem. • Ad (/lYESTIO VI. 291 '. Lco. atres in 3 Ryno- ro. i.Tliom. Ad prJmum ergo dicendum, qtiod caro lmmana sortilur esse per animam. Et ideo ante adventum animae no;i est caro liiiiuaiia, sed potest cs^c dispositio ad carnem liu- manam ln couceptione tamen Cliri>!i, spii iius ^anctus, t|iii estage s influitae virtutis, simul et maieriam dispo- suit,etad perfeclum perduxjt. Ad secundum diceinluii), quod fonna .'ctu dat spccicm : materia autem quantum e-t de se, est in potcntia ad speciem. Et idco contra rationcm foruiae csset, quod prarxisUret u..tura: speciei, quio pcrlicitur per unioiicin eius ad materiam : non autem est contra naturam niate- n;e, quod prajexistat natuue spcciei Et idco dissimili- tmio, quae est inter irginem nostram , ct origincm Cliri > ti , secundum lioc, quod eaio nostra prins concipitur, quam animctur, non auiem caro Clnisti cst secundum illmt, quod p secedit naturae romplementutr, s icut et q; od nos coocipimur ex semine viri, non auiem Cinistus. Sed dilferentia, quie essst. 2, art. 2, lib. 4 contra gent. cap. 43 et 44, et alibi : quibus locis affirmat sic asseren- dum esse secundum fidem. Idemque com- muniter docont alii Patres, quos refert Suarez disp. -16, sect. 3, ex quibus D. Suarez. Fulgentius in lib. de Incarnat. cap. 3 D" ftu[" circa finem inquit : Nec caro sive Verbi Dei unitive potuit aliqualenus, nullius viil coitu seminata, in inlimo vulvse virginalis innasci. Non est igitur aliquod intervallum temporis xstimandum inter concepiaz carnis inilium, el concipiendse majestatis adven- tum. ARTICULUS V. Utrum tota humana ralura sil a^svmpta mcdianlibus jartibus. Ad primum sic proceditur. Videtur, quod Filius Dei assumpserit totam humanam naturam medi3ntibus parti- bus ejus. Dicit enim Augustinus in lib. de agon. Christ. quod invisibilis, et incommunicabilis verifas per spiritum animsm, et per animam corpus, et sic totum hominem assumpsit : sed spintus, anima, et corpus sunt partes totius hominis : ergo totuni assumpsit mediantibus par- tibus. Proeterea, ideo Filius Dei carnem assumpsit med'ante anima, quia anima est Deo similior, quam ^orpus : sed partes humame naturae, cum sint simpliciores, quam cor- pus, videntur es^e similiores Deo, qui est simplicissi- mus, quam totum • ergo assumpsit totum meciantibus partibus. Prscterea, totum resultat ex unione partium : sed unio inteiligitur ut terminus sssumptionis, partes autem pncin- telliguntur assumptioni : ergo assumpsit totum per par- tes. Sed contra est, quod Damasc. dicit in 3 lib. cap. 1G circa (inem, in Domino nostro Jesu Christo non partes partium intuemur, sed quae proxime componuntur, id est, deitatem, elhumanitatcm. Humanitas autem est quoddam totum, quod componitur ex anima, et corpore, i-irut^ex paitibus. Ergo Filius Dei assumpsit partes mediante tofo. Respondro dicendum, quod cum dicitur aliquid me- dium in assumptione lncarnationis, non designatur ordo temporis : quia i-imul facta est assumptio totius, et om- nium partium. Ostensum esl enim, quod simul anima, et corpus sunt ad invicem unita ad constituendam na:uram humanam in Verbo : designatur autem ibi ordo natura?.. unde per id quod est Mius in nalura, assumitur id quod est posterius. Est autem aliquid prius in natura duplici- ter : Uno modo ex parte agentis ; alio modo ex parte ma- teriae : ha3 enim duae causaa prajexi^tunt rei. Ex parte quidem agfntis est simpliciter primum iilud, quod \ rimo cadit in ejus intentione : sed secundum quid prius e.^t it- lud a quo incipit ejus operatio. Et hoc inco, quia intentio est prior operatione. Ex parie vero maferiasest primum i lud, quod prius existit in transmutatiene materiae. In incarnatione autfra oportet maxime attendere ordinem, qui est ex parte agentis : quia ut August. dicit in epist. ad Volusianum, in talibus rcbus tota ratio facti est potentia facientis. MTnifestum autem est, qucd seeundnm intt ntio- nem facientis prius f st coniplctuni, quam incompletum, et ]>t r consequens totum, quam partes. Et ideo dicendum cst, quod Verbum Dri assumpnt p»rtes humanae natnrae me- diante toto : ^icut enim assumpst cnrpus propter ordi- nem, quem habet ad animam rationaleni, ita assumpsit corpus, et piiimam, propter ordineni qi.em habd ad huiua- nam naturam. Ad prinmm ergo dicendum, ouod ex vcibis illis nihil aliud datur intclligi, niti quod Verbum, assumendo par- 296 DE INGARNATIONK. tos humane natuna, assumpsit toiam bumanam naturam, el sic assumptio partium est prior in via operationis, intellectu oon tempore. Afsnmptio autem naturae estprior in via intentioms : quod esl esse prius simpliciter, ut dic- tiiM est. Ad seeundum dicendum, quod Deus ita est simplcx, quod etiam est perfectissiraus : et*ideototum est magis simile Deo, quam partes in quautura cst perfectius. Ad tertium dicendum, quod uitio personalis est,ad quam lerminatur assumptio . non autem unio natura, quac re- sullat cx conjunclione partium. Prima conclusio : Verbum Dei assumpsit par- tcs humanre naturso mediante toto. Secunda conclusio : in resp. ad 1. Assumplio tolius fuit prior ordine intentio- nis quam assumptio partium : sed istarum assumptio fuit prior ordine executionis, quam assumplio tolius. Termini, et distinctiones, quibus ntitur D. Thom. ut difficultatem resolvat, satis innotescunt ex dictis in comment. ad 1 et 2 art. n. 1. Veriiatem autem conclusio- num discutiemus disp. seq. exposcunt enim speciale examen ob majorem in hoc art. quam in prsecedentibus occurrentem difficultatem. — Tn ultimo autem art. in- quirit D. Thom. : Utrum humana natura sit assumpia medianie gratia. Sed de hac difti- cultate jam egimus supra in comment. ad art. 10, qusest. 2, ubi inquirit S. Doctor ; Ulrum unio duarum naturarum in Christo sil facla per gratiam : et fusius disp. 6, dub. 1 et 2, quibus locis explicuimus, quid intenderit D. Thom. in utroque ar- ticulo, illorumque assertiones defendimus. Unde opus non est litteram hujus articuli transcribere, nec occurrit aliquid adnotan- dum. DISPUTATIO XI. De ordine assumptorum. Postquam D. Thom. in qusest. 5, agit de his, quse Verbum assumpsit natura vi- delicet humana, et ejus partibus ; statim, ut optima methodus postulabat, q. 6 seq. attendit ad ordinem, quem praedicta ha- buerunt in sua assumptione. Qui ordo considerari potest vel conferendo partem cum parte, vel comparando partes cum to- to. Et quod ad primam comparationem at- tinet, satis explicatam reliquimus in com- mentariis ad quatuor primos articulos. Sed quod attinet ad secundam, quam D. Thom. proponit art. 5, majus negotium affert cui diversimode incumbunt Theolo- gi : quocirca debet discuti speciali dubio, quod subjicimus. DUBIUM UNIGUM An parles humanitaiis prius fuerint as- sumpise, ut quod, quam humanitas. Aliter hanc difficultatem proponit D. Expliet- Thom. in hoc art. 5, scilicet : Utrum toia .,i(}. humanilas sit assumpta mediantibus par- libus : sed sensus in idem redit : quia par- tes non potuerunt mediare in assumptione totius, quin prius fuerint assumptae : me- dium enim importat ordinem prioris com- parative ad extremum assumptum, ut S. Doctor observavit art. 1. Aliter etiam hoc dubium alii repraesentant inquirendo : An parles prius fuerint a Verbo assumpise, quam inter se unitse in ordine ad constituendum humanitatem. Sed eandem difficultatem brevius offert titulus a nobis propositus : quia nequeunt partes assumi ut quod pro priori ad humanitatem, quin assumantur per se quasi divisim, et pro priori ad unio- nem inter se, qua formaliter humanitatem constituunt. Prioritatem autem, de qua agimus, supponimus esse solius naturae, non autem temporis, ut observat etiam D. Thom. in hoc art. illis verbis : Cum di- cilur aliquid medium in assumptione Incar- nationis, non designalur ordo temporis : quia simul facta est assumptio tolius, et omnium parlium. Quod jam ostenderat in art. 3 et 4, et explicuimus in Gomment. ad eosdem. Licet autem plura circa propositam diffi- cultatem occurrant, quibus possent diversa dubia adaptari; sunt tamen aieo connexa, ut facile disjungi non valeant : unde con- gruentius censuimus illa sub hoc dubio (quod subinde erit in hac disp. unicum); comprehendere. Oportet tamen ea praemit- tere, quse faciliora sunt in quibus ut plu- rimum Theologi conveniunt. §i. Observationes prxambulz ad principalem difficultatem. 1. Primo loco observandum est quod Senten- praesenti difficultati aditum proecludere ten- D l'a d- tavit Durandus in 3, dist. 2, q. 2, negans omnem ordinem realem temporis, aut na- turae inter partes humanitatis, et huma- nitatem in ordine ad terminandum as- sumptionem ; et solum admittens aliquem ordinem rationis, aut dignitatis in eo fun- datum, quod respectu finis Incarnationis, qui DISP. XI, DIIB. UNIC. 297 Refelli- tur. qui fuit hominum rodcmptio, magis condu- xit natura totalis, quam ejus partes, et in- ter has anima pra? corpore. Fundamentum autem ejus ad illud primum est : tum quod unica fuit actio assumptiva ; unde respectu ejus, et terminorum, quos attigit, non potest designari ordo realis. Tum quia par- tes simul sumptoo non distinguuntur realiter a toto : sed ad ordinem realem prioris, et posterioris inter aliqua extrema necessaria est realis eorum distinctio : ergo dici non potest , quod partes humanitatis fuerint realiter priores in assumi, quam tota hu- manitas; aut e converso : sed magis fateri oportet, quod Verbum simul tempore, et natura assumendo partes assumpsit totum, et assumendo totum assumpsit partes : sunt enim ha3C comparationis extrema realiter idem. Quam opinionem tenere etiamvide- tur Scolus eadem dist. et quaast. Sed communis caeterorum Theologorum sententia hujusmodi comparationem ad- mittit, et ea supposita investigat ordinem natune inter ipsius extrema. Et ita aperte D.Thom. supponit D. Thom. in hoc art. 5, ubi excluso ordine temporis subdit : Designa- tur aulem ibi ordo naturx : unde per id, guod est prius in natura, assumitur id, quod cst posterius. Est autem aliquid prius in na- tura dupliciter : uno modo ex parle agentxs, alio modo ex parte materisc, etc. Nec ad re- fellendam sententiam Durandi (quae ex infra dicendisa fortiori confutabitur), opus alio medio habemus in proesenti, quam diruere ipsius motiva, ostendendo, quam nihil probent. Nam in primis, quod aliqua attingantur per unicam indivisibilem ac- tionem; minime impedit, quod illa obser- vent ordinem prioris , et posterioris in attingentia passiva. Una quippe actio at- tingit essentiam rei, et ejus proprietates : et tamen secundum ordinem naturae prius attingitur illa, quam istse. Una etiam est actio, quae ultimo disponit subjectum , et introducit formam : quo non obstante accidentia sunt priora in genere causse dis- positivae, quam forma; e contra vero forma in genere causee formalis, et finalis prior est dispositionibus. Praeterea eadem actio educitformam materialem, et generat com- positum : et nihilominus forma est prior composito in genere causse formalis; istud vero est prius, quam illa in genere causee finalis. Aliaque vulgaria exempla in Phi- losophia occurrunt, qua3 satis declarant ea, qua3 unica actione attinguntur, posse ob- servare ordinem naturee tam inter se quam comparative ad actionem. Quod igitur tota liumanitas, et ejus partes assumantur unica actione ; minime excludit, quod obsorvare potuerint ordinem naturae secundum prius, et posterius, ita quod aliquid fuerit prius assumptum, et ratio ut assumerentur alia. — Non plus urget secundum motivum : quia licet partes unitae, et collective sumptre sub una complexione non distinguantur a toto, ut cum communi Philosophorum sententia probant N. Gomplut. abbrev. in lib. Physic. disp. 6, q. 4, nihilominus ea^dem partes divisive accepta3 et prout earum quselibet in suo genere exercet erga totum suam causalitatem vel materialem, vel formalem; differunt realiter a toto : aJias non essent vera ejus causa, de cujus ratione est ab effectu distingui, ut in eis- dem causis intrinsecis probant prredicti Patres ibidem disp. 9, q. 3. Et in hoc sensu potest dari verus realis ordo naturaB inter partes, et humanitatem, quam constituunt. Et in eodem sensu rationabiliter inquiritur, an prius assumptaB fuerint, quam illa, aut e converso. Potestque hujusmodi distinctio praedic- tum ordmem fundans, aut saltem permit- tens magis declarari : quia si sumamus quamlibet illarum partium seorsim, v. g. animam rationalem ; certum est a toto dis- tingui, et ad ipsum pnesupponi; cum iilud resultet ex partibus. Unde merito inquiri potest, utrum anima fuerit prius a Verbo assumpta, quam humanitas. Idemque ap- paret in carne, seu materia seorsim sumpta, ut ex se facile constat. Deinde si compare- mus materiam, et formam simul ex parte unius extremi; certum est a toto distin- gui : quia ita sumi valent non includendo unionem inter se : totum autem licet non distinguatur a partibus simul sumptis, et unitis, differt tamen ab eis, si non inclu- dant unionem, quam totum necessario im- portant. Quocirca dubitari jure valet, an pra^dictaa partes, prius natura. quam fuerint inter se unita3, et naturam totalem consti- tuerint, assumpta sint a Verbo; atque ideo verificetur naturam humanam assumptam fuisse mediantibus partibus, ut D. Thom. inquirit; et subinde partes humanitatis prius assumptas fuisse, quam ipsam, ut nos proposuimus. Minime igitur ex defectu distinctionis impediri debet, quod hujus- modi comparationes versemus. 2. Hoc itaque scrupulo dispulso, pro dubii resolutione recolendas sunt ilhe dis- tinctiones, quas prremisimus in comment. N. Cora- plut. Declara- tur coramu- nis supposi- tio. Distinc- tiones obser- vandse. 298 DE INOARNATIONE, Ordine intpmio nis piius assumi- tur nalura. ad duos priores art. n. 1, ubi observavi* mus praecedentinm, do qua agimus posse attendi vol secundum onlinem intentionis, et in genere CauBffi iinalis, vel secundum ordinem executionis, qui diversa causarum genera amploctitur. Rursus medium as- sumptionis, sive quo medinnte aliquid assumitur, esse duplex nempe quod, et quo. Medium quod dicitur, quod ita est ratio assumendi aliud, ut simul sit res vere as- sumpta, et participans proprium efTectum formae, aut termini assumentis. Medium autem quo illud vocatur, quod licet in se non assumatur, est tamen ratio assumen- di aliud, quatenus illud in aliquo causae genere constituit assumptibiie, ut ibidem exemplis declaravimus. His praenotatis, supponendum est primo, quod ordine intentionis prius assumpta fuit tota natura, quam ejus partes tum ut quod, quam ut quo : et consequenter quod attendendo ad prsedictum ordinem partes sunt assumptge mediante toto. Sic plane D.Thom. docet jj. Thom. in hoc art. 5, in corp. ubi ait : Manifestum est, quod secundum in.ten- tionem facientis prius est complelum, quam incompletum, el per consequens totum, quam partes. Et similia habet in resp. ad 1. Id- que docent communiter Theologi : nec in hoc sensu credimus ab eorum sententia dissensurum Durandum, qui fatetur ad fi- nem Incarnationis magis conduxisse totam naturam, quam ejus partes. Probatur au- tem ratione D. Thom. quia illud est pri- marium, et immediatum assumptum or- dine intentionis, quod primario terminavit intentionem assumentis : sed humanitas primario terminavit intentionem assumen- tis : ergo humanitas fuir, primarium, et immediatun» assumptum ordine intentio- nis. Minor liquet : nam Deus primario in~ tendifc in hoc mysterio fieri hominem : id autem habuit non a partibus, sed a tota humanitate : ergo humanitas terminavit primario intentionem assumentis. Decla- raiur hoc amplius : nam iilud' est prima- rium, et immediatum assumptum ordine intentionis, quod assumitur ratione sui, et alia assumuntur propter ipsum : siquidem primarium ordine intentionis coincidit cum fine, de cujus rattone est appeti propter se, et alia ratione ipsius : sed in assumptione humanitatis, et partium ejus ita haec com- parantur, quod humanitas assumitur prop- ter se , partes autem ejus assumuntur propter ipsam : nec enim imaginandum est humanitatem assumptam fuisse , ut ! nssumeretur anima, vol iunteria : sod e j convcrso animam, et matoriarn assumptas fuisso, quia sunt partos humanitatis : Q83C igitur fuit primarium, ofc immediatum ns- sumptum ordme intentionis. Quae ratio convincit , et fuisse medium quod, sive rem in prrjedicto ordine immodiate assump- tam^ et simul medium quo, sive rationom in tali ordine, ut assumorentur partos. Unde attondendo ad ordinom hujusmo li fat ' qusest. 2 fere per totam, et pruicipuc num. 29. Denique (et quod caput est) , materia prima non in alio caus.e genere pnesup- ponitur ad naturam totalem, nisi in ge- nere causa) materialis receptivae per mo- dum purae potentise : sed ut ita causet, non indiget existentia aut subsistentia se tenentibus ex parte ipsius; siquidem non recipit, quatenus habet esse in actu, sed potius quatenus est pura potentia ad esse in actu : ergo materia pro i lo priori, pro quo supponitur ad naturam totalem, nullam habet, explicative subsistentiam aut exis- tentiam. Coofir- i% Confrrmatur, et explicatur piimo : nam repugnat materiam comparari per modum partis potentialis ad uaturam to- talem, et ad iilam prsesupponi subsisten- tem, et existentem : sed materia prima non aliter comparatur ad naturam totalem quam per modum partis potentialis : ergo repugnat, quod ad naturam totalem prse- supponatur ut subsistens, et existens. Consequentia patet. Kt minor est certa : quoniam materia prima non aliter compo- nit naturam totalem, quam recipiendo in se formam substantialem : quod est com- parari per modum potentice receptivse , sive partis potentialis. Major autem osien- ditur : quia materia prima nequit esse pars potentialis compositr, nisi sit in po- tentia ad primum actum substantialem, qui est forma communicans ipsi speciem : sed repugnat, quod antecedenter ad hujus- modi primum actum habeat actus secun- rios, et ultimos praedicti ordinis substantia- lis, quales sunt subsistentia, et existentia : ergo repugnat comparari ad naturam to- talem per morlum partis potentialis, et quod ad illam prsesupponatur subsistens, N. Com- et existens. Yideantur N. Complut. in lib. plut' Physic. disp. 3, q. 4, num. 24. Coniir- Conirrmatur secundo, et explicatur am- matio 2. p^us . nam si materia prima pro priori ad naturam totaiem pnesupponeretur subsis- tens, et existens; pariter preesupponeretur subsistens . et existens pro priori ad for- mam substantialem : sed hoc implicat : ergo et illud. ftequela est manifesta : qura Adversarii non aliter probant materiam prsesupponi subsistentem et exislentem ad naturam totalem, nisi quia praesupponitur ut ejus causa, de cujus conceptu, ut ipsi putant, est esse existentem : sed etiam inateria cst causa forma: saltem ut unitffi : ergo praesupponeretur bubsistens, et eiis- tens antecedenter ad illam. Minor autem osienditur : quia implicat habere actum se- cundum absque actu primo : sed in ordine sub>tantiali materia est potentia, forma actus piimus, subsistentia vero et existen- tia ultimus actus, sive complementem : ergo implicat, quod materia pro priori ad iormam substantialem conjungatur cum actu subsistentia^, et existentia). Quo dis- cursu probant Complutens. disp. cit. q. 5, N. Com implicare, quod mat(jria prima existat sine l,,ul- forma. Potestque pra^dictus discursus magis explicari, et applicari pra^senti materiee in hunc rnodum : nam magis distant non so- lum in esse entis, sed etiam in esse unibi- lis materia, et subsistentia divina, quam materia, et existentia creata : siquidem distantia, quam istae habent in esse uni- bilium, fundatur in rnaxima potentialitate mateiiee, et magna actualitate existentiui creatae; qua actualitate minor non est ac- tualitas subsistentise divinse : sed implicat materiam conjungi existentiaB creata^, nisi mediante forma substantiali, ut praedrcti Patres cum communi Thomistarum sen- tentia eo loco probant : ergo pariter re- pugnat materiam conjungi subsistentiaj divinaB, nisi praedicta forma mediante : at- que ideo implicat, quod materia pro priori ad formam, et ad naturam totalem subsis- tat per subsistentiam divinam. Ad haec : optime intelligr, et freri po- coalir- test, quod materia componens humanita- malio 3 tem recipiat subsistentiam illius, fiatque per eam subsisteus ircet pro priori ad hu- manitatem ejusque subsistentiam nullo modo praesupponatur subsistens : ergo su - perfluum, et vanum est constituere, quod materia pro illo priori, quo ad humanita- tem praesupponitur fuerrt subsistens per subsistentiam vel propriam, vel divinam sibi immediate communieatam. Probatur antecedens : quia generaliter loquendo ad recipiendum aliquem effectum formalem sufiicit mera, et nuda potentia receptiva ad talem effectum ; et minime requiritur, quod ipse effectus, aut quid simile pra> supponatur in subjecto reciprente. Unde ut materia prima recipiat actum primum per formam substantralem ; non requiritur, quod preesupponatur in actu, sed magis, quod inpotentia. Et ut substantia corporea recipiat extensionem, et partes quantitati- vas, opus non est supponi substantialiter extensa, DI8P. XI, DUB. UNIC. 303 [. Com plut. Itimum pio asser- tione mo'i- vum. aarez extensa, et cum partibus entitativis; sed cum potentia ad haec recipienda, ut opti- me declarant N. Gomplut. in lib. de gene- lat. disp. 5, q. 1, a n. 7. Et denique ut ad rem praesentem proximius accedamus, u t matoria prima recipiat, aut participet illain subsistentiam, quam ipsi pro priori ad naturam totalem attribuunt Adversarii, opus non habet alia subsistentia, qua prse- supponatur subsistens ; alias procederemus in mfinitum : sed satis est, qaod pra3&up- ponatur entitas potentialis materiae primae cum capacitate recipiendi ad talem sub- sistentiam. Ergo pariter, ut participet sub- sistentiam naturae totalis, et fiat per illam subsistens , non est necessarium , quod supponatur subsistens per illam subsisten- tiam sibi propriam, aut appropriatam ; sed satis est, quoJ pro illo priori habeat, et explicet suam entitatem potentialem cum capacitate recipiendi subsistentiam me- diante natura totali, et dependenter ab illa. 8. Ultimo probatur conclusio nostra ab inconvenienii, quod ex contraria opinione infertur : nam si materia prima pro priori ad naturam totalem fuisset assumpta ad subsistentiam divinam, et per illam sub- sistens quod constituta esset ; fieri posset, quod subsistente materia per subsisten- tiam divinam, tota natura subsisteret per subsistentiam creatam : consequens est impossibile : ergo materia prima non fuit assumpta ad subsistentiam divinam, nec per illam habuit subsistere ut quod pro priori ad naturam totalem. Sequela osten- ditur : quia ideo Adversarii tradunt oppo- situm, quia censent subsistentiam materiae e^se distinctam a subsistentia naturse tota- lis, et independentem ab illa : sed his principiis suppositis, manifeste sequitur, non solum, quod materia prius fuerit as - sumpta, ut quod ad subsistentiam divinam antecedenter ad naturam totalem ; sed et;am, quod id contingere potuerit, licet natura totalis non assumeretur ad subsis- tentiam divinam; sed cum propria sibi na- turali, et totali subsistent'a relinqueretur : quippe prius, et distinclum non dependet ab eo, quod est po.>terius; sed salvari po- test, sive hoc, sive alio modo contingat. Unde Suarez disp. 4, sect. 3, consequen- ter ad sua principia concedit sequelam. Falsitas autem consequentis constat ex dictis disp. 9, dub. 4, ubi ostendimus im- plicare, quod aliqua pars actu existens in compo-:ito assumatur ad subsistentiam di- vinam, et quod totum non assumatur : nam ex una parte repugnat, quod pars existens in toto non subsistat per subsis- tentiam istius ; et ex alia parte repugnat, quod subsistat simul per subsistentiam creatam, et per subsistentiam divinam, ut ibi fusius expendimus, ubi responsiones confutavimus, quibus huic motivo posset occurri. § iii.- Siatuttur atia asseriio. 9. Dicendum est secundo, quod anima rationalis fuit prius assumpta ut quod, quam humanitas : et consequenter, quod natura totaiis fuerit as.-umpia mediante hujusmodi parte. Sic docent Alvarez dis- put. 30, concl. I. Cabrera in comment. ad articul. 5, numer. 16, Joannes a S. Thom. disp. 7, articul. 4, num. 7. Gonet disp. 10, art. 1, num. 8. N. Philipuus disput. 4, dub. 7. Gipullus queest. 6, arli- cul. 5, dub. 2, et 3. Joan. Prudent. disp. 1, dub. 4, sect. 3 in consectario. Gajetan. Suarez, et alii plures, quos dabimus num. 19. Et priusquam probemus assertionem, oportet illam breviter explicare : cum enim affirmamus animam rationalem prius as- sumptam fuisse ut quod, etc, per ly quod non significamus fuisse subsistentem per modum suppositi, compositi, aut personae : id quippe impossibde est, cum sit subs- tantia incompleta, et toti humanitati com- municabilis. Sed significamus, quod pro priori ad humanitatem fuerit res in se sub- sistens, sive cui divina subsistentia ordine executionis immediate communicata fuit : ita quod communicata anima corpori, ei- que unita (ex quibus resultavit humanitas) subsistentia animae derivata cum ipsa fuerit ad humanitatem et corpus. Et consequen- ter, quod licet ordine intentionis humani- tas fuerit primarium assumptibile, in quo quievit intentio assumentis, ut § 1 dictum est : nihilominus ordine executionis anima rationalis fuit assumptibile primarium, et res assumpta a qua incepit assumentis operatio. Quam difficultatem tetigimus , et ad hunc locum remisimus disp. 5, num. 31. Gonclusio ergo sic explicata est D. Au- gust. in lib. de agone Ghristiano cap. 18, cum seq. ubi docet : Invisibilis, et incom- mutabilis verilas per spiritum animam, el pcr animam corpui, ct sic totum hominem Secunda CGlielu- sio. Alvaiez. Cabrera. Joann a S Thom. Gonet. N. Phi- Iippus. Cipiil- lus. Joann. Prudent. Cajetan. Suartz. Prubatur ex D. August. ri D. Thom. 304 DE INCARNATIONE. Et i a- t oii e. assunijisil. Est etiam D. Thom. in hoc art. 5. in resp. ad 1, ubi ait : Dicendum, quod ex verbis illis (quffl relata sunt ex D. Au- gust.) nihil aliad dalar inteltigi, nisi quod Vefbum assumendo parles humanx naturx assumpsil tolam humanam naturam. Et sic a.ssttmptio partium estprior via operationis, intellectu, non lempore : assumpiio aulem naturm est prior in via inlentionis : quod est esse prius simpliciter ut diclum est. Qui- hus verbis significat, quod sicut ordine in- tentionis totum fuit primum assumptum quod : sic ordine executionis partes fuerunt primum assumptum quod : idque vel de omnihus partihus, vel ad minus de eorum aliqua verilicandum est. Gumque materia non fuerit assumpta ut quod, ut § praeced. ostensum est, sequitur animam fuisse pri- mum assumptum quod, sive rem assump- tam via executionis. Quod satis expressit D. Aug. illis verbis : Per animam corpus, et sic totum hominem assumpsit. Quse assertio non alio fundamento pro- handa est, quam illomet, quo num. 4 usi sumus ad ostendendum , quod materia prima non fuerit prius assumpta ut quod, quam humanitas : ex illo enim juxta qua- litatem materiye inferuntur contrarise as- sertiones. Probatur itaque in hunc mo- dum : nam anima rationalis prius subsistit ut quod per subsistentiam creatam, quam humanitas : ergo anima rationalis prius subsisiit ut quod per subsistentiam divi- nam, quam tota natura : ergo prius fuit as- sumpta ut quod, quam hujusmodi natura to- talis. Hsec secunda consequentia evidenter infertur ex prima : quoniam idem est in re, quod aliquid assumatur ut quod ad subsis- tendum per suhsistentiam divinam, et quod sit subsistens quod per divinam subsisten- tiam : atque ideo si anima rationalis prius ordine executionis fuit suhsistens ut quod, quam humanitas; sequitur, quod prius fuerit assumpta ut quod, quam pra)dicta natura. Prima vero consequentia facile ostenditur ex antecedenti : tum quia suh- sistentia divina subrogata fuit loco sub- sistentiae creaUe, cujus vices gessit : ergo si anima per subsistentiam creatam prius suhsistit, ut quod, quam humanitas ; se- quitur, quod similiter, priusquam huma- nitas subsistat per subsistentiam divinam. Tum etiam quia subsistentia divina eun- dem ordinem , modumque ohservavit in sui communicatione, quam observat sub- sistentia creata : nihil enim ohligat, ut circa hujusmodi communicationem consti- tuamus novum aliquod mlraculum, vel ex- traordinariam aliquam providentiam : ergo si in communicatiane suhsistnntiue creatae illc ordo, modusve ohservatur, quod suh- sistentia prius communicetur animue ut quod, et deinde toti natuice, et materiae ; dicendum est, quod eodem modo. ec ordine subsistentia divina fuerit animae, et toti naturoe communicata. Tum deniqne, quia ea raiione, et satis efficaci probavimus ma- teriam primam non prius fuisse suhsisten- tem ut quod per divinam suhsistentiam, quam fuerit tota humanitas; quia materia prima, servato naturali ordine, non prius suhsistit ut quod per subsistentiam crea- tam : ergo e converso, si servato naturali rerum ordine, anima rationalis prius sub- sistit ut quod, quam tota natura; sequitur, quod eodem modo, et ordine se habuerit ad suhsistentiam divinam ; atque ideo quod prius facta fuerit subsistens quod, quam humanitas. Antecedens vero, in quo poterat esse difficultas, probatur urgenter : quia omne, quod est per se subsistens, est subsistens quod, id est, res subsistens independenter tam a subjecto, quam a composito, ut ex ipsis terminis liquet : sed anima rationalis est forma per se subsistens, ut commu.ni- ter docent Theologi, et Philosophi, et recte probant N. Gomplut. abbrev. in lib. N. Com- de anima disp. 15, quaest. 1 et 2 ; ergo plut- anima rationalis est subsistens quod : atqui praeceditordine naturae humanitatem ; cum ex una parte sit ejus causa, et ex alia parte sit ab ea independens : ergo anima rationalis prius subsistit ut quod per sub- sistentiam creatam, quam humanitas. 10. Confirmatur : quia unumquodque R0bora- ita se hahet ad esse, se.u existere, sicut tur. ad subsistere : eo quod existere est actus rei subsistentis ; et subsistentia est ratio recipiendi existentiam, et vi- dimus disp. 8, dub. 1, § 4, et dub. 3, § 3 ; sed anima rationalis prius hahet exis- tentiam, quam humanitas : ergo pro priori ad humanitatem est subsistens quoi per subsistentiam createm. Csetera constant. Et minor prohatur primo ratione satis evi- denti : nam anima rationalis fit, prius- quam humanitas, et independenter ah illa : fit enim per veram creationem, quse ope- ratur independenter a subjecto, et compo- sito : sed omne iieri naturaliter loquendo terminatur ad communicandum termino esse e.vistentiae : ergo anima rationalis ha- bet esse antecedenter ad humanitatem , et DJSP. XI, DUD. UNIC. 305 et independenter ab illa. Probatur se- i.Thom. cundo manifestis tcstimoniis D. Thom. et simul rationibus, quibus id ipsum conlir- mat : nam in 1, dist. 8, quaest. 5, art. 2 ad 2, inquit : Anima sine dubio habel in se esse perfeclum, quamvis hoc esse non resul- lel ex partibus componenlibus quidditatem ipsius; nec per covjunctionem efficitur ibi aliquod aliud csse ; immo hoc ipsum esse, quod est anima fit esse conjuncii : esse enim conjuncti non cst nisi essc ipsius forma. Et 1 p. qusest. 76, art. 1 ad 5 , ait : Anima iltud esse, in quo subsistit, communicat ma- terix corporali, ex qua, et anima intelleciiva jit unum : ila quod itlud esse, quod est totius compositi, est etiam ipsius animx. Quod non accidit inaliis formis, qux non sunt subsis- tcntes. Et propter hoc anima humana re- manet in suo esse, deslructo corpore non alise formx. Et in qua^st. de spirit. creat. art. 2 ad 3, inquit : Habet anima esse subsistens, in quantum esse suum non dependet a cor- pore, uipote supra materiam corporalem elevalum : et tamen ad hujus communicalio- nem recipit eorpus, ut sic fit unum esse animx, et corporis, quod est esse hominis. Hoec omnia D. Thom. in quibus plura do- cet, ex quibus liquido evincitur animam rationalem habere esse ut quod anteceden- ter ad humanitatem, et independenter ab illa : tum quia affirmat, quod esse animse non resultatex compositione, aut conjunc- tionepartium : tum quia asserit, ita abesse, ut anima habeat esse dependenter anatura totali, quodpotius dicat animam communi- care, et derivare suum esse ad totum con- junctum : tum denique quia ex his colligit animam rationalem naturaliter conservari destructo corpore, aut conjuncto, ut quee ab illo in suo esse non dependebat. 11. Hoc argumentum cum sua confirma- tione duplici via conati sunt diluere Auc- tores contrarise opinionis. Quidam negando antecedens : nam licet anima rationalis terminet specialem actionem creativam, vi cujus accipit entitatem; nihilominus non sortitur subsistentiam, et existentiam, nisi dependenter a toto homine, cui ut quod convenit per se primo subsistere, et exis- tere, non autem partibus. Unde licet ani- ma secundum suam entitatem sit prior composito; tamen non prius subsistit, et existft, quam illud. Ita Arauxo in hoc art. 0, dub. unico, num. 20. Alii vero admisso antccedenti, negant consequentiam : quia licet subsistentia secundum naturalem or- dinem communicetur animse et humanitati Salmant. Curs. theolog. tom. XIV. Prior '\asio ex Arauxo. Alia r-x Mcdina eo modo, quem descripsimus; nihilominus aliter communicari potest, et do facto com- municata est in mysterio Incarnationig : nam creatio anima3 non produxit de facto subsistentiam, et existentiam, sed solam entitatem anima) : assumptio autem, quae proedictum defectum supplevit, primo ter- minata est ad totam naturam quam per se primo Deus intendebat, eique communica- vit subsistentiam divinam immediate, par- tibus vero ex consequenti. Quaj diversitas intcr communicationem subsistentiaj crea- ta3, et communicationem subsistentiae di- vinse ex eo manifestatur, quod moriente homine subsistentia creata solum manet in anima, quse proinde videtur esse unicum, et immediatum ejus subjectum. Sed mo- riente Ghristo subsistentia divina mansit non solum in anima, sed etiam in corpo- re : quod non ita contingeret, si suscepti- vum quod immediatum talis subsistentiee non fuisset totum compositum, sed sola anima.Ita Medina in expositionehujus art. § Ad argumenla, et alii satis communiter. Sed neutra responsio satisfacit. Etprima Prima refellitur primo : nam esto, quod actio cvt"rt!" creativa possit impediri, ne suo termino communicet subsistentiam, et existentiam, ut circa hoc mysterium contigit in crea- tione animoe rationalis : tamen creatio sibi relicta, hoc est, non impedita miracu- lose. communicat suo termino subsisten- tiam, et existentiam : non enim aliter naturaliter loquendocontingitcreari, quam recipiendo esse ex nihilo : sed nullo fun- damento potest dici : quod creatio animaB rationalis communiter fiat praeternaturali- ter, et miraculoso modo; cum animae debi- tum naturaliter sit creari ex suppositione, quod fiat : ergo creatio animse rationalis non solum communicat illi esse essentia), aut realis entitatis, sed etiam esse subsis- tentia), et existentiae. Quod plane ita perspi- cue docet D. Thom. in testimoniis relatis, ut oppositum dici nequeat, nisi agendo contra manifestam ipsius sententiam. Se- cundo, quia si anima rationalis non haberet subsistere, et existere proprium, sedsubsis- tere et existere per subsistentiam, et existen- tiam compositi, quse per generationem fie- rent; anima non esset forma creata, sed educta, quod est contra fidem. Probatur sequela : quia illa forma vere educitur, qua3 non aliter habet esse, nisi per transmutatio- nem subjecti, et dependenter ab illo, sive quse habet esse non creatum, sed eductum : I sed ita contingeret, si anima non aliter 20 306 DE INCARNATiONE. subsisteret, et existeret quam per subsis- tentiam, et existentiam compositi, quae per generationem iierent; siquidem tale esse licrct pcr transmutationcm subjccti, ct de- pendcnter ab illo : et non communicaretur illi per crcationem, sed per generationem : non enim homo crcatur, sed gignitur : ergo juxta pra^missa contraria? responsio- nis principia anima rationalis non creare- tur, sed educeretur. Impu- 12. Ad htec : quod anima ralionalis, guatur • u • i mplius. monente homine, non corrumpotur, sed permaneat in reternum, non convenit illi cx aliqua accidentali, aut miraculosa pro- videntia, sed ab intrinseco cx natura sua : quippe ex natura sua est forma incorrup- tibiiis, ut cum communi Theologorum, et Philosophorum sententia, quinimo cx prin- N.Com- cipiis fidei probant N. Compiut. abbrev. in put' lib. dc anima disp. 15, qusest. 2. Ergo iliud subsistere, et existere, quod anima habet in homine, non convenit iili me- diante homine, aut dependenter ab illo : sed convenit ipsi immediate, et per se primo : et consequenter ipsa antecedenter ad hominem, et independenterab eo, habet subsistere ut quod per propriam subsisten- tiarn creatam. Haec secunda consequentia infertur evidenter ex prima, quae ex ante- cedenti probatur : quia si anima in homine subsisteret, et existeret per subsistentiam, et existentiam ejus, et dependenter ab illo; non posset, deficienle homine , non amit- tere subsistentiam, et existentiam , quas prius habebat : atque ideo vel absolute desineret esse; vel si conservanda foret, deberet recipere aliam subsistentiam, et existentiam; vel denique si easdem, quas habuerat, retentura esset, deberent subsis- tentia, et existentia mutari de subjecto, in subjectum, transeundo de toto homine ad solam animam : qua> cuncta nequeunt connaturaliter accidere, sed solum juxta providentiam miraculosam, et rerum exi- gentiis non congruam : ergo vice versa, si moriente homine, naturaliter contingit ejus animam conservari; manifeste colligitur, quod anima non habeat suum subsistcre, et existere mediante homine , aut depen- denter ab illo sicut a susceptivo primario; sed potius quod ipsa suscipiat suam sub- sistentiam, et existentiam immediate per se primo. Ex quibus ulterius fit , quod anima rationalis non solum secundum suam entitatem sit prior homine; sed etiam , priusquam homo sit subsistens , et existens. Quod autem in hac responsione insi- Diruiiur nuabatur, nempe subsistere, et existere effi?" convenire homini ut quod, et per sc primo ; moti cum quo colnurere non posse videtur, quod fam" conveniat animie ut quod, et pcr se primo. Id, inquam, minime praejudicat : quoniam toti homini convenit illud essct ut quod, et per sc primo tanquam composiio, et supposito : sed animrc convcnit illudmet esse ut quod, et per se primo, non tan- quam composito, et supposito : sod tau- quam formaj per se subsistenti , qua3 suum esse ad compositum dcrivat, illudque ipsi communicat, ut plane docet D. Thom. lo- cis citatis. Cum autem dicimus animam rationalem pro priori ad totam naturam esse subsistcntem quod per subsistentiam crcatam , hoc proecise posterius intendimus, esse subsistentem per modum formie, et rei, quce a subjecto, et composito non de- pendet in subsistere : sed minime intendi- mus, quod subsistat per modum suppositi, aut totius completi, ut explicando nostram assertionem observavimus : hoc enim nullo modo pertinet ad animam; sed solius ho- minis est cum dependentia tamen ab illa ut a forma prius subsistente. Quod satis acute, et breviter dixit Cajetan. 1 p. q. Gajetan. 76, art. 1, § Ad tertiam, his verbis : Polcst remanere esse composili, corruplo compo- sito : quia illud esse convcniebal primo com- posito etiam ut quod ; sed formae ut quo, ct ut quod. Unde esse hominis est fornue ut proprium; hominis vcro ut communicatum. Et ideo non est mirum, si remanet, compo- sito, id est, iiomine corrupto. 13. Secunda etiam solutio refellitur : Refeiii- quia si semel anima rationalis pro priori S3ctu£da ad humanitatem subsistit ut quod per sub- soiuiio. sistentiam creatam, ut in hac responsione conceditur, nullum motivum vel ab aucto- ritate, vel a ratione occurrit, ut obliget ad asserendum , quod oppositum contigerit in hoc mysterio. Sed potius occurrit, ut di- camus animam Christi factam fuisse sub- sistentem per subsistentiam Yerbi eo proportionali modo, et ordine, quo fierel subsistens per subsistentiam propriam, si ibi fuisset. Quoniam in hoc mysterio vi- tanda sunt miracula non necessaria, ubi efficaciter non ostcnditur eorum necessi- tas. Adde primo, quod sicut si anima in pu- ris hominibus non subsisteret nisi per subsistentiam humanitatis, eidem huma- nitati immediate, et per se primo in exe- cutione communicalam, et cons,equenter si anima DISP. XI, DTIB. UNIC. 307 anima non subsisteret nisi dependcnter ab homine; argueretur non essc formam per se subsistentem, nec iieri per creationem, sed generationem totius humanitatis, ut contraprimam responsionem arguebamus : sic etiam si anima Christi non habuit sub- sisterc, nisi per subsistentiam totius huma- nitatis, et dependenter a productione, et esse talis humanitatis; pariter evinceretur animam Christi non esse formam per se subsistentem, nec factam esse per creatio- nem, sed alio modo longe diverso : id enim paritatis ratio convincit. Et licet qui- dam TheoJogus valde acutus, quem refert Mcdina loco cit. ea oppressus, ausus fuerit asserere animam Christi non fuisse crea- tam per se, sed comproductam; minime id dici potest absque insigni errore : nam anima Christi quantum ad esse naturale fuit ejusdemspeciei cum animabus nostris; quibus ex natura sua convenit esse formas per se subsistentes, et fieri per creationem independenter tam a subjecto, quam a toto composito. Unde quocl animaChristi fuerit facta per creationem est communis Patrum, et Theologorum sententia, quam »- f-(1o. eleganter expressit D. Leo Magnus epist. 1 1 ad Julianum illis verbis : Non erat alterius naturse caro Christi, quam nostra : neque db alio illi, quam cseleris hominibus, anima inspirata principio. Recolantur, quse supra diximus disp. 5, dub. 2, ubi ex pro- fesso ostendimus assumptionem fuisse ac- tionem distinctam tam a creatione animse, quam generatione totius humanitatis. .ugctur Adde secundo animam Christi, eo mo- jnatio. riente, mansisse connaturaliter, et absque ullo novo miraculo cum subsistentia, et cxistentia, quas prius habebat. Si enim id convenit per se aliis animabus caeterorum hominum (sunt enim formse per se subsis- tentes, et incorruptibiles) , non est, cur idem non dicatur de anima Christi, quse iliis imperfectior non est vel in specie, vel inaliis rationibus, ut ex se liquet. Siautem anima Christi non aliter habuisset subsis- tere, et existere, quam eo modo, qui in hac responsione describitur, nempe ad sub- sistentiam, et existentiam totius humanita- tis, sicut susceptivi primarii, cfc omnino immediati divinse subsistentise ; vel anima Christi, deficicnte humanitate, corrumpe- retur amittendo simpliciter subsistentiam, ct existentiam humanitatis, a qua depen- debat in subsistendo, et existendo : vel si conservanda foret, necessarium esset no- vum miraculum, quo ipsi anima) tunc-ap- plicaretur subsistentia divina. Sicut enim num. praced. dicebamus, si subsisientia creata non aliter conveniret anima3, quam per humanitatem, et dependenter ab illa ; necessario deficiente humanitate dcficeret; et consequenter ipsa anima non posset in subsistendo persevcrare connaturaliter, et per se, sed ex vi alicujus miraculi, et prse- ternaturalisprovidentia?. Ergo ut salvemus, quod animaChristi, eo moriente, manserit connaturaliter, ct per se subsistens eadem Verbi subsistentia, qua subsistebat antea, fatendum est, quod antecedenter ad huma- nitatem , et independenter ab illa fuerit subsistens quod per subsistentiam divinam. 14. Unde facilediruitur id, quo hrec res- Motivum ponsio suffulciebatur : non enim arguitur ,.g"^1. diversitas in modo, et ordine participandi sionis subsistentiam creatam, et divinam, ex dif- ^'dic- ferentia, quam insinuat. Nam sicut mo- tis. riente homine puro, subsistentia remanet in anima, non autem in materia, incipit habere aliam formam, et ea mediante aliam subsistentiam participare : sic etiam connaturaliter, et per se loquendo contin- geret moriente Christo : subsistentia enim solum maneret in anima, non autem in materia : quia hsec incipit habere aliam formam, et pertinere ad naturam specie distinctam, cui alia subsistentia per se debetur. Idemque contingeret (ut magis vim hujus motivi evertamus), licet subsis- tentia divina communicaretur immediate soli humanitati, et ea mediante partibus : nam corrupto susceptivo immediato, et pri- mario subsistentice, nonposset subsistentia manere terminando partem, ut satis liquet in materia, et forma naturarum omnino materialium : quippe his corruptis, omnino cessat subsistentia tam in natura, quam in partibus ipsius. Quod ergo subsistentia Verbi, deficiente humanitate, manserit, et perseveraverit terminando tam animam , quam materiam, non provenit ex eo, quod sola humanitas fuerit susceptivum quocl immediatumejus; sed ex radicelongediver- sa. Nam quodad animam attinet, provenit ex eo, quod connaturaliter postulavit, quia erat subsistens quod immediatum per prae- dictam subsistentiam : unde licet humani- tas fuerit corrupta, anima tamen mansit subsistens, sicut prius erat, ut supra dixi- mus. Quod vero materiam pertinet : man- sit quidem subsistens per eandem subsis- tentiam; non quidem ex vi connaturalis exigentise, sed potius per novum mira- culum (licet non penitus inconnexum ) : 308 DE INGARNATIONE. quia Dcus voluit torminaro matoriam il- Jam modiante forma cadaveris, propter or- dinem prsedictae materia) ad animam Chris- ti, qui in utraque partc rcsurrecturus erat. Unde non fuit eadom subsistcntise unio identitate entitatis sed sola identitate con- noxionis : debebaturenim ex vi primi mira- culi Incarnationis, quod secundum contin- geret : quod proinde potest etiam dici idem propter conncxionem; sed fuit diversum absolute in entitate : certum enim est in sacro Cbristi cadavere productum fuisse diversam unionem hypostaticam, quse in humanitate non fuerat. Nec amplius, quam hujusmodi connexionem ex vi decreti In- carnationis, et circumstantiarum ejus in- D.Thora. tondit D. Tho. supra art. 1, in resp. ad 3, et infra qusest. 5U, art. 2 ad 2, ubi ait : Habei autem caro ab anima , quod perii- neat ad humanam naturam etiam posiquam anima separalur ab ea : in quantum scilicet in carne mortua remanet ex divina ordi- natione quidam ordo ad resurrectionem. Et ideo non tolhtur unio divinitatis ad car- nem . § iv. Iioboratur amplius eadem conclusio. Aiium 15. Potest eadem assertio magis confir- niS mari alio fundamento, quod expendemus, funda- nonquiailloegeamus; cumpreemissumillam satis cvincat : sed magis ut determinatum judicium feramus circa aliam difficultatem, quam disp. 5, num. 31 attigimus, et plane non resolvimus, suspensum relinquentes lectoris animum circa partem eligendam : quam hic breviter determinare curabi- mus. Est autem motivum hujusmodi : quO" niam asserendo, quod anima rationalis fuit prius ordine executicnis subsistens quod per subsistentiam divinam, quam humani- tas, melius, facilius, et verius explicatur B. Yirginem fuisse veram matrem Dei, proprie loquendo, quam si dicamus opposi- tum, scilicet humanitatem fuisse ordine generationis primam rem assumptam, sive subsistentem por subsistentiam Yerbi : ergo non hoc, sed primum illud tenendum est. Consequentia patet : tum quia una ex veritatibus catholicis, quas Theologus in mysterio Incarnationis salvare debot, est B. Yirginem fuisse veram matrem Dei proprie loquendo : ergo ille modus dicendi praeferri debet, qui melius, facilius et verius salvat hujusmodi articulum. Tum quia ut vulgo dicitur, vorum voro consonat : unde illa sententia verior preesumi dehct, ({u;r< colnercntior est aliis veritatibus, et facilius cum eis componitur. Antecedens autem quoad primam partem ostenditur : quoniam ex suppositione, quod anima rationalis Christi fuerit subsistens per subsistentiam divinam pro priori acl unionem cum matc- ria, et antecedenter ad humanitatem; fa- cillime, et valde consequenter intelligitur, quod genitrix, uniens in suo genere pru> dictas partes, ot humanitatom gignens, communicet illi subsistentiam divinam, qua anima subsistere praesupponitur. Im- possibile enim est, quod uniat materiam cum anima subsistente per subsistentiam divinam ; et quod ex consequenti non uniat materiam cum preedicta subsistentia : at- que ideo, quod non attingat naturalcm to- talem ut subsistentem in divina hypostasi. Quo nihil amplius desiderari videtur, ut possit cum proprietate dici mater Dei ut subsistentis in natura humana ; non qui- dem quia subsistentiam divinam efficiat, aut immediate attingat : sed quia matoriam unit cum anima per eam subsistentem, et quia corpori applicat animam cum subsis- tentia, quam habet, quee, ut supponitur est divina. Pertingit enim, his suppositis, ejus causalitas, qualitercumque explicetur, ad constituendum naturam creatam in sup- posito divino. Secunda vero ejusdem antecedentis pars etiam ostenditur : quia supposito, quod humanitas fuerit primarium, et immedia- tum assumptum quod via executionis, con- sequenter fatendum est, quod prius fuerit materia disposita, quod prius fuerit anima creata, quod prius fuerit facta unio pra^dic- tarum partium, et humanitas constituta; et tandem quod post heec omnia advenerit actio assumptiva soli Deo unice conveniens, quse humanitati subsistentiam Yerbi com- municaverit, sive humanitatem ad Yerbi subsistentiam assumpserit. Juxtaquce nullo apparet, qualitorcausalitas Yirginis, quomo- dolibet explicetur, attigerit, vel ullo modo modo extensa fuerit ad divinum supposi- tum : quippe sistit ultimo in unione par- tium, atque humanitatis formatione. Quod autem post ha^c advenit, nempe unio ad suppositum divinum, in Deum unice revo- catur. Si autem causalitas nullo modo per- venit ad divinum suppositum, sed ante ejus unionem finita est; aegre, aut nullo modo explicatur, quomodo B. Yirgo dica- tur illud genuisse, et vera mater ejus vo- cetur. I DISP. XI, DUB. UNIG. 309 cetur. Nam juxta haec principia accidit, ct prorsus accidit ex consequenti, quod post humanitatem genitam fieret assumptio ejus ad suppositum divinum. Quod non sufhcit, ut B. Virgo dicatur gignere illud supposi- tum ; sed gignere praecise humanitatem, qua3 alias ex vi alterius causce in eo cons- tituta fuit. Sicut si Petrus produceret albe- dinem, quam non ipse sed Joannes uniret parieti; Petrus non diceretur parietem dealbare, sive album efficere ; sed diceretur oflicere albedinem, qua paries alias, et ra- tione alterius principii albus factus est. Liquet itaque, quod juxta nostram senten- tiam melius, facilius, et verius explicatur B. Virginem fuisse cum proprietate rna- trem Dei, quam juxta opinionem opposi- tam, quno asserit primum assumptum quod ordine executione fuisse humanitatem per- fectam. Evasio. ig. Nec satis est respondere, quod ut B. Virgo dicatur mater illius suppositi, et consequenter Dei, sufficit, quod actio, aut causalitas Virginis terminata fuerit ad prse- dictum suppositum. Quod revera factum est, licet assumptio post humanitatem or- dine naturse supervenerit : quia in illo momento reali, nullum aliud fuit supposi- tum terminans humanitatem, ac subinde actiones, aut causalitates ad eam termina- tas, quam suppositumdivinum. Unde vere, et proprie salvatur B. Virginem esse Dei matrern : licet nullo modo univerit huma- nitatem cum divino supposito. Sicut Ju- dsei fuerunt Deicidoe, et interfectores Filii Dei : non quia dissolverint unionem hypos- taticam, vel quia sua causalitate attigerint ad divinum suppositum; sed quia dissolve- runt humanitatem in eo tunc existentem ; et actiones, atque passiones sunt supposi- torum, et ab illis denominantur, et juxla il!a denominant sua principia. Praeclu. Haec, inquam, responsio licet probabilis non satisfacit argumento. Primo quia ejus vim non ponimus in eo, quod salvemus utcumque B. Virginem esse matrem Dei, sed in eo, quod melius, facilius, et verius id saivemus : ex hoc enim capite, seu prae- latione una ex praedictis sententiis alteri merito anteferri debet. Sed collatis praedictis dicendi modis, evidens videtur, quod prior melius, facilius, et verius explicet B. Vir- ginem esse Dei matrem, quam posterior. Hic enim solum denominative salvat hu- jusmodi maternitatem, quatenus terminus causalitatis Virginis non fuit in eo instanti reali in alio supposito, quam divino. Nos- ter vero non solum saivat praedictam deno- minationem; sed etiam addit, quod B. Virgo inlluxive, et causaliter constituerit naturam in supposito divino, quatenus univit animam subsistentem per divinam subsistentiam : quod praestare non potuit, nisi uniendo ex consequenti, licet mediate, subsistentiam divinam naturae a se ge- nitae. Prior solum salvat divinum suppo- situm terminasse re ipsa humanitatem a Virgine genitam : sed hoc fuit omnino per accidens; siquidem humanitas supponeba- tur adaequate producta : et illi prorsus ac- cidit, quod post sui productionem trahere- tur ad Verbum. Noster vero salvat, quod supposita unione animae cum divina sub- sistentia, non fuit absoiute per accidens, sed magis per se (licet ex suppositione) quod causalitas Virginis uniens vel ani- mam Ghristi cum materia, vel hanc cum anima, unierit etiam causaliter, et vere ex consequenti subsistentiam divinam cum humanitate, et quod hanc eodem sensu constituerit in divino supposito : impossi- bile enim fuit unire materiam cum anima subsistente per subsistentiam divinam et non unire materiam cum eadem divina sub- sistentia. Ergo conferendo prsedictas sen- tentias in ordine ad melius, facilius, et verius salvandum, quod B. Virgo fuerit proprie loquendo Dei mater; nostra prae- ferenda est, quse docet animam Christi prius ordine executionis assumptam fuisse ut quod ad subsistentiam divinam : non autem irla quoe affirmat prius fuisse ex Virgine formatam humanitatem, et deinde fuisse primum susceptivum quod subsis- tentiae divinae. 17. Impugnatur secundo eadem respon- MajQr sio : quia ut aliqua causalitas dicatur per- rcspwH tingere usque ad aliquod suppositum , non evcrsio. satis est, quod terminus per talem causa- litatem attactus sit eodem instanti in tali supposito : alias Deus quatenus creans animam rationalem, diceretur eadem cau- salitate attingere, et efficere hominem, si- quidem anima in illo instanti producitur, et est inhomine; quod tamen falsum est : quia nec Deus dicitur creare hominem , nec iste dicitur per se effectus Dei ut creantis. Ergo quod B. Virgo fuerit causa, aut prin- cipium sacrse humanitatis, et quod hoec in primo sui esse fuerit constituta in divino supposito, non sufficit ut Virgo dicatur principium, et mater talis suppositi. Et ra- tio est proportionabiliter eadem : nam ideo Deus creans animain, qua? in primo mo- 310 DE INCAKNATIONE. Confir- n.atio. monto cst in homino, non dicitur crearo hominem, quia crcatio intelligitur adse- quato terminatapro priori ad generationem hominis; acciditque illi, quod in eodem momento snccedat alia actio hominem pro- duccns : sed etiam causalitas Virginis in- telligituradaequateterminatainproductione humanitatis , et pro priori ad assumptionem illius; acciditque ei, quod in eodem mo- mento sequatur actio totaliter diversa, et diversi ordinis, quae divinum suppositum uniat : ergo hujusmodi concursus non suf- ficit, ufc B. Virgo dicatur suo influxu per- tingere usque ad suppositum divinum, nec illud gignere : et consequenter non sufiicit, ut cum proprietate dicatur matcr illius. — Potestquc id magis declarari exemplo illius, qui producit albedinem, quam alter dis- tincto concursu unit parieti : non enim prior dicitur dealhare parietem, sed solam producere albedinem, qua paries alias lit albus. Unde obiter dispellitur exemplum in hac responsione propositum, quo se explicabat : nam Judaei merito dicuntur crucifixisse, et occidisse Deum, quia eorum actio supponebat exercite, et re ipsa sup- positum, circa quod agehat, esse Deum, illudque attingebat mediante humanitate. Gaeterum causalitas B. Virginis juxta doc- trinam praedictae responsionis, nec suppo- nit unionem suhsistentiae divinae, nec il- lam causavit; sed terminata est adaequate ad humanitatem, quae posterius natura as- sumpta fuit ex vi alterius actionis ad divi- num suppositum. Quod, ut ostendimus sufficiens non apparet, ut B. Virgo dica- tur cum proprietate principium, et mater illius suppositi. Gonfirmatur magis discursus hic ever- tendo amplius praedictam responsionem : quoniam ut B. Yirgo dicatur cum proprie- tate mater illius suppositi, dehuit eodem proportionali modo concurrere, et illum concursum exhibere, quo concurrunt, et quem exhibent aliae fceminae in generatione iiliorum suorum, ut communiter tradunt Theologi in praesenti difficultate, et satis ex se liquet ; sed juxta doctrinam Adver- sariorum id salvari non potest; bene autem secundum sententiam nostram : ergo haec illi praeferri debet. Prohatur minor : quia aliae fceminae in generatione filiorum suo- rum vel uniunt eis subsistentiam vel eo- rum subsistentiam efficiunt : sed juxta doctrinam Adversariorum salvari nequit, quod B. Yirgo vel unierit , vel effece- rit suhsistentiam illius snppositi divini suhsistentis in humana natura; ct juxta nostram sententiam salvatur, quod licet illam non effecerit, illam tamen unierit, et applicaverit ; ergo quod B. Virgo ea in gonerationo concurrerit ut aliao matros, salvatur quidem in nostra sententia ; non autem in opinione contraria. Gonsoquontia hujus secundi syllogismi manifeste colligi- tur ex praemissis, quas probare oportet. Et majorvideturevidens : quia vel animaratio- naliscreatur cum suasuhsistentiapro priori adhumanitatem, ut nos censomus, ettenot communior sententia: etjuxta hunc dicendi modum focmina copulans suomaterno con- cursu partes humanitatis, communicat ma- teriae, ac subinde toti humanitati subsis- tentiam anima3 : nequit enim animam unire, quin ex consequenti ejus subsisten- tiam uniat. Vel anima pro priori ad huma- nitatem non habet subsistentiam, ut vult Arauxo § praecedent. relatus (et videtur satis singulare) : et juxta eam cTpinionem subsistentia hominis non creatur, sed fit per generationcm sicut ipsa humanitas, ad quam sequitur : ac per consequens mater eodem concursu, qualitercumque explice- tur, quo causat humanitatem, et filium, causat eorum suhsistentiam. Ergo verum universaliter est, quod foeminae in genera- tione filiorum suorum vel causant eorum subsistentiam, vel eam saltem causaliter applicant, atque uniunt. Minor autem ejusdem syllogismi quoad primam partem ostenditur : nam Adver- sarii docent, quod anima Christi pro priori ad humanitatem non hahuit subsistentiam divinam; docent etiam, quod postquam B. Virgo exercuit suam causalitatem erga humanitatem, hsec per aliam actionem, et diversi ordinis assumpta fuit ad divinam subsistentiam : ergo juxta illorum opinio- nem B. Virgo non effecit subsistentiam il- lius suppositi, ut est per se notum; nec ejus subsistentiam univit, et illi, aut ojus humanitati communicavit. Secunila autem minoris pars satis liquet : quoniam in nostra sententia anima Ghristi pro priori ad humanitatem fuit unita subsistentiae di- vinae loco subsistentiae creatae, quam ha- bere dehuit ex vi suae creationis : unde B. Virgo concurrens ad formationem huma- nitatis, et uniens in suo genere partes illius, univit materiae, atque ideo humani- tati subsistentiam divinam, in qua anima praeexistehat : ergo in nostra sententia op- time, et satis suaviter declaratur, quod licetB.Virgo non effecerit subsistentiam sui DiSP. XI, ^UB. UNIG. »1 sui filii, oandem tamen communicaverit eo proportionali modo, quo aliae foeminae sub- sistentiam animae, factam per creationem, suis fcotibus communicant. Quod itaque B. Virgo in generatione sui iilii concurre- rit u t aiiae matres, salvatur ex nostra sen- tentia; secus in contraria opinione. Onjec- 18. Setl oppones hanc doctrinam non cohaerere cum his, quae diximus disp. 5, num. 33, ubi statuimus ad officium matris non pertinere inilucrc active in generatio- nem, sod solum praepararc, et ministrare matcriam ei necessariam. Et quia B. Virgo haoc munia praestitit, ut nemo negat; hac via explicuimus, quod sit vera mater Dei, sive illius suppositi divini ut subsistentis in humanitate, Unde inconsequenter in praesenti plura petimus ad salvandam prae- dictam maternitatem. Bliditur. Respondetur nullam in hoc reperiri in- consequentiam, sed majorem doctrinae in eo loco traditae explicationem, et magis accuratum examen concursus materni re- quiri, ut B. Virgo proprie dicatur Dei ma- ter. Haec enim non oportebat eo loco tam exacte expendere; sed magis respondere argumento ibi objecto juxta varios, et pro- babiles dicendi modos, qui circumfcruntur. Modo autem oportuit eorum aliquem prae^- ferre, et determinatum circa eam difficul- tatem revelare judicium. Et ita quidem est, ut opponit objectio, quod fceminae non concurrunt active immediate in generatio- ncm, nec hic concursus requiritur, ut sint matres : sic enim (concurrente etiam op- tima ratione) docetD. Thom. cujus aucto- ritas nobis pro ratione sufficeret. Sed nihil modo intendimus, aut docemus contra- rium; cum vim minime ponamus in eo, quod fceminae active concurrant; sed in eo, quod vere causaliter (quod latius patet, quam efficere) concurrant ad generationem suppositi in natura, vel efticiendo ejus subsistentiam, vel eam saltem communi- cando, ut satis supra a nobis ostensum est. Unde ssepius inculcavimus illud : Qualiter- cumque, aul quolibet modo concurrat, etc, ut a difficultate non necessaria abstrahere- mus. Licet itaque ad salvandum verum matris conceptum non requiratur concur- sus activus immediatus ad generationem, ut loco cit. diximus : requiritur tamen vera causalitas , qua mater utpote filii principium causet. aut communicet in suo genere subsisterttiam, quod, ut vidimus, non salvatur in contraria nobis opinione. In hoc igitur sensu, et absque postea di- cendorum praejudicio accipienda sunt, qu;e eo loco scripsimus : quibus non oportebat addere difficultatem ibi non necessariam. — Accedit, quod licet ea sententia D. Noltj Thom. verissima sit, nihilominus commu- nis non est apud omnes Auctores, contra quos agimus. Unde vel contraria opinione supposita, aut permissa, oportuit ad homi- nem ostendere, quod nec recte expliccnt, qualiter B. Virgo sit, et dicatur cum pro- prietate mater Dei. Idque hoc loco praes- tare curavimus. § v. Satisftt argumentis primse opinioni contrarise. 19. Prima sententia primae nostrae as- sertioni opposita docet, quod partes huma- nitatis, materia videlicet, et forma prius ordine executionis assumptae sunt ut quocl, et consequenter, quod prius fuerunt res ter- minatae per divinam subsistentiam, quam humanitas. Ita Abulensis paradox. 2, cap. Abuien- 4. Richard. in 3, dist. 2, art. 2, quaest. 1, ^\^'aTm Herveus apud Gapreol. in 2, dist. 15, dns. quaest. 1, art. 3, in resp. ad arg contra Hmeus- 3, concl. Cajet. in hac quaest. articulo 1 Cajetan. et 2 et 5. Suarez disp. 17, sect. 2, et 5. Suarez. Pesantius in praes. disp. unica, et alii plu- Prsan- res ex recentioribus. Differunt autem prae- liUS' dicti Auctores in modo defendendi hanc opinionem : nam Suarez, et plures socii, cum sentiant materiam, et formam habere suas proprias subsistentias, et existentias partiales, consequenter docent, quod Ver- bum primo communicatum fuerit earum loco partibus humanitatis, et antecedenter ad illam : unde etiam constituunt assump- tiones, et uniones hypostaticas partiales ; post quas succedat assumptio, et unio hy- postatica totalis, sive totius humanitatis. Non enim hi Auctores minus multiplicant subsistentias, et existentias, quam reali- tates, quae subsistentes, et existentes deno- minentur : quocirca sicut in rebus vident partes, et earum compositionem, et natu- ras totales ex ea resultantes ; sic parifor- miter discurrunt in earum subsistentiis, et existentiis. Et sic obligantur in hoc myste- rio concedere duas assumptiones partiales, et unam totalem, duas unionespartiales, et unam totalcm, et sic de aliis. Sed Cajeta- nus, et alii Auctores, qui praedictam philo- sophiam vel in naturalibus absurdam recog- . . . i r noscunt, nonmoventurex coprmcipio, secl 312 DE INCARNATIONE. exaliisspecialioribus, qufie singulariter mi- litant in boc mysterio supra naturalem, et communem partium exigentiam. Id vero, in quo omnesconveniunt, probatur sequen- tibus argumcntis. I argu- Et primo quidem : nam D. Tliom. in boc art. 5, tam in corpor. quam in resp. ad 1, docet, quod sicut natura totalis fuit assumpta priusquam partes ordinc inten- tionis ; sic e coirverso partes fucrunt prius assumptac, quam tota natura ordine execu- tionis, ut supra expendimus num. 9; sed tota natura ordine intentionis fuit primum assumptum quod, sive res assumpta, ut n.':iicrr. aperte docet D. Thom. eo loco, et supra statuimus num. 2 ; ergo pariter ex senten- tia D. Thom. partes naturae totalis in or- dine exeeutionis fuerunt primum assump- tum quocl, sive res assumpta. Quod potest magis confirmari ex his, quao docet in 3, dist. 2, quaest. 2, art. 1, quaestiunc. 3, in corpore, ubi ha3c habet : Dicendum, quod partes originaliter sunt priores toto, quasi constituenles ipsum : totum autem comple- tive est prius partibus : quia ratio naturx completx invenitur prius in se ipso toio, et ad partes ejus pervenit mediante toto, in quantum ejus partes sunt ; unde etiam in genere sunt per reductionem. Et ideo dicen- dum est , quod quodammodo medianiibus pariibus assumpsit totum, in quanlum scili- cet partes originaliter humanam naiuram constituebant, cui per se assumptio debeba- tur, eic. In quibus affirmat S. Doctor par- tes fuisse prius assumptas, in quantum originaliter praecedunt totum , illudque constituunt : sed praecedunt ut quaedam res, et constituunt ut quod naturam : ergo assumptae sunt ut quod, et ut res assumpta. Nec hoc restringi debet ad solam animam, ut fecimus num. 9, quiaD. Thom genera- liter loquitur de partibus comprehendendo tam materiam, quam formam : unde si haec fuit assumpta ut quod ; idem de illa dicendum est. Ex quo ulterius fit assertio- nes nostras nec sibi, nec doctrinae D. Thom. esse satis cohserentes, cum in prima negemus unam partem, nempe materiam fuisse assumptum ut quod; et in secunda afflrmemus aliam partem, scilicet animam fuisse ut quod assumptam : quippe doc- trina D. Thom. generalis est, et utramque partem indifferenter comprehendit. Diruitur, Respondetur S. Doctorem in relatis tes- timoniis solum docere, quod partes sint originaliter, sive via executionis priores toto, et quod originaliter, sive ordine exe- cutionis prius fuerint assumptae. Ad quod siitis est, quod utraque fuerit prius as- sumpta, ut quo, sive ut ratio componendi, aut constituendi humanitatem assumptam : quod verum est, et supra statuimus num. 3. Caeterum quod utraque sit simul me- dium quod, seu res vere assumpta ; an praecise medium quo, vel earum una prae- cise simul habeat utramque rationem, non determinat D. Thom. eis locis, ut vel sola eorum lcctione constat : sed id determi- nandum relinquit juxta uniuscujusquc par- tis conditionem. Et quiain via S. Doctoris reperimus animam rationalem esse capa- cem subsistentiae , illamque derivare ad compositum, ut liquet ex testimoniis num. 10 relatis : e contra vero materiam se- cundum se, et pro priori ad formam non esse capacem subsistcntiae ; et similiter in composito substantiali non dari partiales subsistentias, partibus correspondentes, ut cum codem S. Doctore ostendimus disp. 8, dub. 1, § 5; propterea ex praedict s principiis cum omnimoda consonantia ad ipsius doctrinam colligimus, et statuimus non omnes partes pro priori ad naturam totalem fuisse assumptas ut quod ad divi- nam subsistentiam, sed solam animam ra- tionalem. Unde liquet assertiones nostras cohaerere tam inter se, quam cum doctrina D. Thomse. Liquet etiam, quod omnes consequentiae, qua3 ex praedictis testimo- niis formantur, vanae sunt : nam ex eo quod natura totalis in ordine intentionis sit pri- mum assumptum quod non recte colligitur omnes, et singulas partes in ordine execu- tionis esse primum assumptum quod : adest namque manifesta disparitas : natura enim totalis habet omnes conditiones, ut possit assumi ut quod ad subsistentiam divinam, sicut eodem modo est capax subsistenti;e propriae creatae : sed materia prima sicut nec habet conditiones necessarias ad sub- sistendum ut quod per subsistentiam crea- tam, ita nec illas habet ad subsistendum ut quod per subsistentiam divinam, ut os- tendimus § 2. Solaautem anima rationalis est, quoe cum vera pars sit, habet condi- tiones ad subsistendum ut quod : unde ea sola pars assumpta fuit ad subsistendum ut quod per divinam subsistentiam, ut constat ex dictis § 3. Quocirca jure optimo doctri- nam D. Thom. in eis locis traditam (si applicetur assumptibili quod) ad animam rationalem restringimur ; licet loquendo de medio quod extendatur ad omnes par- tes. 20. DISP. XI, DUB. UNIG. 313 *arp;ii~ 20. Arguitur secundo : quia ordo com- lentum. ... . ° . \. . , .. positioms est contranus oruini rosolutio- nis, unde quod est primum in composi- tipne est ultimum in executione ; sed in ordinc resolutionis, quae intercessit morte Christi, videmus resolutionem incepisse ab humanitate, et terminatam fuisse ad ejus partes, quae manserunt unitaa Verbo di- vino : ergo in ordinc compositionis, qua3 intervenit in mysterio Incarnationis, in- choatum est a partibus assumendo illas ad subsistentiam Verbi, et terminatum est ad totam humanitatem : atque ideo omnes partes, nempe materia, et forma, prius ut quod fuerunt assumptte, quam assumeretur natura. Sonflr- Gonflrmatur primo, et declaratur magis : natjol. . . l . '. . » . , quia si partes a prmcipio non iuissent as- sumptaB ut quod, non mansissent in triduo mortis Ghristi unitas Verbo ut quod : sed in triduo mortis ita manserunt unitse, ut docent communiter Theologi : ergo a principio fuerunt unitae ut quod verbo divino. Probatur minor : nam si partes non habuerunt a principio esse assumptas ut quod per se, et antecedenter ad huma- nitatem; solum habuerunt subsistere, et existere dependenter ab ipsa humanitate : ergo deficiente humanitate, ut in triduo mortis Ghristi contigit, amitterent suum subsistere, et existere in Verbo : atque ideo non manerent ipsi unitae. Si autem ad salvandum, quod manserint unitse, pona- tur nova assumptio partium ad Verbum, est ponere novum miraculum : quod abs- que urgenti motivo admitti, aut introduci non debet. lecunda. GonGrmatur secundo : quia anima, et corpus fuerunt unitaB Verbo divino per dis- tinctas uniones, et mutuo inter se inde- pendentes : ergo sicut anima fuit assumpta ut quod ad subsistentiam Verbi; sic etiam corpus, sivc materia debuit assumi u[,quod ad prsc-dictam subsistentiam. Consequentia patet. Et antecedeus suadetur : nam disso- luta imione inter corpus, et animam per mortem Ghristi, sicut anima mansit unita Verbo independenter a corpore, sic etiam corpus mansit unitum Verbo independen- ter ab anima : quod rninime contingere posset, si corpus, si anima prius fuissent unita Verbo per eandem unionem, vel per uniones mutuo inter se dependentes. — Nec potest dici. quod in morte Christi, destructa prima unione ad humanitatem, et partes ejus , producta) fuerint novaa uniones ad corpus, et animam. Nam con- tra hanc in responsionom opponit Suarez communem sententiam Patrum, et Theo- logorum asserentium unionem hypostati- cam esse indissolubilcm, et humanitati - partcs fuisse quidem in morte Christi inter se separatas, non tamen a Vorbo, juxta illud vulgare proloquium : Qaod semel as- sumpsit numquam dimisit ; quod saltem dc partibus principalioribus, ut sunt corpus, et anima, intelligcndum est, sic enim sen- tiunt, ctse explicantD. Leo Magnus serm. d. Lco. 0 de Nativit. etserm. 7 de passione, D. D,;u^tu" Aug. tract. 45 in Joann. D. Bernard. lib. L>. B*r- 5' de considerat. c. 9 Scholastici cum Ma- narJ- gistro in 3, dist. 2 et Theologi cumD. D.Thora. Thom. in ha3C qua^st. art. 1, et infra q. 3, art. 2 et 3. Ergo fateri oportet corpus, et animam post mortem Ghristi mansisse unita Verbo per easdem uniones, quibus vivente Christo, Verbo uniebantur, quod satis evincit pra^dictas uniones esse diver- sas, et inter se independentes. 21. Ad argumentum, omittendo pree- Sa-isfit missas, negamus utramque consequentiam, 'JjjJ* prout materia3 prima3 applicatur : quiahaec nec in compositione, nec in resolutione est capax subsistenti ut quod, vel quod im- mediate assumatur ad subsistentiam divi- nam, ut § 2 ostendimus. Unde nec post mortem Christi mansit immediate unita. Verbo divino, sed solum mediante forma substantiali sacri cadaveris, et dependenter a tota cadeveris natura. Unde nihil con- cludit argumentum, sed magis retorquen- dum est in contrarios : nam si in resoiu- tione non mansit Verbum immediate unitum uni parti, nempe materia3, sed mediante forma, et dependenter a forma ; oportet concedamus idem in compositione accidisse, ut ipsum argumentum intendit. — Sed ut debilius esse cognoscatur, ad- dendum est, quod licetordo compositionis sit contrarius ordini resolutionis ; quatenus ille inchoat a partibus, et terminatur ad totum, hic vero incipit a toto, et finitur in partibus : nihilominus non oportet, quod partes eodem modo se habeant in compo- sitione, ac in resolutione : nam resolutione peracta, qua3 erant partes, jam non sunt partes, sed vere qua^dam tota, et ideo mi- rum non est, quod post resolutionem sub- sistant, et existant ut quod. Ga3terum in compositione non comparantur ut tota ac- tualia, sed ut ver;e partes; alias non cons- tituerent unum per se : et propterea dum componunt , non habent subsistore , et existere utquod ex communi partium con- 3M DH INCARNATIONE. Nola. Diluilur prima confir- uiatio. ceptu ; ged tantum petunt osse ut quo. Id- que liquet in partibus continui, quee quan- diu componunt non sunt plura entia in ac- tu, noc habent esse ut quod : et tamen facta resolutione, seu divisione continui, sunt plura entia in actu, et habent esse ut quod. Et sic proportionabiliter contingit in com- positione, et resolutione, de quibus proce- dit argumentum, ut facile consideranti constabit. Diximus ex communi parlium conceplu, ctc, quem argumentum, cui oc- currimus, reproesentat : quia dari potest aliqua vera pars, qua3 nihilominus non ex partis conceptu, sed ex alia specialiori rationc, petat subsistere ut quod; et sic contingit in anirna rationalis quia est forma spiritualis, et tam a materia, quam a cor- pore independens , ut § 3 explicuimus. Sed hoc, ut diximus, est prater commu- nem rationem partis componentis, nec materioe adaptari potest. Ad primam confirmationem respondetur concedendo sequelam applicatam materiae primse (cum quod anima fuerit assumpta ut quod ; nostrasententia est, nec debemus ejus repetione implicari) si non intervenis- set novum miraculum. Gum enim materia participet subsistentiam dependenter a forma, et a natura totali, ut ssepius dictum est, non potest separata forma, et cor- rupta natura, retinere eandem subsisten- tiam. Unde quod moriente Christo, eam retinuerit, non contigit absque novo mi- raculo, nec accidit nisi dependenter ab alia forma, et natura totali cadaveris, ut diximus num. 14, cum natura cadaveris ex se non peteret subsistentiam divinam, sed solum creatam, et sibi connaturalem. Ad id vero, quod contra hanc responsio- nem opponitur, dicendum est nos non leviter, sed cum urgenti fundamento asse- rere prsedictum miraculum : quia ex una parte certum est materiam primam, quam Christus in vita habuerat, mansisse post ejus mortem Verbo unitam : et ex alia parte non potuit manere unita absque nova unione; tum quia antiqua cessavit, ut os- tendimus : tum quia unio, quam post mor- tem Christi habuit, dependebat a forma cadaveris, et recipiebatur in toto compo- sito : unde non potuit non esse nova : quip- pe repugnat eundem unionis modum tran- sire de subj^cto in subjectum. Sed ut loco cit. observavimus, potest dici, quod sit eadem unio propter continuam successio- nem, quia materia nunquam caruit aliqua unione ad Verbum : sicut et potest dici Ocrurri- tur se- cumlsc. iderri miraculum cum Incarnatione propter connexionem : quia ex \i primi decrefci debitum erat, ut nova haec unio, morientc Christo, produceretur. Unde ad secundam confirmationem res- pondotur negando antecedens : nam ani- ma, materia, et tota humanitas unitao sunt Verbo per eandem unionem, qu;e primo in executione convenit animae, et doinde derivata cst, mediante anima, ad totam naturam, ut supra explicuimus. Ad ante- cedentis autem probationem negamus ma- jorem :* nam post mortem Christi anima ipsius mansit unita Verbo per se, et con- naturaliter, suppositoprimomiraculo, etper eandem entitative unionem, quam vivente Christo habuerat, sicut proportionabiliter contigit in aliis animabus purorum homi- num ut diximus n. 13. Quod aliter acci- dit in materia prima : huic enim non de- bebatur per se, et connaturaliter, etiam primo miraculo supposito, quod maneret unitae priori illi subsistentiae, sed potius quod illam exueret acquirendo novam sub- sistentiam creatam, propriam naturae ca- daveris, ut in morte aliorum hominum ac- cidit. Unde quod perseveraverit Verbo unita sub forma cadaverica, fuit alia pro- videntia specialis : idque factum non est per eandem entitative unionem ; sed pcr aliam de novo productam, et priori imme- diate succedentem, ut proxime dicebamus. Nec alicujus momenti est impugnatio Sua- rii contra hanc doctrinam, sed ipse potius eam diluere tenetur : quia non obstante, quod unio hypostatica sit indissolubilis, et quod verum sit Verbum non dimisisse, quod semel assumpsit ; fatetur unionem ad totam humanitatem, quam ille vocat tota- lem, non mansisse in triduo mortis Chris- ti ; siquidem non mansit talis natura. Di- citur ergo illa unio indissolubilis ex parte principii, nempe Verbi, quod quantum erat de se, illam retinuit, et potuit repa- rare, ac re ipsa reparavit ad totam natu- ram. Dicitur etiam non dimisisse, quod Nota, semel assumpsit , loquendo de partibus principalibus, quia illas sibi unitas conser- vavit vivente Ghristo, et eo moriente, ut plane concedimus. Sed ad id opus non fuit, quod eas retineret per eandem entita- tive, et materialiter unionem : quia sicut certum est, quod caro Christi mortua non fuit entitative, et materialiter eadem caro viva Ghristi quse in eo prsefuerat : ita pro- portionabiliter verum est, quod non fuit, aut mansit unita per eandem entitative, et materialiter DISP. XI, DUB. UNIC. 315 materialiter unionem : sed satis fuit, quod per aliam entitativo divcrsam, sed imme- diate, et absque ulla interruptione succe- dentem. Sic enim verificatur Verbum non dimisisse partcs essentiales, quas semel as- sumpsit. Et amplius non docent Patres, et Theologi, quos ille refert. "*°" 22. Arguitur tertio : quia partes liuma- nitatis Ghristi eodem modo habuerunt esse in illo post resurrectionem, quo existebant in illo ante mortem : sed post resurrectio- nem habuerunt subsistere ut quod per sub- sistentiam Verbi : ergo eodem mc-do ha- buerunt esse ante mortem Christi : atque deo assumpta3 fuerunt ut qxiod, Ca3tera constant. Et minor ostenditur : quiapartes humanitatis Christi ante ipsius resurrec- tionem habuerunt esse ut quod per subsis- tentiam divinam : quippe quae inter se divisae, et separatae subsistebant in Verbo, u t res vere assumptee : sed in resurrectione Christi non amiserunt hunc subsistendi, et existendi modum : ergo in Ghristo post ejus resurrectionem habuerunt subsistere ut quod per subsistentiam divinam. Proba- tur minor hujus secundi syllogismi : quo- niam praedictae partes non amiserunt in resurrectione Christi illum perfectionis mo- dum quem prius habebant : alias Christi resurrectio illis conveniens non fuisset, sed magis disconveniens : quod est fal- sum, cum omnes partes melius se habeant in suo toto, quam separata* : atqui assumi ut quod, et subsistere ut quod per subsis- tentiam divinam est magna perfectio, ut ex se liquet : ergo si partes humanitatis Ghristi ante ipsius resurrectionem subsis- lebant ut quod per subsistentiam Veibi ; sequitur, quod eundum modum subsistendi conservaverint in Christo post ejus resur- rejtionem. °»r,r- Coniirmatur : quia in Christi resurrec- lano. ^ . tione partes concurrerunt ad constituen- dum humanitatem ut medium quodt sive ut res prius assumpta* ut quod ; ergo eodem modo concurrerunt ad humanitatem cons- tituendam in prima Cliristi generatione. Consequentia patet a paritate. Et antece- dens suadetur : quoniam illa3 partes con- currunt ut medium quod, sive ut res prius assumptse ut quod, quae priusquam unian- tur, subsistunt ut quod per subsistentiam divinam : sed partes humanitatis Christi, priusquam in resurrectione unirentur ad constituendam humanitatem, erant subsis- tentes ut quod per subsistentiam increa- tam : hunc enim modum habuerunt in triduo mortis Christi : ergo praedictte par- tes in resurrectione concurrerunt ut mo- dum quod, sive ut res assumptte ut quod ad componendum humanitatem. Ad argumentum respondetur negando Solviior minorem intellectam, ut debet, de materia "??" prima. Ad cujus probationem dicendum est materiam primam pertinentem ad cor- pus, sive sacrum Christi cadaver in triduo mortis ejus, non fuisse subsistentem ut quod per subsistentiam divinam : quia nec capax est subsistendi ut quod per subsis- tentiam creatam. Sed solum subsistebat ut quo, et dependenter ab illa totali cadaveris natura. Unde dato, quod in resurrectione non amiserit modum subsistendi, quem ante illam habebat ; non inde sequitur, quod resurgente Christo, habuerit proe- dicta materia subsistere ut quod, sed solum ut quo : sic enim subsistebat ante resur- rectionem. Et in hoc sensu concessis ma- jori, et minori, negamus consequentiam. Unde superaddita probatio minoris, quam concedimus, superflua est. Addere tamen possumus praedictam probationem esse inefhcacem : quia licet aliqua pars ante unionem in toto haberet subsistere ut quod, et post unionem solum subsisteret ut quo ; adhuc nihilominus melius esset parti sub- sistere in suo toto, quam extraillud : quia ex natura sua ad illud ordinatur, et in eo plusquam in se, omnibus attentis, perfici- tur. Quod satisliquet in ipsa Ghristi carne, qua3 separata a toto erat mortua, et in toto fuit viva : et melius illi incomparabiliter est vivere, quam mortuam esse. Ex quibus facile constat ad confirmatio- Diruitur nem : negamus enim minorem quia materia ' in resurrectione concurrens ad componen- dum sacramhumanitatemsolum habuit sub- sistere ut quo, et esse medium assumptionis quo. Ad antcedentis vero probationem ne- gamus minorem : quia materia antequam in resurrectione reassumeretur, solum subsistebat ut quo dependenter a forma, et natura sacri cadaveris Christi, ut proxime diximus : nec enim potest aiio modo subsis- tere ob suam incapacitatem, ut § 2 ostendi- mus. Si autem sermo fiat de ipso corpore aut sacro cadavere, plane concedimus, quod subsistens prius fuerit per subsistentiam di- vinam ut quod. Sed praedictum cadaver non fuit pars humanitatem in resurrectione componens ; sed potius tunc amisit suum esse, quod prius habebat, corrupta cadave- rica forma qme ad aliud constituta non est, quam ut teneret in esse materiam pri- llj.lllO. 316 DE INGARNATIONE. l argu- i)i nl' ui ftespon ho. mam, quousque assumeretur ad humani- tatem Christi resurgcntis. 23. Arguitur quarto : quia sultsistentia Verbi eodcm modo terminavit humanita- tem, et singulas ejus partes, quo subsis- tentia creata illas terminaret ; siquidem subrogata fuit loco ipsius : sed subsistentia creata tcrminaret humanitatem, et singulas ejus partes ut quod : ergo subsistentia Verbi tcrminavit praedicto modo humani- tatem, et singulas partes ipsius : aque ideo omnes fuerunt subsistentcs ut quod, et pcr modum rei assumptae. Minor quoad huma- nitatcm, et animam rationalem a nobis conceditur. Sed quantum ad materiam pri- mam probatur : quia materia prima fit, et conservatur per diversam actionem ab illis, quibus anima et humanitas factae sunt : supponitur enim creata anto animam, ct humanitatem; ergo vendicat sibi propriam subsistentiam independenter ab anima, et humanitate : ergo si subsistentia creata ibi esset, terminaret ut quod humanitatem, et singulas ejus partes. Quod argumenti ge- nus fuse prosequuntur Suarez et Juniores, qui multiplicant subsistentias partiales in compositis substantialibus. Sed quia eorum motiva diruimus disp. 8, dub. 1, g 5, et dub. 3 fere per totum; hic ab illis incul- candis, et extricandis, supersedendum est. Unde unam, aut alteram probationem, quae materiam praesentem magis concernit, tantum addemus. Secundo igitur probatur illa minor : quia subsistentia, qua natura- liter materia subsistit, est materialis, et corporea, sicut ipsa materia : subsistentia vero, qua anima rationalis subsistit est spiritualis, sicut ipsa anima : ergo sunt subsistentice diversse : ergo quemadmodum anima per propriam subsistentiam spiri- ritualem subsistit ut quod, sic etiam mate- ria per propriam subsistentiam corpoream subsistit ut quod. Et augetur difficultas : quoniam unio hypostatica qua materia unita fuit Verbo, est corporea utpote in materia recepta ; repugnat enim, quod ali- quid spirituale recipiatur in corpore : unio autem hypostatica, qua anima fuit Verbo unita, est spiritualis, sicut ipsa anima : fuerunt igitur diversse uniones, et assump- tiones : et consequenter sicut anima fuit unita, et assumpta ut quod, sic etiam raa- teria unita, et assumpta est. Respondetur huic argumento, concessa majori , negando minorem : oppositum enim ostcndimus locis citatis. Ad primam autem probationem in contrarium dicen- dum est, quod materia prima non petit tcrminare specialem actionem, sed facta est, et concrcta est ad crcationem totius compositi, sub quo, etin quo habuit primo existerc, utputa ad creationem elemento- rum. Postea vero succedentibus transmuta- tionibus substantialibus, conservarctur in esse non per subsistentiam, aut existen- tiam sibi propriam; scd per subsistentiam, et cxistentiam illius compositi, in quo re- peritur; licet specialis ejus conservatio in Deum revocanda cst, qui illam primo 6ub uno composito creavit, et illam deinccps conservat sub aliis compositis denuo gcni- tis, quin opus sit aliam actionem addoro, quse materiam specialiter produxerit , ut recte explicantN. Gomplut. in lib. Physic. N. Com disp. 3, qmest. 4, num. 21, et in lib. ge- pluL nerat. disp. 15, qusest. 2, num. 51. Undo ex vi hujus minime probatur materiam haberc propriam sibi specialiter subsisten- tiam; sed magis infertur oppositum. Ad secundam probationem negamus antcce- dens quoad primam partem : subsistentia enim, qua materia in homine subsistit, est spiritualis : quia non alia subsistentia sub- sistunt homo, et ejus partes, quam subsis- tentia animae rationalis, quae est spiritua- lis : sicut nec existentia est alia, quam existentia animae derivata ad corpus cum ipsa anima, ut supra num. 10 vidimus ex D. Thom. et locis supra relatis ostendi- mus. Incerta vero in contrarium minime urget : quia sicut materia non obstante ejus materialitate, et corporeitate , unitur im- mediate anima) rationali, quse pure spiri- tualis est, et per illam actuatur, et infor- matur, ut Adversarii negare non possunt : sic etiam unitur subsistentise ipsius anima?, et per illam subsistens fit. Nec enim plus diHicultatis, aut repugnantise apparet in uno, quam in alio, quinimo minor : nam anima unitur materioe immediatc sed sub- sistentia communicatur mediante anima. Unde evacuatur difficultatis argumen- tum : quia unio hypostatica ad subsisten- - tiam divinam non recipitur immediate in materia, vel in corpore, sed recipitur im- mcdiate in sola anima, qua3 ordine executio- nisfuit primum, et immediatum assump- tum, wtquod. Caeterum communicata anima materiae, et corpori, ctiam unio ad subsis- tentiam divinam communicata est mediante anima : quia sicut anima iicet sit formali- ter spiritualis, est forma corporis, et illud actuat, constituitque : sic etiam potest communicare corpori, et materiae suam subsistentiam, DISP. XI, DUB. UNIC. 317 subsistentiam, et existentiam, et unionem ad praedicta, quamvis haec omnia sint spi- ritualia formaliter, et sive sint creata, sive increata : dcvicta enim diflicultate circa animam, ut omnes conccdcre debcnt, supe- ratur etiam circa omnia quae anima secum alfcrt, et mediante illa corpori, et materiae communicantur. Recolantur supra dicta disp. 4, dub. 1, num. 29, ubi suspensum rcliquimus judicium circa partem in hac difiicultate amplectendam : quod proinde manet jam detcrminatum ad resolutionem, quam elegimus in koc dubio. §YI. Convclluntur moliva secundx sententix opposilx. 24. Secunda opinio secundoe nostroe conclusioni contraria docet, quod nulla humanitatis pars fuit prius ordine execu- tionis assumpta ut quod quam humanitas : et consequenter asserit solam humanita- tem, sive naturam totalem fuisse in ordine tam intentionis, quam executionis primum, et immedJatumassumptum quod ; partesau- tem (comprehendendo etiam animamratio- nalem) solum dici assumptas ut quo, qua- tenus constituerunt assumptibiie quod, nempe naturam ut diximus num. 3. Ita Medina in praes. art. 5, ubi Arauxo dub. imico, concl. 1. Vasquez disp. 36, cap. 5; et disp. 39, cap. 2. Lorca disp. 33, num. 12. Lugo disp. 15, num. 4. Parra disp. 6, q. unica art. 2, concl. 2, cum aliis. Et ex antiquioribus idem tenere videntur Scotus in 3, dist. 2, qusest. 2. Almainus q. 1. Altisiod. lib. 3. Summa3 tract. 1, quoest. 2, et alii. Pro qua sententia Arguitur primo : quia illud fuitprimum, et immediabum assumptum quod, quod est personabile : sed nulla pars est personabi- lis, benc autem natura totalis, et com- pleta : ergo hoec fuit primum, et immedia- tum assumptum quod, secus vero pars aliqua preedictoe naturoe. Gonsequentia pa- tet. Et minor est certa : quia de ratione personoe est, quod sit substantia incommu- nicabilis : id autem nequit convenire par- tibus, quae hoc ipso, quod tales sint, petunt naturae, et toti supposito communicari : convenit autem naturoe terminatoe per sub- sistentiam, quee prout sic communicari non potest. Major etiam suadetur, quia Incar- natio, sive assumptio ad hoc ordinata est, ut res assumpta traheretur ad personalita- tcm Verbi : sed quod trahitur ad personali- tatem Verbi, dcbet esse personabilc; alias personalitatis effectum suscipcre non pos- set : ergo primum, et immcdiatum assump- tuin quod debuit esse, quod est persona- bile. Confirmatur primo, et simul proecludi- Cmfir- tur tacita responsio : quia anima rationalis matl° l* in eo signo, aut priori, in quo per modum causoe formalis proecedit humanitatem, non subsistit ut quod, sed solum ut quo : ergo pro talisigno nonpotuitessc resassumpta, sive assumptum quod : et consequenter nulla humanitatis pars fuit prius assumpta ut quod, quam humanitas. Hoec secunda consequentia patet ex prima, quoe ex ante- cedenti legitime infertur : quoniam subsis- tentia divina, ad quam res assumitur, succedet loco subsistentioe creatae, et com- municatur eodem ordine, ut supra diximus § 3 ; ergo si anima in illo signo, in quo creatur, et intelligitur praecedere humani- tatem, non subsistit ut quod per propriam subsistentiam ; sequitur, quod non potue- rit assumi ut quod ad subsistentiam divi- nam. Antecedens autem probatur tum ex D. Thom. in 3, dist. 6, queest. 2, articul. D.Thom. 2, ubi confutata aliquorum opinione circa modum essendi animae rationali, subjungit : Alia est opinio Aristotelis, quam omnes mo- derni sequuntur, quod animauniturcorpori, sicut forma materix. Unde anima est pars humanse naturx , et non natura quxdam per se. Si autem anima non est natura per se, impossibile est, quod sit subsistens quod : istud quippe importat naturam per se. Tum etiam ratione ex proedicto testi- monio desumpta, quae ipsius vim magis declarat : quia subsistens quod est illud, quod debet esse per se separatum, et inde- pendens ab alio sicut a subjecto, et sicut a supposito, sive toto, cujus sit pars : sed anima in signo, in quo creatur, licet in- telligatur proecedere humanitatem per mo- dum causoe formalis ; nihilominus est vera pars ejus in actu, et non habet esse separa- tum a toto homine : ergo anima pro illo signo non subsistit ut quod, sed solum ut quo. Confirmatur secundo : quia subsistentia SocunJa. Verbi est subsistentia completa : orgo de- buit perse primo communicari substantia' completae : hujusmodi autem non est sola anima, sed tota humanitas vel natura : ergo subsistentia Verbi non est communi- cata per se primo soli anim», sed toti na- turae ; et consequenter primum, et imme- 318 dk jngarnatiom;. diatum assumptum quod non fuit anima sed natura. Oecurri- 25. Ad argumentum respondctur vel nc- arRU. gando majorem absolutc, vel eam distin- mento. guondo : jirimum assumplum quod permo- dum naiurx dobet esse pcrsonabile , concedimus : primum assumptum quod per moclum formx subsisteulis, et independcn- tis tam a subjecLo, quam a composito, negamus majorem. Et deinde conccssa minori, vel neganda est consequentia, vel distingucndum est conscquens, sicut ma- jor. Fatemur itaque primum assumptum quod constituens personam fuisse solam naturam totalem : sed dicimus animam fuisse primum assumptum quod, vel rem assumptam per modum formce subsistentis, et indepcndentis anatura : etquia pradicta forma fuit prior ordine generationis, quam humanitas, vel natura totalis : propterca asserimus absolute, quodordine gencratio- nis prins anima fuit assumpta ut quod, quam humanitas, aut natura. Ad proba- tionem autem majoris, quatenus huic doc- trime opponi potest, dicendum est, quod licet assumptio ad hoc sicut ad linem or- dinata fuerit, ut tota natura assumeretur ad personalitatem Verbi, nihilominus or- dine executionis cepit ab anima rationali propter rationes supra factas $ 3 et 4, et ideo ordine executionis anima fuitprimum assumptum quod. Et quamvis subsistentia Verbi sit re ipsa personalitas, et anima non sit personabiiis, ut argumentum bene probat; id tamen non obest, ut anima as- sumatur ad prsedictam subsistentiam : quia licet anima non possit personari, potest tamen Geri subsistens : atque ideo licet hypostasis Verbi nequeat illi communicari per modum personalitatis, potest tamen communicari per modum subsistentia?.. Quod satis liquet ex eo, quod anima ^ost morlem Ghristi mansit separata, et se sola unita pra}dictye hypostasi, non quidem ut personalitati, a qua personaretur, sed ut subsistentite per quam Qebat subsistens. Liquet etiam ex eo, quod anima rationalis potuit absolute a principio assumi separata ab omni natura, et subjecto, ut diximus disp. 9, dub. 4, n. 37, in quo eventu unio hypostatica non diceretur lieri in natura, nec in persona, sed in concreto ex subsis- tentia divina, et forma per se subsistenti. Soivitur Ad primam confirmationem negamus coniir- antecedens : licet enim pro illo priori ani- matio. ma n0n sit subsistens quod per modum suppositi, aut naturae completa». est tamen subsisioiis quod per modum formai a sup- posito, et natura totali independcntis : nec amplius intendimus, aut affirmamus, cum dicimus animam fuissc assumptam ut quod. Sicut anima separata subsistit pradicto modo ut quod ut omnes conccdunt : et anima Ghristi in triduo manebat assumpta ut quod, ut omnes etiam supponunt. Ad primam vero antccedentis probationem ». MciiS rospondctur illud D. Thom. testimonium, D.Tiioi». quod nobis opponit Arauxo, solum probare, quod conccdemus, nempe animam non subsistere ut quod per modum suppositi, aut naturse eompleta) : minime vero, quod non subsistat ut quocl per modum formee. Quod liquet ex ipso loco : nam titulus ar- liculi ost, utrum anima separata sit perso- na ? Ad quod rcspondet negative, et probat verbis supra relatis. Tn quibus proinde non negat, quod anima rationalis sitforma aut naturaincompletaper se subsistens ; sed solum, quod subsistat per se ut natura completa; quodad rationempersonoe requi- rebatur, ut manifeste liquet ex his, quae immediate subjungit : Et quia ratio partis contrariatur rationi personx, ut dictum est, ideo anima separata non potest dici persona : quia quamvis separata nonsit pars actu; ta- men habei naturam, ut sitpars. Etmagisad- huc liquet ex resp. ad 3, ubi ait : Dicendum, quod anima rationalis dicilur lioc aliquid per modum, quo esse subsistens est hoc ali- quid licet habeat naturam partis : sed ad rationem personse exigitur ulterius, quod sit tolum, et conplelum. Ex quibus satis cons- tat, quod licet S. Doctor neget animam subsistere ut quod per modum persona? ; minime tamen negat subsistere ut quod per modum rei, et partis independentis ta-rn a subjecto, quam a supposito. Idque evi- dentius constabit recolenti testimonia ip- sius num. 10 relata. Unde etiam diluitur secunda probatio : nam illa dcscriptio subsistentis quod solum convenit subsis- tenti per modum personae ; quod non aftir- mamus de anima rationali. Sed non con- venit universaliter omni subsistenti quod, prout etiam extenditur ad subsistens quocl per esse proprium independens a subjecto, et supposito, in quo sit : idque tantum animee rationali concedimus, dum afiirma- mus fuisse primum assumptum quod ordine generationis. Ad secundam confirmationem : concesso Diiuiiur antecedenti, negamus primam consequen- ^cunda. tiam : quia licet subsistentia Verbi sit in se completa, et perfectissima : potest ni- hilominus DISP. XI, DUIi. UNIC. 319 hilominus pro sua cminentia accommodari cuilibet rei subsistenti, sive sit ens comple- tum, sive sola pars; dummodo sit capax subsislendi per se, ut est anima rationalis. Ncc id Adversarii ncgare possunt cum ca- tholice contitcantur animam Ghristi in tri- duo mortis ejus mansisse unitam Verbo, li- cet haec in se completa, et perfectissimasit. Potcstque id dcclarari amplius : nam licet subsistentia Verbi sit personalitas, potest tamen communicari naturae, qufle persona- bilis non sit, si tamen fucrit subsistendi capax : qua ratione communicari valet na- turae irrationali, ut diximus disputat. 9, dub. 3. Sic igitur licet sit subsistentia compleia; potest communicari naturaj in- completa), si habuerit capacitatem ad sub- sistcndum : quia quamvis ista nequeat susciperc illam subsistentiam ut comple- tam, bcne tamen ut subsistcntiam. 26. Arguitur secundo : quia ex nostra sententia sequitur, quod Vcrbum assump- serit aliquam naturam creatam, priusquam factum fuerithomo : consequens est contra communem Patrum, et Theologorum sen- tentiam, qui nullam aliam assumptionem naturse creata^ recognoscunt ante Incarna- tionem; et hsec fuit assumptio humanoe carnis, sive naturee, ut ostendimus in Gom- ment. ad duos articul. 3 et 4, a numer. 1, ergo prsedicta sententia nequit sustineri. Sequela ostenditur : quoniam concedimus Verbum assumpsisse ut quod animam ra- tionalem pro priori ad humanitatem : sed Verbum pro priori ad humanitatem non fuit factum homo ; cum humanitas sit forina totalis hominis constitutiva : ergo cx nostra sententia sequitur, quod Ver- liuiii assumpserit aliquam naturam creatam priusquam factum fuerit homo. Gonfirmatur : quia ex eadem sententia inferiur Verbum non assumpsisse imme- diaie, nec sibi immediate univisse huma- nam naturam ; id autem absque errore dici ncquit ergo falsum est, quod Verbum as- sumpserit immediate animam ut quod. Minor liquet : nam de fide est Verbum esse verum homiuem, et suppositum humanse naturae : sed ad id requiritur, quod habeat immediate naturam humanam, sicut in aliis ejus suppositis liquet : et rursus ncquit praedictam naturam immediate habere, nisi illam immediatc assumat : ergo absque orroredicinon potest, quod verbumnon as- sumpserit, et sibi immediate unierit natu- ram humanam. Major autem ostenditur : quia asserimus primum, et immediatnm as- suinptum guorf ordino executionisfuisse ani- mam : quae eodem ordine praecessit huma- nitatem : orgo haec non fuit primum, ct immcdiatum assumptum quod : ct con qucnter Verbum non assumpsit, nec sibi univit humanitatem immediate. Ad argumentum respondeturdistinguen- do scquclam : quaj si intelligatur de as- sumptione alicujus naturoe completae, vel incompletse, pro priori temporis adassump- tionom humanae naturae, noganda est : idquo intendunt Patrcs, et Tlicologi loco cit. allegati : nihil enim Vcrbum assumpsit prius tempore, quam factum fuorit homo, ut co loco ostendimus. 8i autem solum in- telligatur de prioritate causalitatis, et secun- dum ordinom natura in eodem momento, seu reali duratione; subdistinguenda est_, ct neganda, si applicctur alicui natufae completa^ : nullam enim assumpsit Ver« bum, antequam factum fuerit homo. Sed concedi debet, si applicetur : naturae in- completa?, qualis est anima rationaiis, quae non tam natura dici potest, quarn pars humanae naturae. Unde non absurdum, sed veritasest, quod talis anima fueritassumpta ut quod ordine generationis, priusquam Verbum factum fuerit complete horno per assumptionem natura? completae, ut supra ostendimus. Nec enim inde sequitur, quod prius tempore assumpserit aliquid, velquod prius ordine execulionis assumpserit ali- quam naturam completam, quam huma- nam. Quod vero ab aliqua ejus parte in- choaverit ordine generationis; hic iste generationis ordo, et rerum ipsa3 natunc exposcunt. Sic enim congruebat, ut com- plote fieret homo per assumptionem natu- roe humana;, quse fuit prirnum assumptum quod ordine intentionis, atque ideo primum simpliciter, ut D. Thom. resolvit in hoc art. 5. Sicut non impedit, ut scribamus has dictiones eas incipere ab aliqua earum littera. Et quod una aliqua littera sit pri- mum scriptum in ratione littene, non obest ad hoc, quod dictio ab illa inchoans sit primum scriptum in ratione dictionis. Sic igitur, quod anima fuerit primum assump- tum quod in ratione forma), aut per mo - dum formae; non impedit, quod humanitas ex illa constans fuerit primum assumptum quod; quinimo unicum assumptum(/uod in ratione naturae complet.e, et per se primo iatentias, in qua tandem quievit intentio, et operatio assumentis. Ex quibus ad coniirmationem facile res- pondetur negando sequelam, sive majorem, Salisflt arga- iiiento. Occurri- Itir conliima- lioni. 320 DE INCARNATIONE. Ad cujus probationem diccndum est, quod anima rationalis assumpia praecise fuit immediate ut quod per modum formse, aut partis : undc non impedivit, quod huma- ni(as assumpta fuerit immediatc ut cjuod por modum naturae completae : sicut et non aliter debuit assnmi immediate. In quo nulla datur contradictio : licet enim tam anima, quam humanitas assumantur ut quod ; tamen una assumitur ut quocl in ra- tione formae, et partis; alia vero assumitur ut quocl in ratione naturoe completae, et tota- lis : atquc ideo utraquc immediate in suo or- dine. Sicut accidens esse principium im- mediate operativum, non impedit, quod suppositum sit principium quod immediatum operandi. Et communiter Adversarii docent partes fuisse prius assumptas ut quo, quam liumanitas : cum quo tamen componunt, quod, humanitas fueritprimumassumptum quod : quiapartes fueruntmedium alterius rationis, atque ideo non excluserunt a natu- ra, quod hac posteriori ratione fuerit primum assumptum. Sic ergo, quia esse assumptum quod per modum forma3 est diversae ratio- nis ab esse assumptum quod per modum naturae completae : quod anima fuerit prius assumpta ut quod per modum formse, non impedivit, quod humanitas fuerit primum, et immediatum assumptum quod in ratione naturae completae. 3argu- 07 geci instabis (et sit tertium argu- mentum. ' . . v , D mentum), nam eo lpso, quod actio assump- tiva prius in executione assumpserit ani- mam ad divinam subsistentiam, non potuit extendi ad assumendum immediate huma- nitatem in ratione naturse completae : ergo ex assertione nostra sequitur, vei quod hu- manitas non fuerit assumpta immediate, vel quod in ejus assumptione intervenerit nova actio assumens. Et utrumque est falsum : nam primum tollit a Verbo, quod in natura assumpta fuerit verus homo : et secundum multiplicat assumptiones absque necessitate ; cum una potuerit totum mys- terium Incarnationisabsolvere. Antecedens autem ostenditur : tum quia supposita assumptione animae rationalis ad subsisten- tiam Verbi, intervenitnovaactio generativa . uniens materiam animae, et humanitatem constituens, quae subsisteret in Verbo : ergo prima illa actio assumens non se ex- tendit immediate ad humanitatem assu- mendam; sed adfuit alia actio media, et diversae rationis. Tum etiam, et urgentius, nam actio assumens animam ad Verbum fuit velut complementum actionis creantis animam, communicavit enim subsistentiam divinam loco subsistentiae creatae, quam actio creans animam deberet per se lo- quendo communicare, ut saepius diximus, ct explicuimus : atqui actio creans animam non se cxtcndit ad communicandum subsis- tentiam, ct existentiamhumanitati : hujus- modi enim communicatio iit per actioncm generativam, qua lit homo : ergo si actio assumptiva prius in executione assumpsit animam, ut intendimus; sequitur, quod talis actio non potuerit se cxtendere ad assumendum humanitatcm in ratione na- turao completae ad subsistentiam divinam. Respondetur negando antecedens : nam Rcspor cum eadem sit subsistentia animae, et na- Sl°* turae, et totius hominis, ut supra numcro decimo vidimus ex Divo Thom. ex vi unius actionis communicantis divinam subsistentiam habuerunt subsistere, et anima ut quod per modum forrme, ct humanitas per modum naturae completae, quin opus sit aliam actionem assumptivam multipli- care. Ad primam autem probationem in contrarium, concesso antecedenti ncgamus consequentiam, quae nonrecte ex illo colli- gitur : nam actio generativa, quae ibi in- tervenit, solum produxitmateriam, autsub- jectum assumptionis, nempehumanitatem, sive naturam completam, uniendo hujus par- tesinter se; unde nonimpedivit, quod actio assumptiva hujusmodi materiam, sive na- turam assumpserit mediante anima, ad Yerbum : quippe illa actio quasi materia- liter medians, et se tenens ex parte mate- riae assumendae assumptio non fuit, sed generatio : et sic reliquit immediatum concursum actionis assumptivie in ratione assumptionis. Ad secundam probationem concessis majori, et minori in sensu statim explicando, negandaest consequentia : nam licet actio assumptiva fuerit complementum actionis creantis animam, praestans subsis- tentiam loco ejus, quam creatio debuit praestare, et non praestitit ; nihilominus ejus adaequata ratio in hoc minime consis- tit : sed ultra praedictum munus habuit se extendere ad assumptionem humanitatis. Et ratio est : quoniam primarius terminus qui, vel objectum quod actionisassumptivae ordihe intentionis non fuit natura incom- pleta, qualis est anima ; sed naturahumana completa, qualis est humanitas, ut constat ex supra dictis num. 2, etomnesinpraesenti difiicultate supponimus. Unde licet actio assumptiva inceperit ab anima, communi- cando illi subsistentiam divinam loco ejus, quam DISP. XI, DUB. DNIC. 321 quam per creationem debuisset habere ; in hoc tamen non quievit, sed progressa est usque ad assumptionem passivam totius naturae completae. Quocirca valde alitcr se habuit, ac se habet sola creatio animffi : haec enim sistit in ejus productione ; et ad communicandum subsistentiam, et existen- tiam humanitati non se porrigit, cum ta- lis communicatio sit extra ejus sphaeram, quippe non sit ex nihilo, sed ex pnesupposito subjecto. Cajterum assumptio cum sit aclio diversa? rationis, et superioris ordinis, po- test omnia illa munia exercere, communi- cando prius subsistentiam animae, quod creatio debuisset facere, et deinceps com- municando eandem subsistentiam cum anima toti naturae. J^J" Ad quod (ut tacitse objectioni occurra- ?ctio. mus), opus non est, quod actio assumptiva producat novum modum unionis hyposta- ticse in humanitate, vel quod modus unio- nis hypostaticse recipiatur immediate in tota humanitate, sive in conjuncto ex ma- teria, et forma : sed sufficit modus unionis in so!a anima rationali receptus. Nam sup- posito, quod anima prius ordine executio- nis fuerit unita subsistentise divinse ; eo ipso quod anima communicetur materise, et toti composito, communieatur etiam subsistentiadivina, quaipsa subsistit; quin opus sit addere alium diversum unionis hypostaticee modum; sed solum modum physicum naturalem unionis, quo materise anima communicatur, et unitur. Quod po- test declarari exemplo eorum, quse in unione subsistentise creatse contingunt ; non enim anima, et homo subsistunt per diversas subsistentias , sed per eandem, quae prius ordine executionis communica- tur soli animseex vi suae creationis. Deinde communicata anima materiae, secum defert illam subsistentiam, et illam sicut se ipsam communicat.Undeprovenit, quod corrupto homine, non corrumpaturilla subsistentia, qua subsistebat; sed remaneat in anima separata, quae primo eam subsistentiam receperat, et secum detulerat ad composi- tum, ut docet D. Thom. in testimoniis num. 10 relatis. Sic igitur contigit in as- sumptione, sive unione totius humanitatis ad subsistentiam Verbi : prseexistebatenim ordine naturoe anima illi unita; quocircaper unionem animse ad corpus, facta est hu- manitas inVerbo subsistens absque addi- tione novae unionis : quippe dando se, communicat etiam subsistentiam, quam habet. ut fusius expendimus § 3 et 4. Salmant, Curs. theelog. tom. XIV. tur. 28. Arguitur quarto : quia si anima 4ar^u- Christi prius ordine executionis fuisset ut Inenturn- quod unita Verbo, quam humanitas; seque- retur, quod posset pro illo priori elicere actus meritorios valoris simpliciter infiniti ; et per consequens, quod possetmereri unio- nem hypostaticam totius naturae : conse- quens est falsum ; siquidem Ghristus non potuit mereri talem unionem, ut docent Theologi infra qusest. 19, art. 3, et supra statuimus disp. 7, dub. 1 et 2; ergo aniina Christi non fuit assumpta ut quod pro priori ad humanitatem. Csetera constant. Et se- quela ostenditur: quia exunaparte anima, ita assumpta ut quod, posset operari ut quod ; deinde actus ab eaeliciti essentinfiniti valoris propter conjunctionem ad Verbum in ea anima subsistens ; et tandem haberent sufficientem prsecedentiam respectu unionis totius naturae : nihil ergo deficeret, ut ani- ma unionem totius naturae posset mereri. Respondetur distinguendo sequelam, il- Rcsolvi lamque admittendo in ordine ad potentiam absolutam : sed neganda est in ordine ad potentiam Dei ordinariam, sive rerum na- turis congruentem. Primum recte probat argumentum propter omnes conditiones relatas. Etplane quidquid sit de modo, quo secundum praesentem providentiam anima Ghristifuitunita Verbo, dubitarinon debet, quod anima potuerit creari, et Verbo uniri prius, tempore quamgigneretur, etuniretur humanitas. In qua hypothesi absque dubio posset sicut aliaquselibet praemia, sic etiam mereri unionem hypostaticam totius huma- nitatis ad Verbum. Nec tamen propterea diceretur Christum mereri, aut posse me- reri suam unionem hypostaticam : quia Christusnon estVerbumpraecise subsistens in anima, sed Verbum subsistens in huma- nitate sive natura humana completa : quo pacto nullo modo mereri potest rationem talis naturse ad divinam subsistentiam, ut Theologi frequentius docent, et statuimus loco cit. Sed quod Ghristi anima secundum communem, et consonam rebus providen- tiam non meruerit, nec mereri potest hypos- taticam unionem totius naturoead Verbum, provenit (ut alia motiva omittamus), ex eo, quodlicet naturaliterordineexecutionis praecedat, et praecesserit naturam con^ple- tam; nihilominus pro illo priori nequit connaturaliter operari. Gum enim sit natu- ralis forma totius compositi, in eoquehabeat esse perfectum, illudque naturaliter appe- tat ; prius est, quod habeat hujusmodi esse, et se communicet tam materise, et toti na- 21 322 DE INCAUNATJONi:. ture, quamquod operationem oliciat. Quo- circa pro priori ad talem unionem, ot ad naturam totalcm, nequit naturaliter ope- rari, ac subinde non valet mereri; cum omne mcritum in operationc fundetur. Potestque luec responsio magis conflrmari ex eo, quod (quidquid sit de unione hy- postatica) anima naturalitcr prius BUbsifitit subsistontia propria, quam tota natura : et tamen nemo concedot, qnod pro illo priori operetur, aut operari connaturaliter possit. Idem itaque ad argumentum diccndum est. Q.U£STIO v 1 1 De gratia Christi prout qnidam singularis est homo in tredecim articulos divisa. Doindo considerandum est de consump- tis aFilio Dei in humana natura. Etprimo de his qua3 pertinent ad perfectionem. Secundo de his, quaj pertinent ad dcfectum. Girca primum consideranda sunt tria. Pri- mo de gratia Ghristi. Secundo de scientia ejus. Tertio de potentia ipsius. De gratia autem Ghristi considerandum est dupli- citer. Primo quidem de gratia ejus , secundum quod est quidam singularis homo. Secundo de gratia ejus, secundum quod est caput Ecclesiae : nam de gratia unionis jam dictum est. Girca primumquse- runtur tredecim. Primo, etc. ABTICULUS 1. tftrum in anima christi fuerit aliqua gratia habilualis. Ad primum sic proceditur. Videtur, quod in anima as- sumpta a Verbo non fuerit gratia habitualis. Gratia enim cst quaedam participatio divinitatis in creatura rationali : secundum illud 2. Petr. 1 : Per quem maxima, et pretiosa promissa nobis donavit, ut divime simus consortes na- tur». Christus autem est Deus, non participative, sed secundum verilatem : ergo in eo non fuit gratia ha- bitualis. Praterea, Gratia ad hoc est ncccssaria homini, ut per cam bene operetur (secundum illud 1 Corinth. 15 : Abundantius omnibus laboravi,non egoautem, sed gratia Dei mecum), et etiam ad hoc, quod homo consequatur vitam aeletnam : secundum illud Rom. 6: Gratia Dei vita aeterna : sed Christo ex hoc solo, quod crat naturalis Fi- lius Dei, debebalur ei lucredilas vitae Bternse, exhoc etiam, quod erat Verbum, per quod facta sunt onr.iia, aderat ei facultas omnia bene operandi. Non ergo secundum huma- nam naturam indigebat alia gratia, nisi unione ad Ver- bum. Pneterea, illud quod operatur per modum instrumcnti, non indiget habitu ad proprias operationes, quia habitus fundatur in principali agente : Humana autem natura in Christo fuit sicut instrumentum divinitatis : ut dicit Da- masc. in 3 lib. : ergo non debuit in Christo esse aliqua gratia habitualis Sed contra est, quod dicitur Isai. 11 : Rcquiescet super eum Spiritus Doraini. Qui quidemin homine essc dicitur per gratiam habitualem, ut in prima parte dictum est : crgo in Christo ftiit gratia habitualis. Respondeo dicendum, quod necesse est ponere irt Gbristo gratiam habitualem, propter tria. Primo quidem propter unionem animac illius ad VerbumDei; quanto enim aliquod receptivum est propinquius cajsa; influenti, tanto magis participat de iniluentia ipsius. Influxus au- tem gratiio est a Deo : secundum illud Psal. 8J : Gra- tiam, et aloriam dabit Dominus. Et ideo maxime fuit conveniens, ul anima illa reciperet inlluxum divinae gra- tia3. Secundo propter nobilitatem illitis animaj, cujus operationes oportebat propinquissime attingere ad Deum per cognitionem, et amorem : ad quod necessc est elevari rationalem naturam per gratiam. Tertio p opter habitudi- nem ipsius Christi ad genus humanum.Christus enim. in- quantum homo, est nmliator Dei, ct hominum, ut dicitur l ad Timoth. 2, et ideo oportebat, quod haberet gratiam etiam in alio redundantem : secundum illud Joan. 1 : De plenitudinc ejus omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Ad primum ergo dicenduin, quod Cliristus est verus Deus secundum personam, ct naturam divinam : sed quia cum unitate personoe remanet distinctio naturarum, ut ex supra dictis patet, anima Christi non est per suam es- sentiam divina : unde oportet, quod liat divina per parti- pationem, quoe est secundum gratiam. Ad secundum dicendum, quod Christo in quantum est naturalis Filius Dei, debetur hncre-litas xterna, quae est ipsa beatitudo increata, per increatum actum cognitionis, et amoris Dei, eundem scilicct, quo Pater cognoscit, et amat seipsum, cujus actus anima capax non erat propter differentiam naturae. Unde oportebat, quod attingeret ad Deum pcr actum fruitionis creatum : qui quidem esse non pote-t nisi per gratiam. Simiiiter etiam, in quantum est Verbura Dei, habuit facultatera omnia bene operandi operatione divina : sed quia practer operationem divinam oportet poni in eo operationem humanam, ut infra pate- bit : oportuil io eo esse habitualem gratiam, per quara hujusmodi operatio in eo esset perfecta. Ad tcrtiuin dicendum, quod humanitas Christi est ins- trumentum divinitatis, non quidem sicot instrumentum inanimatum, quod nullo modo agit, sed solum agiiur, sed tanqoam instrumentum animatuni anima rationali, quod ita agit, quod etiam agatur. Et ideo ad convenientiara actionis oportuit., eum habere gratiam habituaiem. Gonclusio : Necesse est ponero in Cliristo gratiam habitualem. DISPUTATJO XII. De (jraiia Ch?isli subsiantiali . Egit D. Thom. in sex quaestionibus pra3- ord cedentibus de mysterio Incarnationis velut doclr quoad substantiam considerato : unde xho' disseruit DISP. xir, DUR I 323 disseruit de ejus convenientia, necessitato, et causis : disseruit etiam de ipsa unione hypostatica, de natura, partibusque assump- tis, et de ordine assumptorum. Modo autem a quaest. 7, incipit agere de coassumptis, sive de quibusdam concomitantibus, aut consequentibus assumptionem. Ex quibus aliqua important defectum, alia vero per- fectionem. Et de perfectionibus primo, ut par erat, loco disputavit. Hujusmodi vero sunt gratia, scientia, et potentia ani- mae Ghristi : de quibus agit in hac quajst. 7, usque ad quaest. 13 inclusive. Et in- choat a gratia, qua3 omnium major est : cui dicat prsesentem qutestionem, tredecim articulis uberem. Quid vero gratia sit, aut gratise vocabulo significetur, hic exponen- dum erat, nisi explicatum late reliquisse- mus tract. 14, disp. 1, a num. 1. Modo autem pro ordine dicendorum satis sit observare, quod in Christo duplex gratia distinguenda est : una substantialis propter conjunctionem personae divinae ad humani- tatem : alia vero accidentalis, consistens in dono creato animae Christi infuso. Et luec rursus dupliciter considerari potest : uno modo, quatenus animam Christi sanc- tilicat in se ipsa: et sic dicitur gratia habi- tualis, retento vocabulo caeteris justis com- muni. Altero modo, quatenus influit in alios effectus, quos ad ipsos sicutacapite in membra, et sicut a vite in palmites deri- vat : et hac ratione gratia capitalis vocatur. Quas divisiones, gratiaeque acceptiones oann. l. breviter, sed profunde signihcavit D. Joan- nes in 1 Evangelii capite mysterium In- carnationis edisserens. Nam gratiam subs- tantialem , sive unionis expressit illis vocibus : Verbum caro factum est. Gratiam habitualem personalem illis insinuavit : Vi- dimus eumplenum gratix, et veritatis. Et tan- dem gratiam capitalem eis verbis significa- vit : Deplenitudine ejus nos omnes accepimus, ,<,!ll° Juxta has igitur gratiae acceptiones, ipsius (llOCI) • . . clorum. considerationem per sequentes disputatio- nes ordinabimus. Unde in praasenti, et primo loco agemus de gratia Christi subs- taniiali, sive unionis : deinde dicemus de gratia habituali personali : cui annectemus alia dona ipsam concomitantia : et tandem sermo erit de gralia capilali. Juxta quem ordinem primo discutiendum occurrit. DUBIUM I. Utrum humanitas Christi sanctificetur for- maliler per aliquid substantiale cx vi unionis hypostaticx. 1. Quid sit sanctitas, et quid importet Sanctita- subjectum sanctificari, explicuimus tract. ratiQ8 ct 14, disp. 4, n. 157, et tract. 15, dist. 2, n. effectus. 47. Ex quibus breviter hic observandum est, quod sanctitas duos efTectus (ex quibus ejus ratio magis innotescit) formales habet alterum primarium, nempe constituere subjectum Deo conjunctum : et coram ipso justum : alterum vero secundarium, vicle- licet subjectum purum, seu mundum a peccato reddere. Et utrumque significat diflinitio sanctitatis, quam ex D. Dionys. d. Dio- cap. 12 de div. nomin. communiter ad- nJ's- mittunt Theologi : Sanctitas est ab omni immunditia libera, et perfecla et incontami- nata munditia. Deinde, ne in sequivocatione posteahoe- Sancti- reamus, et gravis difflcultas ad vocabula f ,las... revocetur, notandum est, quod ]y formaliter positum in dubii titulo non est usurpandum determinate per modum formae, quasi in- quiramus, utrum aliquid substantiale sit forma Ghristi humanitatem sanctificans : de hac ehim difficultate duh. seq. dicendum est. Sed generalius accipi debet, prout idem valet a.cactualiter, intrinsece, et immediate, ut distinguitur contra exirinsece, mediate, virtualiter, causaliter. aut radicaliter, et alios modos, qui non constituerent huma- nitatem actu, intrinsece, et immediate sanctam Sicut quando dicimus hominem esse formaliter materialem, et humanita- tem Ghristi esse formaliter subsistentem ; non intendimus signiiicare, quod materia, vel subsistentia sit forma : sed quod ea proedicata conveniunt actualiter, intrin- sece, et immediate; sive per formam, sive alio modo communicentur. Quce intefligen- tia, et usurpatio potest pro praesenti diffi- cultate magis exponi, si hoec alio modo, et quasi conditionaliter proponatur in hunc modum : An si humaniias Christi non ha~ beret gratiam habitualem, esset actusancta: vel, uirum sanctificetur independenter a iali gratia, et antecedenier ad illam. Dcnique nota, quod ly aliquid substantiale proponitur indeOnite, contrapositive ad dona accidentalia, quae supponunt Chris- tum secundum esse. Sed minime designat aliquid determinatum, pcr quod illa sanc- 324 DE INCARNATIONE. Asser- tio. Medina. Naza- rius. Arauxo. Joann. a S.Thom. Godoi. Gonet. Parra. Zumel. Soto. Vega. Lorca. Vazquez. Suarez. Ragusa. Grana dos. Valen- tia. Lugo. Funda- mentutn ab aucto- ritate. tiiicatio contigerit, utputa modum unio- nis liypostaticaB, personalitatcm Verbi, aut divinitatem. Nam quid illud formaliter sanctilicans fuerit, oflert, et ailert aliam specialem difticultatem : de qua dub. seq. Modo enim oportet a communioribus, et certioribus exordiri. 8-1. Vera, et affxrmans senlentia eligitur, ct Patrum testimoniis probatur. 2. Dicendum est humanitatem Ghristi cx vi unionis hypostatica? ad personam divinam sanctificatam fuisse formaliter per -aliquid substantiale. Hoec conclusio (quam amplexi jam fuimus tract. 6, disp. 6, dub. 2, g 12) est valde communis inter Theologos. Sic enim docent Thomistse in prses. art. 1, ubi Medina dub. 2. Nazarius controv. 2. Arauxo dub. 2 , concl. 2. Joannes a S. Tho. disp. 8, art. 1, concl. 1 et2.Godoi disp. 21, n. 4. Gonet. disputat. 11, art. 1. Parra tract. 2, disp. 1, art. 4. Zurnel. 1, 2, qusest. ult. art. 2, disp. 2. Soto in 4, dist. 19, qusest. 1, art. 2, et lib. 3 de natura, et gratia cap. 6, et alii com- muniter. Idem etiam tuentur alii plures Theologi. Vega lib. 6 in Goncil. Trident. cap. 6. Lorca disput. 37. Vazquezdisp. 41, cap. 3. Suarez disp. 18, sect. 1. Ragusa disp. 74, § 2. G-ranados tract. 7, disputat. 1. Valentia punct. 1. Lugo disp. 16, n. 2, cum aliis multis. Estque adeo communis hsec sententia, ut, Scotistis exceptis, raro reperiatur, qui oppositam tueatur; quam Vazquez affirmat esse manifeste contrariam doctrinaz Conciliorum, et Pairum, Vincentius vero non posse cum securitale, et probabili- tate defendi. Prcecipuum hujus assertionis fundamen- tum desumitur ex testimoniis SS. Patrum, apud quos idem est aliquem esse unctum, sive esse Ghristum, ac esse sanctum : apud eosdem etiam Ghristus Dominus dicitur sin- gulariter unctus oleo, etdelibutusunguento divinitatis. Ex quibus principiis, satis liqui- do infertur quod juxta illorum sententiam Christus Dominus fuerit sanctus sanctitate substantiali, et independenter a sanctitate accidentali, qua puri homines justi sancti constituuntur, et appellantur. Quod magis perspicuum fiet expendendo aliqua eorum testimonia : inde enim evidentius consta- bit, quod ex una parte attribuerunt Ghristo Domino sanctitatem substantialem, in eo- que ipsum riistinxerint ab aliis justis, quos Scriptura solet Christos vocare : et simul, quod ex alia parte loquuti fuerint de sanc- titate formali, sive sufficienti ad cons- tituendum subjectum actu intrinsece sanctum antecedenter ad aliam formam accidentalem, atque independentcr ab illa. D. Gregor. Nazianz. Orat. k, de Theologia ad finem, inquit : Christus igilur propter divinilatem : ea enim humanitas uncta est, non actu, aut operatione, ut in aliis, qui Chrisii nuncupanlur, sed lotius uncloris prxsentia. Et orat. 2 de Paschatc , post medium, g Quocirca, ait : Perfeclus autem fuii, non modo propter divinitatem, qua nihil est perfectius ; sed etiam propter hu- manitatem divinitate delibutam, idemque effectam, quoad id, quo peruncla est. S. P. N. Cyrillus Alexandr. lib. 4, in Joan. cap. 19 : Christus vocatur unctus, non sicut alii reges, aut sancti : sed quia Verbum caro faclum est. Et lib. de fide ad Theodos. prope finem , in eodem sensu ait : Cum Verbum autem non esset Christus, in ipsa carnis assumptione dictus est unctus. Diony- sius item Alexandrin. in epist. contra Paul. Samosat. docet Christum non indiguisse unctione externa, ut esset Ghristus : Quia per se unclus est, et sibi ipsi ipse est unctio. Nicetas lib. 3. Thesauri cap. 3 : Ipse se ip- sum unxii : divinitalis enim humanitatis unctio est. D. Joan. Damasc. lib. 3 de fide cap. 3 : Ipse enim se ipsum unxit : ungens quidem ut Deus sua dcitale; unctus autem ut homo : nam ipse et hoc, et illud, siqui- dem deitas est unciio humanitatis. D. Au- gust. lib. 15 de Trinit. cap. 2G, affirmat tunc unclum fuisse invisibili Deo humanam naturam, quando divinse esi juncta personz. D. Gregor. lib. 9. Registri epist. 61 : Non antea conceptus, et posiea unctus; sed hoc ipsum de Spiritu sanclo, et carne Virginis concipi, Spiritu sancto ungi fuit. Patres Concilii Francofordiensis in epist. adEpis- cop. Hisp. : Chrislus natura unctus, nonper gratiam, quia in illo plene fuit divinitas. Eodem modo loquuntur D. Basil. in illud Ps. 44 : Propterea unxit te Deus. D. Atha- nas.inorat. contra Arianos. D. Hieronym. in Ps. 132. D. Fulgent. lib. de Incarnat. cap.'32. D. Hilarius lib. 7 de Trinit. D. Anselm. in cap. 1, adHebrce., et alii com- muniter, prsesertim cuni interprctantur ea scripturae loca, in quibus Jesus appellatur antonomastice unctus , seu Christus, ut Dan. 9 : Ungetur sanctus sanctorum. Ps. 44 : Propterea unxit te Deus, Deus iuus oleo IseUtiX. D. Na- zianz. D. Cy- rillus. Diony- sius Alexan- drin. Nicetas. D. Da- niasc. D. Au- gust. D. Gre- gor. Concil. Franco- ford. D. Basil D. Atha nas. D. Hie- ronvra. D. Ful- gcnt. D. Hila rius. D. An- selm. Daw. 9. Ps.U. DISP. XIT, DUB. I 325 Isetitix. Act. 10 : Unxit eum Deus Spiritu sanclo, et virtute. Priimun 3. Hoc fundamentum est adeo firmum, ffinra llt dirui nequeat variis Adversariorum prajclu- subterfugiis. Nam quod aliqui conati ' ltur* sunt dicere unctionem in relatis testimo- niis significare quidem excellentem digni- tatem, ad quam ille homo Christus evectus est ; non vero sanctitatem , aut illius hu- manitatis sanctificationem ; facile everti- tur. Quoniam licet per illam unctionis metaphoram possint aliae res significari, tamen nihil frequentius, et magis proprie significatur, quam sanctificatio, ut constat ex communi usu , et phrasi Scripturse, Exod. 19 et 30. Levit. 40 et 25, et alibi lJoan.?. frequenter. Unde 1 Joan. 2, dicitur, unc- tionem habemus a Spirilu , id est, sancti- Lucao4. tatem. Et ipse Ghristus Dominus Luc. 4 exposuit de se ipso verba Isai. 61 : Spiri- tus Domini super me, eo quod unxerit me, hoc est, sanctus sum, et Deo conjunctus, eo quod me unxerit unctione unionis hy- postatica?. Et Daniel 9 : Ungetur sanctus sanciorum , nempe erit sanctissimus. Et in hoc sensu accipiunt Patres unctionem in testimoniis supra relatis, ut liquet ex Nazianz. in primo loco, Non actu, aut ope- ratione, ut in aliis, et ex nostro Cyrillo, Non sicut alii sancti. Estque ista unctionis significatio adeo frequens , et recepta in usu Patrum , ut inter eos antiquissimus D. Dio- D. Dionysius Areopag. lib. de Ecclesiast. hierarch. cap. 4, part. 3, dixerit : Un- guentum Chrismatis, et omne divinum un- guentum in cujusvis rei consecratione adhi- bitum aperte monstrat Christum, qui illum, qui sanciificatur , sanctificavit, ut idem sit ungere, ac sanctificare , et unctio, quod sanctificatio, et oleum, sive unguentum, quod sanctitas. Quod ubi applicatur crea- turis rationalibus , debet accipi proprie , prout veram, et formalem sanctitatem im- portat. Se gratia unionis non sanctificat formaliter, sed causaliter aut effective, quae est Ad- versariorum opinio. Quippe in quaest. pro- xime cit. de Verit. in resp. ad 10, inquit : Dicendum, quod animx Chrisli unita erat plenitudo omnis boni ex ipsa personali Verbi unione : non tamen formaliter , sed personali- ter : et ideo indigebat informari per gratiam. Ex loc. cit. ex 3 sent. in corp. art. observat, quod gratia habitualis duo animoD praestat : primo perficere illam in esse spirituali : secundo perficere ipsam in ordine ad opus. Et hoc praenotato subdit : Deitas autem non est formaliler, sed effective perficiens ipsam : unde oportet aliam formam creatam in ipso ponere^ qua formaliter perficiatur : et hxc 328 DE INCAKNATIOM-;. cst cjralia. Sensit igitur, quod licot anima Christi sanctificata fuerit per unionem ad Verbum; non tamen formaliter ut asseri- mus, sed praecise causaliter, aut effective. Tdque magis expressit hoc ultimo loco in resp. ad 3, ubi ait : Lux solis, et lux cande- Ise ulrumque est active illuminans : sed dei- tas, et gratia, non sic se Jiabent ; sed unum illuminat active, et alterum formaliter. Et conformiter ad hanc doctrinam in hac 3 p. quaest, praeced. art. G, in corp. inquit : Gratia habiiualis pertinens ad sanctitatem spiritualem illius hominis est effectus quidam consequens unionem. Quibus verbis signifi- cat sanctitatem quidem formalem esse per gratiam habitualem, dependere tamen ab unione sicut a causa, ad quam consequitur. AUtumen' Et auSeLur difficultas ' nam S. Doctor, difficul- ut probet necessitatem gratiae habitualis tatis. recurrit ad aliquos effectus pertinentes ad sanctitatem formalem, etquos gratia unio- nis non pnestat formaliter per se ipsam, sed"per gratiam habitualem : unde satis aperte significare videtur, quod sanctifica- tio animse Christi facta formaliter non fuerit per gratiam unionis, sed per habitua- lem gratiam. Ita in hoc art. 1, in resp. ad 2, inquit : Anima Christi non estper suam essentiam divina : unde oportet, quod fiat divina per participationem, quse est secundum gratiam. Ubi potissimum effectum sanctita- tis formalis non revocatad gratiam unionis, sed ad gratiam habitualem . Et qusest. cit. de Verit. in resp. ad 4 ait : Si ponatur anima Christi nonhabere graiiam, tunc Christocon- venit beatitudo increaia, inquantum estfdius naturalis, non tamen beatitudo creata, quse debetur filiis adoplivis. Et tamen si anima Christi esset formaliter sancta per gratiam substantialem unionis ; ex hoc ipso debe- retur illi beatitudo creata sicut aliis forma- liter sanctis. Et in eadem q. art. 5 ad4, affirmat, quod quamvis meritum Christi quandam infmitatis rationem habeai ex di- gnitate personse ; tamen rationem meriti habet ex gratia habituali, sine qua meritum esse non potest. Eadem autem est forma, quae subjectum sanctificat, et opera meri- toria constituit : ergo si meritum in Chris- to non esset absque gratia habituali, ut D. Thom. affirmat ; sequitur, quod ex ejus sententia sola illa gratia constituit Ghris- tum formaliter sanctum. Ob^~ ma, et pretiosa nobis promissa donavit, ut natura per hoc efficiamini divinse consortes nutune. ^'^[ Quae communiter Patres, et Theologi in- terpretanturdegratiahabituali, utostendi- mus tract. 14, disputat. 4, dub. 3, ^2; sed praedicta imitatio, et participatio est praecise secundum osse accidentale : im- plicat enim creatura, quae simul sit subs- tantia, et ens supernaturale, aut ordinata per modum naturae in Deum supernatu- ralem finem, ut constat ex fuse dictis tract. 2, disputat. 3, dub. 1 et 2. Unde D. Thom. 1, 2, quaest. 109, art. 2 ad 2, ait : Omnis suistantia vel est ipsa natura rei, cujus est substanlia; vel esl pars na- turse : secundum quem modum maleria, et forma substaniia dicilur. Et quia cjratia est supra naturam humanam , non polest esse, quod sit subslantia, aut forma subs- tantialis ; sed est for^ma accidentalis ipsius animx. Id enim, quod substantialiter est in Deo, fit accidentaliter in anima partici- pante divinam bonitaiem. Et hinc provenit, quod conjunctio, quam nobis gratia praes- tat, ut simus unum cum Deo, non sit subs- tantialis, sed accidentalis : conjungit enim formaliter per se ipsam, quae, ut vidimus, accidens est. Gaeterum gratia unionis hypostaticae importat non accidenta- liter communicationem naturae divinae , sed consortium ipsius in eodem suppo- sito : unde non conjungit humanitatem Ghristi accidentaliter Deo, et secundum solam imitationem; sed vere substantiali- ter, et hypostatice, ut D. Thom. resolvit supra quaestione 2, artic. 6, ubi statuit, quod natura humana non est unita Verbo Dei accidentaliler, sed substantialiter. Et artic. 10, ubi tradit, quod unio hypostatica non est facta formaliter per aliquam gra- tiam creatam. Et in responsione ad 1, in- quit : Dicendum, quod graiia, qux est acci- ' dens, est qusedam similitudo divinitatis pariicipata in homine. Per Tncarnationem autem humana natura non dicitur partici- passe simililudiriem aliquam divinx naiurx : sed dicitur esse conjuncta divinx naturse in persona Filii. Majus autem est ipsa res, quam similitudo ejus piarticipaia. Et similia tradit ioco supra cit. ex opusc. 2. Liquet ergo, quod comparando modos, quibus puri homines habent consortium naturae divinae per gratiam habitualem, et Ghristi humanitas DISP. XII. DUB. I. 331 humanitas liabui t consortium divinse na- tura) per gratiam substantialom unionis ; et similiter comparando moilos ex eadem radice ortos, quibus bomines puri Deo conjunguntur, et bumanitas Christi Deo conjuncta fuit; longe melius se babucrit, ot prnedictos effectus perfectius communi- caverit gratia substantialis unionis, quam gratia habitualis. 11. Deinde habitualis gratia constituit quidem homincs filios Dei, juxta illud Apost. ad Uoman. 8 : Non accepistis spiri- ium servitulis iterum in timore, sedaccepis- lis spiritum adoptionis filiorum, in quo cla- mamus : Abba, pater. Ipse enim spiritus lestimonium reddit spiritui nostro, quod sumus Filii Dei. Et Joan. epist. 1, c. 3, ait : Charissimi, nunc filii Dei sumus, ct nondum apparuit, quid crimus. Sed hujus- modi filiatio, quam gratia habitualis prses- tat, non est substantialis, naturalis, et propria; sed accidentalis, et similitudina- ria, sive adoptiva. Cum enim ad rationem Filii proprie dicti requiratur, quod oriatur a vivente conjuncto simili in natura : et gratia non sit natura divina in re, sed so- lum secundum participationem, aut simili- tudinem; impossibile est, quod gratia habi- tualis constituat formaliter veros Dei filios naturales, sed prsecise filios per similitudi- nem propter adoptionem, sive assumptio- nem ad ha^reditatem paternam, ut explicat D. Thom. infraquaestione 23, art. 1 et 32. Caeterum gratia substantialis unionis cons- tituit hominem Christum verum filium Dei naturalem conjungendo humana?. natune substantialem , et oeternam filiationem. Unde Christus etiam in quantum homo ne- quit dici filius Dei adoptivus, ut tradit S. Doctor art. 4, ejusdem quoestionis , et in resp. ad 2 inquit : Christus per gra- tiam unionis est filius naturalis : alius aulem per fjratiam habitualem esl ftlius adoptivus. Gratia autem habitualis in Christo non facit de non fitio filium adoptivum, sed est quidam effecius filiationis naturalis in anima Christi, secundum illudJoan. 1 : Vidimus gloriamcjus, quasiunigeniti a Patre plenum gratix, etve- ritalis. Constat autem, quod filiatio Dei na- turalis incomparabiliter excedit filiationem praccise adoptivam. Ergo ex hac etiam parte gratia substantialis unionis est longe melior, quam gratia habitualis, proestans praacise posteriorem effectum. Unde D. Hilarius lib. 7 de trinitat. dixit : Prwcedit nempe Christus, cscteros per id, quod sancti- ficatus in filium est, B. Paulo dicente, quod prtfdcslinalus cst Filius Dei invirtute secun- dum spiritum sanctificationis . Pra)terea gratia habitualis nos constituit gratos, ei Deoacceptos, quatenus est donuni nobilissimum terminans Dei dilectionem. Cum enim amor Dci erga creaturas non sit allectivus, sive abonitate praasuppositamo- tus; sed efiectivus, causansque in objecti£ bonitatem : nequit non Deus diligere ho- minem, gratumquesibi, etacceptumhabere, cui tantum bonum communicat, ut explicat D. Th. 12, qu. 109, art. 4, et quoest. 27 de veritat. artic. 1, et fuse exposuimus tract. 4, disp. 3, a num. 29, disput. 5, a num. 13, et tract. 14, disputat. 5, a n. 7, Constat autem, quod nullum majus donum excogitari potest, quam divinitas humani- tati Christi in eadem hypostasi communi- cata. Ergo proedictum donum substantialc constituit humanitatem illam magis incoin- parabiliter Deo gr?tam, et acccptam, quam quaelibet gratia habitualis valeat subjectum Deo gratum, et acceptum constituere, ut optime demonstrat D. Th. loeo supra cit. ex opusc. 43, cujus verba iterum transcri- bemus, quia hanc praelationem optime, et evidentermanifestant : Itle per acceptumdo- num gratuitum efficitur Deo gratus, qui us- que ad hoc perducitur, quod per charitatis amorem unus spiritus fiat cum Deo, quod ipse in Deo sit, et DeusHn eo. IIxc autem graiia est omnium sanctorum communis. Alia vero con- junctio est hominis ad Deum non solumperaf- fectum, aut inhabitationem, sedetiamper uni- tatemhypostasis, etc. Ethsec quidem conjunctio est propria Jesu Christi : hsec etiam est homi- nis Christi gratia singularis, etc. Sed et gra~ tissimum Deo facit, ita quod de ipso singula- riter dicatur : Hic cst filius meus dilectus, in quo mihi complacui. 12. Insuper gratia habitualis mundat hominem a peccato, juxta illud Apostol. ad Rom. 8 : Nihil nunc damnaiionis est liis, qui sunt in Christo, videlicet per gratiam, et charitatem. Et 2 ad Corinth. G : Qux enim parlicipatio justitise cum iniquiiale, aut qux societas lucis ad tenebras? Et l Joann. 3 : Omnis, qui in Deo manet, non peccat. Et statim : Omnis, qui natus est ex Deo, pccca- tum non facit, quia semen ipsius, nempe gratia, in eo manel. Cum enim gratia (ut alia motiva pnetermittamus), constituat subjectum Deo gratum, et acceptum, iuxta immediatedicta ; non cohseretcum peccato gravi, per quoil homo fit Deo abominabilis, et exosus : nequit enim idem homo termi- nare simul odium Dei simpliciter, et amo- Consti- tuit Cliristi liumani- latem Deo gialissi- marn. Consti- tuit etiam liumani- tatom mumlam a culpa atque impecoa- bilem. A.l Rom. 8. 2 ad Co- rinlli. G. 332 DE INCARNATJOXL. braos 4. lus. rcm Dei simpliciter, ut latc ostcndimus tract. 15, disputat. 1, dub. 3, cum scquent. Inhacautcmcomparationcmultum praeemi- net gratia unionis substantialis : nam cum humanitatem magis Deo gratam incompara- bilitcr constituerit, utproxime dicehamus; minus secum in eadem permittcre potuit neccati maculam. Unde magis incompossi- bilia sunt peccatum, et gratia suhstantialis unionis, quam peccatum, et gratia hahi- tualis, ut communiter docent Theologi in- fra quaestione 15, art. 1. Quinimo cum haic componi possit cum peccatis veniali- bus, ct secum in eodem subjecto permittat potestatem proximam , et expeditam ad graviter peccandum ; illa utrumque neces- sario excludit : quia nec componi cum ve- nialibus valet, nec in humanitate relinquit potentiam saltem proximam ad delinquen- dum. Talis enim decebat (ut loquitur Ad He- Apostol. ad Hebrae. 4) ut nobis esset Pon- tifex, sanctus, innocens,impollutus, segre- gatus a peccatoribus. Ut merito dixerit Ruper- Rupertus lib. de volunt. Dei cap. 11 : Hu- manitas Chrisii non per creationem, sed per assumplionem facta est creatura talis, quse peccare non solum nollet, verum etiam non posset. Liquet igitur, quod in ordine ad effectum purgandi subjectum a peccato, nobiliorimodo sehabet gratia substantialis unionis, quam gratia haibituaiis. Scimus Scotistas negare principia a nobis assumpta de impeccabilitate Ghristi ex vi gratia) unionis. Sedmodosatissitsupponere, quod contraria sententia est communis inter Theologos, quam ex professo iirmabimus loco supra cit. ex quaest. 15. Praesertim cum Scotista3 docent gratiam non esse ex natura sua formam justificantem, nec ex- pellere ex propriis, et intrinsecis peccatum, sed solum ex ordinatione, et favore Dei extrinseco, ut vidimus tract. 14, disp. 4, dub. 2, § 3. Unde nihil habent ex hac parte, in quo habitualem gratiam pneferant gratiae unionis, ut illa prae ista dicatur jus- tificare formaliter. Jam verosi attendamus adjus, quod pro consequenda haereditate aeternae beatitudi- nis confert forma sanctificans; facile appa- ret, quantum gratia unionis elevetur super gratiam habitualem. Gonfert hoec quidem praedicttwn jus, quatenus hominem consti- tuit filium Dei, ut diximus num. praeced. consequens enim est, quod iilio debeatur haereditas, juxta illud Apostol. adRom. 8 : Si filii, et hsrredes. Nam qui dat esse, opor- tet etiam, quod det necessaria ad talis esse Prrcstaf, jus ad gloriam. Radicat omnia dona superna- turat a in Christo. conservationem : qualia sunt bona, in qui- bus consistit hacroditas. Sed cum gratia habitualis solum constituat filios adoptivos; gratia vero unionis constituat iilium T)oi naturalcm : oportet, quod sicut haec filiatio illam incomparabiliter excedit; sic etiam conferat nobilius, strictusque jus ad haere- ditatem paternam, atque ideo, quod gratia unionis quantum ad hunc effectum longo intervallo prsecedat gratiam habitualem. Et propter hoc perfectius jus, et urgentiorem titulum ; cum filiis adoptivis nec debeatur, nec conferatur haereditas a principio, sed post aliquam durationem, finito videlicet statu viae ; Ghristo tamen debita, et collata fuit haereditas a primo conceptionis mo- mento, ut optime tradit Divus Thom. infra quaestione 34, articul. 4, in corp. et in resp. ad 3, ubi ait : Dicendum, quod Christo ex hoc, quod fuit Deus, et homo, etiam in sua humanitate habuit aliquid pr% cxteris creaturis, ut scilicet siatim a principio esset beatus. 14. Porro gratia habitualis est radix omnium virtutum, et donorum, quae in homine sanctificato reperiuntur, ut expli- cuimus tract. 14, disputat. 4, dub. 6, et breviter, ac optime declarat D. Thom. in in 2, distinct. 26, quaestionel, artic. 4, his verbis : Sicut ab essentia animx fluunt polentix ab ipsa essentialiter differenles, si- cut accidens a subjeclo : et tamen omnes uniuntur in essentia animx, ut in radice : ita eliam a gratia esi perfeciio essentix, ut diclum est, et ab ea fluunt virtuies, quse sunt perfectiones potentiarum, ab ipsa gra- tia essentialiter differentes ; in gratia iamen conjunctse sicut in sua origine per modum, quo diversi radii ab eodem corpore lucente procedunt. Sed in hoc etiam munere gratia unionis longeexcedit gratiam habitualem : quippe quae non solum radicat alias virtu- tes, sed etiam ipsam habitua^em gratiam, quae est earum radix; consequitur enim tam gratia, quam omnis alia perfectio in homine Ghristo reperta, ad unionem subs- tantialem humanitatis ad Yerbum, ut op- time tradit D. Thom. in hac qu&stione D.Thom articul. 13, in corp. ubi probat gratiam habitualem sequi post unionem non tem- pore, sed naturoe, et ait : Accipiiur raiio hujus ordinis ex habitudine gratise ad suam causam. Gratia enim causatur in homine ex prxsentia divinitatis, sicut lumen in aere ex prxsentia solis. Unde diciiur Ezechiel 43 :Glo- ria Dei Israel ingrediebatur per viam orien- talem, et terra splendebat a majestate ejus. Prxsentia Idem. DISP. XII, DUB. I. 333 Prwsentia aulem Dei in Chrislc intelligitur secundum unionem humanx natunv ad divi- nam personam. Unde gratia habiiuaiis Chrisii intelligitur ut consequens hanc unionem, sicut splendor soiem. Et si praedicta duo Divus Thom. testimonia conferamus, repericmus virtutes essc \elut radios gratiae habitualis ; hanc autem csse quasi radium gratiae unio- nis. Quod satis declarat, quanta majori universalitate gratia unionis radice perfec- tioncs supernaturales in supposito, quam habitualis gratia. Ncc hic referre potest, quod gratia \ero habitualis dicatur radix physica, gratia\ero unionis radix moralis. Tum quia plurcsneganthabitualem gratiam esseradicem physicam,utloco cit. \idimus : e contra \ero plures negant gratiam unio- nis esse radicem prsecise moralem, ut disp. sequenti dub. 2 \i,iebimus, tum et pnccipue, nam quidquid sit de modo ra- dicandi moraliter, \el physice ; dubitan- dum non est, quod attentis omnibus gra- tia unionis nobiliori modo exigat, radicet, et fundet totam perfectionem sui suppositi. Quod satis est, ut simpliciter prseferatur in muncre radicandi. Dcnique gratia habitualis dignificat opera nostra, ut sint meritoria vitae a^terna^ de condigno, ut statuimus tract. 16, disp. 3, dub. 2. Sed cum ipsa sit in se \aloris sim- pliciter iiniti, nequit illa simpliciter infi- nite dignificare, sed solum communicat valorem finitum, et in ordine ad praemium finitum. In quo munere multum excedit gratia Ghristi substantialis : nam et infi- nita moraliter simpliciter est, et consti- tuit opera Christi simili ratione inlinita. Unde habent quod sint simpliciter infinita in satisfaciendo, et merendo, ut fuse os- tendimus disp. 1, dub. 6, et doent com- munitcr Theologi. Nec circa hoc immorari cxpedit ; cum satis superque ostensum fuerit loco citato. 14. Ex his itaque. quae ita expendere oportuit, et in propriis sedibus magis fir- mantur, reintegratur fundamentum nostrae assertionis : quoniam quod per gratiam ha- bitualem formaliter sanctificemur, nullus est Catholicorum, qui neget. Quod autem gratia habitualis formaliter sanctificet, ne- quit aliunde habere, quam ex omnibus capitibus hactenus relatis, vel eorum ali- quo, ut facile consideranti apparebit. Gonstat autem ex hucusque dictis, quod gratia substantialis unionis tam in om- nibus, quam in eorum singulis antecellit gratiam habitualem, preestatque altiori ra- tione, quod illa suo susccptivo communi- cat. Ergo gratia substantialis unionis sanc- tificat formaliter, non minus sed magis perfecte, quam gratia hahitualis. Nec va- let dicere, quod habitualis sanctificat pcr modum forma3, secus autcm gratia unio- nis. Quoniam ut a principio dubii obser- vavimus, esse formaliter tale latius patet, quam esse tale per formam : humanitas cnim formaliter terminatur per subsis- tentiam Verbi, qua3 tamen non unitur per modum formae. Undc quod gratia unionis non communicctur pcr modum forma) ; minimc impedit , quod com- municetur formaliter, et quod eadem ra- tione sanctificet formaliter, hoc est, intrinsece, immediate, et actualiter per se ipsam. Gum ergo aliunde ostensum sit, quod praestet eosdem, et nobiliores etfec- tus, quos gratia habitualis communicat : nihil interest ad prsesentem consideratio- nem, quod gratia unionis uniatur, aut non per modum formae physicie, quod potius imperfectionem arguit in ipsa forma puros homines sanctificante formaliter. Gonfirmatur primo : quia sanctificatio Confir- propria humanitatis Ghristi per aiiquid for- malio- maliter fieri debuit : sed sanctificatio pro- pria humanitatis Ghristi fieri formaliter non potuit per gratiam habitualem acciden- talem, aliis sanctis communem : ergo facta formaliter est per gratiam substantia- lem unionis. Consequentia evidenter infer- tur ex pra^missis : quia seclusa, aut non sufficienti gratia habituali ad praedictum effectum, opus est recurrere ad aliam gra- tiam : et alia non apparet, quam gratia substantialis unionis. Major autem cst certa : quoniam nihil est formaliter tale, nisi per aliquid ipsi intrinsecum : sed hu- manitas Ghristi est formaliter sancta qua- dam sanctitate sibi propria, ut nemo ne- gat : et aliunde hujusmodi sanctitatem non habet ex se, sive ex praedicatis propriis na- turalibus, ut est per se notum ; ergo sanc- tificatio propria humanitatis Ghristi fieri debuit formaliter per aliquid superaddi- tum humanitati. Minor denique, in qua poterat esse difficultas, ostenditur : quo- niam sanctificatio propria humanitatis Christi consistit in omnibus, qiuc hacte- nus recensuimus, vel saltem eorum aliquo, ut csetera fundat, et concernit : unde pra> dicta sanctificatio importat \el formali- ter, \el connexive, quod humanitas sit conjuncta Deo personaliter quodille homo sit Filius Dei naturalis ; quod non solum 334 DE lNCAHNATJOXK. Alia couiir- matio. sii absque peccato, sed etiam sine potentia peccandi; quod habeat sibi actu conjunc- tam hsereditatem Beternae [beatitudinis ; quod talis sanctificatio exigat, fundetque prsesentiam gratiae habitualis , cseterorum- que donorum ; et deniquo quod digniiicet opera Ghristi simpliciter infmita, ut supra ostendimus. Gratia autcm habitualis prae- dictos eflectus prastare minime potest, ut similiter esc ostensum, et liquet ex eo, quod accidens limitatum, ct fmitum est. Ergo sanctificatio propria humanitatis Ghristi fieri formaliter non potuit per gratiam habitualem. Confirmatur secundo : quia Ghristo Do- mino pro sua infinita dignitate attribuen- dum est illud sanctificationis gemnus, quod perfectius est; dummodo non repugnet doctrina) fidei, et rectae rationi : sed hu- manitatcm sanctificari formaliter ex vi unionis hypostaticae ad personam indepen- denter ab alia gratia accidentali , et a Ghristo separabili, perfectius est , quam sanctificari formaliter per hujusmodi prae- cise gratiam accidentalcm , caHeris puris hominibus communem : et a'iunde prae- dictum genus sanctificationis non repugnat doctrinae fidei, nec rectae rationi : ergo hic homo Ghristus sanctificatus formaliter fuit per gratiam substantialis unionis, et inde- pendenter ab alia gratia habituali. Major, et consequentia constant. Minor autem quoad primam partem est evidens : nam melius ex terminis est sanctificari subs- tantialiter, et ex vi gratise inseparabilis ab ipsa constitutione suppositi , quam , sanctificari accidentaliter, et ex vi alicujus doni simpliciter contingentis , et simpli- citer auferibiiis a persona. Secunda vero minoris pars, quantum attinet ad doctri- nam fidei desumptam ex scriptura , et Patribus, satis constat ex dictis § primo, et conlraria opinio nihil ab hac parte ha- bet, quo probetur. Quantum vero pertinet ad rationem, constabit diluendo argumenta contraria, ut § seq. constabit. Hic vero tantum addere oportet opposi- tam opinionem vel ex eo tantum nobis displicere, quod minus digne sentiat de Ghristi Domini sanctitate. Quod severiori judicio censuit Medina, quaest. 34, arti- cul. I, dub. 2, ubi observat, quod Scotus in 3, dist. 3, qucest. 7, docet gratiam unio- nis esse priorem ordine generationis gratia Medina. habituali. Et cx his principiis, subdit Me- dina, coltigit Scotus esse prius in inlenlione summam gratiam, et summam gloriam ani- Psota. ///,/■ Christi, pvopter quam esl intenta u) hyposlatica. Ssfc hac phantasia damnabilis reprobatur ai> Evangelio, etab universis con- siderantibus altitudinem dominicse Incarna- tionis. Unio eniiii hypostatica n'>n est solum prior ordine generali'jiii.s, sed etiam causali- tate omni possibiti. Est enim ftnis, et effioiens reliquorum donorum , tju/e habet anima Christi : ex unione enim hnposlatica conclu- dimus animam Cliristi habuisse summam gra- liam, et gloriam. Unde Joannes in Evangelio describens pleniludinem gralix Christi, nes- ciens quomodq metius describcret, acl atiissi- mam radicem se contulit, dicens : ViaHmus gloriam ejus gloriam quasi unigcnili a Patret plenum gratise, et veritatis. Et certe Jionsolum natura humana, et omnes dicmones, ct Angeti stupent in celsiiudinem hujus mysterii : verum eliam cognoscimus evidenter ad ipsum mys- terium omni.a, quse a principio mundi facla sunt, esse ordinata, et destinata tanquam ad maxiinum faciibilium. Quid enim majus exco- gitari potest quam quod Deus sit homo , >'t homo veraciter sit Deus? Haes il!e Magister, et bene praeter censuram, a qua duximus abstinendum. Recolantur , quae diximus disp. 2, dub.l, § 5, et 6, ubi ostendimus Ghristum Dominum fuisse finem cujus graiia omnium, quae Deus decrevit. "Vi- deantur etiam, quoe diximus disp. 4, dub. 2 et 3, ubi ex professo probavimus unio- nem hypostaticam esse maximam tam in essc unionis, quam in esse perfectionis, et in ratione entis, et in ratione beneficii. Ex quibus, hactenus dicta magis firmari queunt. i ni. Occurrilur argumentis contrarix opinionis. 15. Oppositam sententiam (quse defendit humanitatem Ghristi non fuisse sanctam formaliter per gratiam substantialis unio- nis, sed ad praedictum effectum indiguisse gratia habituali sibi superaddita : et con- sequenter, quod si Ghrisius hac gratia pri- varetur nonesset formaliter sanctus, sed ad summum causaliter, aut in radice), tuen- tur Paludanus in 3, dist. 13, quaest. 2, Paiudan opinione 4, concl. 1. Marsilius quaest. 10, ^.aisi' art. 1. Durandus dist. 12, et esse commu- Our3n- nem Scotistarum sententiam, illi subscri- (UiS* bentes, affirmant Rada controv. 4, art. 3, Rada. concl. 4, et Castillo disp. 11, quaest. 2. Castiiio Solent etiam pro hac sententia referri aliqui Thomista1, ut Gapreolus, Vincen- tius, DlSL'. XII, DUB. 1. 33! 1 argu- mentum tius, Alvarez, Cabrera, et alii. Sed illam minime docent, quia cum negant, quod Ghristus ex vi solius gratiie unionis fuerit sanctificatus formaliter, sumunt ly forma- litcr contrapositive ad pcrsonaliler , et de- nolant , quod gratia unionis non fuerit V( ra forma, sed terminans : per quod mi- nime excludunt quod sanctiiicaverit vere, et simpliciter, et immediate, ut dcfendi- Cabrera. mus. Unde Cabrera, qui posfe alios tres relatos scripsit, satis se declarat in pne- seuti disp. 2, § 3, ubi hanc conclusionem statuit : Christus ut homo ex vi unionis hy- postaticx prius naturat quam reciperet gra- tiam habitualem, fuit simpliciter sanclus, gralus, etacceptus Deo, sanctitudine, et gra- tiludine personali, non formali, nisi iantum radicaliter : quatenus videlicet radicat habitualem gratiam, quae est vera forma recepta. Verumtamen est, quoi hic Auc- tor alia postea, immiscet in probationi- bus, quibus et veritatem , et propriam mentem oiluscat. Sed quidquid sit de hu^ jus opinionis patroms. Arguitur primo in ejus confirmationem : quoniam efTectus formalis primarius ali- cujus nequit praestari ab alio, quam ab ipsa forma ; sed esse formaliter sanctum est ef- fectus formalis primarius gratiae habitua- lis : ergo nequit prsestari formaliter nisi ab ipsa gratia habituali : ergo cum gratia unionis distinguatur essentialiter a gratia habituali , impossibile est; quod per gra- tiam unionis, antecedenter ad habitualem humanitas Christi fuerit formaliter sanc- tilicata. Utraque consequentiapatetexprae- missis. Et major est certa : quia effectus formalis primarius alicujus formae nihil aliud est, quam ipsa forma communicata subjecto : ergo non ab alio , quam ab ipsaforma potestcommunicari. Minor etiam constat : quia unica causa formalis nostrae justificationis, sive sanctiiicationis est gra- tia habitualis, quaa ad nos constituendos coram Deo sanctos per se primo ordinatur, ut satis aperte colligitur ex Concil. Trident. sess. 5, cap. 7. Et sic docuimus tract. 14, disp. 4, dub. 2, et tract. 15, disp. 2, dub. 2, quibus locis ostendimus hunc esse ef- fectum formalem proprium gratise habi- tualis, nec ab alia forma prcestari. Coniirrnatur : nam id, quod sanctiiicat formaliter, debet uniri subjecto per mo- dum formse : sed gratia unionis nequit uniri subjecto per modum formae : ergo non potest sanctificare formalitcr, atque ideo humanitas Ghristi non est sanctiii- Concil. Trident Confir matio, cata formaliter ex vi gratiae unionis, sed ex vi gratiaj habitualis, quuj et forma est, et communicatur per modum for- maj. Utraque consequentia patet. Minor autem saepius a nobis, vel concessa, vel insinuata est; quia gratia unionis est re ipsa in recto ipsa personalitas Verbi hu- manitati communicata : sed personalitas di- vina solum potcst uniri per modum puri termini/ et nequit in subjecto recipi, aut per modum formse communicari, ut osten- dimus disp. 3, dub. 4, ubi hac via expli- cuimus, quod Verbum in unione, et as- sumptionc humana; naturae nullam subierit mutationem, vel aliam imperfectionem : ergo gratia unionis non potuit subjecto uniri per modum formae. Major denique ostenditur : nam quod sanctificat formali- ter, debet rectihcare animam ejusque, po- tentias in ordine ad recte operandum circa finem supernaturalem : quippe sanctitas formalis in hac rectificatione, sive dispo- sitione consistit : sed id, quod rectiiicat animam et potentias ad bene operandum, habet rationem principii quo, atque idco unitur per modum formae, cujus proprium est esse principium quo, et praestare virtu- tem agendi : ergo quod sanctifcat forma- liter debet uniri subjecto per modum fornice. 16. Ad argumentum respondetur, con- cessa majori distinguendo minorem : esse formaliter sancium sanclilate accidentali est effectus primarius graiix habitualis, concedimus : esse formaliier sanctum sanc- iilate subsianiiali est effectus primarius prz- dicix gralix, negamus. Et consequentia eodem modo distingui debet, vel est abso- lute neganda. Itaque esse formaliter sanc- tum duplicitercontingit, unomodo acciden- taliter per conjunctionem accidentalem, sive aflectivam cum Deo : et hic ost efTectus formalis primarius gratiae ha- bitualis : quem proinde fatemur ab ea es- sentialiter dependere, nec posse salvari formaliter per solam gratiam unionis. Et hoc praecise probant et testimonium Con- ciliiTridentini, et qua3 diximus locis rela- tis. Altero autem modo esse formaliter sanctum iit substantialitcr per conjunctio- nem substantialem cum Deo in eadem hy- postasi : et hic nec est eflectus gratise habitualis, nec ab illa praestari potest : sed correspondet uni, et soli gratia) unionis, quo3 Ghristo singulariter competit. Unde cx doctrina nostra minime scquitur, quod gratia unionis prsestet effectum primariutn Solvitur argu- mentum. 336 I)E LNCARNATIONK. formalem gratise habitualis : qucm absquc illa esso impossibilem recognoscimus sed quod praestet alium eflectum excellentio- rem, et Longe diversum, Potestqun heec responsio confirmari exemplo alterius effec- tus formalis : nam osse Deo gratum, sive subjeclum congruum divini amoris cst ef- fectus primarius gratise babitualis, ut dixi- mus locis citatis : qui proinde videtur sal- vari non posse absque prsedicta gratia, aut ex vi alterius. Et nihilominus I). Tliom. opusc. 2, cujus verba dedimus num. 6, distinguit duplex esse gratum, vel con- gruum ad terminandum amorem Dei : aliud per conjunctionem accidentalem, et oiTectivamcum Deo; quoddicitperfieri gra- tiam omnibus justis communem : et aliud pcr unionem substantialem naturae hu- manae cum Deo in eadem hypostasi ; quod asserit fieri per gratiam unionis soli Ghristo convenientem . Sic ergo duplex esse formaliter sanctum, et duae formae sanctificantes, aut quasi formae eisdem ef- fectibus correspondentes distingui de- bent, ut explicuimus. Diiuitur Ad confirmationem patet ex immediate raatioT dictis : nam distinguenda est major, Id quod sanctificat formaliter accidentaliter, dcbet uniri per modum formx , concedimus : id, quod sanciificat formaliter substantiali' ter, negamus : et deinde concessa minori, negamus absolute consequentiam . Quia sanctificare formaliter latius patet, quam sanctificare accidentaliter, et per modum formae : unde ex eo, quod gratia unionis nequeat sanctiiicare accidentaliter, et per modum formae ; non sequitur, quod abso- lute nequeat sanctificare formaliter. Ad majoris autem probationem, quatenushuic doctrinae opponi potest, respondetur, quod rectificatio animae, et potentiarum non so- lum fit per principium quo eas elevante per modum virtutis, aut rationis agendi : ad quod requiritur unio, per modum formae : sed etiam iit per principium quod eas ter- minans, et personans. Nam cum operari sit suppositorum , et subsistentium ; ab eisdem ut a principio quod potest desumi prima, ac substantialis animae rectitudo ad operandum. Et ita contigit in Ghristo : nam quia ejus suppositum est divinum ; ipsius anima ex vi hujus ita determina- tur, ut nequeat defectuose operari, vel aliquod peccatum admittere. Idque satis est, ut gratia unionis in communicatione talis suppositi consistens, licet non possit sanctificare accidentaliter, et per modum formae, aut principii quo; valeat tamen sanctiiicare substantiaiiter , per modum termini, ot principii quocl : et quamvis ne- queat rectilicare animam , ct potentias eas elevando, ut proxime opcrcntur; possit tamen ipsas rectificare, terminando, per- sonando , et impediendo dofectus , < t obiiquitates operationis, atquo exigendo principia proxima ad agenduni supernatu- raliter. Idque satis est ad sanctiiicandum formaliter absolute. 17. Sed replicabis (et sit secundum ar- 2 arga- gumentum ): quia ex praemissa doctrina mentjm' sequitur, quod gratia habitualis sit Ghristo inutilis, atque ideo, quod in ipso constitui non debeat : consequens est falsum : ergo Ghristus non sanctificatur formaliter, per gratiam unionis. Sequela ostenditur : quia gratia unionis ex una parte sanctificat for- maliter, ut asserimus : et ex alia parte continet eminenter sanctitatem gratiae ha- bitualis : ergo communicata humanitati Christi, praestat ipsi, quidquid iili commu- nicaret habituaiis gratia : atque ideo haee est inutilis Ghristo, supposita gratia unio- nis. Falsitas autem consequentis liquet : nam de facto fuit in Christo gratia habi- tualis ob piures rationes, quas D. Thom. expendit in hoc art. et examinabimus dis- putat. seq. ergo dici nequit, quod proedicta gratia fuerit Ghristo inutilis. Confirmatur : nam impossibile est, quod Co:fir- eadem gratia unionis sanctificet animam ffir,tio* Christi simul radicaiiter, et formaliter : sed ex suppositione, quod in anima Christi fuerit gratia habitualis; sequitur, quod gTatia unionis sanctificaverit eam animain radicaliter : ergo facta taii suppositione, non sauctificavit formaliter animam : ergo fateri oportet vel gratiam iiabituaiem fuisse Christo inutilem, vel gratiam unionis sanc- tiiicasse non formaliter, sed praecise radi- caliter. Utraque consequentia patet ex prsemissis. Et major videtur manifesta : quoniam repugnat, quod idem respectu ejusdem eifectus sc. habeat per modum ra- dicis, et per modum constitutivi formalis ; cum esse radicaliter taie, et esse proxiine tale importent rationes oppositas, unde quia homo per animam est radicaiiter ri- sibilis, nequit per eandem animam esse risibilis, proxime, et formaliter ; sed ad hoc posterius requiritur potentia diversa animae superaddita. Minor etiam constat : quia ex suppositione , quod in anima Christi fuerit gratia habitualis ; debuit fundari, et radicari in gratia unionis sicut in DISP. XII, DUB. I. 337 in principio quod : atque ideo gratia unio- nis debuit concurrero radicaliter ad liabi- tualem gratiam, per quam anima Christi sanctific&ta formaliter fuit : et consc- quenter del)uit illam sanctiiicare radica- liter. gatisfit ^j argumentum, et replicam respondc- nicnio. tur negando sequelam : nam cum in Christo distinxerimus duos eflectus formales, et longc diversos sanctitatis, nempe esse for- maliter substantialiter sanctum, et csse formaliter accidentaliter sanctum; minime sequitur, quod si gratia unionis praestet immediate per se ipsam primum effectum formalem, gratia habitualis sit simpliciter superflua : requiritur enim ut posteriorem formalem effectum communicet. Et insuper desideratur necessario ad alia munia, quee disp. seq. expendemus. Ad probationem autem sequelae, quae prsemissam doctrinam et distinctionem impugnat, dum ostendere nititur gratiam unionis praestare formaliter eundem effectum, qui alias per gratiam habitualem communicari posset, responde- tur negando consequentiam : quoniam non sufiicit, quod gratia unionis contineat emi- nenter gratiam habitualem, ut formalem hujus effectumpossit communicare. Quippe ad hoc ultimum praeter continentiam illam eminentialem requirebatur, quod posset uniri per modum formae physicae. Et quia ita uniri non "valet ob imperfectiones huic modo communicationis annexas ; propterea nequit praestare effectum formalem gratiae habitualis, nec pro illo supplere. Idque declarari potest exemplo divinae naturae, quse eminenterin se continet perfectionem iuminis gloriae, et charitatis : et tamen istorum eflectum formalem praestare nequit per semetipsam : eo quod hujusmodi effec- tus importat unionem in ratione formae physicae, quae praedictae naturae repugnat, ut suis locis ostendimus, tract. 2, disput. i, dub. 5, et tract. 14, disp. 5, dub. 3, et tract. 19, disp. 4, dub. 1. Quod autempos- sit communicari in ratione subsistentia?, et existentiae constituendo humanitatem Ghristi subsistentem, et existentem absque subsistentia , et existentia creatis , ideo est : quia istarum munus ex generali ra- tione non est informare, sed terminare, et complere naturam, in quo nulla clauditur imperfectio, ut vidimus disp. 3, dub. 4, et disp. 8, dub. 3. Et ex eadem radice prove- nit, quod possit sanctificare formaliter subs- tantialiter per modum termini, aut princi- pii quod, ut in prsesenti statuimus. Salamant. Curs. theolog. tom. XIV. Unde ad confirmationein facile constat : Elidifir concedimus enim, quod gratia unionis po- ,,0lllir" tuit simul radicaliter, ct formaliter concur- rere ad eundem eflectum formalem sancli- licationis. Sed nulta fuit repugnantia in eo, quod concurrerit formaliter proxime ad sanctificationem substantialem, et quod simul concurrerit radicaliter ad sanctiiica- tionemaccidentaiem, quacformaliterfit per gratiam habitualem. Sic enim concurrit immediate proxime per se ipsam ad sanc- titicandum substantialiter humanitatem Ghristi, quod simul fuerit radix gratiie ha- bitualis, per quam praedicta humanitas sanctificata accidentaliter fuit. Unde in hoc sensu neganda est major quam non evincit incerta probatio : quia licet idem respectu ejusdem nequeat esse simul radix, etforma constitutiva; potest tamen ess-e forma res- pectu unius, et radix respectu alterius : sicut anima constituit formaliter inteilecti- vum substantiale ut quod, et radicat intel- lectivum proximum ut quo* 18. Arguitur tertio destruendo motiva 3argu- nostrae assertionis : quia non alia ratione incillU00' humanitas Ghristi esset formaliter sanctifi- cata per afiquid substantiale, nisi quia terminata substantialiterfuit per subsisten- tiamVerbi, quee formalis sanctitasest : sed haec ratio est nulla : ergo humanitas Ghristi non fuit sanctificataper aliquid substantiale. Probatur minor : quia subsistentia Verbi potest communicari naturae irrationali, ut statuimus disputat. 9, dub. 2; sed naturam irrationaiem nequit constituere formaliter sanctam; quippe quse incapax est habendi jus physicum, vel morale ad eeternam bea- titudinem; sine quo jure vera sanct&as non consistit : ergo subsistentia Yerbi non est formalis sanctitas; atque ideo nequit ex hoc capite humanitatem formaliter sanctam constituere. Probatur consequentia ex prae- missis : nam forma nequit communicari subjecto, quin illi communicet suum effec- tum formalem saltem primarium : sed ef- fectus formalis primarius sanctitatis forma- lis est esse formaliter sanctum : ergo si subsistentia Yerbi potest communicari na- turae irrationali, quin illam reddat formali- ter sanctam; signummanifestum est, quod praedicta subsistentia non sit sanctitas for- malis. Gonfirmatur primo : quia sanctitas for- ConGr- malis est ratio acceptandi suum constitu- ™jl-u ] tum ad gloriam : sed subsistentia Verhi communicata humanitati non fuit ratio, ut acceptaretur ad gloriam : ergo non fuit 2% 338 DE INCARNATiONE sanctitas formalia humanitas. Probatur mi- nor : Lum quia posila illa subaiatentia, pos- set Deus negare gloriam humanitati. Tum etiam quia pre&eunte illa subsistentia, ct non concurrente gratia habituali eum aliia principiis proximis, non possot Christus elicere operationes supernaturales, quibus homo ad gloriam perducitur. Tum denique (juia prajdictasubsistentia non radicat gra- tiam, et alia principia, sine quibus gloria communicari non valet : collatio enim gra- tiee, et aliorum principiorum, etiam suppo- sita unione hypostatica, est Deo simplici- ter libera, et fit per diversam actionem, et concursum, ut infra dicemus disp. se- quent. dub. 2; sequitur ergo, quod subsis- tentia Verbi non fuerit humanitati ratio formalis, ut acceptaretur ad gloriam. Sccrinda. Gontirmatur secundo : nam ideo huma- nitas sanctificaretur per subsistentiam Ver- bi, quiaper illam Deo intime conjungitur : sed ha?c intima cum Deo conjunctio non sulucit ad formalem sanctificationem : ergo humanitas non sanctificatur formaliter per subsistentiam Vcrbi, vel unionem hypos- taticam. Probatur minor : tum quia Deus est intime conjunctus animabus justis spe- ciali, et diverso modo ab illo, qua? est in aiiis justis per essentiam, praesentiam, et potentiam, ut declaravimus tract. 14, dis- puta!,. 1, capite primo, § tertio ; unde ipsse personoe divinae habent rationem gratiae, et vere donantur justis, ut ibidem explicui- mus : et tamen ha3c intima pra^sentia, sive conjunctio non sufficit, ut anima3 di- cantur formaliter sanctificari per Deum sibi conjunctum : ergo quod humanitas fuerit Deo conjuncla in subsistentia Verbi, mi- nime sufficit ad hoc , quod per ipsam subsistentiam, aut substantialem conjunc- tionem fiat formaliter sancta. Tum etiam quia essentla divina sub conceptu speoiei intelligibilis uniturintrinsece, etimmediaLe mentibus beatorum : et tamen hiec intima conjunctionon sufiicit, ut beati constituan- tur formaliter sancti per prsedictam unio- nem : si enim non haberent gratiam habi- tualcm, quamvis Deo intelligibiliter forent uniLi, non essent actualiter, formaiiter sancti : ergo nec unio intima humanitatis cum Deo in ratione hypostasis sufficit ad sanctificandum formaliter humanitatem. Tum denique nam sicut ilia Verbi subsis- Lentia est transcendentaliter sanctitas, sic etiam cst transcendentaliter omnipotentia, immensitas, et seterniLas : haecenim omnia necessario transcendentaliter includit non minui, quam sanctitatem divinam : ot tamen quod subsistentia illa omnia iuclu- dens uniatur humanitati, non sufucit ad constituendum humanitatcm formaliter omnipotentem, immensarn, et a;ternam : ergosimiliter non sufficitad constituendum illam formaliter substantialitor sanctam. 19. A<1 argumentum respondetur ne- gando minorem. Ad cujus probationem (relinquendo insufiicicntes aliquorum so- lutiones) , reapondemua omittendo pnc- missas , et negando consequentiam, qua3 ex illis non valde colligitur : quia gratis concesso, quod esse formaliter sanctum sit eflectus formalis primarius subsisten- tise divinae; nihilominus non est totalis, et adaequatus : unde potest subsistentia divina alicui naturae communicari, quin illi communicet praedictum effcctum, sed alium . Pro cujus luce observanduin est discrimen notabile inter formas : quaedam cnim sunt adeo limitatie, ut unicum cifec- tum prsecise formalem habeant, tam adte- quate, quam inadaequate : et ita se habet albedo v. g. ad dealbandum, et quantitas ad extendendum substantiam in se. Qui- bus formis recte applicatur, quod si sub- jectum aiiquod nequeat suscipere for- malem , et primarium earum effectum adaequatum nec ipsas formas secundum aliquam aliam rationem suscipere possint. Sunt autem aliae formce, aut quasi fornuc adeo elevatae, ut sint eminenter piures forma), pluresque effectus formales possint communicare. Quos quidem omnes com- municabunt susceptivo capaci, et sibi om- nino adaequato. Si aui.em aliquod suscepti- vum sit capax unius effectus formalis, non vero alterius ; forma se illi communicabit secundum iliam rationem, cujus est capax. Et ex eo, quoi susceptivum nequeat iilam secundum istam, illamve rationem parti- cipare, non inde colligeiur, quod non pos- sit formam partieipare secundum aliam rationem, ad quam habet Cipacitatem. Est enim prajdicta forma ob suam elcvationem multiplex, pluresque effectus primarios sibi inad;rquatos communicat : unde unius negatio non ncgat communicationem forjpase absoluLe, sed pra&oise quoad aiiquem effec- tum formalem. Quod magis declarabitur exemplis : etiam essentia divina simul eminenter e?t virtus intellectiva, intellectio, et spe- cies intehigibilis : et omnes istos quasi effectus formales communicat suo quasi susceptivo adajquato, nempe Deo. Sed si ad aliud Sulutio rcenti. DISP. XII, DUB. I. 339 aliud susceptivum sibi inadmquatum com- paretur, nempe ad intellectum creatum; nequit suum effectum formalem primarium adsequatum ipsi communicare ob suscep- tivi incapacitatem : unde non constituit il- lum formaliter potentem- intelligere, aut intelligentem in actu. Scd quia intellectus creatus potest iili uniri, et per eam deter- minari in ratione speciei intelligibilis; propterea essentia divina communicatur illi socundum hanc rationem : et negatio communicationis sub aliis muneribus non infert negationem communicationis prse- dictoe formse sub omni munere. Et ut ad rem preeeentem magis accedamus, subsis- tentia Verbi simul indivisibiliter est per- sonalitas : et tamen ex eo, quod nequeat naturam irrationalem personare; minime coliigunt Adversarii, quod ncqueat eain suppositare, vel constituere subsistentem; cum hoc potius in argumento supponant. Et denique ut rem ipsam proximius om- nino attingamus, ipsi non negant, quod subsistentia Yerbi sit sanctitas radicalis ; cum concedant, quod Christi humanitatem constituerit radicaliter sanctam; et cum dicant, quod talis subsistentia valeat na- turce irrationali communicari; non dicunt, nec dicere possunt, quod illam constituere valcat radicaliter sanctam : implicat enim esse tanctum radicaliter, quod habet in- capacitatem ad sanctitatem formalem. Li- quet itaquc in omnibus his exemplis, et aliis, qua) facile occurrent, quod ubi forma est eminens, et pluribus inferioribus sequi- valens, potest optime communicari secun- dum aliquem effectum formalem prima- rium, cujus susceptivum estcapax; licet non communicetur secundum alios eifec- tus primarios, quos de se impertiri pos- set, sed ad quos susceptivum habet inca- pacitatem. Sic ergo licefc subsistentia divina sit for- malis sanctitas, possitque quantum cst de se , sanctiiicare formaliter susceptivum , cui unitur : nihilominus non opus est, quod pnedictum effectum omni susceptivo communicet : quia potest dari susceptivum capax ut subsistat, sed incapax ut sanctiii- ir Formaliter. Et ita contingit in casu argumenti. TJnde ex eo, quod natura irra- tionalis possit terminari per subsistentiam divinam, et nequeat per illam formaliter sanctilicari ; non infertur, quod prsedicta subsistentia non sit in se formalis sancti- tas, vel quod non possit sanctilicare forma- liler susceptivum prLcdicti cflcctus capax, matio- ncm. cujusmodi est humanitas Ghristi. Sicut ei co, quod natura irrationalis non possit sanctiiicari radicaliter per prsedictam sub- sistentiam ; minime sequitur, quod ha non sit sanctitas radicalis, et quod hu- manitatem Christi non sanctificaverit ra- dicaliter. Et ratio est, quam jam assigna- vimus, desumpta ex una parte ab eminentia forma) sequivalentipluribus ; et ex alia parte ab inadsequatione subjecti respectu formae, quod habet capacitatem ad unum iilius ciTectum, et incapacilatem ad alios. 20. Ad primam confirmationem res- Rcspoo* pondetur sanctitatem formalem esse ratio- 3°^ nem acceptandi subjectum ad gloriam, confir- quantum est de se, et quoad sufiicien- tiam, et proportionem ; secus vero indis- pensabiliter quoad efficaciam, et actum. . Et ratio est : quia ad salvandum, quod for- maliter constituat gratum, et acceptum, sufiicit primum illud : quo tamen posito, Deus pro suis supremis dominio, et liber- tate, potest gloriam denegare agendo cc*n- tra naturalem exigentiam subjecti. Sic aibedo ex natnra sua facit album, licet possit ab hoc effectu privari, si a subjecto separetur. Sic etiani grave naturaliter est in loco deorsum sicut in centro ; a quo tamen contra suam exigentiam impediri absolute potost. Et gratia habitualis cons- tituit formaliter gratum, sive acceptum ad g!oriam, ut Adversarii fatentur : et tamen potest Deus hominem in gratia existentem privare in seternum beatitudine ; cum hax in operatione consistat, ad quam etiam posita gratia, et quibusvis aliis principiis, potest Deus non concurrere, ut satis ex se iiquet , et ex professo ostendimus tract. 14, disp. 4, dub. 2, a num. 30. In hoc igi- tur sensu, neganda est minor confirmatio- nis. Et ad primam, et secundam ejus pro- bationem constat ex immediate dictis solum evincere , quod subsistentia Verbi iiumanitati coinmuuicata non afferat es- sentialiter in actu acceptationem effica- com ad gloriam ; quod ad rationem formse sanctificantis non requiritur : mi- niine vero, quod non importet essentia- liter acceptationem quoad proportionem, ot sufiicientiam, prout ad rationem pnc- dictoj formae desidcratur. Et utrumque liquet in gratia habituali, ut dictum est. Ad tertiam vero probationem rosponde- mus, quod licet subsistentia Verbi non radicet physice gratiam,et alia principia ad gloriam requisita ; illa tamen radicat mo- raliter ob dignitatem , quam humanitati 340 I)E INCARNATIONE. Diruiiu secunda prsestat, et cui alia dona debentur, ut dixi- mus num. 13, et magis constabit ex di- cendis loco in conlirmatione citato. Et ut salvetur conceptus proprius formse sancti- iicantis in communi, et prout abstrahit a modis sanctificandi substantialiter per mo- dum principii quod, et sanctiiicandi acci- dentaliter per modum principii quo; satis est radicare principia glorise abstrahendo a modis radicis physicae, vel moralis, Haec enim diversitas contingit ex particularibus rationibus, et modis sanctitatum : nam quae sanctificat ut quo, habet ratio- nem natura3, ad quam immediate phy- sice consequuntur virtutes, seu proprie- tates : sed quse sanctiiicat ut quod, habet rationem suppositi, aut subsistentiae, a quibus non dimanat physice natura, sed in illis subsistit, et per illa terminatur, ut etiam in naturalibus liquet. r Ad secundam confirmationem responde- tur concedendo majorem, sive causalem intellectam de conjunctione intima, non qualicumque, sed pertingente ad unionem intrinsecam humanitatis cum Deo in eodem supposito, sive hypostasi, Et in hoc sensu negamus minorem : quam minime evin- cunt adductae in contrarium probationes. Ad primam concedimus, quod cum homo sanctificatur, communicetur ipsi non solum gratia habitualis, sed etiam Deus ipse per modum doni, et speeialisgratise. Sed tamen prsedicta communicatio non importat in- trinsecam unionem cum Deo; sed solum Dei inhabitationem in anima justi ut in tem- plo, aut sicut in domo amici, cui assistit : ad quam inhabitationem certum est non requiri unionem intrinsecam, sed sufficere assistentiam specialem. Et propterea Deus habitans pecuiiariter in animabus justorum illas non sanctificat formaliter : quia ad hujusmodi eflectum requiritur unio intrin- secaformee, aut quasi formse sanctificantis, ut in aliis formalibus effectibus contingit. Ad secundam concessispraemissis, negamus consequentiam. Et ratio disparitatis sumi- tur ex duplici conditione (ut alias omitta- mus), ad rationem sanctitatis formalis re- quisita : petit enim hujusmodi sanctitas esse primam rectitudinem naturse, ex qua perfectio ad potentias derivetur ; et simul (quod ex primo illo consequitur), afficere immediate naturam, ut liquet in gratia ha- hituali, quam Adversarii admittunt esse' formafem sanctitatem, et certum est praa- dictas conditiones habere. Quas etiam ha- het gratia substantialis unionis : nam et naturam creatamimmediatc afficit, et illam simul primo rectilicat radicando salteiu moraliter alias potentiarum perfectiones. Sed cis conditionibus non gaudet unio cs- sentiui divime in ratione speciei intelligibi- lis : quoniam talis '.unio non iit immediate cum natura creata, sed cum potentia pro- xime intellectiva : nec inchoat pcr modum prima) radicis rectitudinem, sed magi complementum ejus, illamque supponit : unde dicitur gratia consummata. Et ideo licet unio divinitatis sub conceptu subsis- tentioe sanctificet formaliter; non tamen ejusdem unio sub conceptu speciei intelli- gibilis. Ad iertiam simiiiter respondetur, concessis prsemissis, negando consequen- tiam. Et disparitas sumitur ex dictis in res- ponsione ad argumentum : nam ut forma eminens communicet formales aliquos ef- fectus suo susceptivo, non sufficit, quod forma in se talis sit, sed insupcr rcquiritur, quod susceptivum habeat capacitatcm ad taies effectus, vel ad formam sub hoc, aut illo munere suscipiendam, utibidem exem- plis declaravimus. Natura autem creata non habet capacitatem, utfiat omnipotens, immensa, et seterna, ut ipsa hoec probatio supponit : unde licet suhsistentia divina sit in se transcendentaliter omnipotentia, im- mensitas, etseternitas, etintrinseceuniatur naturae creatae ; praedictos nihilominus effectus ei non communicat , ob illius nempe incapacitatem. Scd natura creata est capax ut compleatur, terminetur, sanctifi- cetur et perficiatur, ut nemo negat. Quo- circa cum subsistentia divina sit in se perfectio, et sanctitas, et humanitati communicetur ; non potest non illam perfi- cere, et constituere formaliter sanctam. 21. Arguitur quarto : nam si humanitas Ghristi ex vi gratiae unionis sanctificaretur formaliter ; Ghristus in quantum homo esset fiiius Sipritus sancti, et totius Trinitatis : consequens est falsum : ergo etantecedens. Sequela ostenditur : quia eo ipso, quod humanitas per unionem sanctificaretur for- maliter, Ghristus in quantum homo fun- daret ratione talis sanctitatis jus ad haere- ditatem paternam ; atque ideo ratione uriionis esset filius Dei : sicut enim bene valet, si filius, et hxres ; sic etiam bene va- let, si hxres, et filius. Rursus principium praedictae unionis, in quo illa filiatio funda- retur, non esset solus Pater, sed etiam Spiritus sanctus, quinimo tota Trinitas ; siquidem actio assumptiva fuit operatio toti Trinitati communis, ut diximus disp. 5, dub. 4arg mcntt DISP. XII, DUI3. I. 341 Thom dub. 1. Ergo lioec colligendo de primo ;id ultimum infertur, quod si Christus in quantum liomo sanctiiicatur ex vi gratiffl unionis, sit in quantum homo iilius Spiri- tus sancti, et totius Trinitatis, Falsitas au- tem consequentis ostenditur : quia in Gon- cil. Tolet 11, in confess. fidei dicitur : Christus Jesus nullo modo Spiritus sancti fi- lius credi, vel intelligi potest. Et D. Thom. infra quaest. 32, art. 3, ait : Nullo modo debet dici Christus fllius Spiritus sancti, nec etiam lolius Trinitatis. Et similia docet D. August. lib. 3 de Trinit. cap. 10. Respondetur hoc argumentum nihil fa- vere Adversariis, sed eandem, si quam habet, sortiri vim, et difiicultatem in eo- rum, et communi opinione asserente, quod humanitas Ghristi fuit accidentaliter sancti- ficata per gratiam habitualem. Potest enim huic sub eadem forma applicari : si namque haec gratia sanctificavit humanitatem, ergo dedit homini Ghristo jus ad haeroditatem : ergo illum constituit hseredem : ergo et fi- lium. Rursus talis gratia est effectus non solius Patris, sed Spiritus sancti, et totius Trinitatis : sequitur igitur, quod Christus in quantum homo sit ratione gratiae habi- tualis filius totius Trinitatis. Unde difii- cultas ab Adversariis objecta debet ab eis- dem dilui. Respondetur ergo negando sequelam, in cujus probatione non pauci defectus committuntur. Nam licet omnis iilius sit haeres; e contra fieri potest, quod aliquis sit haeres, et non sit filius, ut patet in consanguineis, et in multis aliis haben- tibus jus ad haereditatem, qui tamen iilii non sunt : et consequenter, ex eo, quod Christus in quantum homo habeat ratione gratiae unionis jus adhaereditatem, non in- fertur, quod ratione praedictae gratiae sit fi- lius. Praeterea praedicta unio non confert Ghristo primarium jus ad haereditatem : sed ipse cum sit persona divina, habet jus ad haereditatem increatam : cui juri si compa- retur jus acquisitum ad creatam visionem, solum potest dici tale secundum quid. Sed quidquid de istis sit ; ratio a priori (per quam sequelae probatio evertitur), ne Christus vel ratione gratiae unionis, vel ratione gratiae habitualis dicatur filius Spi- ritus sancti, aut totius Trinitatis est : quia subjectum iiliationis et quantum ad esse, et quantum ad denominari non est natura, nec suppositum ratione naturae, sed est suppositum in se ipso : et hac de causa Ghristus non dicitur filius B. Virginis per filiationem realem, sed per solam relatio- nem rationis, ne scilicet divinum supposi- tum mutetur in se ipso, quod repugnat. Gum autem praedictum suppositum sit Fi- lius Dei naturalis ratione generationis aeternae ; nequit dici tilius Dei alio infc- riori modo ex vi alicujus gratiae factae naturae creatae, in qua subsistit ex tem- pore Nam quod est tale simpliciter , nequit esse tale simul secundum quid , et modo inferiori. Unde Ghristus nullo modo potest dici filius Dei, nisi naturalis per filiationem ab aeterno sibi convenien- tem in divina natura. Porro filiatio non est respectu Spiritus sancti, aut totius Trinitatis, sed solum respectu primae per- sonae determinate : cui directe opponitur. Et ideo Ghristus in natura assumpta non potest dici filius nisi solius Patris aeterni. Unde liquet discrimen inter jus adhaeredi- tatem humanitati acquisitum, et filiatio- nem : nam praedictum jus potest imme- diate competere humanitati; secus filiatio, ut diximus : et tale jus est a tota Trini- tate per actionem assumptivam; sed filia- tio est a sola persona Patris : et conse- quenter quod Ghristus in quantum homo sit haeres, est a totaTrinitate; sed quod sit filius, est a solo Patre. Quae hic perstric- tim, et minus perspicue, quam res exigit, dicere oportuit occasione argumenti, quod propriam sedem habet infra quaest. 23, ubi operosius incumbemus difficultati in eo propositae. Modo tamen dicta sufficiunt : quia ea difficultas non tangit specialiter nostram assertionem ; sed aequaliter aut etiam magis urget in gratia habituali. Vi- deatur D, Thom. qusest. cit. art. 1, et quaest. 32, art. 3, et quaest. 35. art 5, ex quibus locis traditam responsionem de- sumpsimus. 22. Arguitur quinto : quia si humani- oargu- tas fuisset formaliter sanctificata per gra- mentuui, tiam unionis antecedenter ad gratiam ha- bitualem; Ghristus meruisset de facto gratiam habitualem, et alia dona illi an- nexa : consequens est falsum, et contra D. Th. infra quaest. 19, art. 3, ubi statuit Ghristum non meruisse gratiam, nec scien- tiam, nec beatitudinem : ergo Ghristus non fuit sanctificatus formaliter per gra- tiam unionis antecedenter ad gratiam ha- bitualem. Sequela ostenditur : quia ut opus mereatur aliquod pretium, sufiicit quod habeat cequalem eidem valorem, et quod ipsum ordine naturae praecedat, et quod procedat a persona sancta, ut liquet in justo, qui ob istas conditiones meretur 342 DE INGARNATlONi: augmentum gratiffl eodem momenio dan- dum : hroc autera omnia concurrerunt in actibus Ghristi ex suppositione, quod sano tificatus formaliter fuerit per gratiarn unio- nis ut facile consideranti constabit : ergo scquitur, quod Ghristus meruorit gratiam habHualem. Prsrclii- Nec satis erit dicere, quod licet gratia dnpkx unionis pnecessent ordmo naturoe gra- evasio. tiamhabitualem, nullus tamenactusChristi istam pmeivit. Nam contra hoc est expressa D.Thom. doctrina D. Thom. infra qmest. 34, art. 3 , ubi affirmat Ghristum sanctificatum fuisse per gratiam habitualem more adul- torum, se videlicet ad eam disponendo per propriam operationem : ergo negari non potost, quod aiiqua Ghristi operatio pra> cesserit ordine natura) gratiam habitua- lom : et tali operationi vis argumenti ap- plicatur. Quod si ad eam declinandam Godoi. rcspondeatur cum Godoi disp. cit. num. 35, D. Thom. loqui de dispositione con- sequenti, aut comitanti; de cujus ratione non est, quod formam ad quam disponit, prsecedat. Id, inquam, si dicatur, eadem facilitate rejicitur : quia omnis dispositio, si vere disponit, est vere causa in suo ge- nere infiuens : de ratione autem omnis causae est, quod in suo genere prsecedat effectum ordine naturse : ergo vel negan- dum est, quod Ghristus receperit gratiam habitualem dependentor a propriis actibus sicut a dispositione, vel fateri oportet , quod tales actus prsecesserint ordine na- turae gratiam habitualem. Potestque id de- clarari exemplo actuum , quibus homo ultimo disponitur ad justificationem : sunt enim dispositiones gratiam simpliciter con- scquentes, et concomitantes ; et nihilomi- nus prsecedunt gratiam ordine naturae in suo genere. De quo piura diximus tract. 15, disp. 3, dub. 3. Legitima Respondetur huic argumento negando menti sequelam. Ad cujus probationem praeter- solutio. missis responsionibus inter arguendum datis, quse insufficientes sunt, nisi trahan- tur ad doctrinam immediate proponendam ; dicendum est de ratione meriti esse prse- cedero prsemium non in quolibet genere, sed iu genere causse efficientis ; ita ut sit prius simpliciter existens saltem ordinc naturso, ut constat ex fuse dictis disp. 7, dub. 2 et 4. Licetautem Christus recoperit gratiam habitualem dependenter a propriis actibus sicut a dispositione, ut D. Thom. tradit loco cit. et ostendemus disp. seq. dub. 3, et consequonter quamvis prredicti actus piv iut ordine naturae talem gratiam in gonore caus;e dispositivffl ma- torialis (quod tantum, et beno probat ar- gumontum) : nihilominus illam non prse- erunt in genoro causio eflicientis : sed potius e contra gratia habitualis fuit prior in tali genere prsedictia actibus. Et ratio est : quoniam Ghristus se disposuit ad ta« lem gratiam per actum perfectum charitatis amoris Dei snper omnia : hicautem ossen- tialiter dependet a gratia habituali sicut a principio effectivo, ut ex professo ostendi mus tract. 15, disp. 3, dub. 4, et tract. •19, disp. 4, dub. 2. Undo pradictus actus non solum de facto, verum nec de possi- bili potuit esse meritum ta'is gratia) : eo quod principium effectivum meriti nequit sub merito cadere, ut otiam ostendimus supra disp. 7, dub. 2. Hac igitur ratione licet actus, quos Christus in primo suae concoptionis momento elicuit, et quibus ad gratiam habitualem se prfieparavit, habue- rint omnes conditiones ad merendum alia praBmia requisitas; non tamen meruerunt de facto , nec mereri potuerunt gratiam habitualem cum donis ei annexis : quia \i- delicet ita illa praecesserunt in genere causa> dispositivse, quod illam nihilominus pno- supposuerint in genero causse efficientis : quod cum vera ratione meriti minime con- ciliari valet. Acce 'unt etiam alioe rationos, utputa, quod fuorint actus gratia3 con- summatae , et regulati visione beatitica , qua Ghristus in nuilo momonto caruit. Eas tamcn hic omittimus ut non necessarias, sed expendemus infia qutest. 19, agentos de merito Ghristi. Quomodo autem conci- liari possit, quod actus supponentes gra- tiam in genore causoe efficientis , queant illam proeire in genero causse dispositiyae ; difficultas generalis cst, et qure etiam oc- currit in justificatione purorum hominum extra sacramentum : sed eam superare cu- ravimus tract. 15, disp. 3, dub. 4, ubi lector prseoccupatas reperiet pluros repli- cas, qua) fieri possent contra adhibitam responsionem . et propterca ilhs omitti- mus. 23. Sexto, et ultimo arguitur : quia ex his, quse in mysterio Incarnationis in- trinseco concurrunt, non cst aliquid as- signabile quo humanitas formaliter subs- tantialitersanctificeturpro priori adgratiam habitualem : ergo dicendum est, quod hu- manitas non fuerit sanctificata formaliter nisi per hujusmodi gratiam.' Anteceiens suadetur : nam in primis si recurratur ad modum Sextu argu mcnt-i: DISIV XII. DUH H 343 modum creatum unionis hypostatiGfie ; talie modus in satis communi opinione non da« tur, ut constat ex clictis disp. 4, dub. !, § G. Et licet talis modus daretur, solum esset nexus intor extrema : atque ideo magis haboret conditionem causaliiatis, vel applicationis, quam rationis formalis sanc- tificandi. Si autem fiat recursus ad subsis- tentiam Veibi, qua humanitas immediate terminatur, nequit munus formalis sanc- titatis obire : quia hoac importat maxi- mam perfectioncm : pracdicta vero subsis- tentia, cum quasdam relatio sit, nullam ex sua ratione perfectionem importat, ut sta- tuimus tract. 6, disp. 6, dub. 2. Si prae- terea dicatur humanitatem sanctilicatam formaliter fuisse per naturam divinam in subsistentia Verbi imbibitam per modum transcendenti.s neutiquam satisfacit : quia praedicta natura solum remote, et mediate unitur humanitati : id vero, quo humani- tas formaliter sanctificatur, debet illi im- mediate et proxime uniri, ut liquet in om- nibus aliis formis comparative ad suos effectus formales. Hodc autem, quse recen- suimus , concurrunt substantialiter in mysterio Incarnationis ; neque aliquid aliud apparet. Ergo nihil assignari potest, quo humanitas Christi fuerit formaliter subs- tantialiter sanctificata. Confir- ConfirmantScotistaj hoc motivum : quia matl0' omnia relata, et eorum singula componi possunt cum peccato; siquidem non recti- iicant immediate humanitatis potentias, in quibus peccatumcommittitur, et recipitur : sed de ratione sanctitatis formalis, cum sit perfecta mundities, est incompossibilitas cum peccato : ergo humanitas Christi non potuit per proedicta sanctiticari formali- ter. Kespon- Ad argumentum respondetur negando issive. antccedens.Cujus probatio affert satis gra- vem difiicultatem, qiue petit seorsim trac- tari dubio immediate sequcnti. — Confir- firmatio etiam tangit aliam difficultatem, pertinentem ad qusest. 15, ubi illam ex professo discutiemus. Modo autem suppo- nimus illam Scotistarum opinionem esse valde falsam, et vix nomen opinionis me- reri : tum quia vehementer deprimit Christi dignitatem : tum quiacontradicit communi Patrum, et Theologorum sententise : omnes enim fatentur Christum esse incapacem pec- cati, licet diversimode id explicent. Unde ad confirmationem neganda est major propter ea, quce loco cit. cum communi sententia dicemus. Aliunde vero, licet admitteretur, sio re m non multum faveret Scotisti.s, si loquun- tur consoquenter : ipsi enim docent, quod gratia habifcuaiif! ex natura sua est com- possibilis cum peccato gravi ; et quod illud expellere a subjecto non habet ex se, sed ab extrinsecis Dei favore, et misericordia, ut constat ex dictis tract. 15, disp. 2, dub. 1, num. 30. Et tamen non negant, quod formaliter sanctificemur per gratiam habi- tualem inhserontem. Unde, nisi inconse- quenter agendo, nequeunt ex hoc capite sumere argumentum, ut negent Christum ut hominem , vel Christi humanitatem habuisse sanctificationem formalem per gratiam unionis. Sed de hoc plura dicemus q. cit. ubi propriam sedemhabet. DUBIUM II. Ulrum moclus unionis fueril ralio formalis sanclificandi substantialiler humanitalem Christi. 23. Sicut solet distingui duplex objec- Aperiiur tum, nempe quod, et quo : illudque dici- /ontro. tur, quod terminat habitudinem potentice ; versiae. istud autem vocatur illa formalis ratio, quee ipsum in esse objecti constituit, ut explicuimus tract. 8, disp. 1, dub. 3, et tract. 17, disp. 1, dub. 1, § 1, ita potest distingui duplex sanctificans , nimirum qiiod, et quo. Primumdiciturillud, quodali- cui applicatum sanctificat ipsum : secun- dum vero vocatur illa formalis ratio, qua) ipsum constituit in esse sanctificantis, sive a qua habet, quod sanctificare possit. Et licet ex dictis dub. pra^cedenti constet, quod humanitas Christi per assumptionem ad Verbum sanctificata formaliter fuerit, ex eis vero solum habetur ibidem adfuisse aliquod sanctificans quod : quippe absque illo minime salvari posset praedictus effec- tus, ut ex se liquet. Sedcum in hoc, quod est humanitatem ad Verbum assumi, seu Verbo uniri plura concurrant , utputa, modus creatus unionis hypostaticae, perso- nalitas Verbi, et natura divina in perso- nalitate transcendentaliter inclusa ; dubi- tari ulterius potest , qua3 fuerit ratio formalis ad praestandum prasdictum effoc- tum et constituendum sanctificans quod. Sicut concurrentibus pluribus rationibus in eodem objecto dubitari solemus, quao- nam sit ratio formalis ipsum constituens in esse objecti specilicantis potentiam. Et quemadmodum non obstante, quod tide certa tenemus Yerbum terminasse ut 344 DE INCAHNATIONE. quod humanitatem; dubitant Theologi, per quid illam formaliter terminaverit, ut vi- dimus disp. 8, dub. 2. In hoc ergo sensu procodit praesens diflicultas. Et quamvis alii omnes rationcs proxime relatas (de quibus praecipue dubitari solet) sub eodem titulo soleant comprehendere ; nobis con- gruentius visum est illas seorsim conside- rare : quia tot circa illas occurrunt diffi- cultates, ut non queant absque confusione simul resolvi. Unde a facilioribus inci- piendo, primo loco dubitamus de modo unionis, quem dari supponimus ex dictis disp. 4, dub. 1. Si enim oppositum sup- ponatur, aditus controversiae pnecluditur. Ne autem in acquivoco, aut circa solas voces laboremus (quod dub. praec. jam monebamus) , supponendum est , quod sanctitas latissime accipi solet, nempe pro qualibet re sacrante, vel formaliter, vol dispositive, intrinsece, vel extrinscce habi- tualiter, vel actualiter, initiative, vel com- plete, ut cum D. Thom. observavimus tract. 14, disp. 4, dub. 8, num. 157. Sed quia omnia quae sunt in aliquo ordine, oportet ad aliquam primam radicem, et De (iua rationem formalem per se reduci ; hanc sancti- . r ... ,. . praecise nomine sanctitatis, sive ratio- nis formalis sanctificandi intelligimus in praesenti. Cujus effectus cum plures pos- sint assignari ; ille tamen prae aliis in hac difficultate considerari debet, qui com- muniter ab omnibus censetur esse prima- rius respectu sanctitatis formalis, nempe constituere subjectum objectum congruum divinae dilectionis in ordine ad haeredita- tem aeternae beatitudinis, et rectificare simpliciter per modum radicis totum sup- positum. Tum quia caeteri sanctitatis ef- fectus ad hunc revocantur sicut ad ra- dicem vel rationem a priori. Tum quia rectitudo istius, aut illius potentiae so- lum potest esse sanctitas cum addito, et secundum quid , nempe sanctitas dispo- sitiva : rectitudo autem totius suppositi, et quasi in radice est rectitudo simpliciter. Tum denique quia gratia habitualis , quam omnes admittunt esse sanctitatem formalem , sive formam sanctiiicantem , praedicto modo sanctificat, nempe consti- tuendo objectum congruum divina^ dilec- tionis in ordine ad bonum simpliciter aeternae beatitudinis, et rectificando totum suppositum, ut fusius explicuimus loco cit. n. 158, ot oadom dip. dub. 6, fere per totum. Unde ihud substantialiter sanctifi- cabit por modum rationis formalis, quod tate loqua raur. fuorit ratio formalis praestandi cum pro- portione praedictum effectum, Quae obser- vatio pro dubiis etiam sequentibu viet. ut in aliquo magis communi, ot magis certo conveniamus, ex quo proceda- mus ad oa , quac controversiae subjecta sunt. FAigilur negans, el communis sententia. 20. Dicendum est modum creatum unio- nis hypostaticae non fuisse rationem forma- lem sanctificandi substantialiter humani- tatom Ghristi. Hacc conclusio est valde communis inter Theologos. Sic onim do- cent omnes Thomistae ex quibus videri possunt Arauxo in praes. dub. 2, post secundam concl. Joan. aS. Thom.disp. 3, art. 1. Godoi disp. 21, § 3. N. Laurent. controv. 12, § 3, n. 34, etGonet disp. 11, art. 2, concl. 1. Idem etiam tuentur Yaz- quez disp. 41, cap. 4. Ragusa disp. 07, § 2. Lorca disp. 36, n. 10. Becanus cap. 8, quaest. 1. Lugo disp. 10, sect. 2, num. 18, et alii communiter. Primum , et principale pro hac asser- tione motivum desumitur ox dictis dub. pneced. et potest ita formari : nam im- plicat sanctiticans, quo, sive rationem for- malem sanctificandi esse aliquid creatum, ubi sanctificans quod ost aliquid increatum : sed sanctificans quod humanitatem Christi fuit aliquid increatum ; modus vero unio- nis est aliquid creatum : ergo praedictus modus unionis non fuit sanctificans quo, sive ratio formalis sanctificandi humanita- tem Ghristi. Gonsequentia est legitima. Et mirior quoad secundam partem est evidens supposito, quod detur unio media producta por actionem assumptivam, ut ostendimus disput. 4, dub. 1, et in praesenti difficultato supponitur. Prior vero ejusdem minoris pars Hquet ex testimoniis SS. Patrum , quae allegavimus dub. praeced. num. 2, in quibus palam affirmant Verbum divinum fuisse unguentum sanctificans humanita- tem : idque ad minus accipiendum est de sanctificante quod per modum oxtromi uniti, et applicati ad praedictum sanctificationis effectum. Major autem in qua poterat esse difficultas, demonstratur : qnoniam repu- gnat, quod aliquid incroatum constituatur per aliquid croatum sicut per principium quo. et rationem formalem : ergo repugnat, quod si sanctificans quod est aliquid incroa- tum, Arauxo. Joann. a S.Thora. Godoi. UV Lau- reni. Gonet. Vazquez. Ragusa. Lorca. Bccanus. Lugo. Primum as^er- tionis funda- mcntum. DISP. XII, DUB. JT. 345 tum, sanctificans quo^ ot per modum ratio- nis formaiis sit aliquid croatum. Antoce- dons probatur tum ratione : nam cum Dous in quacumquc linoa sit actus purus, et habens ultimum complomontum a se, nequit compleri per aliquid a se distinc- tum, cujusmodi ost omne ens creatum : sed principium quo, seu ratio formalis complet principium quod, illudque consti- tuit in esse talis : ergo repugnat, quod aliquid incrcatum constituatur per aliquid creatum sicut per principium quo, et ra- tionem formalem. Tum inductive : quia hac ratione repugnat, quod Deus iiat potens per aliquam virtutem creatam ; et quod sit actu agens per creatam operationem ; et quod fiat intolligibilis per speciem ipsum in se repriesentantem, aut bonum, atque amabile per bonitatem creatam, et sic de aliis. Recolantur, quoe diximus tract. 2, disp. 2, dub. 4, ibi plura occurrunt, qui- bus hocprincipium magis confirmari possit. Confk- Declaratur magis vis hujus motivi : quia Verbum divinum pro priori ad unionem cum humanitate supponitur quasi in actu primo potens illam sanctificare ut quod : atquo ideo supponitur cum principio quo, sive ratione formali ad sanctificandum ip- sam : sed illud, quod ex parto Verbi sup- ponitur pro priori ad unionem actualem, non est aliquid creatum, sed increatum, ut ex ipsis terminis satis liquot : ergo prin- cipium quo, seu ratio formalis sanctificans in exercitio humanitatem non est modus creatus unionis, sed aliquid increatum. Patet consoquentia : quia ab eisdem prin- cipiis causatur effectus in actu secundo, a quibus causari potest in actu primo : ergo si ratio formalis, etprincipium quo, quibus Verbum supponebatur posse sanctificare humanitatem, non sunt aliquid creatum, sed incroatum ; idem de principio quo, et ratione formali sanctificantibus in actu se- cundo dicendum est. e2ur "^ec refert' si ^icas naec nimis probare : jbjectio nam evincunt, si quid probant, nullum modum unionis creatse requiri, ut Verbum humanitatem sanctificet : quippe quod in- dependcnter a tali modo supponitur potens in actu primo ad sanctificandum. Non, in- quam, hoc refert : quia licet prsedictus mo- dus unionis non requiratur ex parte Verbi, noc ut ratio formalis sanctificandi, nec ut causalitas, aut exercitium virtutis sancti- ficativae; requiritur tamen ex parte huma- nitatis ut conditio necessaria ad suscipien- dum sanctificationis effectum. Tum quia sanctificari non valot a Verbo, quin ei uniatur : noc illi valet uniri absque prae- dicto modo sibi superaddito, propter ra- tiones, quas expendimus disp. 4, dub. 1. Tum etiam quia ad rccipicndumquemcum- que effoctum requiritur applicatio suscep- tivi, sicut applicatio passi ad agens, et matcrice ad formam, et sic de aliis : pcr hunc autem unionis modum applicatur hu- manitas Verbo, ut sanctificctur ab illo. Undc licet non so teneat ex parte Verbi (quod per sc habet non solum in actu pri- mo, sed etiam in actu secundo, quidquid tam in se uniendum, et commnuicandum, quam ad formaliter sanctificandum requi- ritur, ut diximus dub. cit. a num. 30), ni- hilominus debet ab eodem connotari ut aliquid se tenens ex parte humanitatis per modum conditionis requisitee, ut sanctifi- cetur a Verbo. Sicut quamvis essentia di- vina sitex se speciesnon solum intelligibi- lis, sed etiam actu intellecta : nihilominus ut per modum speciei praestet intellectui creato suum effectum , debet connotare tanquam conditionem lumen gloriee se te- nens ex parte intellectus, ut queat tali spe- ciei uniri, et per illam intelligibiliter ac- tuari. 27. Secundum fundamentum communis Secun- assertionis est hujusmodi : nam generali- Jjj^ ter loquendo in omnibusconcretis, etcom- vura. positisunioextromorum non est principium quo, seu ratio formalis ad constituendum praedicta concreta, et composita. Sic enim unio animce rationalis cum corpore non est ratio formalis constituendi hominem : unio albedinis cum subjecto non est ratio formalis dealbandi : unio relationis pater- nitatis cum generante non est ratio for- malis referendi, aut constituendi patrem, et sic de aliis. Et ratio generalis est : quo- niam unio non est aliquod ex extremis uni- tis, sed applicatio unius ad aliud, et eorum copulatio, seu nexus : unde cum princi- pium quo, sive ratio formalis constituendi concretum sit aliquod extremum, situnio- nem non subire munus prsedicti principii, autforrme, sedesse meram ejus applicatio- nem. In hoc autem concreto sanctum subs- taniialiter extrema sunt Verbum, et huma- nitas. Ergo unio hypostatica illa copulans non est principium quo, seu ratio formalis praestandi talom efiectum; sed solum potest habere rationom applicationisconjungontis principium quo, sivo formam cum suo sus- ceptivo. — Et declaratur vis hujus argu- monti exemplo satis proportionato : quia 346 DE LNCARNATIONE. Effu- gium. Praclu- ditur. ita ee habet unio gratiee cum anima ad constituendum sanctum §anctitate acciden- tali, Bicut se habet unio Verbi cum huma- nitate ad constilucndum sanctum sanctitate eubstantiali : sed modus unionis, quo gra- tia unitur animee, non est principium quo, sive ratio formalis constituendi sanctum sanctitate accidentali : ergo pariter modus unionis : quo liumanitas unitur Verbo, non est principium quo, scu ratio formaliscons- lituendi sanctum sanctitatc substantiali. Probatur consequcntia tam ex ipsa simili- tudine, quie videtur omnimoda. Tum ra- tione, nam idco unio gratia^ non sanctificat per modum rationis formalis, quia concur- rit per modum applicationis alterius ex- tremi : scd etiam modus unionis hyposta- ticee concurrit per modum applicationis : quippe ut proxime dicebamus, generalis est omni unioni, quod extrema unibilia applicet, et uniat : ergo prsedictus unionis modus non sanctificat per modum unionis formalis. 28. Respondehis primo esse disparem rationem inter modum unionis hypostati- ca3, atqueunionem gratia3, et ca^tera exem- pla, quas in hoc motivo expendimus : quoniam pradictus modus non solum ra- tione termini, nempe Verbi, sed etiam ra- tione sui, et in se prrecisive consideratus est simpliciter perfectior, quam gratia ha- bitualis, ut supra statuimus disp. 4, duh. 3. Gum ergo gratiahabitualis sit ratioforma- lis sanctificandi ob magnam perfectionem, quam dicit ; sequitur a fortiori, quod mo- dus unionis sit ratio formalis ad praedictum effectum. Prsesertim cum gratia subeat munus formse sanctificantis tum ex aliis capitibus, tum ex eo specialiter, quod ex- cludit a subjecto peccatum grave. In quo munere ipsum longeantecellit modus unio- nis hypostaticce ; siquidem expellit non so- lum peccata gravia, sed etiam levia, qui- nimo et potestatem peccandi, ut docent communiter Thomistse cum S. Doctore in- fra queest. 15. Sed hoc minime satisfacit : quia licet modus unionis hypostaticee sit simpliciter perfectior, quam gratia habitualis, ut loco cit. statuimus : inde tamen non infertur, quod sit ratio formalis sanctificandi : sicut nec ex praedicto excessu colligitur, quod talis modus sit forma, vel natura, sicut gratia est : repugnat enim esse modum, ut supponitur, et simul habere ofiicium forma> in communicatione proedicti effectus. Ratio autem hujug doctrinae est : quoniam sunt aliqui effecfcus ad quos f< itan- dos non tam atlenditur perfectio ex pfl causee, quam perfectionis conditio : unde ex excessu unius supra aiiud non sequitur, quod si hoc est ratio formalis preestandl talem cffectum ; idem etiam de illo, licet excedcnte simpliciter, dicendum sit. 8ic enim modus unionis hypostaticee est sim- plicitcrperfectiorquam actus videndi Doum in se ipso : et tamen beatitudo formalis consistit in preedicta visione ; et nequit consistere in modo unionis bypostaticee ut observavimus tract. 9, disp. 1, num. (>. Sic etiam existentia gratise est simpliciter perfectior, quam ejus essentia, seu natura, juxta generalem doctrinam D. Thom. quam recte expendunt N. Gomplut. abbrev. in N. Com- lil). de generat. disp. 15, quasst. 2, num. r'lut- 25; ex quo tamen excessu minime sequitur, quod si gratia ex natura sua sanctificat formaliter; existentia, prout a natura gra- ti83 distinguitur, sit ratio formalis sanctili- candi. Idem itaque accidit in praBsenti comparatione. Nam quod una creatura excedat aliam in perfectione provenit ex majori acccssu ad Deum, qui est prima regula, et mensura perfectionis, sive crea- tura sit modus, sive accidens, sive subs- tantia (ex his enim capitibus solum de- sumitur excessus simpliciter quid, et quantum ad genus ; non autem excessus simpliciter in specie ) : et quia in hac habitudine prsecedit modus unionis hy- postatica?, utpote qui non accicentaiiter, aut participative, sed substanitaliter phy- sice pertingit ad ipsum Deutn cui na- turam creatam copulat in persona : pro- pterea pra^dictus modus est simpliciter perfectior, quam gratia habitualis, ut fusius ostendimus loco cit. Sed ratio formalis sanctificandi attenditur specialiter ex hoc quodconstituat sanctum per modum formre communicatee subjecto sanctificando, ut ex ipsis terminis liquet, et in omnibus concretis apparet ut supra pondera^umus. Gratia autem habitualis sic comparatuf ad animam : et ideo est ratio formalis sancti- ficandi. Modus autem unionis hypostaticiu nequit ita se habere : nam eo ipso, quod unio sit extremorum, distinguitur tam ab eo, quod denominatur sanctum, quam ab eo, quod formaliter sanctum denominat, et constituit : atque ideo nequit esse ratio formalis sanctificandi; sed est unio, et ap- plicatio subjecti ad pra^dictam rationem formalem, sicutproportionabiliter contingit in unione gratia? habitualis cum anima. Per DISP. XII, DUB. II. .'• \ ', Modus per quocI facilo dispelhtur, quod m hac unionis . 111. • i qualiter rcsponsione addebatur : nam sicnt modus expeiiat unionis hvpostatica) sanctificat non forma- Smf Hter, sivo per modum rationis formalis; sed applicative, conjungendo videiicet sub- jectum cum ratione formali sanctiiicandi : sic etiam expellit peccata, et potestatem peceandi non per modum rationis formalis, sed applicando subjectumpraBdicta) rationi. Gratia autem dicitur forma sanctiiicans : quia cxcludit peccatum grave, non utcum- que, sed per modum formre ipsi directe, et immediato opposita). Magis voro evanescet hoc responsionisaddimentum, sipraeoculis habeamus, qua) in limine dubii praemisi- mus num. 25, nempe sanctificare (idem intellige de munditie a peccato), dici mul- tipliciter, nempe formaliter, vialiter, dis- positive, consequenter, otc. Unde ex deter- minato aliquo modo, quo aliquid excludit peccatum, nequit colligi, quod sanctificet formaliter ; sed solum, quod sanctificet aliquo ex praedictis modis. Et sic amorDei fmis supernaturalis super omnia, sive ac- tus perfectus charitatis est incompossibilis cum peccato, illudque necessario excludit a subjecto, in quo est, utostendimus tract. 15, disp. 2, dub. 6, §2; et tamen non indeinfertur, quod pradictusactus sit ratio formalis justilicandi, aut sanctificandi ; sed solum quod sanctificet dispositive, et quod necessarioconnectatur cum gratia, quse est ratio formalis praestandi talem effectum, ut cum communisententiaTheologorum osten- dimus contra Vazquez in eodem tract disp. 2, dub. 2. Visio etiam beatifica nullum in subjecto admittit peccatum, quinimo illud immune constituit potestate proxima defi- ciendi : quo non obstante, ut tenent com- muniter Theologi, non sanctificat formali- ter, sive per modum principii quo, et ra- tionis formalis ; sed solum consoquenter per modum actus perfectissimi sanctitatis formalis, autgratiae communicatae. Sic igi- tur, quod modus unionis hypos.taticoe ex- pellat peccata, non evincit ipsum sanctili- care formaliter per modum principii quo ; sed solum sanctificare uno aliquo ox pne- dictis modis, nempe applicative, et vialiter quatenus humanitatem conjungit sanctitati formali : quo etiam modo (licet cum infe- rioritate in ordine) sanctificat modus unio- nis gratiae habitualis cum anima. 29. Respondebis secundo (per quod etiam everti potest doctrina proxime tra- dita), nullam esse contradictionem in eo, quod modus unionis hypostatica) simul sit evasio. unio, et forma : quippe qui ob suam cmi- nentiam, et perfoctionem potest utrumque munus in sua entitate conjungere. Unde ex oo, quod sit unio, et applicatio, ut a nobis ostensum est ; minus recte colligi- mus, quod non sit forma, sive ratio for- malis sanctiiicandi. Potestque id declarari exemplo intelloctionis, qu;e ost unio vita- lis potentia) intellectivse cum objecto, ot simul ost forma perfecta constituens intol- loctum intolligentem in actu socundo : quippc qme non habet rationem actionis essentialiter producentis terminum a se discinctum, sed potius qualitatis perficien- tis subjectum in se ipso, ut rcctc tradunt N. Gomplut. abbrev. in lib. de anima N. com- disp. 20, quasst. 1. Eadem itaque ratione plut* illa realitas, qua? dicitur modus unionis hypostatica3, cum sit satis eminens, pote- rit esso simul et unio ad Verbum sicut extremum, et forma sanctificans humani- tatem in se ipsa. Sed hoc etiam eflugium prsecluditur : Confu- quia licet non repugnet, quod aliquid sit talu" unio, et forma, aut quasi forma in diversis ordinibus, et comparative ad distinctos ef- fectus ; nihilominus repugnat, quo:l com- parative ad eundum eifectum habeat ra- tionem formae, et unionis. Nam eo ipso, quod in aliquo ordine aliquod concretum constituat per modum unionis ; non aliter constituit, quam conjungendo extrema, ot applicando formam suo susceptivo. Unde evidens apparet dari aliud extremum, et formam ; ipsam vero unionem nec essc formam, nec extremum, sed eorum appli- cationem, ut supra dicebamus. Quare non cohyeret, quod modus, de quo agimus, sit unio humanitatis ad Vcrbum sicut ad cx- tremum sanctificans, et quod ipse modus simul habeat rationem formae sanctifican- tis : quippe in eo, in quo unio, et applica- tio altorius formce, aut quasi forma) cst, forma esse non potest. Ad exempium con- tra hoc desumptum ex intellcctione res- pondetur exdictis tract. 2, disp. 2, a num. 207, et tract. 4, disp. 1, a num. 22, quod licet intellectio simul et unio, et formasit; non tamen in eodom ordino, nec compara- tive ad eundem effectum. Possumus enim attendore ad ordinem intellectivum , et physicum : et in hoc ordine intellectio ost forma, qua? constituit intellectum intelli- gentem in actu : nec in hoc ordine datur alia forma prscstans pra)dictum eflectum : non enim objectum por so ipsum, vel por sui spociem constituit intelligentem in actu 348 DE INCARNATIONE. socundo : unde intellectio in tali ordino, ot respectu talis effcctus forma est, sed unio non est ad aliam formam. Vcl possu- mus attendere ad ordinem intentionalem, son repraesentativum : ot intellectio in tali ordino non hahet ralionem formaD ; cum id tantum competat speciebus, in quihus re- pra?scntantur ohjecta, et quibus mediis tra- huntur intentionaliter ad intellectum : in- tcllectio autem non est species, nec repra> sentatio formalis : unde in tali ordine, et respectu talis effectus forma non est. Dici- tur autem esse unio in praBdicto ordine, quatenus est vitalis productio verbi, vel conjunctio ad objectum in esse actu intel- lecti : in quo tandem perficitur, et con- summatur prsedictus ordo : qua etiam ra- tionc dicitur existentia, vel ultima actualitas prsedicti ordinis, quatenus non ipsa ad verbum, vel ohjectum ordinatur; sed potius vice versa ohjectum, et verbum fubi produ- citur), ordinaatur ad ipsam intellectionem, ut ad ultimam prsedicti ordinis actualita- tem, ut explicuimus ultimo loco citato. Ex quibus liquet intellectionem (et idem intel- lige de aliis cognitionibus), in eo ordine, in quo est forma non esse unionem : et in illo ordine, in quo est unio, non esse for- mam : sed prsedicta munia obire in diver- sis ordinibus , et respectu distinctorum effectuum. Unde prasdictum exemplum nihil evincit contra doctrinam superius traditam, nec debilitat propositum funda- mentum. Objeo 30. Nec refert, si opponas ex Lugone disp. cit. num. 37, cui preedicta ratio de- bilis visa est : quia licet unio, aut causa- litas formae nequeat cum ipsa convenire in conceptu specifico ; potest tamen in con- ceptu sibi, et formse communi : unde unio formae quaedam forma est, et unio formae substantialis est aliquid substantiale; et unio formoe supernaturalis est aliquid su- pernaturale : eadem ergo ratione unio sanctitatis erit sanctitas : atque ideo ox eo, quod modus, de quo agimus, sit unio for- mae sanctificantis, minime inde infertur, quod sanctitas non sit, et humanitatem non sanctiticet; sed magis infertur oppo- situm. Solutio. Hoec, inquam, objectio non refert, sed satis frivola est, et divertit a proposita dif- ficultate, quae ut a limine dubii observavi- mus, non investigat quodlibet sanctificans utcumque, sed sanctificans quo, sive per modum formae, aut rationis formalis. Ob- jectio autem solum probat unionem, aut causalitatem (si ita appollanda est), ratio- nisformalis sanctificantishumanitatcm ojusdom ordinis communis cum illa; quod pormittimus. Sed minime probat, quod sit forma, aut ratio formalis ad praestandum elToctum formalem simpliciter talem, do quo agimus. Et profecto si motivum, quo utitur ille Auctor, aliquid evincerot, eo- dom modo suaderet unionem animae esse animam, et unionem Verbi esse Verbum : quod nemo concedet. Satis ergo est, quod unio ad aliquam formam, vcl terminum pertineat aliquomodo ad eundom ordinem cum illis, nempe reductive, dispositivo, aut vialitor : sed opus non est, quin repu- gnat, quod subeat idem munus, et eandem simpliciter denominationem. Unde unio sanctitatis per modum principii quo, for- ma3, aut unionis formalis, non est sancti- tas per modum principii quo, vel fornKo ; sed solum est sanctitas por modum viae, et nexus ad praedictum terminum, et conditio se tenens ex parte susceptivi ad recipion- dum formam, ejusque effectum formalem. Sicut unio cum gratia habituali non est gratia habitualis, nec ita appellari debet. Quod si modus aliquando dicitur forma; solum est secundum generalissimam, ct minus propriam rationem, quaomne, quod in alio recipitur, sive sit entitas, sive sit modus, sive quid aliud, dicitur forma com- parative ad subjectum, quod afficit. Caste - rum in praBsenti non agimus de forma ita latissime, et improprie accepta, ut in prin- cipio dubii observavimus. II Refertur sententia contraria. 31. Oppositam opinionem asserontom modum unionis hypostaticae fuisse formam intrinsece sanctilicantem humanitatom , Verbo se habente intrinsece tanquam ter- mino praxlictae unionis tuetur Suaroz infra Suaioz. disp. 53, sect. 3, § Unde acl alteram par- tem. Quo loco retractare videtur, licet id non declaret, quae in hoc eodom tract. piius dixerat disp. 18, sect, l, § Sed qux- ret aliquis, ubi tenet communem sonton» tiam. Eidem opinioni subscribunt aliqui Juniores , et Joannes Prudentius ( non j0ann. oxcludendo tamen alias formas) tom. 2, Prudent. tr. 1, disp. 1, sect. 6. Sed Suarez nihil fere momenti pro illa affert. Potest tamen i argu_ suaderi primo ex Patribus, qui asserere uientum. solent humanam naturam sanctificatam fuisse DISP. XII, DUB. II. 349 fuissc pcr unionem, ad personam divinam, ut constat ex non paucis testimoniis supra D. Au- relatis num. 2. Unde D. August. ut ibi- SUiL dem expendimus , asserit tunc unclam fu.isse invisibili Deo humanam naluram, quando divinse est juncia personse. Diluilur. Hoc autem motivum parum urget. Niliil enim frequentius repetunt Doctores, quam hominem purum justihcari per infusionem gratise habitualis, aut ejus acquisitionem. Per quod tamen non significant actionem infundentem, vel passivam acquisitionem, sive unionem esse formam justificantem : hanc enim certumest esse solam gratiam : sed aliud genus causalitatis designant, ut- puta quod unio gratise est conditio, aut causalitas requisita, ut gratia per modum formaB sanctificet. Sic etiam vulgo dicitur corpus vivificari per unionem cum anima : per quod non significamus unionem esse formam, aut causam formalem ad vivifi- candum; sed esse conditionem, \el appli- cationem formae. Hac igitur ratione (est cnim eadem utrobique), cum Patresdicunt humanitatem sanctificatam fuisse per unio- nem cum Verbo ; non intendunt, quod unio sit forma prajstans prcedictum effec- tum, sed solum, quod ad illam reipsa con- currit ; et quod in ipsa unione humanitas sanctificatur. Nam cum nihil diftiniant de modo, quo unio sanctificat; sic accipiendi sunt, ut ipsarum rerum natura exposcit : unio autem, ut supra ostendimus, forma non est, sed applicatio formse, et conditio ad prsedictum suum effectum. Quse expli- catio eo firmior est, quo Patres frequen- tius signiticant aliquid increatum habuisse rationem formse in sanctificando Ghristi humanitatem. Sic enim D. Gregor. . Na- zianz. affirmat, Humaniias divi?iilaie uncia esi, D. Damasc Deitas esi unclio humani- laiis, et ipse D. August. Naiura humana ipso invisibili Deo uncia fuit, ut constat ex testimoniis loco cit. relatis. sorgu- 32. Arguitur secundo (et est prteci- nentura. pUum> ^ unicum motivum, quod Sua- rius insinuat) : quia modo unionis hypos - taticee in se considerato, et quatenus a Verbo distinguitur, debetur major, et spe- cialior cultus, quam gratiee habituaii : sed haec est sanctitas formalis : ergo et ille. Major ostenditur : quia unioni hyposta- tic;e ratione sui, et quatenus a Verbo dis- tinguitur debetur cultus hyperduliaj, qui cst specialis, et major, quam cultus duliae, qui debetur gratiae habituali, et sanctis, ut per illam constitutis. Minor etiam est certa : Consequentia vero, in qua poterat esse difficultas, demonstratur ex prajmis- sis : quia culius, sive adoratio debetur unicuique ratione sanctitatis, quam im- portat : ergo major cultus debetur rationc majoris sanctitatis : sed sanctitas per mo- duin formaj est major quain sanctilas pcr modum via3, conditionis, vel appiicationis : ergo si unionis hypostaticaj debctur major cultus, quam gratiaj habituali, quaj est sanctitas per modum formoe ; sequitur unionem hypostaticam esse humanitatis sanctitatem non prajcise dispositivc, ap- plicative, aut unitive ; sed etiam per mo- dum formaj. Respondetur concedendo prajmissas, et Dissolvi- negando consequentiam, quae ex illis mi- tur- nus recte infertur, ut statim ostendemus. Et profecto si hoc argumentationis genus aliquid convinceret, eisdem terminis, et forma probaret quamlibet operationem Ghristi Domini fuisse formam sanctihcan- tem : quia cuilibet Christi operationi in se considerataj, et prout a supposito dis- tinguitur, debetur majorcultus, quamgra- tiae sanctificanti puris hominibus com- muni : consequens autem ncmo san;o mentis admittet; cum Ghristi operationes supponant ejus humanitatem simpliciter, et formaliter sanctificatam. Probaret etiam preedicta argumentatio, quod B. Virgo fue- rit formaliter sanctificata per maternita- tem : quia illi ut matri Christi Domini debetur hyperdulia, sive specialis cultus, et major, quam aliis justis : consequens autem, licet defendatur, a Joanne de Ri- palda, est absurdum ; cum maternitas sit relatio, et non recipiatur in anima, ubi debet esse sanctitas per modum formaj, ut ostendimus tr. 14, disp. 4, dub. 8, ubi motiva Juniorum diruimus. Liquet itaque, quod ex cultu specialiori erga aliquid non bene colligatur, quod illud sit forma, aut ratio formalis sanctificandi. Ad probatio- nem ergo illius consequentiae respondetur ex D. Th. infra q. 25, art. 1, cum seq. D.Thom. quod cultus, honor, et adoratio debetur propter excellentiam, qua unum pi\ecellit aliud, et ubi est specialis excessus, ibi debetur specialis cultus . Unio autem hypostatica , etiam ut distinguitur a Verbo, habet specialissimam excellentiam propter specialem conjunclionem, et ha- bitudinem ad ipsum . Et propter hanc eminentiam exigit excellentiorem cultum, quam gratia habitualis. Sed inde non col- ligitur, quod si gratia habitualis est forma, 1)K [NCARNATJONE etiam illa unio sit forma, et sanctificet formaliter : quia major ille cultus, sicut etiam ipse cxcessus dignitatis, non fun- datur in co , quod sint , vel non sint formse; sod in eo, quod modus unionis hypostaticae habet spccialiorem conjunc- tionem ad Dcum, et spectat ad ordinem superiorem. Sicut justo debetur major honor ratione habitus charitatis , aut ctiam operationis , quam alteri homini ratione naturae humana3 : ex quo tamen non sequitur, quod habitus, vel operatio sit natura, et constituat justum per mo- dum formae; sed solum quod pcrtineat ad nobiliorem naturam, et constituatur in ordine digniori. 3atgu- 33 Arguitur tertio : nam illud sancti- monium. „ D , .... . . hcat per modum pnncipn quo, et rutioms formalis, quod ratione sui formaliter sanc- tiBcat : sed modus unionis hypostaticte ratione sui formaliter constituit sanctam humanitatem Ghristi : ergo illam sancti- ficavit per modum principii quo, et ratio- nis formalis. Caetera constant. Et minor suadetur : quoniam idem est esse formali- ter sanctum, ac esse objectum congruum divinse dilectionis simpliciter talis ; sed modus unionis constituit humanitatem Ghristi objectum congruum divinae dilec- tionis simpliciter talis ; siquidem praedicta humanitas ab ea unione habuit, quod sim- pliciter diligeretur a Deo amore superna- turali : ergo modus unionis ratione sui formaliter constituit humanitatem sanc- cifll(n'- tam. — Et confirmatur : quia humanitas ab eodem principio habuit esse substan- tialiter sanctam, et esse deificatam, ut constat ex testimoniis Patrum, quoe in hoc sensu expendimus n. 2, sed humanitas habet ab unione esse deiiicatam : ergo ab unione habet formaliter, quod sit substan- tialiter sancta. Probatur minor : nam hu- manitatem esse deificatam non aliud im- portat, quamesse deitati conjunctam, sive unitam (nec enim potest dici deificata pcr essentiam) : sed quod humanitas sit deitati conjuncta , habet formaliter ab unione ; siquidem ista est formalis con- juuctio, et unio humanitatis ad Verbum : crgo humanitas Ghristi habuit formaliter e: se deiQcatam a modo unionis. Satisfit Ad argumentum respondetur negando lnenio. minorem. Ad cujus probationem, concessa majori, distinguenda est minor, et si in- teliigatur de constituente per modum for- mse, aut rationis formali objectum con- gruum divinee dileetionis, neganda est : si autem inteUigatur de constituente tal jectum per modum applicationis, vel unio- nis ad mrmam, concedatur. Et deinde ne- gamus consequentiam absolute : quia licet uctum formaliter sit esse siniplici- tcr objcctum congruum divinffi dilcctionis ; et eo ipso, quod humanitas uniatur Yerbo, habeat essc simpliciter tale objectum con- gruum : nihilominus sicut dicimus, quod esse sanctum habet ab unione non sicut a forma, scd sicut ab applicatione formae ; sic etiam dicimus, quod habet esse objec- tum congruum divinsc dilectionis a pne- dicta unione, non sicut a forma, sed sicut ab applicatione formce, per quam humani- tas in esse objecti congrui constituitur. Idemque apparet in unione gratite sanctifi- cantis, ut facile consideranti constabit : ex quo tamen nemo colliget, quod unio prae- dicta) gratiie sit forma, vel ratio formalis constituendi justum , et objcctum con- gruum divinae dilectionis, ut supra expen- dimus. Idem etiam liquet in habitu, ct ac- tibus charitatis : terminant enim divinam dilectionem specialem : et nihilominus non dicuntur constituere simpliciter objectum congruum illius , aut hominem sanctifi- care; sed solum quod hos effectus preestent per modum dispositionis. Et ratio genera- lis est : quoniam nulla res extra Deum est objectum divini amoris affectivi, sed effec- tivi, et communicativi : non enimmovetur Deus ab aliquo proesupposito ad propriam causalitatem, et communicationem ; sed aliquom amat, quatenus ei bonum vult il- lud efficiendo, aut communicando. Licet autem plura justo communicet; nihilomi- nus solam gratiam communicat ut formam, csetera vero, ut ejus applicationem, aut ad ipsam dispositionem : unde gratiam amat ut formam, alia- vero tanquam unionem, vel dispositionem ad illam. Et hac ratione sola gratia constituit objectum congruum divinae dilectionis per modum formue ex parte objecti : alia vero non constituunt illud congruum per modum forma) ; sed alia inferiori ratione : atque eodem modo sanctificare dicuntur. Quo etiam modo se habuit amor, ut sic dicamus, hypostaticus in constitucndo humanitatem Ghristi sibi gratam : nam quod per se primo, et tan- quam rem, aut formam illi communicavit, fuit aliquid increatum : quod subinde constituit illam humanitatem per modum rationis formalis objectum, congruum pra3- dicti amoris. Modum autem unionis hy- poslaticte non fecit ut rem, aut formam nec oisr. xn, bijh. iu. nec pcr so; sed illum produxit ut condi- tionom nocessariam ad iinem prsecipue in- tcntum, nempe ut humanitas applicaretur, et conjungerotur Verbo. Quocirca praedicta unio non constituit objectum talis dilcctio- nis formaliter, sed solum unitivo, ct ap- plicativc : et simili ratione reddidit sanc- lam humanitatem. soivitur Ad confirmationem respondetur ex dic- matio. tls> quod humanitas ab codem prmcipio habet csse substantialitor sanctam, a quo habet esse deilicatam sicut a forma, sivo ratione formali; secus vero si ab aliquo liabeat esse deificatam praecise sicuta eon- iliiione vel applicatione. Et quiahoc tantum posteriori modo habet esse deiiicatam a modo unionis, ut explicatum est; propterea non habet esse substantialiter sanctam a praedicto modo sicut a ratione formali, sei solum sicut ab applicatione formse sancti- ficantis. Et in hoc sensu, distinguendo prsemissas primi syllogismi, negamus ab- solute consequentiam. Ad probationem autem minoris, quatenus huic doctrinae opponi potost, dicendum est, quod licot humanitatem esse deiiicatam importet no- cessario humanitatem esse divinitati con- junctam, et divinizatio nequeat absque pnedicta conjunctione salvari nihilominus humanitatem esse divinizatam aliquid di- versum formaliter ex parte recti importat, ac humanitatem esse deitati conjunctam. Nam primum illud importat ex parte recti formam; hoc autem posterius dicet ex par- te recti unionem. Unde licet modus unionis sit ratio formalis conjungendi ; non est tamen ratio formalis deiiicandi humanita- tem ; sed ad hoc requiritur alia forma, cujus unio est applicatio. Qua3 responsio dcclarari potest in omnibus concretis, qui- bus (si diversis nominibus signiiiceniur), idem argumentationis genus applicari va- let. Ut si dicamus : corpus esse animatum, ost esse animae conjunctum, sed quod sit conjunctus habet formaliter ab unione : ergo ab unione habet formaliter esse ani- matum : atque ideo unio est forma consti- tuens animatum. Et simiiiter : subiectum esse album, ostesse conjunctum albedini : sed habet csse conjunctum ab unione-sicut a ratione formali : ergo habet esse album ab albedine sicut a forma, seu ratione doalbandi, Et ut materiam, quam prse ma- nibus habemus, non omittamus, potest ar- gui in hunc modum : humanilatem Christi esse terminatam, et personatam non est aliud, quam esse termino, et personalitati oonjunctam : sed ab unione creata liabot, ([uod sit formalitor conjuncta : ergo a pnedicta unione liabet, quod sit formalitor torminata, ctporsonata : acsubinde aliquid creatum est ratio formalis terminandi, et personandi humanitatem Ghristi. Qua3 om- nes consequentiaj sunt invalidao ut ex se li- quet. Et similiter niliii valet, qua) nobis ob- jicitur. Et ratio gcneralis est : quia in omnibus pra^dictis syllogismis sit variatio a sensu materiali ad formalom : ox eo enim, quod aliqui eilectus se indivulse comiten- tur, non colligitur, quod ratio formalis unius sit ratio formalis altorius : sed revo- cari dcbent ad rationes diversas, ac eilecti- bus proportionatas. Unde licet unio sc habeat ut ratio forrnalis uniendi animam, albedinem, personalitatem, et deitatcm : nihilominus non est ratio formalis consti- tuendi animatum, album, personam, et deificatum : sodpro his eifectibus recurren- dum est tanquam ad rationem formalein ad animam, albedincm, personalitatem, etdei- tatem. DUBIUM III. An personalilas Verbl sccundum sibi pro- pria fuerit formalis ralio sanctificandi substantialiter humanitatem Christi. Guncti fere termini in hoc titulo pro- -status positi expiicati reiinquunturinlimine dubii 'luai.stic* prsecedentis. Solum addere oportet, quod nomine personalitaiis Vcrbi sccundum sibi propria, signiiicamus praodictam personali- tatem, non ada?quate acceptam, sive tam quoad explicitum, et proprium suae lineas, quam secundum implicitum sive imbibi- tum per modum transcendentis in pra3- dicta personalitate : quo pacto ciaudit na- turam Dei, et omnes alias ejus perfectio nes, ut statuimus tractat. G, disputat. 6, dub. 3 , § 4. Sed signiiicamus pnt- dictam personaiitatem sumptam for- malissime secundum propriam rationcm_, in qua tam ab essentia Dei, quam ab aiiis ejus praHiicatis distinguitur virtuaiiter et secundurn id, quod acldit ad omnia praedi- cata absoluta, ut iu simili difdcuitato ob- servavimus in eodem tractat. G, dub. 2, § 1 , qua3 cxpediet lectorom recolere. Sup- ponimus autem personalitatem Verbi hoc etiam modo consideratam sanctiiicare per moduinrationispcsi- quendum est : nam si semel impeccabilitas uim' est perfectio, et hanc tribuit humanitati personalitas Verbi secundum sibi propria; plane sequitur, quod secundum eadem sibi propria dicat specialem perfectionem ad intra : quod tamen hsec responsio negat, et vitare satagit. Quoniam si liliatio est ratio formalis constituendi humanitatem impec- cabilem ; a fortiori erit ratio constituendi Filium impeccabilem in se ipso, et ad in- tra : et si impeccabilitas convenicns huma- nitati per eonjunctionem ad liliationem est perfectio ; a fortiori impeccahilitas conve- niens Verbo per identitatem cum filiatione perfectio erit. Et conscquenter si prscdictum oxemplum aliquid valct, convincet perso- nalitatem divinam sccunduin propriam ra- tionem, in qua ab omni absoluto differt, importare, et superaddere perfectionem. Sed revera nihil valet : quia impeccabilitas dupliciter sumi potest. Primo ncgative pro Nota. negatione, sive carcntia potestatis ad pec- candum : et hoc modo nec perfectio, nec impcrfectio privaliva, et moralis cst, sed mera negatio pra^dicta? potestatis : et sic reperitur in lapide, et in brutis ; et gene- raliter in cunctis, quibus repugnat peccare. Secundo positive pro facultate radicali, vel proxima, physica, vel morali ita operandi recte, ut nequeat deflectere ad malum ra- tionis : et hoc pacto magna perfectio cst. Personalitas ergo divina secundum sibi propria, et prsecisive ab aliis solum pnes- tat impeccabilitatem priori modo ob repu- gnantiam essentialem, quam habet cum peccato, quod nullo modo continet : sed illam non communicat posteriori modo , quia ita preecisive sumpta non dat potesta- tem uUam ad operandum : unde non sequi- tur, quod ita accepta conferat humanitati aliquam perfectionem. Quare perfectio, quam importat impeccabilitas humanitati communicata, et adsequate accepta, prove- nit ab aliquo prsedicato absoluto tanquam a ratione formali, sicut de sanctitate dici- mus, ad quam illa impeccabilitas pertinet. Reddit itaque personalitas divina humani- tatem simpliciter impeccabilem , sicut et sanctam per modum rationis qiw, et prin- cipii quod, quatenus illi applicat aliquod pra3dicatum absolutum ut principium quo, et rationem formalem praestandi adsequate illum impeccabilitatis effectum, ut magis explicabitur infra numero 46. 37. Secunda aliorum responsio est, quod AMud licet personalitas Verbi secundum sibi pro- ^~ pria fuerit ratio formalis constituendi hu- manitatem sanctam; non inde sequitur, quod actu formaliter in se ipsa importet pradictam perfectionem : atque ldeo non infertur, quod explicet specialem bonita- tem ad intra. Ut enim communicet ilium effectum satis cst, quod illum implicite, et virfcualiter habeat in ordine ad naturam extraneam, supra quam se explicet, cum illum in natura divina, qua3 de se, et intra propriam lineam sancta est, explicare non valeat. Potestque id declarari exemplo om- nipotentice, qu* ad extra communicat per- fectionem v. g. accidentis, et tamen for- maliter in se ipsa accidens non est, sed ejus MSP. XII, DDI3. IIJ. 355 ojus perfoctionem dicit implicite, et virtua- liter. Confu- Gioterum, si bene attendamus, hsec so- lutio relabitur in proccedentem responsio- nem, et eisdom impugnationibus subjicitur. Quibus addimus primo ; quod licet ad praestandum per modum causre efficientis aliquem eifectum formalem, opus non sit causam esse formaliter talem, sed satis sit praxlictum eifectum simpliciter, virtuali- ter, aut eminenter continere, ut patet in causis a;quivocis : nihilominus ad commu- nicandum aliquem effectum per modum forma), sive rationis formalis, necessario roquiritur, quod forma sit ejusdem forma- lis rationis cum ipso eifectu, et contineat actu^ formaliter ejus perfectionem. Nam causa formalis non aliter causat, quam se ipsam, et quod formaliter habet, commu- nicando suo susceptivo : et similiter effec- tus formalis ex parte recti consideratus non est aliud, quam ipsa forma communi- cata subjecto. Qua ratione impossibile est aliquid esse formalitor album, nisi per id, quod in se ipso est formaliter albedo; aut fieri formaliter sanctum, nisi per id, quod in sc ipso est sanctitas formalis, ut supra dicebamus. Modo autem agimus non de qualibet causa, sed determinate de causa formali, qme Ghristi humanitatein sanctam constituit. Ergo si asseratur, quod perso- nalitas Verbi secundum sibi propria fuerit hujusmodi causa : plane fateri oportet, quod prsedicta personalitas secundum sibi propria sit actu, et formaliter sanctitas; atque ideo quoedam bonitas, et perfectio. Unde liquet recursum ad continentiam mere implicitam, aut virtualem esse om- nino insufiicientem in pra?senti difficultate. Sed unum e duobus necessario dicendum cst; vel personalitates divinas secundum sibi propria, qua) addunt absolutis, dicere perfectionem; quod negant communiter Thomistoe, et negare curat hsec respon- sio : vel personalitatem Yerbi secundum sibi propria non fuisse rationem formalem sanctificandi humanitatem Christi : et hoc intendimus. Secundo : quoniam repugnat, quod personalitas Yerbi secundum sibi pro- pria contineat implicite, aut virtualiter ef- iectum formalem sanctificationis ad extra ; et quod secundum sibi propria non importet formaliter perfectionem ad intra : ergo vcl utrumque est negandum, vei utrumque est c mcedendum. Suadetur antecedens : quo- niam omne esse virtualiter, et implicite tale fundatur super aliquid, quod sit talc actu, et formaliter : quod enim aliqua causa con- tineat virtualiter aliquem ellectuin prove- nit ex co, quod habet formaliter tale, aut taleesse, quod fundatcontinentiam priedicti effectus. Ut si dicamus solem esse virtua- liter calidum, quia est formaliter lucidus, et lux est virtus productiva caloris. Et om- nipotentia est virtualiter accidens, et omne aliud ens creatum ; quia importat actu for- maliter tantam in se perfectionem, ut fun- det eam continentiam, et causalitatera. Gonstat autem quod esse implicite, et vir- tualiter sanctitatem ad extra nequit in ali- quo alio fundari quam in perfectione praBdictum effectum continente. Ergo ut personalitas Verbi contineat implicite, et virtualiter effectum formalem sanctificatio- nis ad extra, et ut prsedictam continentiam explicet super naturam extraneam ; opus est quod in propria linea dicat actu forma- liter aliquam perfectionem ad intra; addat- que proinde perfectionem ad absoluta. 38. Sed his responsionibus satis eviden- Tertia ter, ut censemus, confutatis, veniamus ad Te*f?*Lm aliam solutionem ex Joanne a S. Thoma, quge magis invaluit apud alios Thomistas no- bis in hac parte contrarios. Respondet ergo praedictus Magis-ter concedendo relationes divinas, atque ideo personalitaces non im- portare ex sua propria linea perfectionem, aut sanctitotem : et consequenter in Deo non esse admittendas tres sanctitates rela- tivas ob inconvenientia supra insinuata, quoe fusius expendimus loco cit. ex tract. 6. ISIegat tamen, quod propter ho3c perso- nalitas Yerbi non sit ratio formalis sancti- ficandi Ghristi humanitatem. Quia ha3c eatenus substantialiter sanctificatur, qua- tenus trahitur ad conjunctionem cum na- tura divina in unitate persona3. Ratio au- tem formalis hujus conjunctionis, sive medium per quod humanitas trahitur ad esse divina3 naturaa, est formaliter ipsa personalitas Yerbi secundum sibi propria : quia per se ipsam per modum termini con- jungit utramque naturam in eodem suppo- sito, ut supra explicuimus disp. 3, dub. 2. Unde personalitas Verbi secundum sibi propria, est ratio formalis sanctificandi hu- manitatem. Ex quibus colKgit pradictus Auctor, quod licet sanctitas in Deo non multiplicetur, sed una sit, consistatque in natura divina; nihilominus ad extra potest realiter multiplicari : quia convenit perso- nalitatibus divinis, qme possunt applicare Deo diversas naturas, aut etiam eandem, et realiter distinguuntur. 356 I)E INCARNATIONE. Refclli- G&terum noc ista responsio diluit impu- lar' gnationes aliis objectas; nec, ut veruin fateamur, satis in ea capimus sensum il- lius Auctoris. Quia cum inquirimus, per quicl humanitas formaliter sanctificetur tan- quam per formam , aut rationem formalem praedicti ciTectus; non investigamus me- dium quod ad id requisitum, sed ipsam iormam, aut rationem formalem, quae sunt satis diversa, ut cx ipsis terminis liquet. Porro personalitatem secundum sibi pro- pria esse medium, in quo divinitas, et humanitas conjunguntur, et esse id, quod humanitatem divinitati conjungit, minime probat personalitatem illam secundum sibi propria esse formam, aut rationem forma- lem sanctificandi. Quod potest ostendi in primis exemplo modi unionis hypostaticae : hic enim est medium conjungendi huma- nitatem cum persona divina, copulatque utramque naturam in eadem persona : et nihilominus non sanctificat humanitatem per modum rationis formalis, sed solum unitive, et applicative, quatenus est ratio applicandi humanitatem ad formam sanc- tificantem, ut praedictus Auctor, et alii Thomistae probant contra Suarium, et os- tendimusdub. praeced. ergo quod persona- litas conjungat per modum termini natu- ramhumanamcumdivina; minime probat, quod personalitas sanctificet formaliter, sed solum, quod sanctificet applicative per modum termini, quatenus terminat for- mam, et humanitatem per illam sanctifica- tam. Sed id ipsum ostendemus alio exemplo magis urgenti, et praedicto Auctori fami- liari : nam sicut, ipso concedente, in Deo ad intra non datur nisi una sanctitas, eaque absoluta; sic etiam non datur nisi una existentia, eaque absoluta : et sicut personalitas Verbi est medium, quo natura humana applicatur, et conjungitur naturae divinae : sic etiam est medium quo huma- nitas applicatur, et conjungitur divinae exis- tentiae. Et nihiiominus licet personalitas Verbi sit medium, et ratio conjungendi naturam humanam cum divina existentia; tamen non est ratio formalis, ut humani- tas existat : sed haec ratio, sive munus quasi formae solum convenit divinae exis- tentiae, quae per se ipsam constituit huma- nitatem formaliter existentem, ut cum praedicto Auctore, et communi Thomista- rum sententia ostendimus disp. 8, dub. 8 ; ergo quod personalitas Verbi-sit medium quod, et ratio per modum termini conjun- gendi humanitatem cum natura divina, quae est unica sanctitas ad intra; minime probat, quod praedicta personalitas sccun- dum sibi propria sit ratio formalis, ut hu- manitas constituatur substantialilcr sancta : sed solum probat, quod sit medium neces- sarium, ut alia forma praestet prsedictum eiTectum : sicut etiam est medium requisi- tum, ut alia forma constituat humanitatem cxistentem. 39. Accedit primo non cohaerere illa Alia duo, quae in hac responsione dicuntur, jjjjg^ nempe non esse ad intra nisi unicam sanc- titatem formalem; et esse tres rationes formales realiter distinctas sanctificandi ad extra. Nam ut supra contra alios di- cendi modos ostendimus, ratio formalis prsestandi aliquem elTectum debet habere formaliter actualiter in se ipsa perfectionem illius; sicut ratio formalis constitucndi al- bum debet esse formaliter actualiter albedo, et sic de aliis, ut inductive potest ostendi. Gujus ratio est : quia forma, sive ratio formalis, sive formaliter causans non aliter causat, quam dando se ipsam, et quod formaliter habet. Ergo si in Deo dantur tres rationes formales realiter distinctce sanctificandi , et perficiendi ad extra per sui communicationem ; necessario conce- dendum est, quod iilse tres rationes reali- ter distinctse sint in se ipsis, et subinde ad intra tres perfectiones, et tres sanctita- tes realiter diversae. Nuilo igitur modo cohaeret, quod ad intra non sit nisi una sanctitas, illaque absoluta ; et quod ad extra sint tres rationes formales sanctificandi relativee. Accedit secundo Verbum divinum per id formaliter sanctificare humanitatem , per quod illud in se ipso formaliter sanc- tum est : quia non aliter eam sanctificat, quam se illi uniendo, et ei communicando, quod in se est : atque ideo per eadem ra- tionem formalem est sanctum in se ipso, et sanctilicat humanitatem. Verbum au- tem divinum non constituitur forrnaliter sanctum in se ipso per personalitatem, se- cundum quod addit ad absoluta, tanquam per rationem formalem ; sed per aliquid absolutum : quippe cum personalitas sic accepta non dicat perfectionem ad intra, nec sit sanctitas formalis, ut haec respon- sio concedit. Ergo Verbum non sanctificat formaliter humanitatem per praedictam personalitatem, tanquam per rationem for- malem. Aut e converso, si humanitatem per illam formaliter sanctificat; sequitur, quod Alia. DISP. XII, dub. nr. 357 quod per eandem in se ipso sanctum sit : eadem enim sanctitate sanctilicat alia, per quam est sanctum in se ipso, aut in majori probavimus. Videatur Godoi disp. cit. a num. 40, ubi hoec optime urget. Alia. Ad hsec : non alio titulo dicitur perso- nalitatem esse Verbo rationem formalem sanctidcandi humanitatem, nisi quia est ratio conjungendi naturam humanam cum divina. Hoc autem motivum, si quid valet, urgentiori titulo probat prsedictam perso- nalitatem esse rationem formalem sancti- iicandi ipsum Verbum : atque ideo quod Verbum sit formaliter sanctum per perso- nalitatem, quod haec sit formalis sanctitas Verbi. Sicut enim prsedicta personalitas conjungit humanamnaturamdivinse, relin- quendo tamen illas realiter distinctas : sic etiam conjungit Verbum cum natura di- vinaper identitatem, et constituendo rea- liter idem ex hypostasi, et natura : quod strictius vinculum, et conjunctio est, ut satis ex se liquet. Ergo qua ratione dici- tur, quod personalitas sit Verbo ratio for- malis sanctificandi humanitatem, atque ideo sanctitas formalis ad extra ; eadem etiam a fortiori dicetur, quod eadem per- sonalitas fuerit Verbo ratio formalis sanc- tificationis, et subinde sanctitas formalis ad intra. Unde ulterius fiet, quod sicut in tribus divinis personis dantur tres per- sonalitates realiter distinctse , et tres conjunctiones per identitatem cum na- tura divina, sic etiam in tribus divinis personis dantur tres rationes formales sanctitatis earum, sive, quod idem est, tres formales sanctitates. Quod si Ad- versarii id recognoscunt esse inconve- niens; oportet recognoscant etiam con- ceptum proprium sanctitatis formalis tam ad intra, quam ad extra situm non esse in eo applicationis munere, sed in aliquo alio se habente per modum formse applicatse. Idque satis declarant exempla num. prse- ced. proposita : quibus addendum est, quod licet puri homines sanctificentnr per con- junctionem ad gratiam habitualem ; ratio tamen formalis eos sanctificandi non est unio vel inhserentia gratise, sed gratia ipsa, unione se habente solum unitive, et appli- cative, ut magis explicuimus dub. prseced. et prsesertim num. 33, in resp. ad confir- mationem. 40. Sed oppones : ideo gratia habitualis sanctificat formaliter ratione sui animam, cui unitur, quia illam conjungit Deo per modum medii, in quo ea conjunctio fit : tio. Au?~ mentum dilficul- tatis. sed personaiitas Verbi conjunxit humani- tatem naturse divinae per modum medii, in quo uniuntur : ergo formaliter rationo sui sanctilicat humanitatem. Declaratur magis vis hujus objectionis : quia in conjunctione cum Deo per gratiam habitualem, non ipse Deus, qui habet rationem extremi, est forma, aut ratio formalis sanctificandi ho- minem ; sed sola gratia, quse habet ratio- nem medii, formaliter sanctificat : atque in sanccificatione substantiali, quse consis- tit in unione naturae humanae ad divinam, hoec habet rationem extremi uniti, perso- nalitas autem Verbi habet rationem medii, in quo iila extrema conjunguntur : ergo non natura divina sanctificat formaliter, sed sola personalitas Verbi. Id quippe pa- ritatis ratio convincit. Unde exemplum a nobis proxime allatum in nos retorquen- dum est. — ■ Et augetur difficultas : quo- niam plus confert ad formaliter sanctifican- dum, quod constituit Deum substantialiter per identitatem , quam quod constituit Deum accidentaliter per solam assimila- tionem analogam : sed gratia habitualis solum constituit Deum accidentaliter per assimilationem analogam (quo sensu justi solent vocari Dii in Scriptura) : personali- tas autem Verbi constituit Deum substan- tialiter per identitatem in eodem suppo- sito : ergo si gratia habitualis est ratio formalis ad sanctificandum hominem pu- rum ; sequitur a fortiori, quod personalitas Verbi fuerit ratis formalis sanctificandi humanitatem Ghristi prsestando, quod idem fuerit Deus, ethomo unitate suppositi. Respondetur ad objectionem vel negando Eliditof majorem absolute , vel eam admittendo objectio. praecise cum hac explicatione, quod gratia est medium conjungendi animam cum-Deo proestando formaliter per se ipsam forma- lem naturse divime participationem, quod ipsa est. Id vero sufficit, ut sit forma sanc- tificans accidentaliter ; cum sit natura Dei per participationem accidentalem. Et in hoc sensu admissis prsemissis, neganda est consequentia : quia personalitas Verbi se- cundum sibi propria ita est medium ad prsedictam conjunctionem , qnod nec per essentiam, nec per participationem est na- tura divina, quinimo nec aliqua perfectio. Unde secundum propria considerata non valet obire munus formse perficientis, et sanctificantis. Per quod patet ad difficulta- tis explicationem : stat enim disparitas in eo, quod in conjunctione animas cum Deo per gratiam Deus est extremum extrinse- 358 DE INCARNAT10M3. cum, et nullo modo unitur aninuc por mo- dum formac : unde illam non aanctificat formalitcr. Gratia autoin ita est medium ad praidictam unionem, quod non in hoc sita sit potissima illius ratio, sed magis in eo, quod sit forma participans naturam divi- nam per assimilationem accidentalem in natura, ut explicuimus tract. 14, disp. 4, dub. 3, idque satis est, ut sit forma acci- dentaliter sanctilicans. In unione vero sub- stantiali naturac humanse cum divina, per- sonalitas ita est medium , ut non gerat rationem forma) praestantis per se ipsam in aliquo genere consortium, aut partici- pationem formalem natura) divinse : quia ex propria linea nihil horum dicit : quo- circa ratione cjus, quod ex propria linea importat, nequit esse forma sanctificans. Unde pro assignatione pra3dicta3 formge opus est ad aliquod absolutum recurrere, ut magis declarabimus dub. seq. Diiuitur Augmentum autem difficultatis non pre- diflicul- ., ° . . . tatis mit : nam concessis praemissis ln sensu additio. statim declarando, neganda est absolute consequentia. Etenim absolute loquendo, et absque discretione praedicatorum, atque radicum, plus confert ad sanctitatem esse substantialiter identice Deum, quam esse Deum praecise per participationem acci- dentalem. Unde ob prsedictam excessus rationem merito probavimus dub. 1, quod si gratia habitualis sanctificat formaliter accidentaliter hominem, quia illum cons- tituit accidentaliter Deum per participatio- nem ; gratia substantialis unionis sanc- tificat formaliter substantialiter ; cum constituat hominem substaniialiter Deum per identitatem ejusdem suppositi. Et hsec ita absolute loquendo vera sunt. Yerumta- men si progrediamur ad discretionem inter praedicata, et radices, ex quibus provenit sanctitas formalis, sive formalis ratio sanc- tificandi ; et comparemus gratiam habitua- lem cum personalitate Yerbi in ordine ad magis vel minus sanctificandum ; negan- dum est suppositum : quia comparatio prsedicta non habet locum ; eum negamus positivum illius, nempe Yerbi personalita- tem secundum sibi propria esse rationem formalem sanctificandi. Nam cum ita ac- cepta non sit bonitas, perfectio, aut sanc- titas ; nequit esse ratio formalis consti- tuendi sanctum, aut magis sanctum. Etin hoc sensu diximus admittendas esse prse- missas, sed negandam esse absolute conse- quentiam, ut quoe ex illarum dispositione non recte infertur : quippe ex eo, quod praadicta personalitas sanctificet ut quod, et idcntice magis, quam sanctificet gratia ; non colligitur, quod sanctificct formalitcr ratione sui, sed quod sanctificet rationc alterius, quod secum aflcrt, et humanitati conjungit. Quidnam autem illud sit, dub. seq. constabit. Alias rationes omittimus, quas pro nos- Aiia tra assertione cjus patroni solent cxpen- qJ^JJJ. dere. Tum quia hactenus proposita cst sa- tur. tis efficax. Tum quia caeterse ad ipsam majori ex parte reducuntur, ut videre est apud Godoi disputat. cit. § 6. Tum quia nisi reducantur, non videntur nobis satis efficaces. Tum denique, et pnrcipue qui i dubio seq. ostendemus positivc, quod ra- tio formalis sanctificandi humanitatem Ghristi fuerit aliquod pra^dicatum absolu- tum : unde a fortiori constabit conclusio negativa , quam in proesenti statuimus , scilicet, quod praidicta ratio non fuerit personalitas secundum proprium concep- tum, qui relativus est. Yideantur speciali- ter dicenda n. 54. §n. Satisfd argumentis conlrarisd opinionis. 41. Oppositam nobis sententiam tuen- tur graves aliqui Thomistre, Nazarius in praesenti controv. 1, concl. 4. Joan. aS. Thom. disp. 8, art. 1, concl. 3. Gipullus dub. 2, § 3. Joan. Prudentius tom. 2, disp. 1, dub. 1, sect. 5, et alii.Gumquibus sentiunt Yalentia qusest. 7, punct. 5. Lor- cadisp. 36, num. 15. Lugo disp. 16, sect. 2, concl. 2, et alii. Quse opinio probatur primo auctoritate simul, et ratione, quoe ad hanc formam reduci possunt : nam gratia unionis, ut gratia unionis est, et distingui- tur a gratia habituali, sanctificat formali- ter Ghristi humanitatem : sed personalitas Yerbi considerata secundum sibi propria, et quatenus distinguitur a natura, est gra- tia unionis : ergo personalitas Yerbi 6 i cundum sibi propria sanctificat formaliter humanitatem : et consequenter ita accepla est ratio formalis, et principium quo sanc- tificandi humanitatem. Haec secunda con- sequentia patet ex prima, qua) legitime infertur ex prsemissis. Major autem constat ex dictis dub. 1 . Minor autem, in qua po- test esse difficultas , probatur primo ab auctoritate Patrum : nam D. Thom. quaast. praxed. art. 6 in corp. affirmat, quod in Ghristo ponitur gratia unionis, et gratia habitualis, Naza- rius. Joann. a S.Thom. Cipullus. ioan. Pradent. Valentia. f,orca. Lugo. 1 argu- mcntum. D.Ti:om. DLSP. XII, DUB. III. 159 habitualis, et deindc illas describens ait : Graiia unionis est ipsum esse pcrsonalc, quod gratis divinitus datur humanse naturx in persona Verbi, quocl quidem cst terminus assumptionis. Unde infra quaest. seq. art. 8, banc vocat gratiam personalem. In qui- bus satis apcrte significat personam Verbi humanitati communicatam csse formaliter D. Na- gratiam unionis. Et D. Gregor. Nazianz. zianz. num> o relatus ait : Ea enim Jiumanitas uncta est, non actu, aut operalione, ut in aliis, qui Christi nuncupantur, sed tolius unctoris prsesentia. Unctor autem fuit Ver- bum, ojusque praesontia fuit ipsius perso- nalitas humanitati unita : ha)c igitur ha- buit formaliter rationem gratiae unionis. D. Au- Secundo quia ut affirmat D. August. eo- gas1, dem num. relatus, humanitas tunc sanctifi- cata est , quando fuit unita Verbo : sed prius, id est, immediatius unita fuit perso- nalitati, quam aliis praedicatis divinis, ut ex professo ostendimus disp. 8, dub. 2 per totum, et specialiter § 5 et 6; ergo in illo priori sanctificata est a personalitate Verbi sicut a gratia unionis. Tertio quia personalitas Verbi per se ipam, et ratione sui terminavit Ghristi humanitatem , ut stat.uimus loco immediate citato : ergo per se, et ratione sui fuit donum humanitati liberaliter collatum ; atque ideo per se, et ratione sui habuit rationem gratiae : cum ergo non fuerit gratia habitualis, sequi- tur, quod fuerit formaliter gratia unionis. Soiutio. Respondetur hoc argumentum peccare in eo, quod in gratia unionis non distin- guit esse principium quod, sive rationem formalem prcestandi prcedictum effectum : quae tamen necessario distinguenda sunt, sicut num. 25 monuimus. Unde distin- guendo in prsedicto sensu praemissas, ne- gamus ahsolute unam, et alteram conse- quentiam , quae praedictam distinctionem non admittunt; cum ex vi suae dispositio- nis reddant sensum omnino formalem : et in eo non recte colliguntur ex praemis- sis. Goncedimus itaque gratiam unionis sanctificare ut quod humanitatem : conce- dimus etiam , quod importat principium quo, seu formale, sed non ita, quod adae- quate, syncategorematice, et totaliter, id est, secundum omnem sui rationem, et quasi partem fuerit formalis ratio sanctih- candi; sed solum cathegorematice, et se- cundum aliquid sui. Deinde admittimus, quod personalitas Verbi adaequate accepta, nempesecundumomnia.quaeexplicat, etim- plicat, fueritformalitergratiaunionis : quia sic considerata inciudit tam relativa, quam absoluta, et tam principinm quod, quam principium quo sanctitatis substantialis. Sed cum infertur : ergo personalitas secun- dum sibi propria sanctificat formaliter hu- manitatem per modum principii - cedentem : nam eo ipso, quod personalitas Verbi uniatur immediatius humanitati, quam aliud quodcumque pradicaturn abso- lutum, nequit non sanctificare formalitor humanitatem : sed concedimus quod per- sonalitas Verbi secundum sibi propria fue- rit ratio immediatius communicata, et unita humanitati, juxta dicta disp. 8, dub. 2; ergo personalitas sic accepta fuit ratio formalis sanctificandi humanitatem. Minor et consequentia constant. Majorautem sua- detur : quia eo ipso, quod personalitas Verbi prius, et immediatius uniatur huma- nitati, hoec in illo priori terminat amorem hypostaticum : sed amor hypostaticus nobiliorem sanctitatem tribuit, quam amor generalis justorum : ergo sicut iste com- municat formam sanctificantem formaliter, nempe gratianr; sic ille pro iilo priori com- municat terminum, scilicet Verbi persona- litatem per quam humanitas formaliter sanctificatur. Gonfirmatur primo, et declaratur am- plius : 2 or-ii- mentum. Confir- matio 1. DISP. XII, DUR III. 361 Ad Rom. 1. Secunda. Tertia. plius : nam eo ipso, quod humanitas pro illo priori intelligatur unita personalitati Verbi secundum sibi propria, intelligitur consecuta terminum suae praedestinationis, nempe filiationemDei naturalem, juxtaillud Apostol. ad Rom. 1 : Qui prxdestinatus est Filius Dei in virtute ; ergo intelligitur gra- ta, et accepta Deo, ac perinde formaliter sancta. Probatur consequentia : quiatermi- nuspraedestinationisnon expectat gratiam, sed eampotius supponit, utliquet inpraedes- tinatione adoptiva, in qua gratia supponitur ad gloriam, quae est terminus talis prao- destinationis : ergo si humanitas pro illo priori intelligitur attigisse terminum suse praedestinationis ; necessario intelligitur grata : atque ideo non intelligitur egere alia forma, ut sanctificetur, et grata fiat. Confirmatur secundo : quia pro illo priori, aut signo intelligitur humanitas formaliter sancta, in quo intelligitur cum jure ad aeternam beatitudinem ; sed in illo signo in quo unitur personalitati Verbi, pro priori ad praedicata absoluta, intelligitur cum jure ad aeternam beatitudinem : ergo pro illo signo intelligiturformaliter sancta : atque ideo quod humanitas sit formaliter sancta, habet a personalitate Verbi secun- dum sibi propria. Utraque consequentia patet ex praemissis. Et major probatur exemplo sanctitatis accidentalis : quia ani- ma intelligitur formaliter sanctitate ac- cidentali, quando ex vi alicujus formae accidentalis intelligitur cum jure ad hae- reditatem aeternae beatitudinis : ergo idem proportionabiliter dicendum est de sanctitate substantiali, quod tunc humanitas intelligi- tur per eam formaliter sancta, quando in- telligitur cum jure ad seternam beatitu- dinem. Minor autem ostenditur : nam ab eademradice, seu formali ratione habet quis jus ad hsereditatem, ex qua habet esse fi- lium : sed quod ille homo Ghristus habeat esse filium naturalem Dei, provenit ipsi ab unione filiationis, sive personalitatis Verbi ad humanam naturam, sicut a radice, et ratione formali : ergo pro illo priori, et signo, pro quo personalitas Verbi intelli- gitur unita humanitati antecedenter ad praedicata absoluta; intelligitur conferre jus ad haereditatem paternam eeternae beati- tudinis. Gonfirmatur tertio : nam ideo persona Verbi sanctificat ut quod humanitatem , quia ratione praedictae personae debentur humanitati gratia, dona, et virtutes usque ad gloriam inclusive : ergo pariter perso- nalitas Verbi sanctificat humanitatem ut quo, et per modum rationis formalis. Pro- batur conscquentia : tum quia praedicta personalitas est prima forma ordinis hy- postatici, rattone cujus debetur communi- catio saltem mediata naturae divinae, et attributorum, insuper gratiae, et omnium donorum supernaturalium. Tum quia, quod omnia praedicta communicentur humani- tati, provenit immediate formaliter a per- sonalitate Verbi : unde haec est vera, Quia communicatur personalitasy communicatur natura divina cum omnibus aliis ; e con- verso autem haec falsa est, Quia commu- nicatur natura divina, ideo communicatur personatitas Verbi, ut supra disp. 8, dub. 2, arguebamus; cum unio immediate facta fuerit in aliquo relativo, et personali. Ergo qua ratione dicimus personam Verbi fuisse principium quod sanctificandi for- maliter humanitatem, utdub. 1 statuimus, eadem debemus asserere personalitatem Verbi fuisse principium quo, sive rationem formalem praedictae sanctificationis. 44. Ad argumentum respondetur ne- Satsfit gando majorem : quia personalitas Verbi ™$£ habet ex se, quod possit ratione sui termi- nare, et suppositare humanitatem; cum per se, et formaliter sit terminus, et forma hypostatica : sed non habet ex se, quod possit ratione sui humanitatem sanctifi- care; siquidem per se, et formaliter nec bonitas, nec sanctitas est, ut supra § prae- ced. dicebamus : unde ex eo, quod sit ratio immediatius unita in terminando, non se- quitur, quod ratione sui sanctificet huma- nitatem/ sed potius infertur oppositum. Sicut personalitas est immediatior in ter- minando, quam existentia divina; ettamen non sequitur, quod sit ratio formalis, ut humanitas existat : et modus unionis hypostaticae immediatius afficit humanita- tem, quam persona divina ; et nihilominus non sanctificat illam formaliter, ut magis expendimus n. 42. Adprobationem autem majoris dicendum est amorem hypostati- cum re ipsa conferre formam sanctificantem perfectiorem gratia habituali, quam com- municat amor generalis justorum ; quia communicat non solumpersonalitatem divi- nam praecisive acceptam secundum propria suae lineae; sed communicat etiam perso- nam Verbi, prout est in re, atque ideo naturam divinam saltem mediate. Gaeterum si fiat illa praecisio, et attendatur ad solam communicationem personalitatis secundum propria, ille amor non est completus, sed 362 DE INGARNATIONE. incompletus negative : unde sicnt non in- teiligitur communicare natnram divinam; sic etiam non intelligitur communicare bonitatem, aut formam sanctiikantem, sed solam subsistentiam relativam, qua) sicut pro expresso non est perfectio, ita nec sanctitas. Undc si in hoc sensu Gat comparatio, qiue in pracdicta probatione repraosentatur; dicendum est, quod licet communicatio illius personalitatis sit ex partc ordinis perfectior, quam communica- tio gratiao habitualis; non tamen quantum ad modum : quiahaecposterior communica- tio communicat formam completam, et di- centem perfectionem, illa vero prior exvi illius signi solum communicat terminum hypostaticum, qui ex se non explicat perfec- tionem, aut sanctitatem. Potestque haec res- ponsio declarari, et magis fulciri exemplo processionis Spiritus sancti, quae re ipsa naturam illi communicat, et producit ter- minum, qui re ipsa est Deus, et tamen si praecisiveconsideretur secundumeatantum, quae ex sua linea affert, nec naturam com- municat, nec Deum producit, sed solum amorem, ut explicuimus tract. 6, disp. 3, dub. 2, § 5. Sic quamvis amor hypostati- cus sanctitatem formalem communicet, et nobiliorem longe sanctitatem, quam com- municat gratia habitualis ; nihilominus si consideretur cum praecisione, etlimitatione ad communicationem solius personalitatis secundum sibi propria, et cum exclusione naturae divinae, non communicat sanctita- tem formalem, sed solum quandam ipsius applicationem, et initium cum ea sanctitate necessario connexum. Caeterum ubi fit hsec praecisio, non consideratur amor hyposta- ticus compiete, et in termino sui perfecto ; sed incomplete, atque in eo tantum, a quo incipit communicatio. Diluitur £x quibus ad primam confirmationem confir- rcspondetur, quod licet pro illo priori in matio. quo intelligitur humanitas terminata per filiationem, sive personalitatem Verbi prae- cisive a natura divina, intelligatur conse- cuta terminum praedestinationis inadae- quatum , et incompletum ; non tamen completum, et adaequatum : quia hic non est sola filiatio, sed filiatio Dei naturalis. Filiatio autem licet prsecisa a natura intel- ligatur eonstituerefilium; tamen sic prae- cisa non intelligitur constituere filium Dei naturalem : quia ad hoc posterius requiri- tur communicatio in natura Dei, quae sub illa praecisione minime intelligitur, sed solum quoddam ejus initium, sive appli- catio; pertinentia tamen ad lineam divor- sam. Sicut quod Petrus sit lilius utcumque hal)et a filiatione; scd quod sit filius ho- minis, habet dependenter a natura humana, in qua cum patre communicat. Unde dis- tinguendo, aut admittondo in praedicto sensu antecedens, nogandaost consequentia absoluto : nam quod ille homo Christus fuerit gratus Doo, ct substantialitor sanc- tus, non habuit quia solus Glius ; sed habuit quia iilius Dei naturalis, sive similis in natura : unde ratio formalis sanctificandi non fuit filiatio, aut porsonalitas, sed aliud ab ea diversum, quod terminum acUe- quatum praedestinationis Ghristi consti- tuit. 45. Ad secundam confirmationem, con- Occurri- , . Iiji' sf.. cessa majori, negamus mmorem : quia cUn,]iei cum beatitudo habeat rationem finis , et hic respondeat primo, et radicali principio agendi, nempe naturae ; nequit intelligi jus, vel habitudo ad haereditatcm aetern* beati- tudinis absque natura, quae fundet talem respectum. Unde intellecta in humanitate sola personalitate Verbi, et non intellecta natura Dei, non intelligitur jus ad beati- tudinem. Quocirca sicut in sanctis acci- dentaliter non datur praedictum jus absque natura divina communicata, aut participata accidentaliter a gratia habituali : sic in substantialiter sancto non salvatur hujus- modi jus sive habitudo absque natura Dei communicata substantialiter saltem me- diate, sive dependenter a personalitate, quas est ratio conjungendi naturam huma - nam cum divina in eodem supposito, ut g praeced. diximus, et magis constabit dub. seq. Ad probationem autem minoris cons- tat ex proxime dictis, quod jus ad haeredi- tatem paternam provenit ab eadem radice, a qua provenit osse filium, non utcumque, sed complete per convenientiam cum patre in eadem natura. Licet autem pro illo priori, pro quo intelligeretur filiatio, aut personalitas Verbi communicata humani- tati cumpraecisione, aut exclusione naturae divince, intelligerotur filius ; non tamen filius Dei naturalis :• quia ad hoc, ut dixi- mus, requiritur, consortium naturae di- vinae. Quocirca in illa praecisione non in- telligeretur jus ad haeroditatem Dei, quae est aeterna beatitudo. Et consequenter noc conciperetur gratitudo, et formalis accepta- tio ad illum fmem, et subinde nec sanctitas formalis. Ad tertiam, concesso antecedenti, nega- c^luj mus consequentiam. Et disparitas liquet exdicti ox DISP. XII, DUB. III. 363 ex dictis ; quia persona Verbi non admittit pra cisionem personalitatis a natura Dei; scd necessario claudit, et aflort utramquo : sicut enim de conceptu communi personae est, quod sit rationalis naturee individua substantia, sic de conceptu personae di- vinae est, quod sit individua substantia divinae naturae. Gum autem persona Verbi hacc omnia necessario complectatur ; ambit omnem perfeclionem requisitam, ut per sui communicationem communicet sancti- latem, et consequenter sanctificet formali- ter ut quod, juxta dicta dub. 1. Gaeterum personalitas Verbi est ratio magis praecisa, et quoe potest objective contraponi omni- bus pnedicatis absolutis : quo pacto ra- tione sui non explicat bonitatem, aut per- fectionem, ut supponimus ex dictis tract. 6. Et consequenter sic accepta nequit esse ratio formalis perficiendi, et sanctificandi formaliter humanitatem, ut ostensum est § preecedenti. Unde satis constabat ad utramque consequentiae probationem. Sed insuper respondetur ad primam, quod per- sonalitas Verbi praecisive accepta est ini- tium ordinis hypostatici, cui immediate natura divina debetur propter identificatio- nem cum illa : ratione cujus fieri non po- test, quod communicetur praedicta perso- nalitas immediate, quin cum illa mediate communicetur natura. Ad quod minime requiritur, quod ipsa personalitas perfectio ex sua linea sit; sei satis est esse deter- minationem naturae divinae, et quam ipsa natura ob summam sui feecunditatem expos- cit. Supposita autem divinae naturae com- municatione, saltem mediata, caetera om- niadebenturralione illius. Undepraedictum debitum non fundatur in personalitate tan- quam in perfectione, aut ratione formali illud fundandi; sed tanquam in termino naturae divinae, quam secum affert, et cu- jus ratione fundat, et exigit alia. Et ideo non sequitur, quod ratione sui perficiat, aut sanctificet, sed quod hos effectus praes- tet ratione alterius : quia considerata pree- cise secundum illa, quae ex sua propria linea relativa imporiat, nihil horum for- maliter dicit. Per quod satis constat ad secundam probationem : quia licet perso- nalitas fuerit per modum termini ratio for- malis communicationis quoad terminatio- ncm, quia formaliter terminus est : tamen non fuit ratio formalis communicationis quoad perfectionem, quia formalis perfec- tio non est. Tdque declaratur exemplo exis- tentiae supra proposito : nam quamvis personalitas fuerit ratio applicandi , aut conjungendi humanitati existentiam divi- nam ; nihilominus humanitas non habuit cxistere a personalitate, sicut a ratione formali ; sed ab existcntia, qua^ pertinet ad aliam lineam diversam, et spectat ad conceptum adaequatum naturae pro priori ad subsistentias relativas. Recolantur, quae diximus tract. 6, disp. 6, a num. 69. 46. Arguitur tertio : quia si per impos- a ar?u- sibile pcrsonalitas Verbi communicaretur mentum« humanitati, non communicata eideni na- tura divina, vel alio praedicato absoluto : praedicta humanitas esset formaliter subs- tantialiter sancta : ergo ratio formalis sanctificandi humanitatem est personalitas Verbi ratione sui, et praecisive ab aliis praedicatis in ea inclusis. Gonsequentia patet : quia impossibile est salvari effectum formalem absque ratione formali praestandi illum : ergo si circumscriptis omnibus aliis, et remanente personalitate Verbi in humanitate, haec maneret formaliter sancta ; signum -manifestum est, quod personalitas secundum sibi propria fuerit ratio formalis sanctificandi humanitatem. Antecedens au- tem suadetur : tum quia in tali hypothesi concretum, seu compositum ex praedicta personalitate, et humanitate esset filius Dei, utpote constitutum per hujusmodi filiationem : sed non stat filiatio Dei abs- que jure ad haereditatem eeternae beatitudi- nis ; nec hujusmodi jus consistere valet, quin subjectum sit formaliter sanctum, et Deo gratum : ergo in tali hypothesi huma- nitas esset formaliter sancta. Tum etiam quia in tali hypothesi operationes proce- dentes ab illa persona essent infiniti valoris moralis, utpote procedentes a persona di- vina, quae in ipsa derivaret moraliter suam dignitatem, juxta ea, quae diximus disp. 1 , dub. 6, | 4, sed implicat, quod operatio- nes importent, apud Deum valorem mora- liter infinitum, quin procedant a principio ipsi simpliciter grato, atque ideo formalitcr sancto : ergo humanitas formaliter sancti- ficaretur per communicationem solius per- sonalitatis divinae. Gonfirmatur : quia peccatum nequit ex- Confir- pelli, nisi per sanctitatem formalem : sed matio« si sola personalitas Verbi communicaretur, non communicata natura divina, expelleret peccatum; quinimo excluderet ab humani- tate potestatem peccandi : ergo sola perso- nalitas Verbi sanctificaret formaliter hu- manitatem. Probatur minor : tum quia sanctitas est perfecta mundities ab omni 364 I)E INCARNATIONE. sccloro : et haec habet oppositionem cum peccato : sed personalitas Verbi est qu8B- dam puritas, et mundities divina : ergo secum non permitteret peccatum, sed illuxl necessario excluderet. Tum etiam quia potestas ad peccandum convenit rebus, in quibus est, quia ex nihilo factae sunt : sed personalitati Verbi repugnat fieri ex nibilo ; cum sit ens a se : ergo proedicta personali- tas excludit potestatem peccandi, atque ideo multo magis peccatum ipsum. Soiviiur Ad argumentum respondetur negando mentum. majorem : quia nulla personalitas divina est formaliter sanctitas, sed solum termi- nus necessario connexus cum sanctitate formali, pertinens tamen ad aliam lineam : unde humanitas sola personalitate divina affecta non importaret sanctitatem forma- lem, sed solum quendam terminum, qui illam exigeret, ut satis constat ex supra dictis. Ad primam autem probationem in contrarium liquet ex dictis num. 44, quod tale concretum non esset formaliter filius Dei naturalis ob defectum communicationis in natura divina : licet enim filius dicat in recto solam filiationem; tamen in obliquo, et adsequate importat necessario genitoris naturam. Quinimo jus ad haereditatem non tam fundatur in filiatione, quam in natura : quia filius ratione filiationis opponitur pa- tri, sed ratione naturse habet convenientiam cum illo, et consequenter consortium in bonis paternis, et jus consequendi illa. Unde videmus in naturalibus, quod defi- ciente, aut impedita relatione filiationis, non propterea deficit, aut tollitur jus ad hsereditatem : quia adhuc perseverat na- tura per generationem communicata, quae illud fundat. Quod satis manifestat praedic- tum jus magis ad naturam, quam filiatio- nem consequi. Quocirca in casu, quo com- municaretur filiatio, seu personalitas, non communicata natura; nec humanitas, nec Ghristus ut homo haberet immediate, et directe jusadhsereditatem Dei, sed haberet exigentiam divinae naturse illi personalitati alias debitae, et ea mediante respiceret in- directe, et ex consequenti beatitudinem, Unde ex vi communicationis solius perso- nalitatis, aliis prsecisis, aut exclusis, non maneret humanitas formaliter sancta, quam- vis exigeret sanctitatem. Et ex iis patet ad secundam probationem : nam cum suppo- namus personalitatem Verbi ex vi suse li- neae, et secundum quod addit ad absoluta, nullam dicere perfectionem ; ut fuse osten- sum est loco scepe cit. ex tract. 6, in casu, conlii rnaiio quo sola personalitas uniretur humanitati, nullam opera illius ex pr;edicta personali- tate susciperent perfectionem, aut dignita- tem physicam, vel moralem : quippe cum personalitas nec ex se, nec ratione alterius in ea imbibiti haberet dignitatem, quam derivaret ad opera. Exigeret tamen talem dignitatcm, seu valorem, quatenus prse- dicta personalitas postularet naturam divi- nam, ut proxime dicebamus. Incerta autem probatio non urget, quia illa persona in tali casu non diceretur divina ex eo , quod ut terminus naturam humanam retineret divinam naturam ; sed quia alias in natura illa subsisteret, quam tamen nullo modo humanitati conjungeret. Ad conlirmationem rcspondeturj quod niruit licet peccatum non expellatur directe, et formaliter, nisi per formam ipsi immediatc oppositam, quse est formalis sanctitas : nihilominus indirecte potest aliter excludi, quam per praedictam formam. Unde si actus contritionis, aut perfectse charitatis ponatur separatus a gratia, ut plures fieri posse concedunt; expelleret profecto saltem indirecte peccatum habituale, non quidem per modum formae sanctificantis, sed per modum dispositionis incompossibilis cum peccato, et cum voluntate perversa praote- rita non retractata, quso illud moraliter conservat, ut ostendimus tract. 15, disp. 2, dub. 6, § 2. Et sic etiam expelleret pec- catum personalitas divina, si communica- retur humanitati separata a divina natura : quia licet non esset forma sanctificans, ut constat ex dictis ; excluderet tamen neces- sario personam creatam, juxta superius dicta disp. 9, dub. 2, et consequenter tol- leret principium ad conservationem peccati necessarium , ut specialiter explicuimus disp. cit. ex tract. 4 5, num. 251. Et in hoc sensu neganda est absolute major hujus confirmationis, quse tanquam certa absque probatione relinquitur. Probationes autem minoris, quse traditoe doctrinae, opponi pos- sent, solum evincunt, quod concedimus, nempe Verbi personalitatem seorsim a na- tura divina communicatam exclusuram forc peccatum; sed non probant, quod illud ex- pelleret formaliter, sive per modum causa? formalis : idque opus erat, ut inde collige- retur prsedictam personalitatem ratione sui esse formam sanctificantem, aut sanctita- tem formalem. Quod dicitur de potentia ad peccandum, difficultatem tangit, quam fuse versavimus tract. 13, disput. 12, dub. 1 et 2, et plura circa illam affert Godoi disp. cit. DISP. XII. DUB. III 365 cit. a num. 198. Sed haec in praesenti ne- cessaria non sunt, et duximus omittenda : quia certum est non solum peccatum, sed etiam potestatem peccandi tolli non unicc pcr formam sanctificantcm, sed etiam per alia, quae sanctitas tbrmalis non sunt : excluduntur enim per visionem beatificam, licet non sit forma sanctificans, ut ostendi- mus tract. 9, disp. 4, dub. unico: tolluntur etiam per modum unionis hypostaticae, quae eisdem incompossibilis est, et tamen non est ratio formalis sanctificandi, ut cum communi Thomistarum sententia ostensum est dub. praeced. Unde ex eo, quod prae- dicta personalitas praecisive ab aliis exclu- dat potestatem pcccandi; non infertur esse formam sanctificantem humanitatem ; sed solum quod sit incompossibilis cum prae- dicta potestate. De quo plura dicemus in- fra q. 15, ubi difficultas hic insinuata propriam sedem habet. Satis sit modo di- cere potestatem peccandi esse voluntatem creatam factam ex nihilo ut subsistentem in proprio supposito creato : quia operatio- ncs sunt ut quod suppositorum, seu subsis- tentium : unde satis est carentia creati suppositi ad inferendum carentiam potes- tatis ad peccandum. argu- 47. Arguitur quarto : quia non est po- en ,JD0' tentior personalitas Spiritus sancti ad sanc- tilicandum formaliter, quam personalitas Verbi : sed si personalitas Spiritus sancti uniretur humanitati, illam formaliter sanc- tiflcaret ratione sui : ergo idem est de personalitate Verbi humanitati communi- cata dicendum. Probatur minor : quoniam personalitas Spiritus sancti per se, et ra- tione sui est sanctitas : ergo per se, et ratione sui sanctificaret formaliter. Suade- tur antecedens : quia Spirkus sanctus ex vi suae processionis procedit ut sanctus : atque ideo ejus personalilas est sanctitas per sc, et ratione sui. ;espon- Respondetur huic argumento concessa majori, negando minorem. Ad cujus pro- bationem negandum est antecedens. Et discursus, quo suadetur, et cui aliqui suam opinionem committunt, satis futilis est : tum quia solis vocibus innititur : tum quia si aliquid probaret, evinceret perso- nalitatem Spiritus sancti dicere ex sua linea non solum perfectionem (cujus oppo- situm in praesenti supponimus), sed etiam esse formam, qua Spiritus sanctus ad intra sanctificaretur : quod est falsum : forma enim ad intra per modum talis sanctificans divinas personas est sola natura divina; cum haec sola sit radix omnis perfcctionis ad intra : alia vero duntaxat sanctiiicant con- sequentcr, aut alio modo inferiori. vEqui- vocatio autem, aut fallacia praedictaj proba- tionis provenit ex penuria nominum : non enim habemus vocabulum incomplexum, quo significemus pcrsonam Spiritus sancti : unde ly sanctum adjungimus ad significan- dum tertiam persoiKiin : et inde occasio paratur ad concipiendum, vel quod sancti- tas sit terminus formalis processionis, vel quod illa persona ex vi personalitatis sancta formaliter sit. Sed in re aliud est : nam tcrminus formalis solum est amor, non autem natura, aut sanctitas : et persona- litas relatio quaedam est, quae sicut a per- fectione, sic etiam a sanctitate praescindit. Unde minime infertur, quod si tertia per- sona est Spiritus sanctus, personalitas ejus sanctitas formalis sit. Videatur D. Thom. DThom. 1 p. quaest. 36, art. 1, ubi id optime de- clarat, et specialiter in resp. ad 2, inquit : Dicendum, quod licet hoc, quod dico, Spiri- tus sanctus, relative non dicatur; tamen pro relalivo ponitur ; in quantum est accom- modatum ad significandum personam sola retatione ab aliis distinctam. Potest tamen in nomine inlelligi aliqua relatio, si Spiritus sanctus inteltigatw\ quasi spiralus. 48. Arguitur quinto : quia personalitas 5 argu- Verbi per se, et ratione sui, et quatenus raentum' distinguitur a natura divina, et aliis prae- dicatis absolutis, est quaedam entitas di- vina : ergo ita accepta, et humanitati com- municata illam constituit vere, et proprie participem entitatis divinae : atque ideoil- lam divinizat, et constituit consortem divi- narum perfectionum : ergo sicut hac ra- tione gratia habitualis sanctihcat formaliter, quia praestat hujusmodi eflectus, licet in- feriori, et deficienti modo, nempe imita- tive, etaccidentaliter ; a fortiori personalitas divina debet per se, et ratione sui sancti- ficare formaliter. Gonfirmatur destruendo motivum nos- Coniir- trse assertionis : nam ideo personalitas mqtio* Verbi ratione sui non posset sanctificare formaliter humanitatem, quia secundum sibi propria perfectio non est, ac subinde alia a se perficere non valet : sed haec ra- tio supponit falsum : negari enim non po- test, quod personahtas Verbi per se, et ratione sui sit perfectio, et alia a se dis- tincta perficiat : nam (ut alias probationes omittamus, et sistamus in hoc Incarnatio- nis mysterio), per se, et ratione sui perso- nat humanitatem, et illam subsistentem 366 [>!•; INCARNATIONE. Diluilur argu- ineiitui)!. Ehditur confir- matio. constituit, quotl magoa perfectio cst : ergo non cst ralio, ut negemus personalitatem Vorhi per sc, ct ratione sui sanctiiicasse formaliter humanitatcm Ghristi. Ad argumentum, quod eisdem fcrc tcr- minis nobis opponit Lugo disput. 16, sect. 2, respondctur negando antecedcns, ex quo omnes illae consequentiae dependent : quia ut ostendimus tract. 6, disp. 10, dub. 1, § 2, licet in Deo dentur tres relationes, et tres personalitates realiter distinctae, non tamen dantur tria entia, aut tres cntitates : quippc ad plurificandum con- creta substantiva requiritur multiplicatio formae, et non sufficit sola multiplicatio suppositi, ut etiam supra diximusdisputat. 8, dub. 5, §2 et dub. 6, § 3. Forma autcm constitutiva entis est existentia, quae in divinis praedicatum absolutum est, et mi- nime multiplicatur : quocirca nec perso- nalitates sunt plures entitates, nec perso- nalitas Verbi est ens, nisi ratione naturae, quae in divinis est formaliter existentia. Quod igitur praedicta personalitas divinizet humanitatem et constituat participem divi- narum perfectionum, non habet a se, sive ex propria linea; sed quia includit, et illi applicat naturam divinam. Unde non est sanctitas formaliter, sed solum unitive, et applicative, ut supra explicuimus. Ad confirmationem respondetur ne- gando iriinorem : nam in praesenti diffi- cultate supponimus divinas relationes ex \i ejus, quod explicant in propria linea relativa, non dicere perfectionem, nec de hoc disputandum est in pra^senti ; cum praedictam suppositionem firmatam relin- quamus tractat. 6, disputat. 6, dub. 2, ubi omnibus argumentis occurrimus, quibus probari solet divinas relationes ex propria linea dicere perfectionem. Et ad illud, quod modo specialiter opponitur, de ter- minatione , et personatione alienae na- turoe, constat ex ibidem dictis g 12, et magis ex dictis supra in hoc tract. dis- putat. 8, dub. 2, § 6, ubi huic objectioni ex professo occurrimus et explicuimus, qualiter cohaereat, quodpersonalitas Verbi ex se, sive ratione sui non dicat perfec- tionem ; et quod nihilominus per se, et ratione sui fuerit ratio formalis termi- nandi immediate humanitatem assump- tam. An autem concesso aut admisso, qnod personalitas Verbi diceret aliquam perfectionem relativam ; necessario in- ferrotur, quod fuerit forma sanctificans, dubio sequenti constabit, ubi facile ap- parebit pars negativa. Licct enim negaiio perfectionia iegitime inferat ncgationem rationis formalis sanctificandi ; et hanc viam ut magis compendiosam in hoc (lul)io arripucrimus : tamcn non quae- libct perfcctio fundat statim conceptum formae sanctiiicantis, ut dnb. fleq. ostcn- dendnm est. Frequenter namquc contin- git plura requiri ad aliqucm cficctum collective ; et qucmlibet singulorum de- fectum sufficere ad efiectus negationcm, ut facilc considerans recognoscct. DUBIUM IV. An natura divina fuerit ralio formalis sanctificandi substantialiter Christi hu- manilatem ? i9. Facilius scmper censuimus refel- lere falsa, quam stabilire vera ; et con- futare aliorum opiniones, quam proprium confirmare judicium. Idque aliis familiare videtur, quos saepe advcrtimus uberrima vena difluere in confutando, instando, et refellendo ; dum jejune satis se gerant in astruendo assertiones. A facilioribus ita- que expediti, quae exhibuimus duobus dubiis prsecedentibus, in quibus exclusi- mus rationes non veras sanctificandi hu- manitatem Ghristi ; difficiliorem ingre- dimur viam, ut positive ostendamus, quae fuerit ratio formalis ad communicandum preedictam sanctificationem. Si autem vera sunt, quse tradidimus ; ex his plane infertur, quod prsedicta ratio fuerit ali- quod prsedicatum divinum absolutum, et de se commune. Quoniam humanitas Christi ex unione hypostatica ad Verbum vere, et formaliter sanctificata est per aliquid substantiale , ut cum communi Theologorum sententia dub. 1 ostensum est : ergo opportet assignare aliquid subs- tantiale, quod fuerit principium quo, sive ratio formalis praestandi talem effectum : hoc autem non fuit modus unionis hy- postaticae , nec aliud quid creatum , ut probavimus dub. 2 ; ergo necesse est, fuerit aliquid increatum, seu divinum : rursus non fuit aliquid divinum. perso- nale, proprium, et relativum, ut constat ex dictisdub. praecedenti : ergo de primo ad ultimum colligitur, quod debuerit esse aliquid divinum absolutum, et de se commune. Sed cum hujusmodi absoluta, et communia plura in Deo sint, utputa natura, et attributa ; dubitari merito po- test, DISP. XII, DUB. IV. 367 ?roponi- tur et cxplica- tur isscrtio. Naza- rius. Jccanus. Lugo. Gortoi. Funda- nentum ib aucto- ritate. tost, quodnam illorum fuerit. Nec in hoc stat pnecipuie difficultatis cardo, sed ma- gis in explicando, qualiter illud absolutum humanitati uniri potuerit ad eam forma- liter sanctiiicandam : quod plures rem versantes aegre, aut nullo modo exponunt, cum tamen ab ea prceserlim parte pen-« deat exacta totius difiicultatis decisio : quocirca illi praecipue incumbendum est. Sed prius respondeamus dubii titulo. § i Affirmans sententia aucloritale, alque ra- tione fulcilur. 50. Dicendum est principium quo, sive rationem formalem sanctificandi substan- tialiter humanitatem Ghristi fuisse na- turam divinam , applicatam per Verbi personalitatem. Hoc ultimum addimus : tum quia licet natura Dei sit de se prae- dicatum commune, et quantum est de se, potuerit humanitati uniri immediate, sive indcpendenter a personis per modum subsistentiae absolutae, aut etiam per modum existentiae, juxta ea, quce dixi- mus disp. 8, dub. 3 et 4, nihilominus de facto non est applicata humanitati nisi mediante Verbi personalitate, et ut de- terminata per illam , ut explicuimus in eadem disp. dub. 2 ; unde fateri oportet, quod praedicta Verbi personalitas fuerit saltem applicatio naturse divinse in ra- tione formae sanctificantis. Tum etiam quia persona Verbi sanctificavit, ut quod humanitatem, ut ostendimus dub. 1, id- que praestitit , quia conjunxit illi prin- cipium quo, sive rationem formalem com- municandi talem effectum , ut ssepe significavimus dub. praeced.ad quod opus fuit, quod Verbi personalitas fuerit me- dium, dependenter a quo forma sanctifi- cans applicata est. In hoc igitur sensu intellecta assertio nostra defenditur ab omnibus Auctoribus relatis n. 34, quibus addimus Nazarium controv. 2, concl. 4, Becanum c. 8, q. 1, num. 0, Lugum disp. 16, sect. 2, concl. 3. Et nos id ipsum docuimus tract. 6, disput. 6, dub. 2, g 12. Videatur Godoi alios refcrens disp. 21, g 9, concl. 4. Probatur primo ex testimoniis Patrum supra relatis n. 2, apud quos : idem est humanitatem Christi esse unctam, ac esse sanctam : sed significant , quod natura divina fuerit ratio formalis ungendi : ergo ex eorum sententia natura divina fuit ratio formalis sanctilicandi humani- tatem. Minor liquet quia affirmant, quod Ghristus ut homo unctus fuerit divinitate : sicut si diceremus, quod homo purus sanctilicatur per gratiam : et in utraque locutione signilicatur forina, sive ratio formalis praestandi talem effectum : sed diviniias, aut deitas signilicat directe non personalitates, nec attributa, sed Dei naturam, ut ex terminis constaro vide- tur : ergo Patres in proedictis testimoniis significant, quod divinitas, aut deitas fucrit ratio formalis ungendi sanctitate substantiali sacram Ghristi humanitatem Sed inter eos clarissime loquitur D. Joan. Damasc. lib. 3 de fide, cap. 3, ubi ait : Ipse enim se ipsum unxit : ungens quidem ut Deus sua deitate; unctus auiem ut liomo : nam ipse et hoc , et iliud ; siqui- dem deitas est unctio humanitalis. Nam illis verbis, ungens ut Deus sua deitate, significavit principium quod, et principium quo praedictie unctionis, sive sanctifica- tionis : sed principium quod fuit Deus, sive persona divina : ergo principium quo fuit deitas , sive divina natura. Idque satis exprimunt illa verba, Ungens Deus sua deitate sincere intellecta , ut magis confirmatur ex sequentibus, Siquidem dei- ias est unctio humanitalis. Recolantur su- pra dicta num. 31. — • Gonfirmatur oc- currendo simul tacila) objectioni , quaa desumi posset ex dictis num. 41; nam Patres plane affirmant Christi humanita- tem unctam, et sanctam fuisse per di- vinitatem : atque ideo sentiunt divinita- tem concurrisse per modum alicujus principii ad prsedictum effectum : sed dicere non potuerunt, quod concurrerit per modum principii quod, aut applica- tionis : constat enim apud omnes, quod natura divina deitatis, aut divinitaiis no- mine significata praedicto modo non con- currerit ad sanctificandum humanitatem : siquidem praadicta munia sunt propria personae, ac personalitatis , in qua, et qua mediante divinitas conjuncta est liu- manae naturaa : ergo ex Patrum sentemia natura divina concurrit ad proedictam sanctificationem per modum principii quo formalis, sive formalis rationis in ordine ad praedictum eiiectum. 51. Secundo probalur ratione ex prtedic- tis testimoniis desumpta : quia facta com- a j)aratione inter omnia prtedicata divina, so'a natura Dei habet rationem fornue, D. Dr- niasc. Robora- tur. Ratio sseriio- nis. 368 DE INCARNATIONt:. aul quasi formaa sancliiicantis Dcum, et divinas personas in se ipsis : ergo sola na- tura Dei est forma, aut quasi forma sanc- tificans Ghristi humanitatem. Antecedcns probatur : tum quia facta comparatione intcr omnes participationes accidentales prscdicatorum divinorum, sola gratia habi- tualis est forma sanctificans; habitus vero et operationes non sanctiiicant formaliter, sive ad instar formoe; sed solum disposi- tive, et consequenter, ut liquet ex dictis tract. 14, disputatione 4, dub. 2 et 3 et tract. 15,disputat. 2,dub.2;constat autem, quod gratia habitualis est participatio for- malis divinse naturse ; alii autem habitus, et operationes non participant formaliter proadictum conceptum, sed alia pnedicata divina : ergo sola natura divina se habet in Deo per modum formoe ipsum, et perso- nas sanctificantis ; csetera vero pra^dicata vel non sanctificant absolute, vel saltem non sanctificant praedicto modo. Tum etiam quia id , quod sanctificat per mo- dum formse, sanctificat simpliciter totum suppositum, et ejus facultates : unde com- paratur per modum principii generalis totius rectitudinis in supposito repertse : cumque id nequeat praestare formaliter im- mediate per se ipsum, siquidem non per- tinet immediate ad omnes lineas; opus est, quod illud prsestet per modum radicis communis, ad quam revocetur omnis rec- titudo totius suppositi : et hoc modo se habet gratia habitualis in sabstantia animae recepta, per quam formaliter justificamur, ut facile consideranti apparebit. Gonstat autem id, quod in Deo se habet per modum radicis communis omnium, quse in ipso sunt, esse solam naturam ; et praedictum munus nulli alteri rationi vel absolutae, vel relativse competere : ergo sola natura divina habet in Deo rationem formee, aut quasi formse sanctificantis. Gonsequentia vero ostenditur : nam id, quod Deum sanctificat per modum formee, aptum est sanctificare per modum formse naturam creatam, si ipsi applicetur, et conjunga- tur ; sed in mysterio Incarnationis natura divina applicata est, et conjuncta naturse in eodem supposito : unde facta est vera compositio preedictarum naturarum in ea- dem Ghristi persona, ut explicuimus disp. 3, dub. 3; ergo natura divina sanctificavit per modum formee sacram Christi humani- tatem : atque ideo sola prsedicta natura fuit principium quo, et ratio formalis talis sanctificationis. Confirmatur primo : quia humanitas Comir- Ghristi potuit sanctificari per illam for- malio l- mara, sive principium quo, per qua:< Ver- bum est sanctum in se ipso : sed Verbum cst sanctum in se ipso per naturam divi- nam tanquam performam, sive principium quo : ergo humanitas Christi potuit sanc- tificari tanquam per formam, et princi- pium quo per naturam divinam : h;uc igi- tur fuit de facto forma : et principium quo sanctificans substantialiter humanitatem. Ultima consequentia patet ex prima, et fa- cile admittitur ab Adversariis : nam prse- cipua difiicultas pra^sentis dubii magis re- fertur ad potestatem, quam ad actum : supposito enim, quod natura divina potue- rit sanctificare humanitatem per modum rationis formalis ; sequitur quod habuerit omnes conditiones requisitas ad praestan- dum talem effectum : eis vero suppositis, nulla est ratio, curnegemus fuisse de facto formam sanctificantem ; nec opus est ad aliam formam recurrere, quam aliunde ar- duum est assignare, ut constat ex duobus dubiis prsecedentibus. Prima vero conse- quentia legitime infertur ex prsemissis. Ex quibus minor est certa, ut liquet ex ratione supra facta, et aliunde facile ostenditur : quia Verbum ab eadem forma, aut quasi forma habet esse sanctum, a qua habet esse Deum : siquidem in quantum forma- liter Deus, est formaliter sanctum : sed Verbum est Deus per naturam divinam tanquam per formam, seu principium formale quo : ergo pariter est sanctum in se ipso per eandem naturam sicut per formam, et principium quo. Major autem, in qua poterat esse difficultas, ostenditur tum exemplo : quia humanitas Ghristi potuit fieri existens per illammet exis- tentiam, sive principium quo formale exis- tendi, per quse Verbum est existens in se ipso : et ita de facto unica est existen- tia divina, per quam Verbum existit, et humanitas Christi existit, ut ex professo ostendimus supra disp. 8, dub. 3; ergo pa- riter humanitas potuit sanctificari per ean- dem formam, et principium quo, per qua; Verbum est sanctum in se ipso. Tum ra- tione ex eodem exemplo desumpta : nam ideo existentia divina per quam Verbum existit in se ipso, potuit constituere huma- nitatem existentem, quia infinita est, atque ideo, quantum est de se, valet extendi non solum ad primarium, aut secundarium ter- minabile ad intra, utputa ad naturam, et personas, sed etiam ad omnia terminabilia ad DISP. XIJ, DUB. IV. 369 ad extra, si sibi applicarcntur, sicut eisdem humanitas conjungitur : atqui sanctitas di- vina, qua Verbum sanctum est in se ipso, non est minus infmita in linea sanctita- tis, quam existentia divina in linea exis- tentiae ; ergo extendi potest ad sanctilican- dum naturam extraneam, si sibi applicctur, sicut humanitas illi conjungitur in persona Verbi. Et ponderari debet quod sicut sanc- titas in Deo est praedicatum absolutum. et dc linea naturae ; sic etiam existentia est praedicatum absolutum, et de linea naturae ; quinimo tam sanctitas, quam existentia di- vina) sunt ipsa divina natura absque dis- tinctione virtuali. Qua ratione sicut recte colligitur, quod Verbum fuerit principium quod applicans existentiam ut formam al- terius lineae ; non tamen principium quo seu ratio formalis existendi : sic etiam ex eadem ratione recte infertur, quod Verbum fuerit principium quod applicans sanctita- tem ut formam lineae diversae ; secus vero principium quo, aut ratio formalis sanctifi- candi. Unde licet persona Verbi sanctifica- verit humanitatem per modum principii quod, ut statuimus dub. 1, nihilominus nec persona, nec personalitas Verbi fuit ratio formaJis praedictae sanctificationis, ut dixi- mus dub. praeced. sed conceptus praedictae formalis rationis, et principii quo salvatur in natura divina, ut in praesenti affirma- mus. Coniir- .52. Confirmatur secundo : quia non est 2cunda. minus potens sanctitas per essentiam ad sanctificandum substantialiter naturam creatam sibi conjunctam, quam sanctitas per participationem ad sanctificandum ac- cidentaliter naturam sibi unitam : sed gra- tia habitualis, quae est sanctitas per parti- cipationem , sive participatio formalis divinse naturae, est forma, et principium quo sanctificans accidentaliter naturam sibi unitam : ergo natura divina, quae est sanc- titas per essentiam , potest sanctificare substantialiter naturam creatam : atqui humanitas conjungitur substantialiter na- turae divinae in persona Ghristi : ergo hu- jusmodi natura potuit sanctificari atque ideo re ipsa sanctificavit substantialiter Ghristi humanitatem per modum rationis formalis, sive principii quo in ordine ad praedictum effectum. rertia. Gonfirmatur ultimo evertendo praeci- puum Adveisariorum motivum, etpraeciu- dendo evasiones, quibus nostrie rationi solent occurrere : nam supposito, quod hatura divina sit de se ratio formalis. Salmant. Gurs. theolog. tom. XIV. et principium quo sanctificaudi, ut liquct in ipso Verbo ; non alia de causa non fuis- set ratio formalis, et principium quo sanc- tificandi humanitatem, nisi quia vel non unitur ei immediate , vel non unitur per modum forma» (haee enim causan- tur Adversarii , ut nogent assertionem nostram) : sed pryadicta motiva sunt in- sufficientia : ergo tenendum est naturam divinam per Verbum applicatam humani- tati fuisse rationem formalem, et princi- pium quo suae substantialis sanctificationis. Gaetera constant. Et minor quoad singulas partes ostenditur. Prima quidem : tumquia non est assignabile commune, et solidum aliquod fundamentum, unde constet, quod unio formae sanctificantis debeat esse om- nino immediate, sive independens ab omni medio quod, ratione cujus applice- tur : sed potius constat oppositum : nam cum gratia habitualis totum hominem sanc- tificet, non communicatur toti homini, nisi mediante anima, in qua immediate recipitur. Tum etiam quia praedictum mo- tivum plane dehiscit.exemplo supra posito in prima confirmatione ; quia licet exis- tentia divina non communicetur de facto humanitati, nisi mediante persona Verbi, per quam determinatur, trahitur, et appli- catur humanitati; nihilominus est ratio formalis, et principium quo, ut humanitas existat : ergo similiter licet natura divina ( quae de se est forma sanctificans ) , non fuerit unita humanitati , nisi mediante persona Verbi ipsam determinante. et ad humanitatem trahente; potuit tamen esse principium quo, et ratio formalis ad sanc- tificandum humanitatem. Tum denique, et praecipue quia licet Verbum fuerit me- dium ut terminans, sive personans, nihilo- minus non fuit medium ut principium quo, sive ut forma sanctificans : haec enim munera minime exercuit, ut ostensum est dub. praecedenti : ergo fuisse praedictum medium non impedivit, quod natura divina fuerit humanitati communicata immediate ; non quidem absolute, etsecundum omnem rationem , sed solum secundum munus formae sanctificantis ; cum in hoc genere aliam formam, vel modum non supposue- rit. Posterior autem ejusdem minoris pars ostenditur primo : quia licet dc ratione principii quo, vel rationis formalis sanctili- candi sit osse formam ; nihilominus non est de ratione ejus, quod uniatur informa- tive ; sed satis est uniri terminative, et pc z-i 37U DE INCAUNATIONE. modum actus puri absque ulla incomple- tione, et absque subordinationc ad sub- jectum. Quod Adversarii admitterc tcnen- tur ; cuin dicunt rationcm formalcm sanctiiicandi substantialitcr humanitalein Christi fuisse personahtatem Verbi : eons- tat enim, quod praedicta personalitas non cst unita per modum forma3 informantis, sed prajcise per modum formaj pure ter- minantis, ut constat ex dictis disputat. 3, dub. 4. Similiter si natuxa divina humani- tati immediate uniretur sub conceptu sub- sistentia3 absolutae, ut esse possibile cum satiscommuni Theologorum sententiaa do- cuimus disputat. 8, dub. 4, dubium non est, quod natura divina sic unita humani- tem sanctificaret tanquam principium quo pradicti effectus : et tamen non uniretur per modum formaa informantis (id enim ex gcnerali ratione repugnat omnibus pradi- catis divinis) : sed solum ut forma termi- nans per modum actus purissimi. Sufficit itaque ad rationem formse substantialiter sanctificantis , quod sit forma unita per modum termini, licet non sit forma re- cepta, et vere informans. Gum ergo divinse natura^ non repugnet hurnanitati uniri per modum termini; sequitur quodexvi hujus negari non possit fuisse formalem ratio- nem, ct principium quo ad sanctificandum humanitatem. Secundo (per quod magis aperitur radix praxedentis doctrinaB), quia eo ipso, quod natura divina nec humani- tati uniatur, nec humanitatem sanctificet, quam ut apphcata per personam Verbi, in qua includitur, et cui identificatur, non petit aliter humanitati uniri, quam ipsa Yerbi persona : constat autem, quod^ per- sona Yerbi non unitur humanitati per modum formae informantis, sed solum per modum formae hypostatica? : sive termini terminantis, ut loco citato ostendimus, et docet communis sententia : ergo ut natura divina sanctificaverit per modum rationis formalis humanitatem ut applicata per Yerbi personam, non requiritur quod fue- rit forma informans, sed satis est fuisse formam terminantem. 53. Sed oppones : non minus repugnat effectum formalem csse, et non a forma per modum formte communicata, quam effectum personalem esse et non a persona per modum termini : ergo repugnat effec- tum formalem esse, et non a forma per modum formae communicata : atqui hu- manitaiem esse formaliter sanctificatam est quidam effectus rormalis, ut ex ipsis tio. terminis litiuut : ergo repugnat, quod bu- manitas fuerit Ebrmaliter sanctificata per naturam divinam, et quod bsec illi non fueritunita per niodum funnaj. Hespondetur hanc objectionem retor- Diiuiiur quendam esse in Adversaiios, et ab ei- dem dilui deberc.Tum quia communis, et certa Theologorum sententia est humanita- tem sanctificatam formaliter substantialiter fuisse in unione ad Yerbum divinum, ut ostensum est dub. 1, etpr.edictum eiTcctum formalem communicare non potuit modus creatus unionis hypostaticai, sed solum aliqua ratio increata, et divina, ut proba- vimns dub. 2, et tamen pra^dicta ratio divina quujcumque illa fuerit, non po- tuit uniri per modum formaj informantis : id enim generaliter repugnat omni pne- dicato divino ob imperfectionein iili in- formationi essentialiter annexam : crgo vel dicendum est humanitatem Christi non fuisse substantialiter sanctilicatam ex unione ad Yerbum ; vel recognoscere opor- tet, quod ratio formalis praestandi talem ei- fectum non debet uniri per modum formaj informantis. Tum (utad propriam Advcrsa- riorum opinionem proximius accedamus), personalitasYerbinon esthumanitati unita per modum formai informantis, nec ita uniri potuit, sed solum per modumforma?, aut termini terminantis : ergo vel non fuit ratio formalis praestandi talem effectum, ut ipsi affirmant; vel concedant, necesse est quod effectus formalis potest esse a forma, non informante, sed terminante : atque ideo illos etiam pungit vis difficul- tatis objecta3. Ad eam igitur respondetur negando majorem primi syllogismi, a qua totus discursus dependet. Ratio autem dis- paritatis est, quod effectus personalis unico tantum modo est communicabiiis, nempe a personalitate, sive subsistentia unita per modum termini. Sed eifectus formalis po • test communicari duobus modis, nempe vel a forma unita per modum fornue, vel a forma unita per modum termini. Idque satis evincunt instantia3 immediate propo- sita3 : quibus addendum est, quod huma- nitatem existere est quidam effectus for- malis ; et tamen in Ghristo est a forma non informante, sed terminante, nempe a divinaexistentiaunita per modum termini purissimi absque omni receptione, aut in- formatione, ut explicuimus disputat. 8 , dub. 3. Addi etiam potest exemplum es- sentiie divime unita3 mentibus beatorum in ratione speciei intelligibilis; nam pra?s- tat DlftP. xn, DUB. IV. .;;i tateffectum formalem determinandi et com- plendiprincipiumintellectivum ad actualem visionem Dei in se ipso : et tamen praedic- tus eirectus formalis non est a tali forma ut recepta, aut informante, scd prscise ut terminante, aut determinaate absque informatione. Qua3 satis declarant eiTec- tnm formalem non alligari ad unuin de- terminatum modum communicalionis ex parte formae , videlicet per informatio- nem ; sed posse vel sic praestari, vel per solam terminationem, ubi forma est actus purus. ^oiuUoUr ^ua3 doctrina niagis coniirmari potest ad hominem contra Adversarios, qui licet negent naturam divinam fuisse formalem rationcm sanctiiicandi humanitatem Ghris- ti; concedunt tamen, quod illam sanctiii- oavcrit radicaliter. Etenim sicut ad sanc- tificandumfbrmaliterrequiriturunioformae, sic etiarn requiritur ad sanctificandum ra- dicaliter. Non enim sanctificatio radicalis est pure affectiva, aut extrinseca : alias Deus infundens gratiam, aut communicans personalitatem Verbi diceretur sanctiQcare radicaliter : quod est absurdum. Sed prae- dicta sanctificatio est intrinseca, licet radicalis, et mediata, fundatque intrinsece rationem formalem, et immediatam sancti- iicandi : eo proportionali plane modo, quo anima rationalis dicitur constituere intel- lectivum quatenus est ratio potentiarum proximarum. Requiritur itaque ad sanc- tiiicationem . substantialem humanitatis Ghristi, quod ei divina natura fuerit unita intrinsese : sicut requiritur unio intrinseca animae ad corpus, ut constituat intellecti- vum radicale. Gertum autem est, quod na- tura divina non fuerit unita humanitati per modum formse informantis, ut ipsi Adver- sarii supponunt. Restat igitur, quod fuerit unita per modum formae praecise terminan- tis permodum actus puri absque informa- tione : et consequenter, quod hic unio- nis modus sufiiciat ad salvandum effectum formalem. Unde eadem ratione, qua ipsi dicunt naturam divinam sanctiticasse radi- caliter humanitatem ; eadem, at«rue majori afiirmamus, quod fuerit ratio formalis praestandi sanctiiicationis effectum; quin huic muneri obsit, quod non fuerit forma informans, ut intendebat objectio. Eadem conclusio alio fundamenlo corroboralui . h\. Deinde potest assertio nostra sua- Aiia deri alia ratione, qmequasi a priori osten- «sertio- dat radicein, ut natura divina secundum ratio. speciaiem sui conceptum debuerit esse principium quo, sive ratio formalis sancti- ficandi Ghristi humanitatem, et ut praedic- tuin munus non potuerit convenire perso- nalitati Vcrbi, vel attributis, aut praedicatis a natura Dei virtualiter distinctis. Est au- tem hujusmodi : principium quo formaliter sanctificans tribuit per se primo jus ad beatitudinem : sed nec personalitas Verbi, nec alia praedicata virtualiter distincta a natura divina tribuunt per se primo jus ad beatitudinem ; bene autem natura Dei : ergo haec sola fuit principium quo sanctifi- cans formaliter humanitatem ; secus autem personalitas Verbi, et alia praedicata a na- tura distincta. Gonsequentia patet ex prae- missis. Majorem autem concedunt Adver- sarii, et optimo quidem jure : quia licet sanctitas formalis praastet alium effectum primarium pertinentem ad esse, quatenus ipsius susceptivum perficitur in se ipso, et constituitur in ordine divino ; nihilominus praedictus effectus recte explicatur quoad nos per jus, sive exigentiam beatitudinis, quae est ultimus finis : tum quia hic cor- respondet principio : tum quia esse opera- tivum consequitur ad esse entitativum, et illi commensuratur. Unde videmus, quod licet gratia habitualis (quae in omnium sententia est forma accidentaliter sanctifi- cans), per se primo communicet effectum in ordine ad esse, constituens ipsum con-* sors, particepsque divinae naturae ; nihilo- minus ejus ratio in munere formae sancti- ficantis communiter , et bene declaratur per hoc, quod sit forma tribuens inter om- nes per se primo jus ad aeternam beatitu- dinem. Est enim hoc munus nobis notius, et priori apprime respondens, nam quale- cumque unumquodque est in semetipso, talem sibi exigit, atque vendicat iinem, Unde loquendo de sanctitate substantiali cum analogia ad accidentalem , merito dicemus illud fuisse principium quo sanc- tificandi formaliter humanitatem , quod primo, et per se comparative ad alia prai- dicata fundavit jus ad aeternam beatitudi- nem. Minor autem, in qua est difiicultas, 08- 372 OE 1NCARNATIONE. tcnditur : nam illud inter alia fundat per sc primo jus ad beatitudinem, cui per sc primo convcnit illam rcspicerc : scd lioc est natura, non autcm personalilas, vel aliud praBdicatum a natura diversum : crgo sola natura fuit, quu) per se primo inter omnia fundavit jus ad a)ternam bcatitudi- nem. Major hujus secundi syllogismi li- quet : quoniam jus ad beatitudincm non est aliud, quam ejus cxigentia, sive con- dignitas ad ipsam : sed illud, quod illam per se primo respicit, cst quod pcr se primo eam exigit, et habet condignitatem ad ipsam : ergo illud per se primo fundat jus ad beatitudinem cui per se primo con- venit illam respicere. Idque facile declarari potest exemplo proxime allato gratiae habi- tualis, m qua reperimus omnes proedictas conditiones. Minor autem probatur : tum quia cum beatitudo consistat in operatione, debet per se primo respici a primo princi- pio quo intrinseco operandi : sed hujus- modi principium est sola natura (unde sic diffiniri solet) , non autem personalitas, nec aliud attributum a natura distinctum : ergo soli naturae convenit per se primo respicere beatitudinem. Tum etiam, quia persona non est beatificabilis nisi ratione naturaeut principii quo constituentis per- sonam in ratione principii quod per modum formae : ergo sola natura est, cui per se primo convenit respicere beatitoidinem. Tum denique, nam quod persona respiciat hunc, aut illum finem convenit sibi ratione naturae : unde secundum diversitatem na- turarum est diversitas finium : sed beati- tudo habet rationem finis : ergo quod per- sona respiciat beatitudinem habet a natura sicut a principio quo, cui per se primo convenit ille respectus, exigentia, et jus. Manifes- 55. Declaratur hoc amplius : quoniam ationis ultimus fims objectivus non est conse- vires. quibilis nisi mediante aliqua operatione : ergo ut aliquid exigat ultimum finem objectivum, atque ideo sanctificet forma- liter, debet radicare ipsam consecutionem, sive operationem : constat autem nec personalitatem, nec aliud attributum dis- tinctum a natura esse radicem, et prin- cipium quo operandi : ergo sola natura respicit per se primo ultimum finem ob- jectivum, et consequenter ipsa sola est, qua3 formaliter sanctificat ut quo , sive per modum rationis formalis. Yideantur N. Com- N. Gomplut. abbrev. in lib. de generat. p,ut" disputat. 15, quaestione 6, § 1, ubi recte declarant , quod licet personalitas se habeat non ut mcra conditio, Bed per se in ordine ad operandum ; nihilominus non sc habet ut principium quo, sed ut illud terminans, ct ut complens princi- pium quod. Explicatur ulterius : quia pcrsonalitas Dccia» humanitati unita eo modo illi praestat aml)iius- jus, sive condignitatcm ad icternam bea- titudinem objectivam, quo in se habet praedictum jus sive condignitatem : sed personalitas non habet jus, aut condigni- tatem ad aeternam beatitudinem objecti- vam per se, et rationc sui ; bene autem ratione naturae divinae sibi identificatae, et in se imbibitae : ergo non praestat hu- manitati jus, et condignitatem ad bea- titudinem objectivam per se , et ratione sui ; sed ratione naturae divinae : et con- sequenter non sanctificat formaliter hu- manitatem ratione sui, sed ratione divinaj naturae, quam propter identificationem cum ea communicat. Haec sccunda consequen- tia patet ex prima : quia omnis formaliter sanctus, qua talis habet jus, et condigni- tatem ad beatitudinem, ut in sanctitate accidentali satis liquet : ergo ab eadem ratione formali habet jus. et condignita- tem ad beatitudinem, a qua habet esse sanctum : ergo si humanitas Christi habet jus, etcondignitatem ad beatitudinem non a personalitate divina, sed a divina na- tura ; sequitur, quod haec, et non illa, fuerit ratio formalis sanctificandi huma- nitatem. Prima vero consequentia legi- time infertur ex praemissis, quarum sola minor potest habere difficultatem, et sua- detur in hunc modum : quoniam beatitudo objectiva consistit primario in essentia di- vina unita, et possessa per intellectum : sed personalitas divina (licet admitteretur, quod ex sua propria linea diceret per- fectionem) per se, et ratione sui non est aequalis dignitati propriae divinae essentiae ; sed longe inferior : ergo per se, et ratione sui non habet condignitatem ad pnedictam beatitudinem objectivam : praedictam au- temaequalitatem, sive commensurationem, aut potius omnimodam adaequationem ha- bet natura divina; cum sit indivisibiliter ipsa Dei essentia : ergo condignitas, sive jus, quae persona divina habet ad beati- tudinem objectivam, convenit ipsi ratione divinae naturae, quam sibi identificat, et transcendentaliter imbibit. Ad haec : eadem est forma constituens Conflr- sanctum in ordine essendi, et in ordine mali0# operandi, sive in genere entium, et in genere DISP. XII, DUB. IV 373 genere operativorum, ut inductive potest a paritate ostendi tam in naturalibus, quam in sanctitate accidentali per gratiam habitualem : operari cnim scqnitur ad essc natura?, ut vulgare est apud Theo- iogos ; quare idem debet esse forma, sive principium quo prcestans utrumquc; licet prius se explicet in constituendo quoad esse, quam in constitucndo quoad operari. Ea vero, quse hactcnus cxpendimus, satis manifestant, quod personahtas divina nec ad intra, ncc ad extra sit forma, sive principium quo in ordine ad operandum : sod hanc rationem soli naturae competere, qua3, ut iidem Philosophi docent, est pri- mum principium quo operandi. Ergo pa- riter non personalitas, sed divina natura tam ad intra, quam ad extra est forma, sive principium quo constituens in esse absolute, atque ideo constituens simpli- citer sanctum. Quod motivum simili ra- tione excludit omnia, et singula attributa a munere rationis formalis sanctificandi : quoniam licet eorum aliqua sint princi- pium quo proximum operandi; nullum tamen eorum est principium quo univer- sale in omni linea ; sed unumquodque illorum determinatur ad lineam particu- larem , utputa intellectivam , aut voliti- vam. Unde nullum eorum potest esse principium universa^e ad sanctificationem totius suppositi, sicut ad rationem formae sanctificantis desideratur. Sed prsedictus of- ficium soli naturse reservatur, quae et suppositum constituit per modum prin- cipii quot et eadem ratione est principium generale quo omnium operationum illius. 56. Sed objicies fundamenlum a nobis propositum vel nihil convincere, vel ex- cessive probarc : quoniam si natura di- vina prseslaret humanilati Ghristi aliquod jus ad beatitudinem , illud utique proes- taret ad beatitudinem increatam tam ob- jectivam, quam formalem : consequens est impossibile : ergo praedicta natura nullum humanitati confert jus ad beati- tudinem : nec ab hac parte habet, quod requiritur ad rationem principii quo, sive formae sanctificantis. Utraque consequen- tia patet tam ex prcemissis, quam ex tradita a nobis doctrina. Sequela autem probatur : quoniam natura divina solum respicit beatitudinem increatam, per quam preecise beatur : ergo si quod jus proestat, est in ordine ad beatitudinem increatam. Prsesertim quja jus ad beatitudinem ex- plicatur per operationes, quas natura ra- 110. tur. dicat, et quibus.in beatitudinem tendit, aut beatificatur : sed natura divina non radicot alias operationcs, quam increatas : ergo si aliquod jus in beatitudinem im- portat, est ad beatitudinem increatam. Falsitas vcro consequentis est manifesta : quia humanitas Christi, sicut et omnis alia creatura, est incapax beatitudinis for- malis increatoe : ncquit enim vivere, ot intclligcre per increatam operationem , et a se non proccdcntcm, ut suo loco di- cemus agentes de scientia Christi : ergo impossibile est, quod natura divina com- municaverit humanitati Christi jus ad beatitudinem increatam. Respondetur negando sequelam quan- Disstlvi- tum ad beatitudinem formalem increatam : nam quod natura divina in proprio suppo- sito respiciat beatitudinem increatam tam objectivam , quam formalem , oritur ex summa proportione, et identificatione ex parte principii, et termini. Hujusmodi au- tem proportionem non importat ad extra communicata : quia natura creata non ha- bet capacitatem, ut beatificetur formaliter increata beatitudine. Unde satis est quod natura divina ad extra communicata fundet jus ad beatitudinem formalem creatam, cujus tantum humanitas capax est. Potest- que id declarari exemplo ejusdem essentiae divinse consideratse in ratione speciei in- telligibilis : nam applicata suo quasi sus- ceptivo primario, nempe intellectui divino, parit intellectionem increatam, et infini- tam, sed appiicata suo quasi susceptivo secundario, videlicet intellectui creato, non concurrit ad intellectionem infinitam, et increatam, sed creatam, et finitam : quia nimirum intellectus creatus hujus tantum capax est, et non alterius. Sequeloe autem probatio diluitur ex doctrina immediate tradita : quia licet natura Dei solum bea- tificetur in se ipsa per operationem increa- tam ; potest tamen unita extraneo, et se- cundario susceptivo tribuere ipsi jus ad beatitudinem, cujus ipsum sit capax : et hsec non est beatitudo increata, sed creata, sive operatio ab homine elicita. Sicut in exemplo proxime proposito essentia divina unita in ratione speciei movet ad intellec- tionem, cujus capax fuerit intellectus tali speciei unitus. Id vero quod in eadem pro- batione additur, non magis urget : nam natura divina radicat quidem physice in proprio susceptivo solas operationes in- creatas : sed in alio creato, et secundario potest radicare, saltem moraliter, opera- 374 m INCARNATIONE. tiones creatas eidem susceptivo proportio- natas ; habetque ab hac partc, ut possit naturam extraneam, cui conjungitur, sanc- tificare pcr modum rationis formalis : sicut proportionabilitcr determinat in rationc specici, ct pcr motlum forma} intelligibilis, intellectum creatum ad creatam operatio- nem. Et notaprrcdictam objectionom, si quam vim habct, codem modo urgore Adversa- rios asserentes rationem formalem sanctili- candi humanitatcm Ghristi fuisse pcrsona- litatem Verbi secundum sibi propria : quoniam quaecumque assignetur forma sanctificans, dcbuit praistare jus ad bcati- tudinem formalem : et si forma sanctifi- cans sit increata (sive dicatur natura, sive personalitas) , non videtur exigere aliam feeatitudinem , quam increatam, ct suae conditioni respondentem. Unde difficultas ab omnibus dilui debet. Sed diluitur facile juxta praedicta : quia sanctitas increata so- lum exigit, et radicat beatitudinem forma- lem increatam in proprio, et primario susceptivo ; non autem in susceptivo se- cundario, et extraneo, cujusmodiest creata natura, cui illa sanctitas applicatur. § ni. Emergenii difftcuUati occurritur, et simul expiicaiur, an sanciificatio subslantialis liumaniiatis Chrisli fuerit physica vel moralis. 57. Motivaa nobis proposita id ad mi- nus, persuadent, quod natura divina sit, quantum est de se, forma sanctificans, et potens in eodem sensu sanctificare subs- tantialiter humanitatem per modum ratio- nis formalis. Unde neminem dubitare censemus, quod si uniretur immediate humanitati eo proportionali modo, quo personalitas Verbi unitur, illam sanctifica- ret formaliter : et casum esse possibilem constat ex dictis disp. 8, dub. 4. Scd de facto natura divina non sic communicata fuit, sed solum mediante Verbi persona ut ratione immediata terminandi, ac perso- nandi Christi humanitatem, ut in eadem disp. ostensum est dub. 2. Et in hoc offen- Adversa- dunt Adversarii, idque urgent, quod cum obiectio natura divina non fuerit defacto immediate communicata humanitati, illam non po- tuerit immediate perficere, ac sanctificare. Si autem non potuit immediate sanctificare, nec potuit sanctificare formaliter, sive per Quaiittr natura ci\iita non nnita immc- modum rationis formalis : quia forma non aliter prsestatsuum formalem cfToctum, quam se immediate communicando sub- jccto. Sed hunc scrupulum supcratum majori ex parte reliquimus num. 52. Addendum tamen cst, quod licet pcrsonalitas Verbi fucrit immodiata ratio, quae humanitati communicata est per modum tormini ter- diaiiTpo minantis, ct pcrsonantis naturam humn- -JJJJIq. nam ; nihilominus divina natura fuit unica, care et immediata ratio humanitati communi- foJ!?!.ali" cata in rationc formtc sanctiiicantis : quia licet personalitas mediaverit nt torminans, et applicans ; nontamen mcdiavit pcr mo- dum formaB sanctificantis ; cum talis forma non fucrit, ut ostensum cst dub. praeced. Pro cujus majori intelligentia recolonda sunt, qu?e diximus disp. 8, num. 47, ubi observavimus, quod duplicitcr potcst dici aliquid uniri alteri mediate, aut mediante alio : primo omnino materialiter quando videlicet sistit omnino in medio, et non pertingit ad extremum, cui mediate uniri dicitur, nec ipsi communicat suum effec- tum formalem : quo pacto intellectus dici- tur uniri mediate corpori : nam ita unitur mediante anima, quod in illa adsequate sis- tit, nec corpus constituit intellectivum. Et profecto si divina natura hac prsecise ra- tione unita fuisset humanse, non sanctifi- casset illam formaliter : sed sisteret in persona Verbi, cui alias humanitas esset unita. In quo sensu difficultas objecta scrupul.us nonforet, sedurgens pro contra- ria sententia motivum. Secundo modo di- citur aliquid alteri uniri mediate formaliter, nempe quando non sistit in medio, aut ratione uniendi, sed eis suppositis pertin- tingit ad extremum, cui uniri dicitur, et illi communicat suum effectum formalem : qua ratione existentia anima) dicitur uniri materiae mediate : quia licet anima sit me- dium, et ratio, ut ejus existentia materiu) communicetur ; nihilominus his praesuppo- sitis existentia animoe ad materiam usque extenditur, et illam reddit formaliter exis- tentem. Et hac ratione dicimus, quocl divina natura unita fuerit humanitati Ghris- ti, mediante Verbi persona, in ratione for- mae sanctificantis : quia licet praedicta na- tura hoc munus non obierit, nisi mediante Verbi persona, quaa immediate terminavit humanitatem, et ei applicuit divinam na- turam; tamen supposita de facto hujus- modi terminatione, ot applicatione, natura divina se humanitati commumcavit per modum DISP. XII, DUB. IV. modum formfie sanctificantis, ot eam se- cundum hujusmodi rationem perficiendo, et deificando. Licet enim persona mediave- rit per modum terminationis, et applica- tionis, et hac ratione fuerit sanctificans quod juxta dicta dub. 1, nihilominus non mediavit per modum formao sanctilicantis, et principii quo, utin praesenti statuimus. Unde liquet possnt dici in diverso sensu, quod divina natura fuerit unita humanae na- turae mediate, et immediate : mediate qui- dem, quia revera intervenit persona, quae fuit ratio trahendi, et applicandi naturam divinam ad humanitatem : immediate vero, quia hac determinatione, et applicatione suppositis, naturadivina per se, et ratione sui se communicavit humanitati in ratione formae sanctificantis, personalitate Verbi se habente in ordine ad prsedictum sancti- ficationis ellectum per modum solius ap- plicationis; cum ex se, sive ex propriis non habeat vim sanctificandi, ut ostendi- mus dub. praecedenti. Declara- Estque ad id explicandum aptissimum excmpio. exemplum, quod desumitur ex dictis disp. 8, dub. 3, ubi statuimus, quod humanitas Ghristi existit unice, et adsequate per exis- tentiam increatam, sive, et in idem redit, quod existentia increata fuit ratio formalis constituendi humanitatem Ghristi existen- tem. Nam existentia increata est praedica- tum absolutum, et de linea naturae, qui- nimo ipsa natura divina, ut ostendimus disp. cit. dub. 1, § 7. Unde cum ratio immediata terminandi, et suppositandi, humanitatem non fuerit absoluta, et de se communis, sed relativa, personalis, et omnino propria Verbi juxta dicta in eadem disp. dub. 2 fit, quod existentia divina non fuerit humanitati communi- cata nisi mediate, sive mediante Verbi persona. Si autem non fuit immediate communicata, quomodo potuit immediate constituere humanitatem existentem? Et si immediate existentem non constituit; quo- modo potuit esse ratio formalis praestandi talem effectum ? Ad quod tamen responde- tur praedictam existentiam fuisse commu- nicatam mediate, et immediate juxta dis- tinctionem, et sensum supra praemissa : mediate, quia ut uniretur, et applicaretur, intervenit de facto Verbi personalitas ter- minans humanitatem, et ei applicans ut quod divinam existentiam : immediate, au- tem, quia his praesuppositis praedicta exis- tentia se immediate communicavit sub munere rationis formalis existendi. Quam- vis enim personalitas funrit medium per modum applicationis, non tamen per mo- dum formae in ordine ad praedictum effec- tum : unde non impedivit, quod divina exis- tententia se immediate communicaveritper modum rationis formalis in ordine ad il- lum. Idem itaque dicendum est ad objec- tam difficultatnm circa modum, quo divina natura so communicavit in ratione form;n sanctificantis, ut facile consideranti cons- tabit. 58. Caeterum ex resolutione hujus diffi- cultatis, quae levior srat, alia surgit magis ardua, in qua divisos reperimus non solum nostrae assertionis Auctores, sed adversae etiam patronos : scilicetutrum sanctificatio substantialis humanitatis fuerit tantum mo- ralis, an autem physica? Nam quae pro assertione hactenus expendimus, ex parte probare videntur, quod praedicta sanctifi- catio fuerit physica ; siquidem natura divina potuit secundum aliquam rationem communicari immediate physice humani- tati, ut num. praeced. explicuimus : ex alia vero parte videtur, quod fuerit praecise moralis ; cum natura divina non potuerit influere physice in humanitatis operatio- nes, ut non obscure constat ex dictis § praeced. Igitur ad praedictam difficultatem res- pondent Suarez disp. 53, sect. 3. Vazquez disputatio 41, cap. 4. Arauxo in hoc arti- culo dub. 2, | Tum quia sanclum, et gra- tum. Kellisonus articulo 1, concl. 1. Godoi disputat. 21, § 10, numer. 243, et alii naturam divinam solum moraliter sancti- ficasse Ghristi humanitatem. Ex quibus Vazquez, et Suarez solum videntur admit- tere sanctificationem moralem per determi- nationem extrinsecam humanitatis, sive per respectum istius ad naturam divinam sicut ad formam extrinsece denominantem. Sed rem melius explicat Godoi observando denominationem moralem aliquando pro- venire a forma nullo modo physice intrin- seca subjecto : aliquando autem fundari in unione intrinseca saltem mediata praedicta^ formae. Et hujus posterioris generis afflr- mat esse sanctificationem, et denominatio- nem, de qua agimus : quoniam natura unitur mediate physice humanitati, et hoc modo unita fundat denominationem sanc- tificantis moraliter ut satis constat ex fun- damentis nostrse assertionis : innititur enim talis denominatio praedictae unioni physicae, licet mediatae : nam ea supposita praestat natura divina moraliter eos eiifectus, An prae- dirta sanctifi- calio fuerit praecise mcalis. Opinio afllrraans fuisse moralem tantum. Suarez. Vazquez. Arauxo. Kelliso- n us. Godoi. 37G PE JNCARNATIONE. Moti- vum. Senten- tia asserens fuisse physi- cam. Naza- rius. Jofiiin. a S.Thora. Lorea. taba'. quos praestarefc, si vcre fuissot formn phy- sica humanitatis. Unde non dicitur sancti- tas moralis, quia forma moralis sit, et non entitas physica : sed quia cum entitas physica sit, non commuuicatur pliysico immediato, ncc physice actuat, sed solum moralitor in ordine ad sestimationem pru- dentem. Id autem, inquo prcedicti Auctores con- voniunt, urgenter probant ex eo, quod do ratione formae sanctificantis est esse radi- cem operationum, quibus perducimur ad vitam aternam, ut in gratia habitualiacci- dentalitor sanctificante facile constat, quae proptcroa dicitur semen gloriae : sed natura divina commnnicata humanitati, mediante persona Verbi, non est radix physica opo- rationum conducentia ad vitam seternam, nec ipsius visionis, in quo formalis beati- tudo consistit : ergo non potuit sanctificare physice humanitatem, sed solummoraliter : et consequenter humanitatem Ghristi esse substantialiter sanctamnon esteffectus for- malis physicus, sed praecise moralis. Qui dicendi modns est valde frequens inter Ju- niores. Sed illum acriter refellunt alii Theologi, Nazarius controv. 1, num. 5. Joann. a S. Thom. disputat. 8, articulo 1, § Sed hsec philosophia, Lorca disputat. 36, numer. 9. Labat disputat. 5, dub. 1, et alii. Ex quibus Lorca affirmat sanctificationem mo- raleminauditam esse Theologis, necintelli- gi, autexplicariposse. EtJoan.aS. Thom. pronuntiat contrariam Vazquii philoso- phiamaTheologiaablegandam esse. Tuen- tur autem frequentius hunc dicendi mo- dum, qui docent personam Verbi ratione sui, et per propria sanctificasse humanita- tem : nam cum dicant praedictam persona- litatem pro suo explicito fuisse humanitatis sanctitatem, et certum sit talem personali- tatem fuisse immediate, et physice huma- nitati unitam, satis consequenter videntur asserere, quod humanitatis fuerit physice sanctificata per illam. Sed nec admodum fir- ma, et legitima illatio ista nobis probatur : quoniam licet personalitas communicata physice fuerit, non tamen per modum for- mae informantis, sed solum per modum termini terminantis : unde oritur, quo talis personalitas non fuerit radix physica opera- tionum in humanitate Ghristi : quse profecto munia necessaria apparent ad veram ratio- nem formaephysice sanctificantis ; etut effec- tus formalis sanctificationis physicus sit. Aliunde vero ex defensoribus nostrae as- Ambae opinio- nes saiis probabi' lcs. sertioni.s aliqui huic dicendi modo subscri- bunt : undo nequount Buam rosolutionom illi principio alligare, quod personalitas fuorit per se ratio formalis sanctificandi humanitatem. Quocirca gcneralius pro isto dicendi modo fundamentum est gratiam Funda- unionis perfectius sanctificare, quam gratia ^on^m habitualis sanctilicet, siquidem sanctificat per modum principii, et formae ordinis superioris, continentis eminenter omnem perfectionem gratiae habitualis : hacc autem sanctificat physice, et non praecise morali- ter : idem itaque de illa dicendum est. 59. Uterque hic dicendi modus est satis probabilis : unde immerito hujus ultimi patroni percellunt primum; cum sanctifi- catio moralis facile exponi possit exemplo dignificationis moralis, quam operationes Christi participant ex conjunctione ad per- sonam Verbi, ut tradunt communiter Theo- logi, et fuse explicuimus disp. 1, dub. G, per totum, et specialiter § 4. Si enim proe- dicta opera ex conjunctione ad Verbum, quae physice loquendo est magis mediata, mutuantur infiniti valoris moralis digni- tatem, quae est velut sanctificatio propria operationum : curnon humanitas exunione ad Verbum, quae physice loquendo est immediatior, et intimior, non participabit infinitam dignitatem moralem, quse sit propria sanctificatio naturo3?Unde quidquid sit de sanctificatione physica, non dubita- mus, quod humanitas per conjunctionemad personam, et naturam Dei sanctificata fuc- rit moraliter. Quocirca licet hic posterior dicendi modusadmitteretur, non propterea relinquendus esse prior in eo, quod asserit naturam divinam sanctificasse moraliter Ghristi humanitatem : nec etiam praedicti sanctificationis modi sunt incompossibiles, aut habent inter se repugnantiam. Sed ideo si verus foret posterior dicendi modus, re- linquendus esset prior : quia negat, quod humanitatis sanctificatio per gratiam unio- nis fuerit physica, adstruens praecise sanc- ficationem moralem. Et in hoc stat cardo praesentis difficultatis, quam possemus in- decisam relinquereofferendo lectori praedic- tos dicendi modos ipsius judicio probandos : nam quem maluorit, eligat; tueri poterit inoffenso pede omnes assertiones in hac disputatione a nobis propositas : solum enim statuimus unionis gratiam sanctificasse humanitatemChristi substantialiter; et ra- tionem formalem praedictae sanctificationis non fuisse modum unionis, nec personali- tatem Verbi secundum sibi propria, sed solam Nota. DTSP. XII, DUD. IV. 377 solam naturam divinam. Haec autcm omnia salvari, et defendi possunt abstrahcndo a modo sanctificationis, quod fuerit physicus, vel moralis. Pr.opo- Quia tamen istam semel attigimus; nitur . propria cxpedit, ne illam indecisam omnino relin- seateo- buamus, sed proprium circa illam rovele- mus judicium. Quod neutram partom in illo oppositionis extremo amplectitur; sed utramque magis admittit, et revocat ad concordiam. Pro cujus intelligentia obser- vandum est, quod forma sanctificans (sive substantialis, sive accidentalis) non praestat unicumpraecise effectum, sed plures : prius onim perficit suum subjectum, aut suscep- tivum in se ipso, constituendo illud in ali- quo esse superiori : insuper ex hoc ipso reddit illud objectum congruum divinae dilectionis : deinde illud ordinat ad excel- lentiorem finem praedicto esse correspon- dentem, ut § praeced. explicuimus : praete- rea confert jus ad praedictum finem consequendum : et tandem (ut alios effectus omittamus), radicat principia operativa, et operationes, quibus subjectum promovetur, ac perducitur ad talis finis assecutionem. Quae omnia facile constant in gratia habi- tuali, quae apud omnes est forma acciden- taliter non sanctificans : et inde attentio elevari potest ad contemplandum effectus gratiae unionis, quae sanctificat substantia- liter. Prior Hoc itaque supposito, recognoscimus plu- res sanctitatis effectus non potuisse com- municari a natura divina physice, sed praecise moraliter; quae proinde in ordine ad tales effectus dicenda est non physice, sed moraliter tantum sanctificasse , ut pri- mus ex relatis dicendi modus tuetur. Nam ut alios omittamus, natura divina humani- tati conjuncta non fuit radix physica virtu- tum, et operationum in praedicta humani- tate : quoniam ut aliqua forma uniatur per modum praedictae radicis, debet uniri per modum formae physice informantis, et constituentis subjectum in actu primo ad operandum : repugnat autem naturam di- vinam praedicto modo uniri ; cum in eo necessario includatur imperfectio partis, et subordinatio ad principium quod : unde ficri non potuit, quod natura divina prae- dictum elTectum physice communicaverit. Sicut enim insinuatum motivum probat, quod natura divina non potest uniri per modum luminis gloriae, aut gerere vices, et supplere pro charitate, ut fuse ostendi- mus tract. 2, disp. 4, dub. 5, et tract. 14, disp. 5, dub. 3, et tract. 19, disp. 4, dub. 1 ; sic otiam evincit, quod non potuorit uniri per modum radicis physicae virtutum, at- quo oporationum. In praedicto itaque eifectu non se habuit natura divina per modum formae sanctificantis physice : quomodo in nobis se habet gratia habitualis. Sedsolum comparatur tanquam forma sanctiiicans mo- raliter; quatenus humanitati ut conjunctae naturac divinae debitum cx decentia fuit, quod tribuerentur gratia, et virtutes ad supernaturaliter operandum. Quod magis firmabitur ox dicondis disp. sequenti dub. 2, ubi ostendemus, quod gratia, et virtutos animae Ghristi non fluxerunt a gratia unio- nis per dimanatioi)em physicam. Et haoc etiam evertunt sanctificationem physicam in ordine ad praedictum effectum ratione personalitatis divinae : quia huic sicut et divinae naturae repugnat uniri per modum formae, et principii quo ad operandum, aut physice radicandum virtutes. Unde quan- tum ad hunc effectum recedimus a secundo dicendi modo, et priori subscribimus. 60. Gaeterum in ordine ad quosdam alios Aiia effectus, et praesertim in ordine ad consti- Pars- tuendum humanitatem objectum congruum divinae dilectionis, censemus humanitatem sanctificatam physice fuisse per unionem ad divinam naturam, et hanc fuisse for- mam physice sanctificantem. In quo sensu veriorem judicamus secundam sententiam, quae est frequentior inter Thomistas. Et Funda- probatur primo : quia persona Verbi sanc- mentum- tificat ut quod physice humanitatem : ergo natura divina sanctificat ut quo physice praedictam humanitatem. Antecedens os- tonditur : quia illud sanctificat ut quocl physice humanitatem, quod est sahctum physice ut quod , et unitur humanitati physice ut quod : ubi enim principium sanctificandi , et ejus unio physica sunt; opus est, quod effectum physicum commu- nicent : sed persona Yerbi est in se sancta physice ut quod, et aliunde unitur huma- nitati physice ut quod : quippe unio hypos- tatica physica est : ergo persona Yerbi sanctificat ut quod physice humanitatem. Consequentia vero suadetur : quia impos- sibile est dari principium quod physice sanctificans absque aliquo principio quo, sive ratione formali praestandi talem effoc- tum : ergo si Verbum sanctificat physice humanitatem ut principium quod, debot id praestare per aliquod principium quo, sive rationem formalom : sed hujusmodi non est aliud, quam natura divina, ut constat 378 DE INCARNATlONIv ex dictis in hoc dub. et praecedenti : orgo divina natura humanitati unita iilam sanc- tificavit physice por modum principii quo, Robora- ct rationis formalis. — Efc confirmatur lUT' occurrendo tacitee objoctioni, atquo ever- tondo oppositum fundamentum : nam itloo natura divina non sanctificarot ut quo pby- sico humanitatem, quia II 1 1 non unitur por modum formac informantis : scd hicc ratio cst nulla : crgo, ctc. Probatur minor : tum quia porsona divina non unitur humanitati per modum formae informantis : et ta- men illam sanctificat physiceutgwo^; cum quid physicum sit, et physice uniatur, ut proxime diximus : ergo licet natura divina non uniatur ut forma informans, potest sanctificare ut quo. Tum etiam quia ratio formae physice, aut communicantis phy- sice suos effectus, non alligatur determi- nate ad solam informantem, sed participa- bilis est per formam informantem, et per formam terminantem : ergo ex eo, quod natura divina non fuerit unita per modum formae informantis; minime sequitur, quod non potuerit esse forma physice sanctifi- cans. Sicut personalitas Verbi non physice informat hnmanitatem ; et tamen illam physice terminat, et personat. Probatur secundo eadem resolutio : quia vom. potissimus effectus formae sanctificantis est constituere suum susceptivum in ordine divino, et communicare illi esse objectum congruum divinae dilectionis simpliciter talis : sed natura divina hujusmodi effec- tum humanitati physice contulit : ergo illam physice sanctificavit. Major est certa, et consequentia legitima. Minor autem quoad primam partem ostenditur : quia hu- rnanitas ut existens per existentiam divi- nam constituitur in ordine divino, atque est ens divinum participialiter : sed huma- nitas habuit physice existere in natura di- vina tanquam a forma; siquidem in divinis non datur nisi unica existentia, eaque absoluta, et indistincta virtualiter a natura Dei ; et humanitas Ghristi non aliter habuit existere, quam por existentiam Dei, ut do- cent communiter Thomistae, et ex professo ostendimus supra disp. 8, dub. 3; ergo divina natura per se ipsam physice consti- tuit humanitatem in ordino divino. Se- cunda etiam minoris pars suadetur : quia per id aliquid constituitur in esse objecti congrui divinae dilectionis simpliciter talis, quod est terminus divina3 dilectionis sim- pliciter, et per eandem communicaretur subjecto, aut susceptivo : sed existentia Aliud raoti- divina ut collata humanitati fuit terminus dilectionis simpliciter talis, et physice est eidom humanitati communicata : orgo na- tura divina sub concoptu existentiae Com- municata constituithumanitatem objectum • congruum divime dilectionis simpliciter ta- lis. — Nec proderit dicoro, quod natura Dei communicata sub conceptu existentisc non communicatur sub conceptu naturae, et formao; quod ad sanctificandum forma- liter requiritur. Nam contra hoc est, quod ratio formalis sanctificandi substantialitor non debet esse forma sub conceptu formae informantis, ac perinde nec sub conceptu naturae radicantis physice operationes, ut supra diximus; sed estpraecise per modum formic et naturae torminantis : atqui na- tura divina sub conceptu existentiae (qui absque distinctione virtuali ad ipsam natu- ram spectat), fuit forma physice terminans humanitutem, ut loco citato ostendimus : ergo natura divina illam physice sanctifi- cavit. Et profecto ut natura formaliter sanctificet, opus non est naturam commu- nicari formaliter sub conceptu naturae; sed satis est, quod communicetur per modum termini : ergo pariter ut natura physice sanctificet, non requiritur, quod communi- cetur physice sub conceptu naturae; sed sufficit physice communicari per modum termini : natura autem divina fuit termi- nus communicatus humanitati, et illam physice actuans terminative, atque consti- tuens formaliter existentem. 61. Confirmatur : quia si existentia di- Confii vina communicaretur naturae creatae, aut malio etiam personse creatae, nulia facta praevia corhmunicatione subsistentiae divinae, quod esse possibile statuimus loco citato § 4, talis natura, aut persona creata esset ob- jectum ita acceptum, et congruum divinae dilectionis, ac natura, aut persona creata habens gratiam habitualem : sed natura, aut persona creata.per gratiam habitua- lem constituitur physice objectum con- gruum divinoe dilectionis; et hac ratione physice sanctificatur per illam : ergo pari- ter natura, aut persona creata physice exis- tens per existentiam divinam constitueretur physice objectum congruum divinae dilec- tionis, et consequenter per eam physice sanctificaretur : ergo cum de facto huma- nitas Christi fuerit physice existens per existentiam increatam ; sequitur quod ex vi illius constituta fuerit physice objectum divinae dilectionis , et quod sit sancta physice per illam. Haec secunda conse- quentia DISP. XII, DUB. IV. 379 quentia patet ex prima : quia oxistentia divina communicata de facto est humani- tati Ghristi non minus intime, et proprie, quam in illa hypothesi communicaretur : ergo si in praedicta hypothesi constitueret physice objectum congruum divinae dilec- tionis, et sanctificaret physice naturam,aut personam crealam ; idem de facto dicen- dum est, quocl praestiterit in Ghristo. Prima vcro consequentia legitime infertur ex pra> missis. Ex quibus major supponitur in praesenti ex dictis loco citato. Minor autem, in qua poterat esse esse difficultas, osten- ditur : quiaexistentia increata esset donum non minus perfectum, quam gratia habi- tualis : sed quia haec est donum ita per- fectum, dicitur esse terminus dilectionis Dei simpliciter, et constituere objectum simpliciter congruumad eam terminandam, et consequenter physice sanctificare sub- jectum : ergo pariter existentia divina communicata naturae, aut personae creatae hos effectus simili ratione praestaret. Eo vel maxime , quod natura, aut persona creata terminata per existentiam divinam sanctificaretur infinite per illam, consti- tueretur impeccabilis, et eliceret operatio- nes meritorias valoris simpliciter infiniti. Qui omnes effectus intelligi non possunt absque aliqua forma sanctificante; quae alia tunc non esset, quam existentia di- vina. Et cum uniretur physice; eadem ra- tione, hoc est, physice sanctificaret altiori ratione, quam gratia habitualis : cum hac tamen differentia, quod gratia sanctificaret physice per modum formae physice infor- mantis; sed existentia increata sanctifica- ret physice per modum formae physice terminantis : quae differentia est acciden- talis respectu formae physice sanctificantis, quac a praedictis modis praescindit. ■^ Ad haec : humanitati Christi attribuenda nio. est omnis in genere sanctificatio, quae non repugnat, nec exposcit novum miraculum supra substantiam Incarnationis : sed quod natura divina sanctificaverit Ghristi huma- nitatem non solum moraliter, sed etiam physice; minime repugnat, nec exposcit novum miraculum supra substantiam In- carnationis : ergo humanitas Ghristi sanc- tificata est a divina natura non solum mo- raliter, sed etiam physice. Praesertim cum hoc sanctificationis genus conferat non solum ad majorem dignitatem humanitatis sanctificatae; sed ad majorem etiam com- mendationem naturae divinse sanctificantis. Caotera constant. Et minor non aptius sua- deri potest, quam occurrendo motivis, qui- bus Adversarii probant illam sanctiiicatio- nem fuisse praecise moralem. fi2. Et primo loco occurrit gravior diffi- ohjer- cultas repraesentata num. 50, nam de ra- ,ionPS » r , .,. L. i. contra tione formae sanctilicantis cst radican; prop m- operationes supernaturales, quibus tendi- '•"j1 mus in fincm ultimum eidem formae cor- lionem" respondentem, ut non obscure constat ex f,|im°- dictis toto § praecedenti : sed natura divina non fuit radix physica operationum super- naturalium, quashumanitasGhristi habuit, ut concessimus numer. 59; ergo natura divina non sanctificavit physice praedictam humanitatem. Secundo : de ratione forncae Sccundo. sanctificantis est, quod natura sanctificans uniatur sub munere naturae, ut liquet in , sanctificatione per gratiam hal)itualem : sed licet natura divina fuerit unita physice humanitati; non tamen sub munere na- turae, sed vel sub expressione existentiae, vel prout identiQcata personalitati Verbi : ergo non se habuit ut forma physice sanc- tificans humanitatem. Potestque ista objec- tio magis adjuvari exemplo naturae divinae unitae mentibus beatorum sub munere spe- ciei intelligibilis, quod a munere naturao nec virtualiter differt : et nihilominus na- tura divina sub munere speciei unita non sanctficat physice, quia non unitur naturae sub conceptu naturae. Tertio : forma sanc- Tcrtio. tificans constituit objectum congruum di- vinae dilectionis amicabilis, hoc est, cui possit correspondere mutua dilectio ex parte subjecti sanctificati : sed natura divina non constituit physice humanitatem objec- tum congruum divinae dilectionis amica- biJis; siquidem in humanitate non potuit esse principium physicum amoris mutui : ergoillamnonsanctificavitphysice. Quarto : Quarto. forma physice communicans aliquem effec- tum praestat illum immediate : ad quod unio immediata cum subjecto, aut suscep- tivo necessaria est : sed natura divina non est unita immediate physice cum humani- tate ; siquidem ratio formalis, ut humani- tati uniretur, et applicaretur, fuit persona- litas Verbi per se primo, atque immediatius unita ; ergo natura Dei non fuit forma physice sanctificans humanitatem. Quinto, Quinto. et ultimo (ut alia minoris momenti omitta- mus), forma physice sanctificans expellit physice peccatum sanctitati oppositum : sed natura divina non potuit physice ex- pellere peccatum : ergo non potuit sancti- ficare physice humanitatem. Probatur mi- nor : quia peccatum habituale est privatio 380 DE INCARNATIONF. phvsica gratiffl habitualis : orgo nequit ex- pelli physice, nisi per prsedictam gratiam : sicut caecitas, quae ost privatio physicavi- sns, nequit physice excludi nisi por poten- tiam visivam : cum ergo natura divina non sit gratia illa habitualis sequitur quod non potuerit expellere physice peccatum. Diiuitur Hjs tamen, licet difficilia appareant, ar- duum non est satisfaccrc juxta doctrinam superius traditam. Ad primum enim res- pondctur, quod do ratione formae sanctifi- cantis informative est radicarc physice ope- rationes ; sed de ratione formae sanctificantis physice terminative solum est illas radicare moraliter : et de ratione formae sanctifi- cantis ut sic abstrahentis a sanctificatione informativa, et terminativa solum est ra- dicare operationes abstrahendo amodis ra- dicationis physicae, vel moralis. Unde ex eo, quod natura divina non fuerit radix physica operationum in humanitate Ghristi ; non infertur, quod non fuerit forma phy- sice sanctificans ; sed solum infertur, quod non sanctificaverit physice per modum formoe informantis, quod libenter conce- dimus. Gum quo tamen recte componitur, quod sanctificaverit physice per modum formae terminantis, ut supra a nobis os- tensum est. Quae responsio magis firmabi- tur attendendo , quod licet ad formam sanctificantem pertineat radicare opera- tiones suppositi; nihilominus hic effec- tus non est primarius, nec est adaequatus respectu illius; sed solum est secundarius, et consequens primariam, et praecipuam sanctificationis rationem, per quam sub- jectum constituitur in ordine divino, et fit objectum congruum divinae dilectionis. Natura autem divina haec physice humani- tati praestat; cum illam physice per modum termini afficit. Unde absolute dicenda est forma sanctificans physice ; licet eum radi- cationis effectum solum moraliter proestet, ut diximus num. 59. Potestque id magis declarari exemplo gratiae habitualis : nam ad formam sanctificantem pertinet radicare gloriam : et proedicta gratia non radicat de facto in nobis physice gloriam, sed solum moraliter propter jus : quod tamen non impedit, quod sit forma physice sanctifi- cans ; quia alios intimiores sanctitatis ef- fectus, utputa deificare, physice commu- nicat. Satisfii 63. Ad secundum respondetur ex dictis, quod licet de ratione formae sanctificantis per modum formae informantis sit uniri per modum naturae, et sub expressione naturae ; securi' da). socus vero de rationo form;o sanctificantis permodum formae terminantis, atque ideo de ratione form;o sanctilicantis ut sic. Et ra- tio est : quia unio sub muncre naturae, sive per modum naturae idom ost, ac unio form;o per modum forrme informantis : quia de rationc naturao in esse talis est in- formare, et constituore principium quod operandi. Unde cum sanctificatio ut sic non exposcat determinate unionem forma> per modum formae informantis ; pariter nec exposcit unionem formoe por modum na- turoe, aut sub conceptu naturoe. Et simili- ter cum detur sanctificatio per formam ut terminantem (ut ab Adversariis in perso- nalitate, vel in natura divinis debet neces- sario concedi), similiter admittenda est sanctificatio per naturam unitam, non per modum naturae, sed per modum termini. Gum ergo natura divina fuerit physice humanitati unita, licet non per modum naturoe, tamen per modum termini; fit, quod quamvis ipsam non potuerit phy- sice sanctificare per modum formae in- formantis ; nihilominus potuerit illam sanc- tificare physice per modum formoe ter- minantis. Augmentum vero difficultatis huic objectioni insertum non urget : nam quod essentia Dei unita mentibus beato- rum ipsos physice non sanctificet, non provenit ex eo, quod licet uniatur natura divina, non tamen sub expressione na- turae : sed provenitex universaliori radice, nempe quia conjunctio talis naturae non fit in substantia animoe, quae est immediatum susceptivum sanctitatis formalis, quae inde se virtualiter derivat ad omnes animae vi- res. Nec ordinatur immediate ad esse, quod forma sanctificans habere debet : sed uni- tur immediate uni peculiari animae poten- tiae, nempe intellectui, et ordinatur ad ope- rari. Unde cum talis unio sanctificatio formalis non sit; mirum non est, quod nec sit sanctificatio physica. Quae omnia aliter omnino se habuerunt in unione substan- tiali, formali, et immediata naturae divinae sub munere, aut expressione existentiae cum humanitate Ghristi : sicut enim proe- dicta natura physice constituit existen- tem, sic etiam constituit physice sanctam : quippe cum illam constituerit physice in ordine divino, et objectum congruum di- vini amoris, ut supra arguebamus. Ad tertium dicendum est hoc com- plexum, objectum congruum divinse dilec- tionis amicabilis duo dicere : unum prima- rio, et immediate; aliud vero mediate, et secundario. Oceu tu terti DISP. XII, DTJB. IV. 381 secundario. Nam in primis importat illam perfectioncm, quae est effectus vel produc- tus, vel communicatus per dilectionem di- vinam, et cujus ratione constituitur in csse objecti iilam terminantis : deinde fundat principia, quibus Deum sibi communican- tem, et sui benefactorem redamare queat. Primum pertinet magis ad esse in se ; se- cundum vero magis ad lineam operativam. Et quia ratio cujuscumque causoe formalis regulari debet penes ordinem ad effectum primarium, atque immediatum, quidquid de secundario sit : illa forma dicenda est sanctificare physice , quse constituit phy- sice objectum congruum divina3 dilectionis in priori acceptione; quamvis solum mo- raliter concurrat ad secundam. Natura au- tem divina sic se habuit in constituendo humanitatem objectum congruum divini amoris : quia fuit tcrminus physice com- municatus per illam, et physice unitus humanitati, illamque physice perficiens in se ipsa saltem sub expressione existentia). Ad secundum vero minus solum concurrit moraliter, quatenus debitum erat ex de- centia, quod humanitas tanto bono per- fecta haberet simul principia alia super- naturalia, et sibi inhoerentia, quibus posset Deum redamare. Unde potius colligitur, quod natura divina absolute sanctificaverit physice humanitatem; quamvis ad aliquos sanctitatis effectus, eosque secundarios so- lum moraliter concurrerit, ut supra con- cessimus num. 59. iruitur 64. Ad quartum patet ex dictis numer. nirti 57, quia non est universaliter verum, quod forma causans physice aliquem effec- tum formalem causet illum immediate, sive independenter a medio : nam exis- tentia anima^ constituit corpus physice existens; et tamen non unitur illi imme- diate, sed ratione animae, et ea mediante. Omnia etiam accidentia corporea uniuntur substantise media quantitate : et nihilo- minus illi physice communicant suos ef- fectus formales. Sic ergo licet natura di- vina communicetur physice humanitati mediante divina persona, quse de facto fuit ratio immediata terminandi humanitatem ; hoc tamen impedimentum esse non potuit, ut eam sanctihcaverit physice. Sicut etiam de facto existentia divina communicata est humanitati supposita communicatione per- sonalitatis divina? : qua3 nihilominus non impedivit, quod humanitas facta fuerit physice, et formaliter existensper divinam existentiam . Sed addimus, quod licet per- sonalitas divina fuerit ralio immediate in ratione personalitatis, aut rationis sub- sistendi; attamen nullo modo est commu- nicata in ratione principii quu, et formae sanctificantis, utdub. pra?ced. probavimus. Unde natura divina potuit immediate unita communicari, et dc facto communicata est immediate in ratione pra^dictae formui modo superius explicato : et pariter com- municavit immediate effectum formalem sanctiiicandi substantialiter humanitatem. Ad quintum, et ultimum respondetur Solyitur omittendo majorem, et negando minorem : ultima- tanta enim est perfectio gratise substantia- lis unionis, ut excludat physice non solum peccatum, sed potestatem etiam peccandi, ut ex professo ostendemus suo loco, nempe qu&est. 15. Ad probationem autem in con- trarium dicendum est, quod licet peccatum habituale sit solum directe privatio phy- sica gratiee habitualis ; nihilominus indi- recte opponitur physice gratice etiam subs- tantiali unionis hypostatica). Ea enim ratione expellit physice gratiam, qua ex- cludit rectam dispositionem suppositi in se, et in ordine ad finem supernaturalem, quse per gratiam fit. Gum autem sanctitas substantiaiis, de qua agimus, contineat, et prsestet eminentiori quidem ratione totam perfectionem preedicta^ gratise; necessario habet oppositionem physicam cum pec- cato, idque physice excludit0 Unde ex hac parte cadere nequit a conceptu proprio formse physice sanctificantis humanitatem. Quod autem caBcitas nequeat aliter physice expelli, quam per potentiam visivam ; ideo est, quia non habet aliam formam sibi di- recte, vel indirecte oppositam. Quod si daretur forma altera continens eminentiori ratione proprium conceptum potentia3 vi- sivae posset caecitas non solum per hanc, sed per illam formam physice excludi. Quod magis firmat traditam responsionem. Et profccto objectio, si quam vim habet, magis illam explicat in contrarios : nam privatio physica, et physice excludens formam, nequit auferri, nisi per formam physicam, et qua3 physice expellat priva- tionum : sed peccatum est privatio phy- sica sanctitatis, et illam physice excludit : ergo peccatum nequit excludi, nisi per formam physicam, et physice expellentem ipsum peccatum, atqui ideo physice sanc- tilicantem : expellitur autem peccatum per gratiam substantialem unionis, qiue ex parte forma) est ipsa natura divina hu- manitati communicata : ergo natura divina 382 DE INCAltNATIOXK. luit forma humanitatom physice sanctifi- Nou, cans. Ex quibus omnibue satis liquet, ijuod licet natura divina sanctificaverit so- lum moraliter in ordine ad aliquos sancti- tatis edectus, ut supra diximus : nihilo- minus in ordine ad praecipuos phyeice etiam concurrerit. Et quia rcspcctive ad istos attendi debet preecipua denominatio : ab- solutc dicendum est, quod natura divina sanctilicavcrit physicc Christi humanita- tcm. § rv. JJcclaralur magniludo gralix substantialis Chrisli , everlendo falsas aliquas Junio- rum opiniones. An hu- 05 . Ex doctrina tradita § pnecedcnti Christi facile colligitur decisio aliquarum difficulta- iniinite tum, qua3 sunt velut appendices principa- tiaiiter" lis. Et primo dubitari potest, utrum huma- sanctu? nitas Christis sanctificata fuerit inlinite, sanctitato substantiali, quam hactenus in Opinio tota disputatione explicuimus ? Ad quod 6 ls' negative respondet Lugo disput. 16, sect. 3, existimans prsedictain sanctitatem fuisse simpliciter infinitam. Idque sibi persuadet : quia Deus non tantum diligit illam huma- nitatem tali sanctitate praeditam, quantum diligit ipsum Verbum : ergo diligit infra infinitum simpliciter : quod tamen aliter contingeret, si humanitas ea sanctitate constitueret sancta simpliciter infinite ; siquidem Deus diligit objecta pro meritis, et quantitate sanctitatis eorum. Hejici- sed huius Auctoris resolutio tam falsa t ur est, quam debile fundamentum. Et ad pri- mum ostendendum sufficiunt dicta supe- rius disputat. 1, dub. 6, ubi cum com- muni sententiaTheologorum(extra scholam Scoti) statuimus satisfactionem a Christo oblatam fuisse ab intrinseco valoris mora- lis simpliciter infiniti ; et inde habuisse, quod potuerit ad acqualitatem satisfacere pro omnibus peccatis, non solum com- missis, autcommittendis, sed etiam possi- bilibus. A qua sententia non recedit ille Auctor disput. 6, sect. 1. Declaravimus etiam eo loco § 4, qualiter opera Christi habuerint infinitnm illum simpliciter valo- rem tam satisfactorium, quam meritorium ex eo, quod fuerint operationes suppositi divini in humanitate operantis. Ex quo principio, quod hic supponendum est, sa- tis evidenter infertur, quod humanitas fue- rit infinite simpliciter sanctificata a prue- dicto Buppoeito, sicut a principio, et sancti- licante (juo- 68. Sed ecce ex alio capite Junior alius cogitaUo tantam fuisse censet dignificationem hu- Ripaidsc. manitatis ex conjunctione ad naturam divinam, ut propterea asserat humanita- tem Christi ex vi illius, et prsecisis qui- busvis operationibus visionis, et amoris, factam fuisse formaliter beatam ; sive, et in idem redit, consecutam esse formalem beatitudinem. Quod ut ostendat , prius probat Dcum esse iormaliter beatum pcr unionem identitatis cum csscntia divina, antccedenter ad unionem per visioncm, et amorem. Probat autem in hunc mo- dum : quia beatitudo formalis non est aliud, quam possessio summi boni : sed Deus per unionem identitatis cum natura divina possidet summum bonum : crgo Deus per illam unionem est formalitcr beatus antecedenter ad operationes. Hinc gradum faciens progredietur ad Christum : nam per unionem hypostaticam possedit naturam divinam perfectiori modo, quam possideatur a beatis : atque ideo ex vi praedictaa unionis est formaliter beatus longe excellentiori modo, quam illi. Dc actibus autem visionis et amoris Dei, qui fuerunt in Christo, dicit, quod non pertinuerunt ad essentiam illius beatitu- dinis formalis, sed ad ejus integritatem, sicut vulgo dici solet de pluribus actibus, qui vel comitantur, vel consequuntur bea- titudinem formalem in puris hominibus. Ita Joannes de Ripalda tom. 2, de ente supernat. lib. 4, disp. 100, sect. 10, qui, ut inquit, rem hanc singulariter versavit non praevisam, nec decisam a Theologis recentioribus. Yerum enim vero Theologi merito illam Confu- maluerunt spernere, quam attingere; quia tatur* tanquam certum supponunt beatitudinem formalem in operatione consistere , ut constat ex dictis tract. 9, disp. 1, num. 1 , et 17 et 23. Qua doctrina supposita, opus non habuerunt descendere ad refellendam beatitudinem, quee vel in identitate, vel in conjunctione ad divinam naturam con- sisteret, atque omnem operationem prae- cederet. Et ne de singularitate, aut novi- tate gloriemur, rem reperiet Auctor ille non solum attactam, sed in terminis pro- positam, atque luculenter decisam a Theo- logorum Principe D. Thoma, quaest. 29 D.Thoni de Verit. art. 1 in corp. ubi hsec habet : Dicendum , quod necesse est po?\ere in Christo gratiam creatam. Cujus ratio ne- cessitatis hinc sumi potest, qaod animse ad Deum duplex esse potest co?ijunctio. U?ia secundum esse in u?ia perso?\a, quse si?i- gulariter est a?\imse Christi. Alia secundum operationem, quse est communis omnibus cognoscentibus, et amantibus Deum. Prima quidem conju?\ctio si?ie secunda ad beati- tudi?\em non sufficit : quia nec ipse Deus bcatus esset, si se non cognosceret, et ama- ret. No?i enim i?i se ipso detectaretur , quod u d DISI\ XII, DUB. IV. ad beatitudinrm requiritur. Ad hoc ergo, quod anima Ghristi sit beala prseter unioncm ipsius ad Verbum in persona, requiritur unio per operationem ut scilicct videat Dcum per essentiani) et videndo fruatur. Hoc au- tem excedit polentiam naturalem cujuslibet creaturx : soli autem Deo secundum na- luram suam convenicns est. Oportet igilur supra naturam animx Ghristi aliquid sibi addi , per quod ordinetur ad prxdiclam beatitudinem , et hoc dicimus gratiam. Unde necesse est in anima Christi gratiam crea- tam poncre. Hoec D. Thomas, in quibus statuit assertiones contradiciorie opposi- tas illius Auctoris doctrinae. In qua sua- dcnda non immorabimur : quia eidem operi incubuimus loco citat. dub. 1 et 2, 1ati0, ad quae lectorem remittimus. Suadetur tamen breviter, tum quia possessio summi boni, aut naturoe divinae per unionem hypostaticam, sive per conjunctionem in eodem increato supposito potest convenire rebus irrationabilibus , quinimo et inani- matis, ut patet in sacro Ghristi cadavcre, et ostendimus disp. 9, dub. 3 et disp. 3, dub. 3, § l; constat autem creaturas ir- rationales, et inanimitas non esse capa- ces beatitudinis formalis : ergo conjunctio cum summo bono per unionem hyposta- ticam non sufficit ad formalem beatitudi- nem. Tum etiam quia de ratione beatitu- dinis formalis est, quod beatus possideat summum bonum, non vero quod sum- mum bonum possideat beatum : sed si bene attendamus ad extrema unionis hy- postaticae , non humanitas possidet Ver- bum; sed potius e converso Verbum pos- sidet humanitatem, sicutetillam terminat, et sustentat : ergo preedicta unio minime sufficit, ut humanitas beatificetur forma- liter. Tum denique quia beatitudo forma- lis est id quo creatura intellectiva con- jungitursuo ultimo fini modo sibiproprio: sed haec Deus in unione hypostatica com- paratur per modum ultimi finis; nec creatura illum attingit modo sibi proprio, qui in intellectione, et amore consistit : ergo creatura intellectiva per solam unio- nem hypostaticam ad Deum non constitui- tur formaliter beata. Et quod de creatura dicimus , idem proportionabiliter intelli- gendum est de Deo ut sibi per identitatem unito antecedenter ad omnem operatio- nem : quia sic acceptus nec se attingit modo proprio ut bonum, nec se forma- litcr possidet. Et hinc satis constat ad oppositum fundaiLentum : quia non qu;e- Salmanl. Gurs. iheolog. tom. XIV. libet unio ad summum bonum est for- malifi ejus possessio in rationc ultimi ii- nis , quetlis ad formalem beatitudinom substantioe intellectivce desideratur. 69. Nec refcrt, si cum prcedicto Juniore Tre« opponas primo : facta comparationc inter obJ('rtl°- hominemhypostatice Deum, nonvidentem, nec amantem Deum ; et hominem purum, qui Deum videat, et amet ; profecto ille diceretur nobiliori modo habere deitatem, et possidere summum bonum, quam iste : sed in isto salvatur formalis beatitudo ob summi boni possessionem : ergo et in illo. Secundo Deus beatificat objective crcatu- ram, quia illi objective unitur : ergo bea- tificabit ipsam formaliter, si ei formaliter uniatur : sedperunionem hypostaticamuni- tur formaliter creaturae ; siquidem illam intrinsece terminat : unde etiam habet, quod eam formaliter sanctificet ut in hac disp. ostendimus : ergo ipsam beatificat formaliter. Terlio : beatitudo formaiis est, quse opponitur omni miseriae, et excludit omne malum tam physicum, quam morale, atque exigit ex consequenti omne bonum : hujusmodi autem est divinitas substantia- tialiter unita ; siquidem est summum bo- num omni malo repugnans, et exigens saltem moraliter reliquas omnes perfectio- nes sibi adjungi; ergo divinitas substantia- liter alicui unita ipsum constituit formali- ter beatum. Haec inquam, nihil obsunt. Ad primum Diiuitur enim respondetur, quod licet facta illa com- P"1113, paratione, homo Deus non videns Deum es- set simpliciter melior, quam homo purus Deum videns, tamen non esset beatior : quia beatus absolute non esset ; cum Deum in ratione ultimi finis non possideret, sed magis possideretur ab illo, ut supra diceba- mus. Beatitudo enirn formalis non consis- tit in excessu perfectionis, sed in modo il- lam habendi. Quod liquetexemplis, nam si comparemus gratiam habitualem cum vi- sione beatifica, illa est simpliciter melior, et perfectior, quam haec; ut ostendimus tr. 14, disp. 4, dub. 7, quo non obstante, beatitudo formalis non consistit in gratia habituali, sed in clara Dei visione, ut do- cent communiter Theologi. Et sacrum Ghristi cadaver fuit quid melius, et per- fectius, quam homo purus Deum videns : quippe quod erat hypostatice Deus : et ni- hilominus sacrum Ghristi cadaver non fuit formaliter beatum, bene autem homo vi- dons Doum. Quae satis infringunt intentio- nem Ripaldae et declarant, quod pro cons- 25 386 DE INGAKNATIONL. tituenda formali beatitudine non ita debel attendi perfectio aut dignitas absoluta, quam modus habendi perfectionem. Ad Becuoda. secundum negatur consequentia : nam Deus objective unitus possidetur formaliter a bcato : sed unitus ibrmaliter hyposlatice, non possidetur, scd magis possidet. Con- fundit autcm argueris l>catitudinem for- malcm cum unionc formali ; quee toto ccelo diffcrunt, ut liquet in sacro Ghristi cadavere, quod deitati mansit formaliter unitum, ct tamen nec habuit, nec hahere Tertia. potuit formalem beatitudinem. Ad tertium dicendum est beatitudinem formalem eas omnes conditiones habere, sed in eis solis non consistere ada^quate : quia petit, et primario importat , quod sit possessio summi boni in ratione ultimi finis crea- turie intellectivae ; quod, ut supra ostendi- mus, non convenit divinitati unituc hy- postatice; non enim ex vi illius humanitas possidet Deum, sed possidetur ab illo : si- cut quaelibet natura possidetur a supposito, in quo est. — Ex quibus omnibus liquet quod licet natura divina sanctificet forma- liter humanitatem Ghristi ; illam tamen non beatificat formaliter, sed prsecise radi- caliter moraliter : quatenus tali humanitati ratione illitrs forma3 sanctificantis debentur ex decentia omnia supernaturalia dona, et ipsa formalis beatitudo, ut suis locis osten- demus. V. Refertur sententia noslras assertioni contraria. Diversi 70. Opinionem nobis oppositarn, asse- ^raoll?1 rentem, quod natura divina per ^Verbi apud personalitatem applicata non fuerit ratio P??osf" formalis sanctificandi substantialiter hu- manitatem docent nonnulli ex Auctoribus relatis dub. praccedent. num. 41, qui pra3~ dictam rationem attribuunt Yerbi persona- litati. Licet enim eorum aliqui sic illam opinionem amplectantur, ut simul etiam munus prcedictai rationis deferant naturae divina3, ut videre est in Nazario, Joan. Prudentio, N. Laurentio, et Lugone; alii tamen, et quidem magis consequenter, ne- gant nostram assertionem : quia non re- cognoscunt nisi unicam rationem formalem sanctificandi substantialiter humanitatem Christi : unde supposito, quod fuerit per- sonalitas Verbi, negant fuisse naturam di- vinam. Idque magis arridet Joanni a S. Thom. Lorcs, el aliis. Quae4 opinio potesl suaderi omnibus argumentis, quibus pro- bari solet rationem formalem sanctificandi lmmanitatcm Ghristi esse Verbi personali- tatem : sed eis occurrimus dub. praeed. g 2. Potest etiam suaderi aliis argumentis, qu;e probant sanctiiicationern humanitatis a natura divina non esse physicam, sed moralem. Yerum ista non oppugnat di- recte nostram assertionem, quffl praecise assignat rationemformalem pnestandi prffl- dictum effectum, abstrahendo a modis il- lum communicandi. Et quatenus illam indirecte oppugnare queant, dissoluta re- linquuntur § 3. Unde non multa super- sunt, quibus occurramus : suntque ma- jori ex parte communia, ut qua3 non ita impugnant rationem formalem a nobis as- signatam, sed magis sanctificationem subs- tantialem ab omnibus assertam, quam hic ex dictis in 1 dub. supponimus. Sed ta- men aliqua possunt opponi. Arguitur ergo primo auctoritate simul, l argu- et ratione : nam D. Thom. in 3 dist. 13, ^eSi}am qua3st. 1, art. 1, m corp. probat neces- sarium esse ponere gratiam habitualem in anima Christi, quiat inquit, cum sit per- fectissima in esse spirituali ; oportet quod sit aliquid illam perficiens formaliter in essc illo. Deitas autem non est formaliter, sed effective perficiens ipsam. Unde oporlet aliam formam creatam in ipsa ponere, qua for- maliter perficialur : et hxc eslgratia. Siau- tem natura divina fuisset forma sanctificans substantialiter humanitatem, ipsam cons- tituisset formaliter in esse spirituali; quod expresse negat D. Thom. nec foret neces- saria gratia habitualis ad praBdictum efTec- tum; quod S. Doctor palam affirmat. Ergo ex ejus sententia natura divina non fuit principium quo, nec ratio formalis sancti- ficandi substantialiter animam. Idque ma- gis liquet ex eo, quod asserit : Deitas non est formaliler, sed effective perficiens ipsam : nam excludit omnem influxum deitatis in sanctificationem, ac perfectionem anima; Ghristi, qui effectivus non sit : influxus autem rationis formalis, quatenus talis, effectivus non cst, sed formalis, ut ex ip- sis terminis liquet : sensit ergo S. Doctor naturam divinam non fuisse rationem for- malem sanctificandi animam Ghristi. Si- milia tradit in eodem scripto, et distinct. ad Annibald. quajst. unica, art. 1. Et confirmatur : quia in primo loco in resp. ad 2, ha?c habet : Dicendum, quod (jratiic csl faccre Deo similem : nec oporlet, quod Coiifii' rastio DISP. XII, DUB. IV. 387 quod de dissimili faciat similem, sed de non simili similem. Et liac rationo salvat, quod gratia habitualis potuerit esse in Christo, et ipsum constituere de non simili simi- lem; licet dissimilcm non supposuerit. Unde in praedicto (liscursu apertc Supponit, quod Ghristus ut homo pro priori ad gra- tiam non fuerit Dco similis, licet non dis- similis contrarie fuerit. Si autem Ghristus ut homo sanctiiicatus substantialiter fuis- set per naturam divinam sicut per for- mam, et antecedenter ad gratiam habitua- lem ; non posset non per illam Deo similis constitui; siquidem similitudo Dei est de conceptu sanctitatis. Ergo D. Th. in ea fuit sententia, quod cleitas non fuerit ratio formalis sanctiiicandi substantialiter huma- nitatem. Respondetur hoc argumentum ex prse- dictis testimoniis (adjuncta etiam ratione), compositum nimis excessive probare : nam ut considerans facile recognosceret, con- vincit (si efficax est) quod humanitas Ghristi per nullum prsedicatum divinum vel abso- lutum. et commune, vel relativum, et per- sonale sanctificata fuerit tanquam per ra- tionem formalem : quinimo convincit, quod nec persona Verbi fuerit principium quod sanctificans formaliter substantialiter hu- manitatem. Hsec autem sunt contra com- munem sententiam Theologorum, qui licet istam sanctificationem substantialem di- versimode explicent; conveniunt tamen in eo, quod Yerbum fuerit sanctificans quod, et aliqua ratio divina fuerit sanctificans quo, sive ratio formalis communicandi talem effectum, ut satis constat ex dubiis prce- ced. Unde allata D. Thom. testimonia ab omnibus explicari debent, et accommodari communi sententiae, quam tenet etiam ipse S. Doctor, ut ostendimus dub. 1, num. 6. Facilior igitur, et ejus doctrina) inhaeren- tior interpretatio est , quod dupliciter po- test aliqua forma sanctificare : primo per modum formre informantis, atque ideo sub conceptu naturae, et radicis physicai : se- cundo per modum formae pure terminantis, et sub conceptu radicis tantum moralis. Licct autem natura divina intrinsece for- maliter et physice sanctiiicaverit humani- tatem Ghristi : hunc tamen effectum non procstitit per modum formse informantis et natura) atque radicis physicae ; sed solum per modum forma3 terminantis, et radicis moralis, ut satis liquet ex hactenus dictis, et praecipue toto § 3. In illo itaque sensu, in quo natura divina non sanctificavit hu- manitatem, videlicetper modum formae in- formantis, ct radicis physicae, astruit D. Thom. necessitatcm gratiaj habitualis ad pra;standum praedictos effectus, non quidcm absolutc, scd tali modo, videlicet pcr mo- dum formae informantis, sive inhaerentiae, quae physice radicet virtutes, et operationcs. Et hoc eodem modo necessaria est, ut Ghristi humanitatem constituat in esse di- vino, etassimiletDeo, ut S. Doctor afiirmat locis relatis : quia licet humanitas habeat absolute praedictos eflectus a natura divina sanctificante, antecedenter ad gratiam ha- bitualem, nihilominus illos non habet a tali natura ut a forma informante : unde ad praedictos effectus informative partici- pandos necessaria est gratia habitualis, qua3 sanctificat informando, et inhaerendo. Quam doctrinam satis aperte tradit D. T. Firmatur q. 29 de Verit. art. 1, ubi proponit hoc ™f0p™* argumentum : Habenti pleniludinem omnis eodem boni nihil superaddi est necesse : sed anima D,T,10m- Chrisli omnis boni plenitudinem habuit ex hoc ipso, quod Verbum fuit sibi unilum, in quo est thesaurus omnis boni : ergo non fuit necessarium, quod superadderelur bonitas gratise. Ad quod respondet : Ad decimum dicendum, quod animse Christi unita erat plenitudo omnis boni ex ipsa personali Verbi unione, non tamen formaliler, sed persona- liier : et ideo indigebat informari per gra- tiam. Ubi non constituit gratiam, quia absolute fuerit necessaria ad perficiendum humanitatem, vel ad praestandum ilii ab- solute omne bonum, in quo substantialis sanctificatio consistit : sed ut illam per- ficeret informando, sive per modum formaB inhaerentis. In hoc itaque sensu loquitur in testimoniis , quee nobis objiciuntur. Unde cum aflirmat deitatem non perfi- cere formaliter, sed effective; ly formali- ter idem valet ac informando, et ly effective solum opponitur informationi, non autem terminationi intrinseca), et formali, quae ad sanctificandum substantialiter sufucit. Re- colantur, quae supra diximus num. 7. 71. Arguitur secundo : quia si natura 2 .'n-j,u- divina fuisset forma sanctificans humani- meillum< tatem; hujus sanctificatio attribueretur ut quod omnibus personis divinis, nec esset specialiter a Filio ei unito : consequens est absurdum, ct contra ea, quoe diximus dub. 1; ergo forma sanctificans humanitatem non fuit natura divina, sed sola personali- tas Filii. Sequela ostenditur : nam quod convenit personae Filii ratione naturaa, aut alterius pra?dicati absoluti, convcnit omni- 388 DE INGAHNATIONE. J)us divinis pcrsonis; Biquidem convoniunt in tali pracdieato (qua ratione supra disp. 5, dub. 1, probavimus actionem assumpti- vam non fuissc influxum speciaiem Vcrbi, sed opcrationemtoti Trinitati communem) : sed natura divina est pnedicatum absolu- tum omnibus personis commune : ergo si talis natura fuit forma sanctificans huma- nitatem; sequitur, quod sanctilicarc ut quod humanitatem attribuatur non specialiter Fi- lio, sed omnibus personis divinis. Diluitur. Respondetur negando sequelam. Ad cu- jus probationem dicendum est, quod licet illud, quod convenit naturae, aut alteri praedicato absoluto absolute sumptis, debeat esse commune omnibus personis ; secus quod convenit naturae, aut praedicato ab- soluto, non absolute sumptis, sed ut de- terminatis, aut applicatis per personali- tatem alicujus specialispersonae. Quod satis liquet tum in generatione ad intra, cujus principium formale est sola natura, quae de se est praedicatum commune : et tamen talis generatio soli Patri attribuitur tan- quam principium quod : quia non influit natura in praedictam generationem nisi ut determinatam per relationem paterni- tatis, quae soli Patri convenit. Tum in existentia Ghristi, quae est ipsa natura divina de se communis : et nihilominus solus Filius constituit ut quod humani- tatem existentem : quia talis exislentia de facto non est applicata humanitati nisi dependenter a personalitate Filii, quae fuit ratio immediate omnino humanitati com- municata, et illam terminans, ut diximus disputat. 8; dub. 3, et specialiter numer. 102, ubi simile argumentum diluimus. Sic igitur licet forma sanctificans substantiali- ter humanitatem fuerit natura divina, quae est praedicatum absolutum, et de se com- mune; quia tamen ad sanctificandum de facto concurrit ut determinata, et appli- cata per Yerbi personalitatem; non sequi- tur omnes divinas personas in ea natura convenientes sanctificasse ut quod per mo- dum termini intrinseci humanitatem ; sed quod sola Filii persona hunc effectum prae- dicto modo communicaverit. Goncurrunt tamen omnes personae in genere causee ef- ficientis ad talem effectum, quatenus omnes produxerunt modum unionis hypostaticae ad Filii personam, et ad naturam ilio me- diante applicatam. 3argu- 72. Arguitur tertio : quia natura divina non alio modo potuit sanctificare huma- nitatem, quam illo, quo ei fuit unita : sed naturadiviua non estunita humanitati pcr se, et ratione sui ; sed solurh ratione perso- nalitatis divinae, quue, ut iminediatc dixi- mus, fuit terminus primarius, ct omnino proximus unionis hypostaticac : ergo na- tura divina non potuit sanctilicare per se, et ratione sui humanitatem : ergo non po- tuit esse principium quo, aut ratio forma- lis praestandi talem effcctum. Gaetera cons- tant, et hacc ultimaconsequentia probatur : quia causa formalis nequit aliter causarc suum formalem effectum, quam per se, ct ratione sui ; siquidem non aliter causat, quam se dando, et communicando subjecto. Gonfirmatur : quia de ratione formae Contir- sanctificantis est, quod uniatur sub con- mau°' ceptu naturae, et radicis physicae; sednatura divina non potuit ita uniri : ergo non sanc- tificavit humanitatem per modum formae. Probatur minor : quia unio sub conceptu naturae, et radicis est unio per modum formae informantis : repugnat autcm, quod natura divina informet; cum sit ens com- pletum, et actus purissimus. Ad argumentum respondetur, vel ne- Soivimr gando majorem, vel ea, et minori concessis mg'a^^ negando consequentiam. Tum quia licet unio sit ratio formalis uniendi, non est tamen ratio formalis sanctiiicandi : unde natura divina, quamvis non fuerit imme- diate unita, potuit unione supposita, im- mediate sanctificare. Tum etiam quia licet natura divina non fuerit absolute, sive in omni genere immediate unita ; fuit tamen immediate unita in ratione formae sanctiii- cantis ; quia non mediavit alia forma sanc- tificans : personalitas enim, licet absolute immediatius unita, non sanctificavit ut quo, et per modum rationis formalis, ut ostendimus dub. praecedenti. Tum denique quia stat bene, quod aliquid in sui commu- nicatione praesupponat aliquod medium, et quod nihilominus, eo supposito, com- municet immediate suum effectum forma- iem, ut supra num. 52, et 57, et 64, exemplis declaravimus, ubi hoc ipsum ar- gumentum praevenimus, et diluimus. — Et con Ad confirmationem patet ex dictis n. 63, firma»f quod licet de ratione formae sanctificantis per modum formae informantis sit uniri sub conceptu naturae, et radicis physicae ; hoc tamen non est de ratione formae, quae non ita sanctificat sed per modum formae terminantis. Quomodo, etnon aliter dicimus divinam naturam fuisse formam, sive ra- tionem formalem sanctificandi substantia- literrmmanitatem. Ethaecdifficultas, si qua^ est, DISP. XII, DUB. IV. 389 cst, rejici debet in Adversarios, qui doccnt rationem formalcm sanctificandi humani- tatem fuisse personalitatem divinam : huic cnim non minus, quam naturae repugnat uniri sub conceptu naturae, et radicis phy- sicse, ut de se liquct. 4argu- 73. Arguitur quarto : quia si humani- 1(?nt,jm' tas Ghristi cx unionc ad Verbum consti- tueretur sancta por divinam naturam sicut pcr rationcm formalcm ; pariter ex unionc ad Verbum constituta fuisset aeterna, et omnipotcns per aeternitatem, ct omnipo- tcntiam divinam sicut per rationes for- males : conscquens est absurdum : crgo natura divina non fuit ratio formalis constitucndi humanitatem sanctam. Se- quela ostcnditur : tum quia sicut persona- litas Verbi, quae fuit terminus immediate communicatus humanitati, identificatur di- vinitati, sic etiam identificatur aeternitati, omnipotentiae, et reliquis attributis : tum quia sicut natura divina includitur per modum transcendentis in personalitate Verbi, sic etiam in eadem includuntur omnes aliae divinae perfectiones. Sed non cx alia radice probari potest, quod ex unione ad Verbum humanitas fuerit cons- tituta sancta per naturam divinam tanquam per formam, nisi ex eo, quod praedicta na- tura identificatur personalitati, et in illa per modum transcendentis includitur. Gum ergo in attributis militet eadem ratio ; se- quitur quod humanitas ab ipsis habuerit proprios eorum effectus formales : atque ideo quod fuerit aeterna, omnipotens, et alia hujusmodi. 2.'pon- Respondetur hoc argumentum imperti- nens esse respectu praesentis difficultatis, et se destruere. Nam modo supponimus ex dictis dub. 1, quod aliquod praedicatum increatum sanctificaverit substantialiter humanitatem, ubi Verbo conjuncta est. Quodcumque autem praedicatum assigne- tur, idem argumentum fieri valet : nam si tale praedicatum deificat, et sanctam cons- tituit ad extra ; cur non etiam omnipoten- tia constituet omnipotentem , aeternitas seternam, et sic de aliis? Ubi liquet hoc argumento non impugnari specialiter sanc- titatem per naturam divinam tanquam per formam : qui fuit praesentis difficultatis scopus. Deindc prsedictum argumentum nequit Adversariis favere, qui affirmant personam Verbi ratione sui, et ex propriis fuisse principium quo, et rationem forma- lem sanctificandi humanitatem : quia ut argumentum probat, si personalitas potuit SIO. id praestare, pariter a^tcrnitas potcrit cons- tituere tnternum, ct immensitas immen- sum : quod falsum est, et contra commu- ncm Theologorum sentontiam. Difficultas ergo objecta generalis est, et quuj locum non habet in his posterioribus dubiis; sed directe impugnat communem scntentiam in primo stabilitam, quse tanqnam suppo- sitio, in quaconvonimus, pracmittitur sub- sequontibus. Unde illam ibidem diluimus num. 19 et20. * Modo juxta ibidem dicta breviter res- pondetur negando sequolam in ea gonera- litato, quam intcndit argumentum : quia ad praestandum aliquem elfectum formalcm non sufficit aptitudo formae, quantum de se est, sed insuper requiritur capacitas in subjecto. Unde licet aliqua attributa divina possent, quantum de se est, illos eflectus praestare creaturae; absolute tamen repu- gnat, quod illos praestent : quia ex parte creaturae datur incapacitas ad eos recipien- dos. Designare autem in speciali, an sint isti, aut illi effectus, non pertinet ad prae- sentem considerationem ; sed ad suos spe- ciales tractatus. Satis sit modo audire ab Angelico Praeceptore infra qu. 16, art. 5 .j.Thora ad 3 : Dicendum, quod ea, qu% sunt divime naturse, dicuntur de humana natura, non secundumquod essentialitercompetunt divinse naturse : sed secundum quod participative derivantur ad humanam naturam. Unde ea, quse participari non possunt a natura hu- mana, sicut esse increatam, aut omnipoten- tem, nullo modo de humana nalura dicun- tur. Esse autem sanctam substantialiter per divinam naturam, non quidem identi- ficatam, sed finito modo unitam, praedica- tum est non repugnans creaturae nec expli- cans modum proprium , quo sanctitas convenit Deo, ut satis constat ex dictis dub. 1. Alii vero effectus, quos argumen- tum repraesentat, important modum pro- prium Dei, et repugnant creaturae, ut ip- summet argumentum supponit. Unde ex eo, quod sanctitas increata (sive sit na- tura, sive relatio, sive attributum, quod nihil in praesentiarum refert), possint hu- manitatem sanctam constituere ; minime sequitur, quod generaliter aliae perfectiones possint suos formales effectus communi- care creaturae. Probatio autem sequelae ni- hil evincit : quia non fundamus sanctitatem substantialem humanitatis pernaturam di- vinam in eo praecise, quod talis natura identificetur personalitati Verbi, aut per eam transcendat; quamvis hoc necessa- 390 DE INCARNATIONi; Alia dillicul- t;is ri- riuiu siL : scd in 60 i-liam, quod liuniiini- tas habcl capacitatem ad sanctitatem hu- jusmodi; cum tamcn incapax sit, ut fiat onmipotens, aut immensa, aut similia, qmc expresse, neccssarioque afferunt mo- dum physicae infinitatis. Rccolantur dicta loco citato : quibus alia addemus infra qmcst. 16. — Solent aliqui disputare, an ad hujusmodi substantialem sanctilicatio- missive. nem concurrerit aliqua dispositio physica, vel moralis. Sed ad hoc satis constat ex dictis disp. G, dub. 1, ubi hanc difliculta- tem versavimus agentes de dispositione ad nnionem hypostaticam; Videantur etiam quce dicemus disputat. seq. dub. 3. DISPUTATIO XIII. De gralia Chrisii accidenlali, sive habituali. Ordo doctri- n«. AngelicusDoctor in ultimo hujus quses- tionis articulo, explicans ordinem gratice habitualis, sive accidentalis ad gratiam substantialem unionis, inquit : Gratia causatur in homine ex prseseniia divinitatis, sicut lumen in aere ex prsesentia solis : unde dicitur Ezech. 43 : Gloria Dei ingrediebatur per viam 07He)italem, et terra sple?idebai a majesiate ejus. Prsesentia autem Dei in Christo intelligitur secundum unionem hu- manse naturse ad divinam personam : unde gratia habiiualis in Christo intelligitur ui consequens hanc unionem, sicut splendor so- lcm. Ex quibus facile apparet ordo hujus disputationis ad praecedentem : nam si prsedictse gratise ita comparantur, conse- quens est quod earum considerationes eundem ordinem servent; atque ideo quod prsecedenti disputationi prsesens immediate annectatur. In qua pressius , quam alii, et quam in aliis, procedemus ; eo quod plura, quee hic versari possent, et ab aliis discutiuntur, decisa ex professo reliquimus tractat. 14, fere per totum, et praecipue disputat. 4 quse est de quidditate, et per- Suppo; fectione gratise habitualis. Ex quibus in pra- prfiesenti supponendum est, quod praedictre senti. gratiae nomine significamus qualitatem quandam supernaturalem animse imme- diate impressam (ibi dub. 1), qua3 ex na- tura sua constituit hominem Deo gratum (dub. 2) et est participatio formalis divinas naturoe sub conceptu naturae (dub. 3 et 4,) distinguitur realiter ab omnibus virtuti- bas, et facultatibus immediate operativis (dub. 5), eas tamen physice radicat ut Bui proprietates dub. 6), el antecellit om- nes formas creatas in perfectione (dub. 7), ac tandem in omnibus Bobjectis scrvat uni- tatem Bpecificam (dub. 8) quin possibiliB sit alia forma accidentaliter sanctiGcans specie perfectior. Jlaec omnia, circa (ju;e alii solent in praesenti immorari, snppo- nenda Bunt ex locis relatis, ot Cliristo I)o- mino applicanda, prout oportuerit. Quo- circa difficultates respicientcs specialitor Ghristum non revocandas sunt ad discus- sionem pra-dictorum principiorum , qu;e vera supponuntur, sed magis, eis supposi- tis, ad congruam eorum applicationem. His proemissis, ut a facilioribus incipiamus, sit DUBIUM I. Utrum Christus Dominus habuerit graliam habitualem, et qualem, et quando. Qucestio an sit solet (prsesertim suppo- sita quidditativa rei notitia) alias pra3ce- dere : et ideo ab illa exordimur. Gui alias in titulo insinuatas adjungimus : quia con- nexae sunt, et diffusam non exposcunt dis- cussionem. Ad singulas tamen seorsim ma- joris claritatis gratia, respondendum est. § i. Decisio prioris difflcultatis auctorilate firmatur, et raiionibus D. Thomx. i. Dicendum est primo Ghristum Domi- num habuisse gratiam habitualem. Hsec conclusio est omnino certa (gradus certi- tudinis infra n. 8 assignabitur), et com- munis inter Theologos cum D. Thom. in praes. art. 1 et in 3, dist. 13, quaest. 1, art. 1 et ad Annibald. quaast. unica, art. 1 et quaest. 29 de Veritat. art. 1, et super cap. 3, Joan. lect. 6, et alibi frequen- ter. Yideantur ex Theologis Medina in proes. art. 1. Alvarez in exposit. art. et disp. seq. Suarez disp. 18, sect. 1. Vaz- quez disp. 41, a cap. 1. Godoi disp. 22. Gabrera art. 1, disp. 1, et alii communiter in proesenti, cum Scholasticis in 3, dist. 13. Probatur primo auctoritate SS. Patrum, qui in hoc sensu explicant, et accipiunt plura Scripturoe testimonia. Cujusmodi est illud Isaiae, 61 : Spiriius Domini super me, eo quod unxerit Dominus me : quai de se dicta exponit ipse Ghristus Lucae, 4. Nam planus praedicti loci sensus juxta commu- nem Patrum, et aliorum Doctorum inter- pretationem 1 COll- clusio. D. Thom. Modinn Alvarez. Snarez. Vnz jiKz. Godoi. Cabrera Funda- mentuin ab aiirt.j- ritate. ISiiacCfc Ltica} 4. DJSP. XIII, DUB. I 391 |). Au 3. Am- bros. I). Cy- rillus. Joan.2. Ac- tor. 10. D. Ber- nard. Tertul- lian. protationcm est Spiritum sanctum habi- tasse in Ghristo sicut in aliis justis per donum gratito. habitualis; quia por unio- nem hypostaticam unctus fuerit gratia substantiali divinitatis juxta dicta disp. prajcedenti. Unde D. August. lib. 15 de Trinit. cap. 26, agcns de communicatione Spiritus sancti per gratiam habitualem omnibus justis communem, ait : Dominus ipse Jesus non solum Spirilum sanctum dedit ut Deus, sed etiam accepit ut homo : et prop- terea diclus est plenus gralia, quia unxxt eum Deus Spiritu sanclo, non utique oleo vi- sibili, sed dono gratise, quod visibili significa- tur unguento, quo baptizatos ungit Ecctesia. Et in eodem sensu D. Ambros. lib. \ de Spiritu sancto cap. 8, exponit illum Ps. 132 : Sicutunguentumin capite, etc, di- cens hoc unguentum esse gratiam Ghristo, atque nobis communem. fit cap. 11 ob- servat Ghristum esse de Spiritu sancto na- tum, et renatum, subditque : Quem natum de Spirilu sanclo confitemini, quia negare non potestis, renasci negatis ? Magna insi- pientia est, ut quod singulare est hominum, conftteamini ; quod commune est hominum, denegetis. Ubi plane loquitur de regenera- tione per gratiam habitualem, quoe est aliis communis. Eadem estsententia S. P. N. Cyrilli Alexandrini in epist. ad solita- rios, relata in tom. 1. Concil. Ephes. cap. 1 ; nam observat quod nomen Christi potesfc justis tribui, quia justi sunt oleo Spiritus sancti, juxta illud 1, Joan. 2 : El vos unctionem habetis a sancto. Et rursus hanc unctionem fuisse in Ghristo, secun- dum illud Act. 10 : Unxit illum Deus Spi- ritu sancto, et virtute. Sed tamen addit S. Doctor, quod prseter hanc unctionem ha- buit Ghristus specialiter esse vere Deum. Si quis, concludit, propter hanc solam unc- iionem dicat appellari Chrislum Deum, et adorari, cadem raiione dicturum esse non esse Deos, ei adorandos seque ac Christum. Ubi licet intendat alliorem sanctitatem, et unctionem (de qua diximus prasced. disp.) tamen aperte supponit fuisse in Christo illam, quse est puris hominibus communis, iitque per gratiam habitualem. Praeterea utramque sanctificationem in Ghristo ma- nifeste docet D. Bernard, tom. 4, supcr Missus est explicans verba illa : Quod ex te nascetur sanctum, ubi ait : Singulariter sanclum fuit, quidquid Virgo concepit, et per Spiritus sanctifcationem, et per Verbi assumptionem. Idem etiam docent Tertul- lianus hb. contra Judseos cap. 9 et lib. 3, selm. Rupe- rius. Prima ratio D.Thora. contra Marcion, cap. 17. D. Athanasius D. Atha- in lib. de Tncarnat. D. Ircna^us lib. 3, D";\s\ cap. 10. D. Chrysostom. hom. de sancto, naeng. et venerando Spiritu , post medium D. D- ^ry- Ilieronym. in id Abac. 3 ; Egressus cs in sa- d. iiie- lutemiiopulitui, D. Gregor. lib. 29. Moral. Dronrym; cap. 30. D. Anselmus in cap. 1 ad Hc- b.An-' bneos, Piupertus lib. 1 de operibus Spiritus sancti cap. 10, et alii Patres communiter. 2. Deinde probatur assertio tribus ra- tionibus D. Thom. in hoc art. 1, satis ef- ficacibus. Prima est hujusmodi : quanto aliquod rcceptivum est magis conjunctum causa) influenti, tanto magis participat il- lius influxum : sod anima Ghristi est ma- gis conjuncta divinitati (quae estr causa gratiae juxta illud Ps. 83 : Gratiam, et glo- Ps. 83. riam dabit Dominus), quam omnis alia creatura : ergo conveniens maxime fuit, quod anima Ghristi participaverit divinam gratiam, quam divinitas derivat. Gonse- quentia recte infertur ex prcemissis. Minor constat ex dictis disp. 4, dub. 2, ubi cum S. Doctore ostendimus unionem hyposta- ticam esse maximam unionum, et conjunc- tionum, quae ad Deum possunt haberi. Major denique, suppositis aliis conditioni- bus, est per se nota : nam cum ad reci- piendum influxum agentis requiratur illius applicatio, et conjunctio, eo cseteris pari- bus est major influxus, quo applicatio, sive conjunctio major existit. Quod potest in- ductive facile ostendi. Evincit autem dis- cursus D. Thom. non solum, quod Chris- tus habuerit gratiam habitualem absolute, sed quod illam participaverit in gradu excellentissimo, ut considerans recognos- cet, et expendemus infra disp. 15, dub. unic. § 1. 3. Sed oppones majorem assumptam a D. Tho. solum verificari in causis natura- libus, sive ex necessitate naturali agenti- bus : istse enim quanto proximiores, tanto vehementiores sunt in agendo, ut patet in igne et aliis. Sed non verificatur in causis libere influentibus : quia, istse posita qua- libet applicatione, aut dispositione pos- sunt influere, et non influere, ut ex difii- nitione causa) liberae satis liquet. Deus autem non produxit necessario, sed libere gratiam habitualem inanimaGhristi. Unde ex majori conjunctione hujus ad Deum non magis sequitur infusio gratia3 in pradicta anima, quam negatio infusionis. Praeser- tim cum gratia habitualis non fuerit vera proprietas unionis hypostaticre, nec ab ea fluxerit per physicam emanationem; sed 392 DE 1NGAUNATI0NG. lerminaverit actionom diversam, ut sta- tuemus infra dub. 2. Diiuitur. Rospondctur cum Gajet. in lioc art. 1, rationem D. Thomse non procedcrc secun- dum necessitatem logicam, ita quod oppo- situm repugnet sod sccundum ordinem re- bus magis consonum, et providentiam Doi oisdem consulentem : juxta qu«re omnino congruit, quod anima personaliter Deo conjuncta non careat ea gratiae perfectione, quam habent aliae animao Deo minus con- junctae. Et sic accipiendi sunt termini nec esse, aut similes, quibus utitur S. Doctor, ut ipse satis se declarat in hac eadem ra- tionc, quam ita concludit : Et ideo maxime fuit conveniens, ut anima illa reciperet in- fluxum divinx gratix. Unde ad objectionem dicendum est majorem illam D. Thom. tenere in causis tam necessariis, quam li- beris; sed aliter, et aliter juxta uniuscu- jusque naturam. Sicutenimex majori con- junctione ad causam necessariam bene infertur major communicatio necessaria : sic etiam ex majori conjunctione acl cau- sam liberam, recte proportionabiliter col- ligitur major communicatio libera. Qui discursus simillimus est alteri, quo D. Thom. utitur supra quaest. 1, art 1, ut probet conveniens fuisse Deum incarnari : quia ejus natura est ipsa bonitas, et bono convenit se communicare, et diffundere. Licet enim Deus ad extra se libere com- municet : tamen inde probatur, quod rna- xima communicatio ad extra per Incarna- tionem, non quidem necessaria, sedlibera, sit Deo conveniens, ut in Gomment. illius art. expendimus, ubi num. 4, eandem fere objectionem, quse modo opponitur, dilui- mus. Per quod argumentum difficultatis facile evertitur : nam licet gratia habitua- lis iiat per distinctam actionem ; inde ta- men non probatur, quod supposita con- junctione per unionem hypostaticam, non magis congruat Deo concurrere ad praedic- tam actionem infundendo gratiam animae Ghristi, quam eam producere in aliis. Quinimo ex hoc ipso magis firmatur ratio D. Thomse : quia non obstante, quod gra- tia habitualis fiat per diversam actionem, est homini Ghristo naturalis propter con- junctionem ad principium intrinsecum, Deum videlieet, qui est causa gratiae, ut fuse ostendimus in Gomment ad art. 12, quaest. 2. Quod vero non sit rigorosa pro- prietas unionis, nil refert : quia naturale latius patet, quam proprium, ut ibidem contra Vazquez ostendimus, et magis ad- huc constabit loco in objectionc citato. 4. Deinde oppones ox digcursu D. Tbom. Alia potius inferri oppositum ejus, quod inten- objec.io. dit : narn ex adeo intimaconjunctionocum Doo magis colligitur negatio conjunctionis cum Deo per gratiam accidciitalem. Id vero ita ostonditur : nam ex intima uniono humanitatis cum Verbo sequitur humani- tatem existere per Vorbi existentiam, et non per existentiam creatam, ut supra sta- tuimus disput. 8, dub. 3; ergo paritor ex intima conjunctione animae Ghristi cum Verbo sequitur, quod anima illa sanctifi- cetur pergratiam substantialem, ut dispu- tat. praeced, explicuimus, et quod non sanctificeturpergratiamaccidentaiem. Pro- batur consequentia tum a paritate, tum ratione : nam ideo humanitas unita Verbo non existit per existentiam creatam, quia existit per existentiam divinam, quae emi- nenter continet omnem perfectionem crea- tae; atque ideo illam ut non necessariam excludit : sed etiam animaunita Verbo sanc- tificatur substantialiter per naturam divi- nam, ut statuimus dub. ult. disp. praeced. quae natura divina eminenter continet, ac praestat, quidquid perfectionis est in gratia habituali : ergo illam ut non necessariam a suo susceptivo debet abjicere, et secum in eodem quasi subjecto non permittere. Respondetur negando assumptum. Et ad Diruitur. probationem, concesso antecedenti nega- mus consequentiam. Ratio autem dispari- tatis est : quoniam existentia est actus directe correspondens supposito, et recipi- tur in eo mediante subsistentia : unde cum in Ghristo non detur nisi unum suppositum, et subsistentia unica, eaque divina, nequit in illo esse nisi unica, et divina existentia, ut loco citato ostendimus toto § 3 et spe- cialiter numer. 86. Sanctitas autem conve- nit supposito ratione naturae, ut satisliquet ex dictis disputat. praeced. quocirca cum in Ghristo sint duae naturae, possunt etiam esse duae sanctitates, et increata non ex- cludit creatam : sicut nec excluditur croata voluntas. Ad probationem autem conse- quentiae, quatenus huic doctrinae opponi potest, dicendum est, quod existentia Verbi uniti humanitati non solum continet emi- nenter perfectionem existentiae creatae ; sed etiam modo proprio existentiae, nempe actuandosuppositum, illudqueterminando : unde non relinquit locum existentiae crea- tae : prsesertim cum haec nequeat uniri nisi complendo subsistentiam, quae in Ghristo est unica. divina, et non actuabilis, ut ex se DISP. XIII, DUB. I. 3(J3 secun- dura moti- vum ) Thom. se liquet. Sed sanctitas increata non unitur anima? Ghristi omni modo, quo sanctitas communicari potest : quia non unitur ei per modum formse informantis, sed pracise per modum formae terminantis, ut diximus disputat. prseced. dub. ult. g 3, nec radicat physice facultates, et opcrationes superna- turales, sed tantum moraliter. Quocirca lo- cum relinquit gratiaBhabituali, qua? sancti- ficetpermodum formai informantis, et radi- cis physicse, utfusius explicuimus disputat. prajced. numer. 4 6. Id vero, quod dicitur de continentia, nihil valet : quia frequenter contingit pra?dicatum aliquod increatum continere eminenter perfectionem creati, et tamen non posse praastare eifectum for- malem ejus, neque pro ipso supplere : eo quod prsedictus effectus exposcit dctermi- nate modum imperfectum informationis Deo repugnantis. Sic enim intellectus, et intellectio Dei continent eminenter lumen gloria), etintellectionem creatam; pro qui- bus tamen supplere non valent nec impe- dire eorum effectus formales. Et eandem rationem sanctitas increata continens eminenter gratiam habitualem non potest prsestare, et prsestando impedire forma- lem ipsius effectum : quia est determi- nate per modum formse informantis, et radicis physicse : quod Deo repugnat, ut dictum est. 5. Secunda D. Thom. ratio sic se ha- bet : ad eliciendum connaturaliter actus supernaturales requiruntur habitus virtu- tum, etdonorum ejusdem ordinis : quippe hujusmodi habitus ad hoc desiderantur, ac deserviunt, ut quis prompte, faciliter, et magis connaturaliter operetur, quod non ita praestant auxilia transeuntia : sed Chris- tus Dominus elicuit perfectissime, atque connaturaliter actus supernaturales v. g. visionis, et amoris Dei : ergo debuit ipsius anima perfici per habitus virtutum, et do- norum ejusdem ordinis : atqui hujusmodi omnes habitus supponunt gratiam habi- tualem, et communem radicem, ut proba- vimus tractat 14, disputat. 4, dub. G; ergo de primo ad ultimum Ghristus debuit ha- bere gratiam habitualem. Quem discursum hic breviter insinuatum magis luculentcr expendit D. Thom. qusest. 29 de verit. ar- ticul. 1, his verbis : Dicendum quod necesse estponere in Chrislo gratiam creatam. Cujus ratio necessitatis hinc sumi potest , quod ani- mx ad Deum duplex potest esse conjunctio. Una secundum esse in una persona : qux simpliciter est animx Christi. Alia per ope- rationem, qux est in omnibus cognoscentibus, el amantibus Deum. Prima quidem conjunc- tio sine secunda ad beatitudinem non suffi- cit iquia nec ipse Dcus beatus esset, si se non cognosceret, et amaret. Non enim in se ipso deleclaretur, quod ad beatitudinem requiri- tur. Ad hoc igitur, quod anima Chrisli sit bcata, prxter unionem ad Verbum in perso- na, requiritur unio per operationem, ut scilicet videat Deumper essentiam, et videndo frualur. Hoc aulem excedit naturalem poten- tiam cujuslibet creaturx : soli autem Deo secundum naturam suam conveniens est. Oportet igitur supra naturam animse Christi aliquid sibi addi, per quod ordinetur ad prxdictam beatitudinem ; et hoc dicimus gratiam. Unde necesse est in anima Christi gratiam creatam ponere. Qui discursus est valde efficax, evincitque necessitatem absolutam gratiee habitualis ad aliquas operationes, ut infra dub. 4, § 2, magisex- pendemus. Nec refert, si dicas operationes super- Evasio. naturales posse elici mediis auxiliis in ab- sentia habituum : et consequenter ex vi hujus non inferri in Ghristo necessitatem habituum supernaturalium, et subinde, neque gratire hahitualis, quae est eorum radix. Eo vel maxime, quod ipsi habitus queunt a gratia habituali separari, et ita separati concurrere ad proprias operationes, ut liquet in habitibus fidei, et spei, qui destructa habituali gratia regulariter per- severant, et proprios actus eliciunt. Non, inquam, hoc refert : tum quia Pracicii- esto, omnes operationes supernaturales pos- ,ur- sent fieri absolute per auxilia transeuntia, et independenter abhabitibus ; nihilominus nequeunt elici perfecte et omnino connatu- raliter, nisi supponant principium habi- tuale, sive permanens cujus ratione fiant connaturaliter. Ut enim inquit D. Thom. D.Thom. in 3, dist. 13, qusest. 1, articul, 1 : Non potest esse operatio perfecta, nisi progredia- lur a potentia perfecta per habitum. Idque communiter admittunt Theologi, et Philo- sophi, probantes ex hac radice habituum existentiam. Unde postpauca infertS. Doc- tor : Cum alia sit Christi operatio secundum humanitatem,et secundum divinitatem ; opor- tet, quod operatio ejus humana habeal habi- tum perficientem ; alias esset impcrfecta : et ideo in Christo oportet ponere gratiam, et vir- tutes. Nam certum est Ghristum (sic enim decebat) elicuisse operationes supernatura- les non solum absolute, sedetiam perfecte. Tum etiam quia falsum est, quod omnes !>!• INCAHNATIONR. operationea supernaturales elici valeanl absque gratia habituali effective influente : liam, ut ab aliis modo prffiscindamus, actus supernaturalis amoris Dei super omnia no- qniL fiori absque preedicto gratke habitualis concursu, ut ostendimus ox professo tract. 15, tlisp. 2, dub. 6, § 4, cum sequentibus, et tract. 19, disp. 4, dub. 3 pcr totum : sed Christus Dominus habuit hujusmodi amo- rem, ut nemo negat : ergo habuit gratiam liabitualem. — Augmentum vero difficul- tatis objectioni insertum nihil probat : pri- mo quialicethabitus fidei, etspei separentur agratia; nihilominusitaseparatinonhabent statum perfectum, necomnino connaturali- teroperantur ; cum non tendant inultimum finem proprii ordinis, qui est Deus finis supernaturalis, et super omnia dilectus : in Ghristo autem debentesse habitus proxime operativi non solum absolute, sed etiam perfecte et conpurrere ad perfectas opera- tiones. Secundo quia etsi habitus fidei et spei (quos Ghristus non habuit, ut infra dicemus), queant absque miraculo a gratia habituali separari ; habitus tamen charita* tis nequit, saltem citra miraculum separari a praedicla gratia : eo quod est vera amici- tia cum Deo, et subinde fundari debet in communicatione divinse naturse, quse per D.Thom. illam gratiam participatur. Videatur D. Thom. infra qusest. 79, art. 1, et in 2, 2, quaest. 24, art. 12, ad 1, et qusest. 45, art. 4, et qucest. 136, art. 3, quilDus locis affir- mat actui charitatis repugnare, quod sit informis , sive non formatus per gratiam habitualem. Ex quibus satis patet dispari- tas tam ad actus, quam ad habitus fidei, et spei, qui informes esse. possunt : quia non important ex sua formali ratione unio- nem amicabilem cum Deo, sed magis dis- tantiam quandam, et elongationem ab ipso, ut fuse expendimus locis supra relatis. 6. Tertia D. Thom. ratio ita procedit : gratia, quse a capite descendit ad membra, prius debet esse in capite : sed a Ghristo, qui est caput Ecclesioe, descendit gratia habitualis ad justos, qui sunt ejus mem- bra : ergo gratia habitualis debuit esse in Gbristo. — Explicatur magis : quia in naturalibus eadem forma, sive natura reperitur in capite, et inmembris; licet fortius, meliusque in eo, quam in istis operetur : sed Ghristus ut homo est in or- dine supernaturali caput justorum : ergo existit in ipso forma supernaturalis ejus- dem rafionis; non quidem numero, quia id repugnat ; sed saltem quoad speciem : Tertium D.Thom. fumla- mentum. atqui forma, et natura, qua justi consti- tnuntur, et Ghrisfo perfecte incorporantur cst gratia Jiabitiuilis : ergo praxlicta gratia reperitur in Ghristo. — Ad baec : caput et membra vivunt eadem vita : sed vita supernaturalis justorum est gratia liabitua- lis : ergo Ghristus habuit eandem gratiffi habitualis vitam. Sed objicies formam, per quam Ghristus Objec- constituitur in ratione capitis non esse l10' gratiam habitualem, sed gratiam unionis : atque ideo ex pranlicto discursu non in- ferri, quod gratiam habitualcm habuorit. Suadetur antecedens : tum quia gratia, per quam Christus constituitur in ratione ca- pitis, ipsi tantum specialiter convenit, si- cut et esse caput : gratia autem habitualis communis est Christo, et aliis. Tum etiam quia ablata gratia unionis non maneret caput; ea vero posita, statim adfuit illa dignitas : quod satis manifestat Christum in csse capitis per eam constitui, non au- tem per gratiam habitualem. Tum denique, quia vis infiuendi in membra nequit oriri a gratia habituali, quoe tantum ordinatur ad perficiendum proprium subjectum, ut li- quet in aliis justis, qui licet habeant prae- dictam gratiam nequeunt in alios ipsam derivare : oritur ergo a gratia unionis, a qua meritum accepit dignitatem, valorem- que simpliciter infinitum ad influendum in alios. Respondetur negando antecedens : cu- Dissoi jus oppositum supposuit in suo discursu Vltur- D. Thom. exhis, quaedicturus eratquoest. immediate seq. art. 5, et magis ostende- mus disp. 16, dub. 2. Modo autem ad om- nes antecedentis probationes breviter res- pondetur formam , per quam Christus constituitur in esse capitis moralis, unum dicere in recto, et aliud in obliquo. In recto quidem, et per modum rationis for- malis importatur sola gratia habitualis, per quam Christus suis membris assimila- tur. Sed in obliquo, et per modum connotati indispensabilis importatur gratia unionis, . ex qua gratia habitualis habet dignitatem moralem ad influendum in aliis. Et hoc posterius prsecise evincunt inductee proba- tiones : sufficit enim, quod gratia unionis concurrat in obliquo, ut dignitas capitis soli Ghristo conveniat, non aliis, qui eo connotato carent ; et ut sublata gratia unio- nis, cesset dignitas capitis moralis, et deni- que ut alii justi nequeant simili ratione influere. Plerumque enim contingit, ut sublato obliquo, cesset rectum in esse recti, sive disp. xiii, Dun. i. 395 Ullima ratio ex ).T1jo»i sive in ratione formae constituerttis, et denominantis, ut exemplo amoris liberi Doi aliquid extrineecum connotanfcis facile explicari potest juxta ea, quaj diximus tract. 4, disputat. 7, duh. 0 et 7. Et alia etiam exempla satis vulgaria ad id declarandum occurrent. 7. His rationibus D. Thomae in hoc articul. addenda est alia ex eodem Angel. Doctore infra qua)st. articul. 2 et 3, quae valdc facilis est, et censetur optima apud Theologos : quoniain animae Ghristi attri- buenda est in genere omnis ilia perfectio, quoe cum unione hypostatica componi va- let, et lini redcmplionis non opponitur : sed gratia habitualis est qusedam perfectio, ut cx se liquet; ut componi potest cum unione hypostatica, et diluendo argumenta contrariapatebit ; etdeniquenonopponitur iini redemptionis, quinimo ad praedictum iinem est valde necessaria, ut dub. 4 os- tendemus : ergo opus est asserere, quod Christus habuerit gratiam habitualem. Sicut enim hic discursus probat, quod Christus proeter scientiam increatam habuit scientiamcreatambeatam,etinfusam,alias- que perfectiones, ut suis locis declarabi- mus : sic etiam persuadet, quod praeter sanctitatem increatam per gratiam unionis, habuit sanctitatem creatamper gratiam ha- bitualem. in. Quanla sit certitudo prxcedenlis assertionis. 8. Quamvis omnes Theologi hujus tem- poris conveniant in nostra assertione; va- riant tamen in decernendo, quem gradum certitudinis habeat. Suarez enim disputat. 8, sect. 2, Lorca disputat. 37, et aliqui Thomistae censent esse de fide : atque ideo haereticum fore, qui negaret existentiam doni creati, et permanentis in anima Christi : licet eidem censurae non subjace- ret, cui praedicfeum donum ipsi negaret sub nomine qualitatis, aut gratioe habitua- lis : nam quod Ghristus habuerit gratiam creatam his nominibus expressam, non est ita certum, sicut primum illud. Aliis au- tem magis placet, quod Ghristum habuisse gratiam creatam etiam sub nomine doni creati, et permanentis, non est adeo cer- tum, ut constituat propositionem de iide immediate, nec mediate : atque ideo non censendum haereticum, qui proedictam pro- positionem negaret, Tta sentiunt Medina in hocarticul. |. Nazarius controv. l,concl. 5. Arauxo dub. 1, concl. 2. Joan. Yin- cent. quaest. 1, concl. 6. Godoi disp. 22, § 1, num. 3. Vazquez, disp. 14,cap. 1. Lugo disp. 16, num. 02, cum aliis, quos dodi- mus tract. 14, disp. 4, dub. 1, num. 10. Et hanc sententiam ultimam judicamus prohabiliorem : quoniam ut aliqua veritas sit immcdiate de fide, et oppositum sit hoeresis, requiritur, quodtalis veritas conti- neatur formaliter in aliquo Scripturoe testi- monio, vel in aliqua Sumrriorum Pontifi- cum, aut Conciliorum diffmitione, vel denique in communi Ecclesioe traditione : quippe ut do iide sit, debet esse immo- diate revelata a Deo, quae revelatio non alio, quam uno ex praodictis mediis nobis innotescit, ut explicuimus tract. 17, disp. 9, dub. 4 (quod est de gradibus proposi- tionum damnabilium), § 2, num. 43. Rur- sus ut aliqua propositio sit mediate de fide, et oppositum sit error contra fidem, dehet necessario, atque evidenter inferri ex pro- positione aDeoimmediate revelata, ut ibi- dem explicuimus a n. 48. Sed quod gratia habitualis vel expressa hoc vocabulo, vel signiiicata nomine doni creati, et perma- nentis fuerit in Christo, non est propositio contenta formaliter in aliquo Scripturae testimonio, vel in diffmitionibus Pontifi- cum ; et Conciliorum, nec in communi Ec- clesiae traditione : aliunde vero non colligi- tur necessario evidenter ex aliqua veritate fidei immediate revelata. Ergo quod Chris- tus habuerit gratiam habitualem vel sub hoc nomine, vel sub vocabulo doni creati, et permanentis, non est veritas de fide im- mediate, nec mediate : et consequenter ejus oppositum non est haeresis, nec error in fide. Gaetera constant. Et minor quoad utramque partem probatur; nam imprimis nullum est Scripturoe testimonium, in quo dicatur Christum habuisse gratiam crea- tam : licet enim illam, quae expendimus num. 1, id satis probabiliter signiflcent; non tamen certo, et manifeste; cum abso- lute explicari possint, et quandoque a Pa- tribus explicentur, non de sanctitate acci- dentali, sed de substantiali per gratiam unionis, ut observat ipse Lorca nobis in hac parte contrarius loco cit. num. 3. Et idem de aliis locis notat Vazquez ea disput. v a num. 4. Deinde nulla aiTertur diffinitio Pontificum,etConciliorum,quaeiddecernat. Et denique nec hoc admittit certa et com- munis Ecclesioe traditio; quinimo, ut infra n. 20 videbimus non dofuerunt Theologi, Naza- lilH. Aiauxo. Joaiiii. (iouoi. Vazquez, Lugo. Praefer- tur se- cunda. Lorca. azqucz 396 DE INCARNATIONE. qui oppositum doouorint. Quod ergo Chris- tus hahuerit gratiam habitualem, non cst vcritas revolata immodiate uno cx pra> dictis modis, ita ut contrarium sithrcrcsis. Undo facile etiam ostenditur posterior mi- noris pars : quoniam licet ox tostimoniis n. 1 rclatis, adjuncta plurium Patrum ex- positionc valde efficaciter colligatnr Chris- tum hahuissc donum gratise habitualis, niliilominus proedicta illatio non ost om- nino certa, et evidens. Tum quia cum Christus habuerit sanctitatom formalem per gratiam subslantialem unionis, pos- sunt praedicta testimonia illi prsecise ap- plicari, et ita elidi omnes consequentiae qua3 gratiam accidentalemdetcrminate res- piciunt. Tum quia non omnes Patres pra> dicta testimonia in illo sensu interpretan- tur ; sed eorum aliqui illa trahunt ad sanctitatem substantialemunionis; vel ali- ter ipsa exponunt, ut observant duo illi Auctores relati. Quod igitur in Christo fuerit gratia habitualis non est veritas de fide mediate, sive conclusio Theologica, ita ut oppositum sit error contra fidem. Negare Addendum tamen est praedictam veri- to gra- tatem esse adeo certam, ut oppositum sit ^ara temerarium, et errori proximum : et huic icm ad minus censura} subjaceret, qui praedic- cst teme- tam veritatem negaret. In hoc conveniunt rariuoi. omnes Theologi hujus temporis, qui hanc rem discutiunt, nullo excepto, quam vide- rimus : quod satis manifestat prajdictam veritatem habere hunccertitudinisgradum. Et prima pars facile ostenditur : quia pro- positio temeraria dicitur, quce circa doctri- nam fidei, Theologise, et morum aliquid absque fundamento affirmat, aut negat, ut statuimus loco cit. ex tract. 17, num. 60. Quod dupliciter contingit uno modo con- trarie, ut cum quis pugnat contra com- munem Theologorum sententiam : alio modo negative, ut cum quis in re gravi profert aliquid absque Patrum, et Theolo- gorum auctoritate, et rationabili funda- mento. Sic autem se gereret negans Chris- • tum habuisse gratiam habitualem : ageret enim contra communem Theologorum sen- tentiam oppositum affirmantium : nullum etiam vel ab auctoritate, vel a ratione ha- beret solidum fundamentum, ut illud ne- garet; cum et auctoritas, et ratio stent pro sententia affirmante, ut constat ex dic- tis § praeced. et magis constabit ex argu- mentorum solutione. Ergo negare, quod Christus eam gratiam habuerit, est ad mi- nus temerarium. Secunda etiam pars pro- batur : nam propositio errori proxima ost, E i errori qure opnonitur voritati deductae ex princi- Proxi* ..,.,. r . , muro. pns lidei por consoquontiam non oviden- tem metaphysicc, cortamtamon moralitor, ut oxplicuimus loco cit. num. 49. Quod autem Christus habucrit gratiam habitua- lem, ost voritas hujusmodi : nam licet ox propositionibus immediate revelatis non colligatur per consequcntiam motaphysico evidentem, ut proximo diccbamus : infer- tur tamen satis officaciter por consequen- tiarn certam moraliter, ut supra n. 1 os- tendimus, et liquet ex eo, quod omnes Theologi prsedicta consequentia convin- cuntur, et illam reputant satis ccrtam. Ergo negare proedictam vcritatem noquit non esse proximum errori. 9. Sed oppones nobis motivum Suarii objec- loco cit. % IHco secundo : nam communis ll°- consensus Sanctorum, et Scholasticorum conspirantium in propugnando assertionem alicujus veritatis ut indubitatam, et in Scripturis contentam, facit certitudinem fidei : sed ita se habet veritas, de qua agi- mus : ergo praedicta veritas est de fide. Respondetur majorem non esse unde- Soiuiio. quaque veram : quia propositio de fide non diffinitur, ut Suarius describit sed modo supra a nobis proposito, qua> videlicet ost immediate revelata, vel quse ex illa colligi- tur per evidentem, et necessariam conse- quentiam. Quod enim Sancti, et Scholas- tici in aliqua veritate conspirent, non semper evincit talem veritatem esse de fide ; cum conspirare possint in aliquo alio gradu inferioris certitudinis. Praesertim cum talem veritatem ita docent esse cer- tam ; quod nihilominus non docent esse de fide. Et ita contingit in veritate, de qua agimus : illam enim admittunt Patres, et Theologi ; sed quod de fide sit, minime de- cernunt. Unde ex prsedicto unanimi, ac communi eorum consensu non sequitur, quodsitde fide. — Sed proetermissamajori, negamus minorem, quam Suarius probare non valet : nam quod ad Theologos atti- net, plureseorum, et valde graves expresse negant illam veritatem pertinere ad fidem, ut constat ex dictis. Unde illam docent non ut certo omnino contentam in Scrip- tura, sed ut illi magis conformem, et doc- trinaB Sanctorum consonam. Quod vero ad Patres pertinet, fatemur eorum plures do- cere communiter hanc veritatem. Sed ta- men non omnes docent eam contineri in Scriptura ; cum non pauci testimonia su- pra relata explicent in alio sensu, et sanc- titati DISP. XIII, DUB. I. 397 titati substantiali ex vi gratia) unionis appiicent, ut post Vazquez, et Loream supra relatos docte cxpendit Godoi a num. 5, usque ad 21. Unde ex vi hujus cvinci nequit, quod talis veritas sit de iide. 10. Secundo, et urgentius oppones, nam puros homines sanctificari per aliquid crea- tum, et inhaerens (licet non significatum nomine qualitatis, authabitus), est de iide, ita ut oppositum sit ha)resis, sicut statui- mus tract. 14, dub. 1, num. 19; ergo pa- riter est dc iide Ghristum fuisse, et csse sanctum pcr aliquid (vocetur hoc, aut alio nomine) creatum, et inhierens. Probatur consequentia tum a paritate : tum ex eo, quodGhristus debuit sanctificari, et in ra- tione capitis constitui per id ipsum, per quod ejusmembrasancta fiunt, utsupra di- cebamus num. 6. Respondetur negando consequentiam. Et disparitas est : quoniam alios justos sanctificari, sive justificari per aliquod donum creatum inhaerens expresse diffini- tum in Goncii. Trident. sess. 6, can. 11, ubidecernit, gratiam justificationis non esse extemum Dei favorem, sed charitatem, quse in cordibus eorum , qui justificantur, dif- funditur per SpiiHlum sancium, atque illis inhseret. Prsedicta vero difiinitio solum comprehendit sanctificationem, sive justifi- cationem hominum ex meritis Ghristi; non autem Ghristum ipsum, ut bene observat Arauxo loco supra citato. Unde alios justi- ficari perdonum creatum inhserens est dif- finitum ab Ecclesia, atque ideo defide : sed quod Ghristus sic fuerit santificatus, hac- tenus diffinitum non est. Quse differentia in eo fundari potuit, quod puri homines aliter justificari non possunt, quam per aliquid creatum, et inhaerens : carentenim alio intrinseco sanciificationis principio : sed Ghristus independenter a dono creato inhserenti et antecedenter ad illud est sim- pliciter sanctus per gratiam substantialem unionis sibi intrinsecam, ut constat ex dic- tis disp. praeced. dub. 1, et ultimo. Prse- sertim quia illa Concilii diffinitio dirigatur ad compescendum contrariam haereticorum doctrinam, qui negato omni dono intrinseco inhaerenti, dicebant homines justificari per solurn extrinsecum Dei favorem, sive acceptationem. Id vero nec ipsi hceretici dixerunt, aut dicere potuerunt de Ghristo Domino, qui constituitur substantialiter perdonum increatum personalitatis divince intrinsece communicatoe natursa humanae : et ex eadem radice habet, quod sit simpli- citer sanctus; quidquid sit de alia gratia inhaerenti, et sibisupperaddita. Undesatis patetad primamconsequentiyeprobationem. Ad secundam dicendum est illum discur- sum optimum esse, ut probabiliter suadeat Ghristum habuisse gratiam habitualem ejusdem rationis cum nostra : sed rem plane, atque evidenter non evincere : quia certum non cst Ghristum constitui in ra- tione capitis pcr gratiam habitualem, sed concertationibus Theologorum obnoxium ; cum Vazquez, et alii id negent, ut disp. 16, dub. 2 vidobimus. — Alias objectio- nes minoris momcnti diluit Godoi ubi supra, ad quem lectorem remittimus. gm. Resolutio dubii quoad secundam ejus partem. 1 1 . Dicendum est secundo gratiam habi- Socunda * tualem Christi Domini fuisse ejusdem spe- c0^ " ciei cum nostra. Ha3C assertio solum atten- dit ad prasdicata quidditativa, sive specifica gratiae; non autem ad ejus intensionem, de qua dicemus disp. 15, dub. unico, nec ad aliquem modum physicum; de quo sta- tim aliqua subjiciemus; nec ad dignitatem moralem infra declarandam. Et in hoc sensu illam cum aliis docet Alvarez disp. Alvarez. 35, num. 7, et eam statuimus tract. 14, disp. 4, dub. 8, num. 139, et possumu3 ipsam breviter suadere ex ibidem dictis : quoniam impHcat gratia habitualis alterius speciei a gratia sanctificante, quam nunc habemus : ergo gratia habitualis Ghristi fuit ejusdem speciei cum gratia nostra. Gonsequentia patet. Et antecedens suade- tur : tum quia gratia habitualis non est aliud, quam participatio formalis naturoe divinse sub conceptu naturse : sed repugnat quod hujusmodi participatio varietur spe- cie, vel ex parte naturse participatse, qua3 unica est, vel ex parte modi, cum nobilis- simus sit : ergo repugnat alia gratia habi- tualis specie distincta. Quod motivum ibi expendimus g 2. Tum etiam, quia gratia habitualis, cum sit radix operationum di- vinarum, nequit multiplicari specie, nisi per habitudinem ad operationes specie di- versas : sed non sunt possibiles alioe ope- rationes supernaturales diversse, aut nobi- liores in specie, quam illae, quas gratia habitualis de facto radicat, utputa, quam amor Dei, et visio Dei in se ipso : ergo non est possibilis alia gratiahabitualis spe- Ratio assertio- nis. 398 Dli INGAHNATIONIO. cio divefsa. Quod fundamentem proposui- mus ibidem :' 3. Ex eis autem satis eviri- citur vcritas prcesentia assertionis, quin opua sit alia addere. Prosertim cum ratio- lics D. Thom. quas expendimus supra § 1, vc»L nihil concludant, quod falsum est vel plane suadeant non solum, quod Christus nabuerit gratiam habitualem, sed quod hsec etiam fucrit ejusdem rationis specilic;c cum nostra, ut rcpetenti, et cxpendcnti pnedic- tas rationes facilc constabit. obJ*cc- 12. Obiectiones autem, quce contra hanc assertionem (communem profecto intcr Theologos), fieri possunt, diluimus, loco cit. a num. 150. Sed addi possent non- nullse , quie proesentem materiam magis Piima. specialitcr concernunt : nam in primis vir- tus universalis est diversae rationis essen- tialis a virtute particulari : qua ratione D.Thom. D. Thom. 1 p. quacst. 104, art. 1, et lib. 4 contra gent. cap. 7, ratione 14 probat, quod nulla forma particularis est causa universalis omnium, quse intra propriam speciem continentur : sed gratia habitualis Ghristi, et gratia nostra comparantur ut virtus universalis, et virtus particularis : quippe gratia Ghristi iniluit in omnem nos- tram gratiam : ergo gratia hahitualis Ghristi Secunda. est diversse speciei a nostra. Prxlerea, quo- ties aliquis effectus non adaequat virtutem suae causa3, est diversoe rationis ab illa : quo principio unitur D. Thom. 1 p. quoest. 13, art. 5, ut probet Deo, et creaturis repugnare univocationem in aliquo reali preedicato : sed gratia nostra est effectus gratise Ghristi, illius perfectioni inadsequa- Tcitia. biJis : ergo idem, quod prius. Tandem, formse, quse prsestant effectus essentialiter diversos in genere causa3 formalis, et effi- cientis, distinguuntur specie; siquidem ef- fectuum diflerentia debet revocari in cau- sam : sed ita se hahent gratia habitualis Ghristi, et gratia nostra : ergo distinguun- tur specie. Minor quoad effectus formales suadetur : quia effectus formalis gratiae nosirae est nos constituere participes na- turae divinse, et filios Dei adoptivos : gra- tia autem habitualis Ghristi non praestat ipsi hunc effectum ; cum sit vere Deus, et filius Dei naturalis. Et quantum ad effec- tus in genere causse efficientis evidentius dcmonstratur : quoniam gratia habitualis in nobis radicat virtutempoenitentiae, quam repugnat radicare gratiam Ghristi, ut infra dicemus disp. 14, dub. 2, g 2. Et idem dici valet de virtutibus fidei , et spei. E contra autem gratia habitualis Christi radi- cal virtutem specialem justitice commul tivae satisfacientis Deo ad «uqualitatem pro nobia : quae virtus nobis repugnat, ut vidimus disputat. I , dub. 5 ; ergo prsedictae gratiae praestant effectus specie diversos in genere causa; tum formulis, quam efh- cientis. Scd his objectionibus arduum non est Soivitur Batisfacere, si prse oculis hubcamus, quud i'rima- grutia habitualis Ghristi uliud hubetcx pro- pria specie physica, quam diximus illi, et nostra? esse communcm ; aliud vcro cx dignitate morali ob conjunctioncm ad suppositum divinum in quo est : sicut possemus distinguere in carneGhristi, etin operibus Christi, ut distinximus disp. 1, dub. G , § 3 et 4, et infra magis de- clarabimus. Quo supposito ad primam oh- jcctionem respondetur virtutem universa- lem distingui essentialiter a particulari, quando habentesse talesperse, et ex naturu rei ; secus vero, si id habcunt contingenter, et ex uliqua accidentaria ratione. Et hoc tantum posteriori modo gratia habitualis Ghristi dicitur universalis : quia licet ex se non haheat universalem influxum ; nihilo- minus ex conjunctione ad personam divi- nam extenditur ad omnes effectus, quos secundum se non respiceret. Unde si mini- ma gratia, quae in nohis est, constitueretur in Ghristo, diceretur universalis : si vero tota gratiahahitualis, qua3 existit in Ghris- to, collocaretur in nohis, vocaretur parti- cularis. Quod satis declarat prsedictam differentiam non convenire his gratiis per s*e, sed solumper accidens ob conjunctio- nem ad diversa subjecta. Angelicus autem Doctor locis relatis iliam maximam assu- mit inpriori sensu, nempe ubi esseuniver- salem convenit per se alicui causae, sicut corpora ccelestia sublunaribus comparan- tur : ibi enim tenet, et verificatur. Secus contingit in causa universali solum ex ali- qua accidentali suppositione, ut liquet in Adamo, quilicet, Deo ita disponente, fue- rit causa universalis omnium hominum, nihilominus fuitejusdem rationis cum illis. Ad secundam eodem fere modo respon- Diiuitur detur, quod major solum verificatur, ubi secunda. inada3quatio sit secundum rationem forma- lem, m quo sensu procedit discursus D. Thomee ; secus vero si inadcequatio sit secundum rationem aliquam accidentalem, provenientem ex conjunctione ad diversa subjecta. Et sic contingit in hac materia : nam quod gratia nostra sit effectus gratiae Ghristi, et illius perfectionem, non adae- quet ; DISP. XIII, DUB. I. 399 quet; minime provcnit ex formali utrtus- quc ratione, sed ex eo, quoJ ;0rratia Christi est in supposito divino : et hac ratione exposcit maximam intentionem inter gra- tias actu existentes, et in omnes influere. Quod etiam conveniret minimae gratisfi nostra?, si in Christo constitueretur : et satis dcclarat prsedictam inadfiequationem esseper accidens, et noninferre diversita- tem in pruedicatis speciiicis. Ad tertiam negamus minorem absolute. Ad cujus probationcm quantum ad eficctus formales dicendum est, quod efifectus for- malis primarius gratia3 habitualis, et ab ipsa inseparabilis est constituere subjectum accidentaliter graturn, et particeps natune divina). Et in hoc eifectu conveniunt gra- tia habitualis Ghristi, et gratia nostra, ut infra magis declarabitur. Nec obest, quod Ghristus sit vere, et substantialiter Deus : quiahochabet secundum naturam divinam, in qua etiam subsistit. Caeterum secundum naturam humanam solum participative, et accidentaliter talis est ratione gratiie habi- tualis. Gonstituere autem filium Dei adop- tivum solum est effectus secundarius pra3- dicta? gratiaB : quocirca potest ab eo separari, ut in Ghristo contingit, qui cum non sit persona Deo extranea, nequit ab illo adoptari. Cnde attendendo ad effectus formales, nulla deducitur difierentia essen- tialis inter prsedictas formas, seu gratias. Alia vero minoris probatio quantum ad effectus in genere causa3 efiicientis facilius adhuc dispellitur : quia eadem forma pro diversa capacitate subjectorum potest ra- dicare diversas virtutes, ut liquet in eadern gratia habitua'i nobis, et Angelis communi, qua) in nobis radicat virtutem pcenitentia), et illam in Angelis radicare non potest : et modo in via radicat fidem, et spem, quas in patria radicare non valet. Et idem pro- portionabiiiter videmus contingere in na- turalibus : nam eadem anima secundum diversitatem organorum, et dispositionum radicat in quibusdam partibus corporis ali- quas facultates, quas in aliis partibus ne- quit fundare. Unde ex vi hujus colligi non potest, quod gratiaGhristi, et gratia nostra, licetradicent aliquas diversas specic virtu- tes, distinguantur essentialiter : quia prae- dicta differentia non sumitur ex parte for- mie secundum se, sed per ordinem ejusdem specie forma) ad subjecta divers;e rationis. Hecolantur, qiue diximus loco cit. ex tract. 14, num. 141, ubifusius expendimus hujus responsionisdoctrinam. In eo autem, quod he&c probatio attingit dc justitia commuta- tiva, per quain Ghristus Batisfecit, falsum supponit : nam prajdictavirtus fuitejusdem speciei cum nostra justitia, ut ostendimus disputat. 1, dub. 9, §' 3. 13. Major diflicultas occurrit circadivcr- sitatem aliquam modalem inter praedictas gratias. Significant enim graves Auctores, quod a gupposito divino erumpit in habi- tualem Ghristi gratiam modus quidam or- diuis hypostatici, per quem iniinitc digni- ficatur, etnostram gratiam infinite excedit. Quod aliis vocibus alii explicant dicentef pra^dictas gratias esse cjusdem rationis in esse entis, sed diiferrc in ratione proprieta- tis. Gui dicendi modo favet Gajet. in liac quaest. art. 11, eique ibidem suscribunt Medina, et Nazarius concl. 2, cum quibus- dam aliis. Sed nobis displicet haec Theologia ut impossibilis, etnon necessaria, sicut agen- tes de dignitate operationum Ghristi supra ostendimus disp. 1, dub. 6, g 4, num. 182. Et ex ibidem dictis potest refelli : nam eo modo appropriatur gratia habitua- lis Ghristo, et ab ejus supposito digniiicatur, quo eidem appropriantur ipsius operatio- nes, dignificanturque a persona divina : ad hoc autemnon requiritur aliquis modus operationibus superadditus ; sed satis est, quod prsedictaB operationes sint re ipsa a persona divina subsistente in natura hu- mana : ex hoc enim ipso, et aliis circum- scriptis, habent esse operationes theandri- cas, et infinite aBstimabiles in ordine ad prudens judicium, ut eo loco explicuimus : ergo pariter ut gratia habitualis approprie- tur Ghristo, et a divino supposito dignifi- cetur, opus non est, quod aliquis modus a praidicto supposito derivetur ; sed sufficit, quod pra^dicta gratia sit mediate in suppo- sito divino : quippe exhocpra3cise, etaliis seclusis, habet, quod vere sit gratia Christi, sive hominis Dei, atque ex hac parte iniinite digna in ordine ad sestima- tionem prudentem. Aliunde vero id ipsum probatur osten- dendo impossibile esse, quod aliquis moius a persona divina in gratiam Ghristi imme- diate resultet. Tum quia pra^dicta gratia non terminatur, atque ideo non aflicitur immediate a tali persona; sed inhaeret, atque existit immediate in sola anima per inhyerentiam, sicut alia accidcntia Cliristi : ergo repugnat, quod aliquis modus derive- tur a Yerbo immediate in preedictam gra- tiam : quippe Verbum non aliter ad pne- An gratia Christi distin- fjuatur modali- ter a nostia. Aliqoo- rura opinio. Rejici- tur. Irapro- baiur aiuplius. 400 DE INGARNATIONE. dicta comparatur, ncc in oa influit, quam terminando naturam, cui inhaerent : undc sicnt ea non aflicit immediate, sic ncc in illa inihiere immediate potest. Tum otiam, ct praecipue, quia si ille modus derivaretur immediate a persona diviua subsistente in humanitate; vel csset per veram actioncm, vel pcr solam resultantiam, aut dimanatio- nem physicam, sicut proprietatcs iluunt a natura? Si dicaturprimum : sequitur quod persona Verbi in humanitate subsistens non magis iniluat in prcedictum modum, quam omnes alias persona^ divinse : opera- tiones enim divinarum personarum ad extra sunt indivisse, et illis omnino communes : qua ratione supra dis. 5, dub. 1 probavi- mus, quod actio assumptiva non fuit spe- cialis iniluxus Verbi in humanitatem : et eadem ratio militat in prassenti, ut facile consideranti constabit. Id vero est directe contra intentionem illorum Auctorum, qui prsedictum modum a Verbo specialiter de- rivari opinantur. Secundum autem est prorsus impossibile : quia vera dimanatio, et resultantia semper est ab alio termino, qui immediatius terminat actionem, defert- que causalitatem agentis ad id, quod di- manare, et resultare dicitur : unde eo ter- mino posito non requiritur nova actio; alias res minime dimanaret, sed termina- ret per se distinctum influxum, ut recte N. Com- declarant N. Complut. abbrev. in lib. p ut* Physic. disp. 10, quaest. 5, et infra magis explicabimus dub. sequenti. Haec autem minime applicari possunt prsesenti mate- rise : quia ex una parte persona Verbi non est terminus vel per actionem assumpti- vam, vel per aliam productus, ut ex se liquet : ex altera vero parte requiritur nova actio ad productionem pra^dicti modi, si datur; siquidem necessaria est actio pro- ducens gratiam, quse ab actione assump- tiva distinguitur, ut concedunt proedicti Auctores, et loco citato ostendimus. .Fieri ergo non potuit, quod proedictus modus dimanaverit a Verbo ut subsistente in hu- mana natura. Unde talis modusnon solum ut non necessarius, sed etiam ut impossi- bilis explodi debet. Et consequenter tenen- dum est, quod gratia habitualis Ghristi nec specie entitativa, nec specie modali distin- guitur a gratia habituali omnibus justis communi. Objee- 1 4 # Opponuntur tamen Auctores relati gratiam habitualem ex conjunctione ad Verbum esse gratiam capitalem, ut supra dicebamus num. G, sed quod sit capitalis est aliqaid distinctum a gratia habituali sccundum se : ergo addit aliquid eupra pricdictam gratiam : scd hoc additum nc- quit esse nova species physica, vel aliquid entitativum, ut statuimus numer. 41; crgo debet esse aliquis modus : ct consequenter praedicta gratia distinguitur gpecie modali a gratia habituali in aliis recepta. Caetera constant. Et minor primi syllogismi, in qua potcrat esse difficultas, ostenditur : quoniam gratiam Christi esse capitalem est csse vivificativam, et sanctificativam inii- nitorum hominum, si darentur : sed hanc virtutem non habet gratia secundum se, alias idem praestaret in aliis hominibus pu- ris : ergo gratiam Christi esse capitalem est aliquid distinctum a gratia habituali secundum se. Respondetur consone ad doctrinam tra- Soltr.io. ditamdisp. 1, dub. 6, g 4, quod gratiam Ghristi esse capitalem, non addit aliquid intrinsecum ex parte recti supra entitatem gratise secundum se : addere autem aliquid extrinsecum ex parte obliqui, seu conno- tati, videlicet personam Verbi, cui in na- tura assumpta conjungitur : quippe hsec connotatio sufiicit, ut talis gratia vere sit gratia personse divinae, fundetque sestima- bilitatem infinitam in ordine ad pruden- tem aestimationem : potest enim denomi- natio recti in esse recti variari ex sola obliqui diversitate, ut num. 6 dicebamus. Per quod satis constat ad minoris proba- tionem, quatenus posset huic doctrinae ad- versari : nam sicut gratia habitualis ex hoc, quod sit in persona divina, habet, quod sit capitalis, sive digna, ut in alios iniluat, quin opus sit aliud permanens ei suppe- raddere ; sic etiam ex eadem radice habet, quod sit aliorum vivificativa, et sanctifica- tiva : nam prsedicta praedicata in idem coincidunt. Quod si per illa signiiicetur ratio instrumenti physici ; addemus agens instrumentaliter in communi Thomistarum sententia non elevari per aliquid habituale, seu permanens, sed per aliquid fluidum ad instar motus : unde ex eo, quod gratia Christi instrumentaliter vivificet, inepte colligitur, quod habeat effici per aliquem modum habitualem. Sufficit itaque ad ra- tionem gratiae capitalis, quod sit Verbo in assumpta humanitate conjuncta, et alius modus superiluus est. 15. Pluratamen contra hujus responsio- ReplicaD nis doctrinam objiciunt Adversarii, ut pro- r2lS bent non cohserere, quod gratia habitualis sionem. ex conjunctione ad personam divinam con- sequatur < DISl>. XIII, DUB. I. 401 nuiuin ecuu- dum. Thom, niu u. )uar- ;uiu. rhom. Frau- scus. solvl- 11'. sequatar esso capitalem, et concurrcre ad effectus proxime relatos ; ct quod ex ipsa conjunctione non habeat modum aliquem intrinsecum, per quem ad praedicta deter- minctur. Et ad id plura exempla inculcant. Primum, quod calor ex conjunctione ad animal consequitur quendam specialcm vi- talitatis modum a propria specie distinc- tum, ratione cujus potest concurrere ad generandum carnem, et similia, quod sibi relictus non habet. Secundum, quod lux ccelestis ex conjunctione ad diversa cor- pora diversimode attemperatur ; unde po- test diversos effectus inducere, quos se- cundum se non posset, ut docet Divus Thomas quaest. de Spirit. creat. articul. 8 ad 12, et satis liquet ex ipsis effectibus. Tertium quod imaginativa ex conjunctione ad partem intellectivam in homine modi- iicatur intrinsece et permanenter ad agen- dum secundum molum proprium partis intellectivie, utputa ad discurrendum circa singularia. Quarlum, quod gratia habitua- lis communicata in sacramentis ex diversa ad ipsa sacramenta conjunctione sortitur diversum modum intrinsecum : unde alium modum dicit gratia habitualis collata in Baptismo, et alium gratia habitualis com- municata perEucharistiam, ut non obscure significat Divus Thomas infra quaest. 62, articul. 2, et ex nostris docet Franciscus a Jesu Mariatractat. 1, capite 5, dub. unico, Et ex hoc ultimo exemplo magis fuleitur Adversariorum intentio : nam ideo gratia sacramentalis addit modum intrinsecum supra habitualem gratiam quia gratia in diversis sacramentis collata exigit diversa auxilia ab eis, quce exigit gratia commu- niter accepta : gratia enim Confirmationis exigit determinate auxilia ad conhtendum formaliter fidem ; gratia Ordinis exigit pe- culiariter auxilia ad recte exercendum ac- tus hierarchicos , et sic de aliis : quae exigcntia debet in aliqua intrinseca modi- iicatione fundari. Constat autem, quod gratia habitualis Ghristi exigebat perma- nenter, et determinate auxilia ad exercen- dum operationes proprias orJinis hyposta- tici. Ergo debuit ad id determinari in se per aliquem modum sibi intrinsece supe- radditum. Respondetur nullam esse repugnantiam in eo quod gratia habitualis ex conjunc- tione ad Verbum detcrminetur ad effectus supra relatos, qui omnes sunt morales, et per habitudinem ad prudentem aestimatio- nem : quin ad hoc egeat alio modo supe- Salmant. Gurs. theolog. tom. XFV. raddito ipsi conjunctioni : nam per id ipsum, per quod sit gratia Ghristi, habet, quidquid requiritur ad influendum ut vir- tus ejus, atque ideo ut gratia capitis, ut gratia personae divinae, et ut gratia infinite aestimabilis : sicut satis declarant ipsius Ghristi operationes, quae cx hoc ipso, quod sint Ghristi, absque alio superaldito ha- bent aestimabilitatem simpliciter inGnitam in ratione meriti, et satisfactionis in ordine ad prudentem aestimationem, ut loco su- pra cit. explicuimus. Quod si praedicta gra- tia concurrat physice instrumentaliter ad aliquos effectus; non negamus elevari per aliquid intrinsecum sibi superadditum : sed illud non est modus permanens, et habitualiter eam afficiens, sed aliquid flui- dum transiens cum operatione, cui servit juxta doctrinam N. Gomplut. abbrev. in N. Com- lib. Physic. disput. duodecima, quaestione pluL prima, quammagis expendemus infraquaes- tione decima tertia. Exempla vero, quae contra hanc doctrinam afferuntur, non urgent : quia procedunt communiter circa modum infiuendi physice, ad quem aliquae res virtutem non habent, atque ideo egent aiiquo physico, et physice sibi addito : unde praedicta exempla longe exulant a consideratione praesenti, ut magis consta- bit singulis occurrendo. Ad primum respondetur calorem ex hoc ipso, quod dimanaverit a forma animalis, esse virtutem ipsius; atque ideo non egere coritri alia virtute superaddita, et distincta a se na' ut animali conjuncto, ut etiam diximus tractat. 14, disput. 5, dub. 3, numer. 62. Unde hoc exemplum magis firmat nostram sententiam. E& idem dicendum est ad se- cundum exemplum : nam lux, verbi gratia, ex hoc ipso, quod fit solis, aut lunae, fit virtus horum corporum ad producendum eorum corporum effectus. Ut enim inquit Divus Thomas quaest. cit. de spirit. creat. n.Tii-mi. articul. 11 ad 10 : Forma accidenlalis , qu% est principium actionis, ipsamet esl potentia, vel virtus substantice agenlis ; non autem proceditur in infmitum, ut cujuslibet virtu- tis sit alia virtus. Et sic communiter con- tingit in his, quae proprie Ioquendo non suntinstrumenta, sed virtutes instrumenta- riae, substantiae naturaliter adjunctae, juxta doctrinam traditam locoproxime cit. num. 61, quam lector recolat. Ad lertium res- pondetur eodem modo : ut enim phantasia participct modum proprium cognoscendi saltem imperfecte animalis intellectivi, sa- tis est, quod in ipso radicetur, et iiat 26 Cor- ruunt exempla iOJ DE INCARNATIONE, N, Com- plut. Caprcol. Duran- das. Fcrrara, Occurri- tur ultirao. virtus ejus operatrva. Aliud est de pban- tasmatibus, ut possint immutare instru- mentaliter intellectum possibilem : egent enim aliqua nova illustratione spirituali, quam non liaLent ab imaginativa, sed ab Lntellectu agente, ut rcete declarant N. Gomplut. abbrev. in iib. Phyeic. disp. 12, queestione prima, numero vigesiroo primo, et in lib. de anima disp. 20, qutestione 2, numer. 30. Quamvis satis ctiam probabile sit, quod pbantasmata ad preedictum effec- tum non concurrant per modum instru- menti, sed magis per modum virtutis ins- trumentarice in animaradicata3, ipsiquo vei ex sola conjunctionc subordinata} : et con- sequcnter, quod non indigeant nova eleva- tione per aliquid superadditum, ut docent Capreol. in 2, dist. 3, quacst. 2 ad 1. Durandus , et Ferrara 2 contra gentes, cap. 77. Quod si ita se babct, magis fir- mat doctrinam, sicut et alia exempla pra> cedentia. Ad quarlum admittimus illam doctri- nam; quam tamen cum illis negat Gonet in tract. de sacramentis disp. 3, articulo 6. Sed inde non sequitur, quod gratia Christi habitualis debeat recipere aliquem novum modum a se distinclum. Ratio au- tem disparitatis est, tum, quod omnes Theologi cum D. Thom. infra qua?st. 62, articulo secundo, docent, quod gratia sa- cramentalis addit aliquid supra gratiam communem : et cum illud non sit nova entitas, aut diversa simpliciter species, de- bet esse saltem diversus modus : sed non omnes Theologi affirmant, quod gratia ha- bitualis Ghristi addat aliquid supra ipsam gratiam habitualem ; cum potius major eorum pars docent oppositum. Tum etiam quia cum sacramenta sint instrumenta pby- sica specie distincta, debent hanc diversi- tatem manifestare, et inducere in proprio effectu, qui est gratia : cumque in produ- cendo gratiam habitualem omnes conve- niant; opus est, quod illam diversitatem inferant in diversis modificationibus talis gratice : hoc autem locum non habet in praesenti materia : quia actio, qua Deus saoctificavit accidentaliter Christum, est cjusdem rationis cum aliis actionibus, qui- bus justificat puros homincs. Tum denique, et praecipue, quia certum est, quod una gratia sacramentalis exigit diversa, et pe- culiaria auxilia, quee alia gratia sacramen- talis, aut non sacramentalis non exigit, ut in hac probatione expenditur : quee exigentia intrinseca est, ac subinde fun- dari debet in aliquo intrinseco : hujus- modi autem non est ipsum sacramentum, utpotequod extrinsecum est, el cessavit : nec est ipsum subjeclum, in quo recipi- tur gratia, cum potius indillcrens ex se sit : et consequenter debet esse aliquid in ipsa gratia reccptum , ac subinde aliquis ejus modus. Sed quod gratia habilualis Christi exigat peculiaria auxilia ad actus ordinis hypostatici, verbi gratia ad inten- dendum, et offerendum condignam pro nostris peccatis satisfactionem, fundatur in co, quod praedicta gratia sit gratia Christi, sive suppositi divini in natura humana operantis : ut autem prajdicta gratia sit gratia Christi, non indiget aliquo modo distincto ab inhuerentia, quae in anima Christi est : quippe eo ipso, quod illi hse- reat, cst gratia Christi,ut ex ipsis terminis constat. Pnesertim cum talis modus non posset peculiaria auxilia poscere, nisi ex habitudine ad ipsam personam divinam : hanc autem habitudinem habet ipsa gra- tia : nam eo ipso, quod sit in anima Ghristi, respicit saltem mediate suppositum terminans animam, in qua est : unde alius modus superadditus ei superfluit. Sicut enim praedicta gratia ex hoc ipso, quod sit Christi (quod importat ex so!a ad Christum conjunclione) habet esse infinite icstimabi- lem : sic etiam ex eo, quod sit Christi, habet exigere auxilia ad proprias, et pecu- liares ipsius operationes. Recolantur dicta disp. 1, dub. 6, § 4, nam de operationibus Christi tradita facillime applicari queunt ejusdem gratiae. 16. Ex hactenus dictis, et praacipue in solutionibus objectionum infertur gratiam habitualem Christi Domini distingui essen- tialiter moraliter a gratia nlpstra in ordine ad sestimationem prudentem. Sic docent communiter Theologi, si Scotistas excipia- mus. Sed communis sententia probatur : quia sicut opera Christi sunt infiniti valo- ris moralis ratione divini suppositi, a quo fiunt, ita gratia Christi est infinita? dignita- tis ratione ejusdem suppositi, cui conjun- gitur : sedpropter primumillud operaChris- ti, quamvis physice loquendo sint ejusdem rationis cum nostris ; nihilominus ab eis distinguuntur esscntialiter moraliter in or- dine ad a?stimationem prudentem : ergo pariter propter secundum gratia habilualis Christi, licet physice loquendo, sit ejus- dem rationis cum gratia nostra, ut hoc g ostendimus ; tamen distinguitur essentiali- tcr moraliter ab ipsa in ordine ad eandem prudentem Qualiinr gmt a babMua- lis Clni^li tliflVial a nostia. DISP. XIII, DUD. i 405 prudentem sestimationem . — Dcclarantur amplius : nam quoties duo aliqua ita se habent, ut unum eorum per quodcumque incrementum exeogitabile nequcat pertin- gcre ad perfectionem altcrius ; opus est, quod essentialiter distinguantur : si enim non haberent essentialem distinctionem, ncc haberent illam essentialem ina^qualita- tcm omnino in-;uperabilem. Sed gratia Ghristi, et gratia nostra ita comparantur moraliter iu prudenti a^stimatione, quod impossibile sit nostram gratiam in pra3- dicto ordine ad;equari perfectioni gratise Ghristi ; siquidem gratia nostra semper manet gratia purse creatura}; gratia vero Ghristi est gratia divini suppositi : ex qua radice provenit, quod gratia nostra nequeat elicere condignam satisfactioncm, vel pro unico peccato mortali ; etgratia Ghristi po- test concurrcrc ad satisfactionem condi- gnamproomnibus peccatis mortalibus exis- tentibus, et possibilibus , ut ostcndimus disput. 1, dub. 5 et G. Ergo fateri oportet, quod gratia habitualis Ghristi distinguitur a nostra cssentialiter moraliter in ordine ad prudentem ajstimationem. Ullima dubii diffcultas drxiditur, Tertia 17 # Dicendum est tertio gratiam habi- c°I*i ?» u~ tualem communicatam fuisse Ghristo Do- mino in primo suae conceptionis instanti, et simul semper fuisse cum gratia unionis. ) TIioih. Hanc assertionem docet D. Thom. in hac qusest. articul. 1 et 13, et questione 34, artieul. 1 et 4, et in 3, distinct. 13, quses- tione 1, artic. 2, quoestiunc. 3, et quses- tione 29 de "verit. artic. ultim. et alibi sa3pe. Et idem tuentur unanimiter Theo- KunJa- logi. Probatur primo omnibus Scripturse, boucio- ot PdLram testimoniis, quae supra dedimus r.tJte. numero primo; nam sicut evincunt Ghris- tum habuisse gratiam habitualem ; sic etiam probant, quod illam semper habuc- ■ai o l. rit. Quibus adjungendus est locus Isaisc ca- pitc 1 : Egredietur virga de radice Jesse, et /los de radice ejus ascendet, et requiescet su- per eum spiritus Domini. Ut enim recte Huirez. expendit Suarez disputatione 18, section. 3 in principio, per virgam significatur sacra Virpjo Maria, et per ilorem Ghristus Do- minus ejus filius juxta magis communem Patrum interpretationem. Unde sensus est, quod in eodem momento, in quo sacra Virgo lloruit concipiendo filium, requievit SIO. super eum spiritus Doinini, qui per gra- tiam, et alia dona ei connexa communi- catur. Deinde probatur ratione, cui inseremus uiin. alia Patrum testimonia : quoniam licet gratia habitualis non sit vera, et rigorosa proprietas gratia) unionis, ut dub. sequcnti dicemus ; nihilominus consecuta fuit ad gratiam unionis debito connaturalitatis : sed Ghristus a principio sua3 conceptionis habuit unionis gratiam ; alias non fuissot conceptus Ghristus : ergo etiam aprincipio suse coneeptionis habuit simul gratiam unionis. Major (prseterquam quod satis constat ex dictis in Gomment. ad art. 12, qusest. 2, et infra magis constabit), suade- tur : quia gratia unioriis sanctilicavit sim- pliciter Ghristum, fuitque ratio exigendi aliam sanctitatem accidentalem cum om- nibus facultatibus proximis ad recte ope- randum, ut ostendimus disput. proocedent. dub. 1 et ultimo : ergo gratia habitualis consccuta fuit ad gratiam unionis debito connaturalitatis. Idque satis apertc signi- hcant SS. Patres, Divus August. et Divus d. Au- Thomas, qui infra artic. 13 in resp. ad D?_uhs^ 2, ait : Gratia habitualis non intetligitur ut prxcedens unionem, sed ut eam conscquens, sicut quxdam proprietas naturalis. Unde et Auguslin. dicit in Enchir. capit. 4, quod gratia est quodammodo Christo homini natu- ralis. Et D. Basil. in illud Psalm. 44 : o. Basil. Propterea unxit te Deus oleo tsetitise, observat hoc oleum significare Spiritum sanctum conferentem gratiam, et dona; constituit- que inter homines alios, et Ghristum diffe- rentiam, quod alii labore, et exercitatione hoc assequuntur : Christo autem naturalis est ad boni persecutionem propnetas. Et S. P. N. Gyrillus ad locum supra cit. ex d. y- Isaia notat Ghristum habuisse Spiritus nllu* sancti charismata, non more aliorum ho- minum ut aliena, et adventitia, sed ut sua, et propria. D. ctiam Joan. Damasc. lib. 3 d.d.i de fide capit. 22, eandem exprimit senten- masc- tiam, ubi refellens aliquos constituentes in Ghristo profectum, sive augmentum gratioe inquit : Si vere unila est Vcrbo Dei caro, quomodo non perfecte dilata esl omni sa- pientia. et gralia? Ex quibus satis liquet, quod juxta Patrum sententiam gratia habi- tualis consecuta fumt debito connaturali- tatis ad gratiam unionis, Gonfirmatur primo : quia Ghristus Do- cinir minus a principio suae conceptionis fuit 'uti • beatus beatitudine creata, ut cum com- muni Patrum, et Theologorum sentcntia 404 DE INCAHNATIONK. Alia Objcc tio. D. Hie ronym, P.Hilj rius. Diiuitur D. Au- gust. osteodemtis infra queestione 9, artic. 2 ; Bed beatitudo creata supponit necessario lumen gloriae, el gratiam consummat;nu ; cum sit actus perfectissimus ordinis gra- tiae, ut satis ex sc liquet, et constal ei dictis tract. 2, disj)ut. 4, dub. 3 et 4; crgo Christus Dominus habuit a primo sui esse momento gratiam habitualem. — Gonfirmatur secundo : quia Christo attri- buenda est omnis illa perfectio , quae cum unionc hypostatica coha)ret, et iini redemptionis non opponitur (quo prin- cipio supra numcro septimo, ostendimus, quod irf Christo fuerit gratia habitualis) : sed quod Christus habuerit semper gratiam habitualem, atque ideo a primo concep- tionis instanti, est major ipsius perfectio, quam illam praecise habuisse tempore de- terminato; et rursus praedicta gratia in illo momento collata recte cohaeret cum unione hypostatica, sicut et in tempore subse- quenti; et tandem quod a primo illo mo- mento fuerit, nullam habet oppositionem cum fine redemptionis, quia potius ad ipsum conducit, ut Ghristum ab eo mo- mento ceperit negotium istud ordiri per actus supernaturales a prsedicta gratia procedentes : ergo Christus talem gra- tiam habuit a primo suse conceptionis mo- mento. 18. Sed oppones huic communi resolu tioni Divum Hieronymum Isaice IG,ad illa ver- . ba : Spirilus Domini superme, eo quodunxe- rit me. Censet enim esse (ut reveraest) pro- phetiam de GhristoDomino ungendogratia Spiritus sancti. Sed addit prsedictam pro- phetiam impletam fuisse in baptismo, cum Spiritus sanctus in columbae specie des- cendit super Christum. Et idem sentire vi- • detur Divus Hilarius lib. 11 de Trinitate. Quod si ita res se habuit; sequitur Chris- tum non habuisse gratiam a primo sua3 conceptionis momento. Respondetur hanc objectionem nimis excessive probare, si quid convincit. Se- quitur enim, quod Christus non solum non habuerit gratiam habitualem a primo ins- tanti suoe conceptionis ; sed quod nec illam habuerit in toto vitac spatiousque ad bap- tismum. Quod nullus sanaD mentis admit- tet, supposito, quod credat Ghristum ha- buisse prsedictam gratiam. Ut enim inquit D. Augustin. Jibro decimo quinto de Tri- nit. capite 26 (qui praedictam loci Isaise interpretationem optime praevidit) : Absur- dissimum est, ut credamus eum, cum jam triginla esset annorum (ejus enim eoialis a lus. Joanne baptizatus csl), accepisse Spiritum sanclum. Sed venisse illum credimui baptisma , sicut sine ullo omnino peccaio, ila non sine Spiritu sancio. Si cnim de famulo ejus, el pnecursore ipso Joanne scriplum cst, Spirilu sancto replebitur jam inde ab ulcro malris sux : quoniam quamvis semi- natus a patre, tamen Spiritum sanctum in utero formalus acccpit : quid de homine Christo ivtelligendum est, vel credendum, cujus carnis ipsa concepiio non carnalis, sed spirilualis fuii? Unde quamvis duo cri illi Doctores oppositum significare vi- deantur; dubitandum non est, quod com- munem, ac certam sententiam tencant, ct quod eorum verba dcbeant ad legitimum sensum trahi. Ille autem magis planus, et magis inhaBrens tam explicationi D. Hie- ronymi, quam tcxtui Isaiaa, cui illa inni- titur, nobis videtur, quam proponit Ruper- Ruper tus lib. 1 de opcribus Spiritus sancti capite 20; quod tunc dicatur Christus ac- cepisse Spiritum sanctum, quando baptiza- tus fuit ; non quia tunc acceperit Spiritus sancti gratiam ; secl quia tunc manifestum est mundo, quod eam gratiam haberet, et esset unctus, id est, Christus. Frequens enim est in usu Scriptura?, quod tunc ali- quid fieri dicatur, quando innotescit, et manifeslatur hominibus. Unde illud Ps. 2 : Ego hodie genui te, solet explicari non •solum de aeterna generatione, sed etiam de Christi manifestatione, ut idem valeat, ac Ego fcci hodie, quod homincs cognoscant te esse filium meum, ut recte observavit N. N. Auil Antonius a matre Dei, prtelud. 3, dub. 9, ""^' § unico. Sic ergo dici potuit Ghristum in baptismo accepisse Spiritum sanctum, at- que ejus gratiam ; non quia tunc primo acceperit ; sed quia mundo tunc innotuit et voce Patris, et assistentia Spiritus sancti, quod esset Christus, praeditusque proinde, atque unctus omnibus sancti spiritus cha- rismatibus. Quam expositionom Sanctus Justinus Martyr, Ruperto longe antiquior, D. .iis jam olim insinuavcrat in dialogo cum tinus- Tryphone his verbis : Vox de co:lo simul venit, qusc eliam a Davide commemoratur ianquam cx ejus persona dicenle id, quod ei a Palre dicendum erat ; Filius mcus es iu, ego hodie genui ie : tunc orlum ejus fore dicens apud homines, cx quo ipse cognosci cepisset. Quod magis confirmabitur aliis Clirisw testimoniis num. seq. expendendis. Jiabuit 19. Ex dictis pro assertione faciie colii- i)io rs 2. gitur, quod Christus in primo suaB concep- tionis instanti habuerit non solum gratiam habitualem, graliaj p cniln dineoH DIS! XIII, DUU. I. 405 habitualem, sed efciam plenitudinem pne- dict;ii gratiae, sive gratiam in omni intcn- tione de lege ordinaria possibilem, et qua nunquam majorem habuit. Tura quia Pa- tres, numero decimo septimo relati inde- iinite loquuntur, non magis significantes gratiaesubstantiam, quamejus intensionem, ct pcrfcctionem : undc accipicndi sunt quoud utramque, Tum etiam quia licet gratia habitualis non fucrit rigorosa pro- prietas gratiae unionis; tamen se habuit ad instar proprietatis ob connaturalitatis dcbi- tum, ut ibidcni diximus : proprictates autem consequuntur in primo sua) productionis momcnto omnem intontionem (si ita ap- pellanda est eorum perfectio), quam doin- ccps sunt habiturae : neque enim decursu temporis suscipiuntaugmentum : ergoidem de gratia habituali Christi dicendum est Tum praterea, quia Christus a primo suao conceptionis momento fuit perfecte beatus quantum ad animam ; alias decursu tem- tporis augmentum bcatitudinis essentialis mcraisset, quod est contra communem sen- tentiam Thcologorum, et contra naturam propriam ipsius beatitudinis essentialis, qu;e debet esse tcrminus simpliciter stabi- lis, atquc invariabilis : sed beatitudo est actus gratioe consummatoe, et in ultima sui perfectione : ergo Christus hancaprin- cipio habuit, et in ipsa non profecit. Tum deniquc quia Christum habuisse a primo conceptionis instanti non solum illam gra- tiam : sed omnem ipsius intensionem, pcr- fectio quaedam est nec incompossibilis cum unione hypostatica, nec repugnans fini In- carnationis : Christo autem deferri debct omnis perfcctio, quee hujus conditionis est : ergo idcm, quod prius. Objec- Nec refcrt, si huic resolutioni opponas, Uca!*2. fiuocl Luc- 2 dicitur, quod pucr Jesus profciebat sapientia, et xlate, et gralia Dissol- apud Deum, et homines. Id autem vcrificari vaur. non p0sset) sj habuissot omnem latitudi- nern, sive intensionem suae gratiie a prin- cipio. Non, inquam, refert : nam ut op- D.Thom. time respondet Divus Thomas infra artic. 12 ad 3, verba Evangelistse. non intelli- guntur de augmento gratiae in se, sed in ostensione, et manifestatione ipsius gratisc per effectus, et opera virtuosa. Qune est p. Na- expositio Divi Nazianzeni orat. 20 in lau- dem Basilii numer. 65, ubi ait : Dicitur secundum humanitatem proficere, non quia ipsa suscipiat augmentum, quse ab initio non fuerit facta : sed ex n mensura sibidatur utcae- teris : sed ut in perfecto perfecta inest. Sed si piena est, inquies, gtoria ejusy gralia, et ve- riias ; quomodo sapienlia, et gralia profe- cissc apud Lucam scnbilur ? aul quid acce- derc potest ad plenum? IUoium potius de Jesu opinio, quam illius crcscebal gralia, ut magis in dies cognoscentes, magis Ulutn pro- cedere, ac gratia crescere arbilrarentur. Eandem expositionem tradunt communiter alii Patres. D. Athanas. orat. 4 contra D. Atiia- Arium, D. Ilieronym. in id Isaia) 7 : Ul p^DJ-. sciat reprobare malum, V. Beda hom. 1, in ronym. Dominicam primam post. Epiph. D. Da- y- Bjjjj* masc. lib. 3 de fide cap. 22, D. Bernard. ma-c. hom. 2, in Missus est, et alii plures. Qmc D- 'Jer" communis interpretatio magis tirmat aliam numer. pr*cedent. adhibitam : nam si Je- sus dicitur profecisse gratia, non quia ma- jorem successu temporis gratiam acceperit, sed quia gratia habita a principio magis manifestabatur per opera, et crescebat in hominum opinione : pariter potuerunt ali- qui dicere Ghristum in baptismo acccpisse Spiritum sanctum, ipsiusque gratiam, non quia haec tunc primo acceperit, sed quia tunc homines cjognoverunt ipsum ut cis donis pratditum, qua3 per signa visibilia, et pcr effectus ipsis manifestabantur. V. Convelluntur argumenta conira primam, et prxcipuam assertionem. 20. Adversus duas ultimas conclusio- nes nec reperimus Auctores, quibus con- traria sententia probetur, nec objectiones novoe occurrunt, quibus opus sit satisfa- cere. Contra primam autem senserunt ali- qui Theologi apud Paludanum in 3, dist. 12, quaBst. 2, negantes Christo gratiam habitualem, sive accidentalem tanquam superfluam ad effectum sanctificationis. Quibus magna ex pavte suffragari videtur Parra in praes. disput. 1, qua^st. 2, art. 2, Parra. ubi affirmat, quod gratia habitualis non proestat humanitati Ghristi effectum for- malem sanctitatis ad esse essentise perti- ncntem, neque ad hoc munus fuit necessa- ria iri Christo Domino. Sed prsedictus Auctor non negat, quod ahsolute in Ghristo fuerit gratia habitualis. Unde ejus opinio (qua3 est satis singularis) magis re- fcrri debet ad dub. 4, ubi examinabimus 4 0(i I)E INCAHNATIOM . ad quoa offectus prsedicta gratia fueril Christo necessaria. Eis tameo argumentis utitur Auctor ille, quuc si quid valent, communem nostram assertionem oppu- gnant, quihus proinde sicut et aliis oportet occursum ire. i argu- Artruitur erffO primo : nam ubi repugnat nioiiitMn. cflectus formalis alicujus forma:-, repugnat ipsa forma : sed repugnat, quod inChristo fuerit elfectus formalis gratia3 habitualis : ergo repugnat, quod praedicta gratia fuerit in Cbristo. Probatur minor : quia effectus formalis praedicta3 gratia3 cst constitucre bominem participem divina) natura3, cujus ipsa gratia est formalis participatio : sed repugnat Christum, qui vere est Deus per • naturam, constitui Deum per participatio- nem : ergo repugnat, quod effectus for- malis gratia) habitualis fuerit in Cbristo. Siiutio. Respondetur negando minorem. Ad cu- jus probationem dicendum est Christum ratione divinse naturse, in qua subsistit, esse substantialiter Deum per essentiam : sed simul secundum naturam humanam posse dici Deum per participationem acci- dentalem ratione gratioe habitualis. Sicut enim secundum divinam naturam est Deus impassibilis, et immortalis; et tamen se- cundum naturam humanam passus, et mortuus est : et sicut ratione prioris natu- ra3 est ens per essentiam ; ct nihilominus la- tione posterioris naturae est ens per partici- pationem : sic etiam nulla est contradictio in eo quod secundum naturam divinam sit Deus per essentiam, et simul secundum naturam humanam sit Deus por participa- tionem : nec enim major in uno apparet repugnantia, quam in alio. Et sic respon- D.Tiicm. det Divus Thom. in prsesent. articul. 1 ad 1, his verbis : Dicendum, quod Christus esl verus l>eus secundum personam, et na- luram divinam. Sed quia cum uniiate perso- nx remanet distinctio naturarum, ut ex su- pra dictis qusestione 2, arlicidApalet; anima Cliristi non est per suam essentiam di- vina. Unde oportet, quod fial divinaper par- ticipationem, quse est secundum gratiam. Ex quibus satis retunditur imaginatio Junioris proxime relati distinguentis effectum for- malem gratiae habitualis in esse essentise, et in esse naturse, sive quoad esse, et ope- rari, atque negantis primum illud respectu Ghristi : nam D. Thom. expresse affirmat, quod quia animaChristi non est divina per suam essentiam, debuit fieri divina per participationem secundum gratiam : quod magi8 refertur ad effectum formalem gratia? quantum ad sanctificationem spcundum esse, quara secundum operari ; et non so- lum respicit conceptum naturae sed etiam esscntia) constituentis aliquid in se ipso, ut satis ex se constat, cise terminantis ; primum quidem munus 1 1 2 nr: incahnatione. constituendi in esse divino, e1 reddendi subjectum in 8e sanctum, et gratum Deo; physice communicat : aliud autem munus constituendi principium operati- vuin , quod magis ad conceptum naturae pertinet, solam moraliter conferre potest. Quia licet natura physice sit, nihilominus non unitur per modurn naturae, sed per modum tormini, hoc ipsum exigente forma physice sanctificante per modum ter- mini, et non per modum formse, aut na- turae. Unde constat, quod ad diluendam, aut componendam objectam difficultatem opus non haboamus peregrina illa cogi- tatione : superatur onim secundum diver- sos illos modos sanctificandi num. praeced. propositos, quos hactenus explicuimus. DUBIUM II. Ulrum gratia habitualis in Christo dima- naverit physicea gratia imionis, lanquam proprietas illius. 27. Quia tam frequonter diximus in hac, ct praeced. disp. quod gratiahabitualis con- secuta fuit ad gratiam unionis; opus est modum hujus consecutionis explanare. Li- cet onim D. Th. optima methodo usus de hoc ogerit in ultimo praesentis quaest. arti- Culo, ibique plures illud versent : ordo tamen inter unam, et alteram gratiam in nostris disputationibus observatus satis demonstrat, quod hic propriam sedem ha- boat : praesertim cum nonnullae difficulta- tcs. quas in praemissis attigimus, et praesens dubium concernunt, quam cito exposcant ojus decisionem. Supponimus autom ex dictisdisp. G, dub. 2, quod gratia habitua- lis nec tempore, nec natura prsecessit gra- tiam unionis : quia nec tempore fuit prior, nec praeivit per modum dispositionis phy- sicae, Vel moralis, ut ibidom ostondimus, etdisp. 7, dub. 1. Supposito igitur, quod gratia habitualis gratiam unionis absolute subsecuta fuorit, examinanda occurrit circa consecutionis modum difficultas, quam dubii titulus repraosentat. Qaidfsit Pro cujus resolutiono praemittendum est diniana- ex dictis tract> 4,/^ fljsp> r^ dub. g^ ul)i simile dubium versavimus, quod dimana- tio, sive resultantia physica unius ab alio in eo, quod praedicta ordine quodam por unam, et eandcm actionem producantur, ita quod primum productum dcterminet agens, ut absque interventu novae, et dis- tinctac actionis suum influxum atque ad secundum extendat, illud attingendo me- diante priori. Bi enim secun lum terminet distinctum influxum, ot exigat novam ac- :i: non est, cur dicatur a primo di- manare; sed magis dicetur fieri per Praedicta vero resultantia locum habel non solum in accrdentibus propriis, sed etiam in communibus, quae pertinent ad primum esso rci productoe, et simul cum illa Bunt, ut rocto obsorvant N. Complut. abbrev. tn N lib. Physic. disp. 10, quajst. 5, num. 39. Sed quia proprietates majorem longe con- ncxionem habent cum natura, propten frequontius dimanationis modus eis appli- catur. Et hac ratione in titulo addidimus ly tanquam proprietas illius ; non quia circa hoc sit pnecipua diflicultas, sod ut morom aliis geramus, qui ita inquirunt : et quia ex docisione prioris partis constabit, quid etiam ad illam ultimam dici debeat. §1; j Vera, ct communior senteniia probatur ex D. Tlioma, et dupliciratione. 28. Dicendum ost gratiam habitualem in Christo non dimanasse physice a gratia unionis; sed aliam Dei actionom directe, et immodiato terminasse ; acsubindenonfuisse veram proprietatem illius. Haec assertio habet tres partes : sed posterior evidonter infertur cx media : quia licet accidentia communia fiant aliquando per dimanatio- nem, et quandoque por actionem distinc- tam; proprietates tamon semper resultant ab essontia, quam consequuntur, absque nova actione : unde si gratia habitualis facta est per actionem diversam ab ea qua producta fuit gratia unionis, plane sequi- tur habitualem gratiam non comparari ut proprietatem ad unionis gratiam tanquam ad naturam, vel cssentiam. Secunda voro assertionis pars liquido constat ex prima : quia seclusa dimanatione physica unius ab alio, opus est constituere novam, ct divcr- sam actionem pro secundo : atque idco si gratia habitualis non dimanavit physice a gratia unionis; recte coiligitur, quod pio- ducta immediate, et directe fuerit pei di- versam actionem. Unde tota assertionis difficultas rovocatur ad primam partem ip- sius, quae negat dimanationom physicam gratiae habitualis a gratia unionis. Sic au- tem docetD. Thom. ut statim ostendcmus, D.Thom cui communiter subscribunt omnes disci - puli, Medina, et Alvarez supra quaest. 2, A art. (.•(imaj l\,l!'( Z. DJSI>. XIII, DUIJ. II -il o Naza- rius. Jouun. a s.'i hom. jjabrcra. Godoi. Gom i. Joann. Vinrnil. Loqae- tius. N. Lau- rent. Suanz. Vazqiu-z. Lujo. D.Thin pro nostra asser- tione. art. 12 et in bac quaest. art. 13. Nazarius controv. unica quaest. 7. Joan. a S. Thom. disp. {), art. 3, num. 7. Gabrera infra art. 13, disp. 1 , § 5. Godoi disp. 30, concl. 2. Gonet disp. 12, art. L, num. Joan. Vincentius qusest. 2, art, 2, conc. 2 et 3. Loquetius lib. 3 de origine gratise ganctificantis, disp. 6, cap. 3. N. Lauren- tius controv. 14, § 6, num. 5G, et alii pluros. Idem etiam tuentur Valentia quaest. 7, puncto 1, qusestiuncula c2. Suarez disp. 18, sect, 3, concl. 3. Vazqucz disp. 41, cap. ult. niuii. 20. Lugo disp. 16, sect. 5, num. 100. Bernal, drsp. 30, sect. 5, cum aliis pluribus. 29. Probatur primo ex I). Thom, quem pro se stare censent Adversarii; cum vere nostram sentcntiam satis aperte doceat in eisdem locis, quae nobis solent opponere. Nam inira art. 13 statuit quidem gratiam liabitualem sequi ad gratiam unionis : sed id probat rationibus, quae persuadent eam consecutionem non essc dimanationem physicam ex vi ejusdem actionis attingen- tis uiramquc gratiam : sed solum esse re- sultantiam moralem cum actione physice nova, quse gratiam habitualem producat. Prima enim ratio cst hujusmodi : Princi- pium unionis est persona Filii assumens ku- manam naturam, qux secundumlwc dicitur esse missa in mundum, quod naluram /iw- manam assumpsit. Principium autem graiise hauitualis, qux cum charitale dalur , est Spiriius sanctus, qui secundum hoc dicilur mitti, quod per charitaiem menlem inha bi- lal. Missio autem Filii secundum ordinem naiuric prior est missione Spiritus sancti : sicui ordine naiurx Spiriius sanclus proce- dit a Filio, el a sapientia dilcctio. Unde et unio personalis, secundum quam inielligitur missio Filii, est prior ordinc naiurx habi- luati graiia , secundum quam inlelligitur missio Spiritus sancti. Haec S. Doctor : ex quibus satis efiicaciter colligitur, quod senserit gratiam habitualem non dima- nasse physice a gratia unionis. Qnoniam si ita dimanasset, existentia talis gratia) Verbo, et non Spiritui sancto attribuenda specialiter esset : sed hoc directe repugnat discursui D. Thomaj, ut ex ipso satis li- quet : ergo juxta ejus sententiam gratia babitualis non dimanavit per resultantiam pbysicam a gratia unionis. Scquela osten- ditur : quoniam terminus resultans respicit ut spcciaie sui principium id, a quo resul- tat, ut inductive potest ostendi in omnibus proprietatibus comparative ad essentias, ex quibus physice dimanant : sed in casu praesentis quaestionis Verbum humanitati unitum esset principium, a quo resultaret gratia habitualis; non autem persona 8pi- ritas eancti, qua3 humanitati uniia non fuit, idque palam docent Adversarii : ergo ex eorum positione sequitur, quod gratia babitualis in Ghristo attribuatur specialiter Verbo, non autcm Spiritui sancto. Declaratur amplius niciis D. Thom. nam missiones ad extra divinarum personarum correspondent, vt proportionantur missio- nibus ad intra : atqui supposita ad intra processione Verbi, proccssio Spiritus sancli non est nicra rcsultantia physica a Verbo : sed cst alia simplicitcr pioccssio a pryccc- denti distincta in ratione actionis, ct pro- ductionis : ergo pariter supposita missione Verbi ]ier gratiam unionis, missio Spiritus sancti secunduni gratiam habitualem non est pura resuitantia physica a priori ter- mino; sed importat novam actioncm, sive novam termini'productionem : atque idco gratia habitualis in Christo terminat di- recte, et immediate specialem actionem, sicut in aliis etiam justis contingit. Expli- catur ulterius : quia si in communicatione gratiae unionis, et in productione gratia3 habitualis non concurrerent dua) a tiones, sed una pnecise, qua3 primario attingeret gratiam unionis, et ex consequenti se cx- tenderet ad gratiam habitualem ut ad ter- minum physice resultantem ex priori ; ibi non darentur diue missiones Vcrbi, et Spi- ritus sancti : sed Verbum, et Spiritus sanc- tus communicarentur per eandem missio- nem, Verbum quidem primario, etSpiritus sanctus secundario : sicut contingit in aliis, qua) simili ratione communicantur, ut liquet in essentia, et passionibus. Sed D. Tbom. expresse constituit duas missio- nes, aliam Verbi, et aliam Spiritus sancti, ut ex ejus verbis evidcnter constat. Sentit igitur, quod pcr unam actionem commu- nicatur gratia unionis, et quod per aliam actionem distinctam gratiam habitualis producitur. Id ipsum constat ex secunda ratione, quam S. Doctor immediate propor.it his verbis : Secunda accipitur ra.tio hujus ordi- nis ex hahiludine graiix ad suam causam. Gralia enim causatur in homine ex prxscn- tia divinitutis, sicut lumen in acre ex pr%- sentiasolis. linde, dialur Ezechiel 43 .' Gloria Dei Israel ingrediebalur per viam orienialem, ct terra sptendcbat a majestate ejus. Pr&- sentia aulem Dei in Christo inteiligitur se- Demon- stratuf aiiu liu.s m< n > D.Thora. 4 1 4 >E INGAKNATIONK. EITu- giuni. Pra:clu> ditsr. cundum unioncm humanx naturse ad per- sonam divinam. Unde gralia habitualis Christi inlelligitur ut conseqwus hanc unio* nem, sicut splendor sotem. II;cc D. Tho- mas : juxta cujus montcm, ot vcrba sic prsedicta comparantur intcr se, ut gratia unionis sc habcat ad instar solis ; gratia habitualis pcr modum splendoris, aut lu- cis ; ct dcnique anima Ghristi ad instar aeris, qui cx praasentia solisrecipit lumen, et splendescit. Sed manifestum cst, quod sol, e-t lux in aerc rccepta non producantur per eandem actionem, sed per diversam ; quamvis una ordine naturaii sequatur post aliam : sol enim per creationem, lux au- tcm in aere iit per eductionem ex proe- cxistenti subjecto. Ergo similiter ex sen- tentia B. Tiiom. gratia unionis, et gratia habiiualis non fiunt per unam praecise ac- tionem , attingentem primario gratiam unionis, et ex consequenti gratiam habi- tualcm dimanantem physice ab unionis gratia : sed prcesupposita productione, et existentia gratisc unionis, datur nova, et diversa actio, quse gratiam habitualem im- mediate producat. 30. Nec referl, si dicas D. Thom. in eo art. id intendere, in illudque collimare, ut ostendat gratiam unionis praecessisse sim- pliciter gratiam habitualem : quod ut probet, utitur principiis, et exemplis pro- xime relatis. Gum quo tamen recte cohaoret, qnod habituaiis gratia dimanet a gratia unionis, ut constat in inteliectu, et volun- tate dimanantibus ab anima, et in virtuti- bus infusis a gratia procedentibus : quse nullam prascedentiam habent respectu ani- mse, et gratise. Hoc, inquam, nihii refert : quia licet D. Thom. illud prsecipue intenderit, in idque suas probationes direxerit : nihilomi- nus fateri oportet, quod principia ab ipso in his probationibus assumpta sint vera, et exempla sint satis apta : oppositum enim dici non valet absque injuria S. Doctoris. Gonstat autem, quod tam principia, quam exempla evincunt in productione gratise habitualis intervenisse non meram resul- tantiam, sed veram actionem, diversam ab illa, quae unionis gratiam produxit, ut su- pra expendimus. Idque magis hrmatur exemplis ipsis, quse modo objiciuntur : nam quia intellectus, et voluntas fiunt per dimanationem ab anima, non opus habe- mus recurrendi ad diversa principia pro efiicientiaanima3, etintellectus, ac volunta- tis illius : et similiter contingit in produc- tione gratiaj et virtutum infusarum : scd idem principium eflicit animam cum suis potentiis, et pariter idem principium afficit gratiam cum suis virtutibus. Quippe adeo manifestum est terminum dimanantem procedere ab eodcm principio cum tormino, a quo dimanat, ut in dubium revocari non possit. Videmus autem, quod I). Tli. pro gratia unionis ct pro gratia habituali re- currit ad divcrsa principia per appropria- tionem, et accommodationem; siquidem gratiam unionis revocat in pcrsonam Filii, ejusque missionem ; gratiam autcm ha- bitualem reducit in personam Spiritus sancti, et in missionem ipsius, ut liquct ex verbis relatis. Ergo vel dicendum est D. Thom. non recte processisse in eo dis- cursu; quod admittere non possumus : vel concedi debet, quod ex ejus sentcntia gra- tia habitualis non dimanat physice a gratia unionis : sed quod ista3 duse gratiaj sunt duo termini terminantes immediate actio- ncs diversas ; licct unus naturali ordine sequatur post alium : sicut illuminatio ac- ris (quod est exemplum S. Doctoris) , sequitur praesentiam solis, quamvis fiant per actiones simplioiter diversas. 31, Secundo probatur nostra conclusio R;uio ratione evertenle praacipua fundamenta asse.,li°- contrariae opinionis : nam ideo gratia habi- tualis consequeretur per meram resultan- tiam ad gratiam unionis absque nova ali- qua actione illam immediate attingente, quia gratia habitualis est connaturalis Ghristo Domino, et naturaliter congruit gratia unionis : sedhoc motivum nuilius momenti est : ergo gratia habitualis non dimanat ah unionis gratia, sed fit per dis- tinctam actionem. Major constat ex Ad- versariorum probationibus tam a ratione, quam ab auctoritate : censent enim acci- dens alicui connaturale fieri per dimana- tionem ab ipso : et gratiam habitualem esse Ghristo connaturalem frequentcr le- gunt in D. Thoma. Ut enim alia loca omittamus, in hoc art. in resp. ad 2, ait . Unde gratia habituatis non intelligitur ut prsecedens unionem, sed ut consequens eam, sicut qusedam proprielas naturalis. Unde et Augusl . dicit in Enchir. quod gratia cst quodammodo Christo homini naturalis. Mi- nor autem ostenditur : quoniam species angelicae sunt Angelo connaturales, et ei- dem debitae in primo suae creationis mo- mento : ct nihilominus praedictae species non resultant per simplicem dimanationem ab Angelo ; sed iiunt per actionem distinc- tam D1S1\ XUI, DUD. II 5 1 5 tam ab ejus creatione ut fuse ostendimus tract. 7, disp. 5, dub. 4; ergo quod gratia habitualis sit Christo homini connaturalis, aut connaturalitcr debita, minimc probat. quod resultct physice a gratia unionis abs- quc altcrius actionis concursu. Idemque probari cxcmplo motus circularis, qui est naturalis respcctu cceli : et tamen non rc- sultat per simplicem dimanationemab ipso, sed exposcit novam, et distinctam actionem intelligentiie motricis. Et ratio generalis ost, quod ut aliquid dicatur alicui conna- turale, opus non est, quod ipsi connatu- rale fiat ratione alicujus principii cirective iniluentis per dimanationem : scd suificit, quod fiat ipsi connaturale ratione potentnc passivic, vel proptcr consonantiam ad sta- tum subjecti, ut in limine ad art. 12, q. 2, diximus n. 6. Idque magis liquet in prae- senti materia; cum natura divina, qua) in~ trinseca Ghristo est, eflecerit ut in tribus personis subsistens eam unionem. Unde D. Tho. art. cit. dixit : Gratia Chrisii, sive unionis, sive habitualis, nonpotcst dici naturalis quasi causata ex principiis hu- manx nalurx in Christo : quamvis possit dici naiuralis quasi proveniens in naturam humanam Cliristi, causante divina natura ipsius. Et magis adhuc se explicans in resp. ad 3, addit : Secundum divinam na- luram est ei naiuralis, in quantum divina nalura cst principium activum hujus gralix. Et hoc convenit toti Trinitaii, scilicet hujus gralix esse principium aciivum. Quas longe exulant a dimanatione physica. Unrie satis constat non omnia, quse alicui dicuntur naturalia, profluere per dimanationem ab ipso, et sine concursu alterius actionis : et consequenter quod Adversarii non recte, scd inefficaciter in prsesenti materia unurn ex alio deducere. Videantur, quse diximus loco cit. num. 8. Alia 32. UJtimo probatur conclusio rationea lioms priori, prresupponendo tamen duo princi- iaiio. pia satis certa. Primum, quod influere per dimanationem est quoddam agere : unde omnes docent, quod concursus per dima- nationem reducitur ad gcnus causae effi- cientis. Agcre autem consequitur esse, non quidcm existentise, aut subsistcntia?, sed esse specificum, et formale : ab co cnim primitus trahit suam propriam ratio- nem, et speciticam dilTerentiam, ut recte N. Ccm- declarant N. Complut. abbrev. in lib. de ,,lut* generat. disp. 15, qusest. G. Unde primum principium cujuscumquedimanationis phy- sica? debet esse natura, vel aliquid se ha- bens ad instar naturaj : hcec enim est, qua3 primo communicat esse formalc, et specificum. Secundum, quod dimanatio physica reducitur ad genus causye efficion- tis principalis : quoniam primum illud principium per se ipsum, ct absque alia elcvatione detcrminat agens extrinsecuni, et rigorosum, ut se extendat ad termi- num , qui dimanarc dicitur. defertque ejus causalitatem usque ad ipsum : in quo propria dimanationis ratio consis- tit, ut explicant Gomplut. in lib. Phy- Compl sic. disp. 10, qmest. 5, §2. De ratione autcm causae efficientis principalis est pra3- conlinere suum efiectum, sivc ab illo non excedi ; quippe al id, in quo exceditur. non concurrit principaliter, sed instrumen- taliter, aut nullo modo, utomnes sentiunt. Quocirca ad primum dmanationis princi- pium pertinet continere perfectionem ter- mini ab ipso physice dimanantis. Et dici- mus primum firincipium, quia interrnedia, si quae occurrant, licet non sint adeo per- fecta possunt influerein dimanationem per subordinationem ad primum, quod nrinci- paliter iniluit. His suppositis formatur ratio : quoniam si gratia habitualis Christi dimanasset a gratia unionis per simplicem resultantiam physicam, deberet ex parte gratise unio- nis aliquid assignari, quod per modum na- turae, radicis, aut primi principii intrinseci contineret principaliter gratiam habitua- lem : sed nihil ex parte gratiae unionis est assignabile, quod praidicto modo gratiam habitualem contineat : ergo gratia habitua- lis non dimanavit physice a gratia unionis per simplicem resultantiam. Confcequentia est evidens. Et major constat ex immediate pramotatis : praesertim quia cum Adver- sarii dicant gratiam unionis, sive Christum fuisse principium quod talis dimanationis; et omne principium quod consiituatur per principium quo, sive rationem formalem inlluendi; necessarium est in gratia unio- nis aliquid assignare, quod per modum principii quo, naturae, aut radicis contineat principaliter gratiam habitualem. Minor autem, in qua est difficultas, nequit aplius, et magis perspicue ostendi, quam rrfr- rendo, et refellendo varia principia assi- gnata ab Adversariis : nam eorum insuffi- cientia veritatem minoris demonstrabit. Et in primis ccrtum est apud omnes, quod humanitas Christi secundum se, et ratione sui non potuerit obire munus proedicti principii : quia humanitas secundum se, [6 DK LNCARfl VTIOXE. cuiii sit ordinis inferioris, non habet con- ceptum radicis respectu gratiae habitualis, nec ojus perfectionem preecontinet. Alia ergo pi incipia ass ignare oportel . Primus . Ouidam igitur affirmant Imiusmodi modus. pnncipium fuisse personahtatem Verbi Lerminantem Christi humanitatem : atque ideo ipsam humanitatem ut clcvatam per hujusmodi personalitatem se habuisse ut principium quod ad dimanationem gratiae habitualis, Pro quo dicendi modo refert Medinam (licet immerito) Asturiensis loco citato, pag. 109. Idque declarat execrjplo virtutum infusarum , quae dimanant ab anima ut elevata per gratiam. ReMii- ge(j hic dicendi modus falsiLatis convin- citur. Tum quia virtutes infusae (ut eorum exemplo utamur)non dimanant physice ab auima, sed a gratia habituali, siout ab uni- ca, et adaequata radice, cujus , ct non animae sunt proprietates : ergo pariter gra- tia habitualis nequit resultare ab humani- tate Ghristi ut terminata per Verbi perso- nalitatem ; nisisupponatur, quod talis per- sonalitas concurrat per modum radicis ad praedictam dimanationem, de quo est prse- cipua controversia. Tum etiam (per quod praecedens impugnatio, quae non ita con- cludere videtur, satis firmatur), quia princi- pium primum, et intrinsecum dimanatio- nis debet continere per modum causae principalis perfectionem termini resultan- tis, ut supra ostendimus : sed personalitas Yerbi secundum propriam personalitatis rationem, sive quantum ad id, quod abso- lutis addit, nequit continere principaliter perfectionem gratiae habitualis ; siquidem ita considerata non importat perfectionem, ut supponimus ex dictis tract. 6, disput. G, dub. 3; ergo personalitas ita considerata non potuit comparari per modum radicis, et primi principii intrinseci ad gratiam ha- bitualem : atque idco non potuit esse ratio formalis elevandi, aut constituendi huma- nitatem in esse principii quod praedictae dimanationis. Unde sicut pcrsonaiitas ita considerata non fuit principium quo, sive ratio formalis sanctificandi lmmanitatem Christi ut ostendimus disput. praeced. dub. 3, sic etiam non potuit esse princi- pium quo et ratio formalis radicandi phy- sice gratiam habitualem, ut haec ab illa per simplicem dimanationem proflueret. Tum denique : nam principium quo, sive formale dimanationis debet uniri per mo- dum formae et naturae communicando esse formale specificum, ut supra ponderavi- mus : personalitas autem Verbi non e.st unita humanitati per modum formae, aut naturae dantis esse formale specificum ; sed prtecisc permodumpuri termini terminan- tis, et pcrsonantis humaniiatem : quippe quaa supponens hujus esse formale, et spc- cificum, iliud praecise complevit tribuendo terminationem loco subsistenti;o creataB : ergo personalitas Verbi nullo modo potuit esse principium quo dimanationis gratiae habitualis, nec clevarc humanitatem inor- dine ad hunc cflectum. 34. Alii apud Godoi disp. cit. num. 95 dicuntdivinitatem, sivc naturam Dei fuisse principium formale quo hujus dimanatio- nis, et constituisse naturam creatam in esse principii quod. Et hi videntur magis conscquenter procedcre ad ea, quae dixi- mus disput. praeced. dub. ult. ubi statui- mus naturam divinam fuisse formam, sive rationem formalem sanctilicandi animam Christi : pertinet namque ad sanctitatcm formalem radicare alia dona in eodem sup- posito, ut liquet in gratia habituali, quue nos sanctificat, et in nobis per dimanatio- nem radicat supernaturaies virtutes. Hic tamen dicendi modus non cst me- lior praecedenti et refellitur eisdem moti- vis. Primo, quia ad rationem principii for- malis quo dimanationis physice requiritur non solum, quod sil natura, sed etiam quod uniatur per modum naturae, et formae, communicando esse formale specificum, ut supra ostendimus : sed licet natura divina uniatur creatas, nihilominus non unitur per modum naturoe, et formce communi- cantis esse specificum; implicat enim quod aliquod praedicatum divinum tali modo communicetur ob imperfectiones eidem in- dispensabiliter annexas, ut ex professo os- tendimus tract. 2, disp. 4, dub. 5 et tract. 14, disp. 5, dub. 3, et tract. 19, disp. 4, dub. 1, ct constat ex supra dictis disp. 3, dub. 1; ergo natura divina nonpotuit esse principium quo dimanationis physicae. Se- cundo, quia natura divina in Ghristo non aliter unitur physice humanitati, quam vel immediate in ratione existentiae, ut supra explicuimus disp. 8, dub. 3, vel mediate, et quasi identice in ratione termini suppo- sitantis naturam humanam, quatenus in- cluditur per modum transcendentis in per- sonalitate Verbi per se terminante , et suppositante naturam creatam : neuter au- tem istorum modorum sufficit, ut sit prin- cipium quo formale dimanationis physicae. Non primus : quia existentia non consti- tuit (I !~ (I. • iuli iu >d . i. Rejici- tur. DISP. XIII, DUD. II 417 tuit esse formale specificum, sed illud sup- ponit. Nec etiam secimdus : tum ob ean- dem rationem : tum quia personalitas Verbi , cui por se convenit personare Ghristi humanitatem, non cst principium quo dimanationis , ut ostendimus num. praecedenti. Nihil ergo habet natura divina iu Incarnationis mysterio, per quod potue- rit esse principium quo ad dimanationem physicam gratise habitualis. ThIius Terlio, qnia uniri per modum principii licendi. quo dimanationis physicae est uniri per mo- dum principii quo operativi, cum influere per dimanationem revocetur in omnium opinione ad genus causae efficientis ; etin- super principium dimanationis influat per facultates a se dimanantes, ut liquet in gratia habituali influente per virtutes, quas radicat : sed implicat, quod natura divina uniatur per modum principii quo operativi ; cum hujusmoli principium quo indispen- sabiliter subordinetu-r alteri principio quo completo,etperfectiori :ergo implicat quod naturadivina subierit munus principii quo alicujus dimanationis physicae. Quod mo- tivum, sicut in communi Thomistarum sen- tentia probat impossibile esse, quod Deus uniatur in ratione luminis gloriae, aut charitatis, aut auxilii, ut locis supra rela- tis ostendimus : sic etiam probat repu- gnare, quod naturadivinauniatur inratione principii quo physici in ordine ad alicujus dimanationem. Id vero, quod in hac eva- sione insinuatur, nihil valet : quia jam ostendimus disp. prseced. dub. ult. £ 3, quomodo natura divina sanctificet physice, loquendo de praecipuis sanctitatis effecti- bus; et nihilominus non sit radix physica gratiae habitualis, et virtutum : quod solet ad formam sanctificantem pertinere. Quo- niam ratio formae physice sanctificantis abstrahit a ratione formae physice infor- mantis permodum formae et naturae, formae non informantis, sed pracise terminantis. Gonceptus autem radicis physice influentis per dimanationem exposcit determinate, quod forma uniatur per modum formae in- formantis, atque naturae. Gum qua naturae divinae repugnat uniri per modum naturae, et formae informantis; non autemrepugnat uniri per modum termini, aut formae ter- minantis : fit, quod praedicta natura po- tuerit esse forma physice sanctificans, et quod non potuerit esse principium quo di- manationis per modum physicae radicis. Yideantur specialiter ibi dicta num. 02. 35. Denique alii dicunt modum unionis Salmant Curs. thcloy. tom. XIV, hypostaticae esse principium quo, 9eu for- male praedictae dimanationis : quia censent gratiam habitualem esse proprietatem unio- nis hypostaticao, quae in tali modo forma- liter consistit, ad quem proinde physice sequitur per simplicem dimanationem ab illo. Ita Granados infra referendus, et alii. Sed hic dicendus modus, quem magis l-rvcttf- invalescere videmus apud Juniores, pejo- l!l rem censemus praecedentibus. Nam in pri- mis unio in aliis compositis non se habet ut principium quo dimanationis eorum, quae in talibus compositis reperiuntur; quamvis multoties sit necessaria per mo- dum conditionis tam ad compositionem, quam ad resultantiam : ergo idem dicen- dum est de modo unionis hypostaticae, qui adcomponendum, seu constituendumChris- tum desideratur. Deinde id, quod per phy- sicam dimanationem radicat gratiam habi- tualem, et virtutes, nequit non esse forma sanctificans : sicut gratia habitualis nos formaliter sanctificat, quia est radix phy- sica, ex qua in nobis dimanant virtutes, et omnis habitualis, et actualis sanctitas, sed modus unionis hypostaticae non se ha- buit in Ghristo per modum formae sancti- ficantis, ut constat ex dictis disp. praeced. a n. 26, et Auctor ille concedit : ergoprae- dictus modus unionis non fuit principium formale quo, unde gratia habitualis, et vir- tutes illi annexae physice dimanaverint. Prseterea primum principium quo dimana- tionis debet esse natura, vel communicari per modum naturae dando esse formale, et specificum, ut supra praemisimus : modus autem unionis hypostaticae non est natura, nec communicatur ad instar naturae dando esse formale specificum, cum eo ipso, quod unio sit inter naturam, et personam, de- beat haec extrema supponere, et forma- liter non constituere : ergo non potuit exercere munus principii quo in ordine ad dimanationem gratiae habitualis. Denique sicut principium quod dimanationis phy- sicae debet esse principium quod operandi ; ita primum principium quo physicae dima- nationis debet esse primum principium quo operandi : sed repugnat modum unionis esse principium quo operandi : ergo pari- ter repugnat, quod sit, aut fuerit primum principium quo dimanationis. Minor pro- batur : quia esse primum principium quo operandi est proprium naturae in esse ta« lis : et sic solet communiter diffiniri : sed nullus modus est naturae; cum sit natarae, 'i l s [)E INCARNATIONE. Evasio cx Gra- uados. PfcTClu- ditur. <|ii;im pnosupponit, dotorminatio : ergo liullus modus »'si primum principium quo operandi. Eo vel maxime quod primum principium quo operandi debotosseprimum principium quo esscndi ; unde lale }>rinci- pium ost in actu primo tam ad recipien» dum existontiam, quam ad eliciondum opc- rationem suppositi ; sed modus unionis hypostaticacnon sehabotutactus primus ad eiistentiam Ghristi, nec fuit principium quo susceptivum talis existcnti.*c ; sed po- tius se habuit pcr modum actus secundi, sive exercitii, quo existentia divina fuit humanitati communicata : ergo pnedictus modus unionis minimcfuit principium quo operandi. 3G. Nec satisfacit 'dicerc cum Grana- dus haec principia a nobis assumpta ge- ncralia esse, et recte applicari aliis unio- nibus; sed debere exceptionem pati in modo unionis hypostatieae : haec enim est donum nobilissimum, et longe excedens perfectionem grafiae habitualis, constituit- que speciaiissimum compositum , nempe Ghristum, cui gratia habitualis debetur : qiue omnia sufficientia videntur, ut prae- dicta unio sit principium, a quo gratia ha- bitualis per physicam dimanationem re- sultet. Haec, inquam, responsio minime satis- facit, sed facile evertitur : nam siprincipia a nobis assignata generaliter, et per se loquendo vera sunt; non est, cur non recte applicentur unioni hypostaticae, et in ea etiam concludant. Quod enim haec sit per- fectissimum donum, et longe superans gra- tiarn habitualem juxta oicta disp. 4, dub. 3, minime suadet exceptionem a principiis illis communibus. Tum quia major illa perfectio non extrahit eam a propria ra- tione unionis, nec evehit ad conceptum proprium naturse : constat autem, quod ad principium formaie quo dimanationis phy- sicse, requiritur, quod sit natura, vel ha- beat modum naturae. Tum quia si ad solam absolute perfectionem attendamus, longe perfectior est divinitas humanUati commu- nicata, quam modius unionis hyposlaticae : quod tamen non sufficit, quod divinitas humanitati communicata fuerit principium quo, unde gratia habitualis physice fiuxe- rit, ut constat ex dictis n. 34, et non nogat ille Auctor, cum principium dima- tionis in unionis modo specialiter consti- tuat. Tum denique quia certum est, quod humanitas ratione modi unionis hyposta- ticae fit objectum Deo magis gratum, quam latione gratiie habitualis; siquidem illam longe pracellit in perfectione : et nihilo- minus iilo accoflfius uotl sufBcit. ui prffidic- tus unionis modus sit forma sanctiricans : orgo paritcr lalis exccssus non suflicit, ut sit principium quo unde gratia habitualis physice rcsultet. Sicut onnn de concepta forrmc sanctificantis cst, quod sit forma : sic ctiam clc concoptu principii quo dima- nationis physicaB cst, quod sit natura, vcl se liabeat per modum natune : ot utrum- que exccdit propriam modi unionis condi- tionem. Quod autem additur, nihil interest : nam licet unio liypostatica constituat speciale compositum, nempeGhristum, illum tamen non constituit per modum forma3, aut na- turao, sed tantum per modum unionis, et exercitii. Et prius illud requirebatur, ut essetradix physica, ex qua proprietates ali- quae per dimanationem physicam proflue- rent. §"• Salisfd molivis opinionis oppositx. 37. Contrariam opinionem tuentur Joan. Joann. Prudentius tom. 2, disp. 2, sect. 3, et prude* Granados, qui pro illa refert Cajetanum, Grana Medinam, Durandum, et Toletum. Sedduo duS' priores tencnt nostram, et communem sen- tentiam, ut recte observat Godoi disp. cit. n. 82. Solet etiam pro ista sententia referri Guriel in M. S. sed nescimus qua veritate, aut consequentia : nam cum sapientissi- mum hic Auctor neget virtutes supernatu- rales dimanare physice a gratia, ut vidi- mus tr. 14 , disp. 4, n. 105, magis prsesumendum est, quod neget gratiam habitualem resultare physice a gratia unio- nis; cum hoc sit longe difficilius, quam primum illud. TJnde videmus sontentiam quasi communem esse, quod virtutes in- fusae dimanant physice a gratia : et senten- tiam adhuc communiorem esse, quod gra- tia habitualis Christi non dimanaverit physice a gratia unionis. Sed ab hoc pracs- cindendo, quod non multum refert. Primum fundamentum hujus opinionis l arj desumitur ex non paucis locis D. Th. in ajj^j quibus significat gratiam habitualem sequi ritaa naturaliter ad gratiam unionis, et se ha- bere per modum proprietatis respectu il- lius ; quod enim homo ad aliud compa- ratur , ab eodcm physicc dimanat por simplicem resultantiam. Praecipuum voro tcstimonium occurrit in hac q. 7, art. 3 in DISP. XIIJ, DUB, II 41 in corp. ubi ait : Gratia habitualis Chrisli intclligilur consequens hanc unionem, sicut sptendor solem. Et magis se oxplicans in resp. ad 2 addit : Gratia habitualis non inlclligilur ut prxccdens unionem, seclut con- sequens eam sicut quxdam proprietas natu- ralis : Unde Aug. dicil in Knchir. quod gra- tia esl quodammodo Christo homini naturalis. Et in 3, dist. 4. q. 3, art. 2, quaystiunc. 1 in corp. inquit : Gratia habitualis potest dici Christo naturaiis dupliciter : uno modo, quia ad modum proprieiatum naluralium se habet, qux suum subjectum inseparabititer conscquunlur : alio modo, quia ex altcra suarum naturarum causjalur, scilicet ex divi- na natura, non auiem ex humana. Et simi- lia repetit ibidcm in resp. ad 1. Et in hac 3 part. supra q. 2, art. 12, ct q. G, art, G, ubi luechabct : Gratia habitualis periinens ad spiritualem sanctilatem illius hominis est effeclus quidam consequens unionem »ecun- dum illud Joan. 1, vidimus gloriam cjus quati unigeniti apatre, plenum gratix, ct veritalis. Per quod datur intelligi, quod ex hoc ipso, quod ille homo esl unigenitus a Pa- tre, quod habet per unionem, habet pleni- tudinem gratix, et veritatis. Hsec autem omnia satis manifestant, quod gratia ha- bitualis dimanaverit naturaliter, necessa- rio, et physice a gratia unionis : sic enin? sehabent, quse tanquam naturalia, propria, et debita comparantur ad aliquod subjec- tum, ut in accidentibus naturalibus propriis facile constat. Sentit ergo D. Th. quod pro gratia habituali in Ghristo non fuerit ne- cessaria nova actio, distincta ab ea, quse unionem hypostaticam produxit : et quod tali unione supposita, statim gratia habi- tualis per naturalem dimanationem resul- tavcrit. Confir- Confirmatur : quia ex sententia D. Th. matio cx . i m , i endem virtutes supernaturales iluunt per physicam D.Tiiom. dimanationem a gratia habituali animse infusa, ut juxta ipsius doctrinam statui- mus tr. 14, disp. 4, dub. 6, § 1 ; sed D. Th. non aliter cxplicat dimanat;onem su- pernaturaiium virtutum a gratia habituali, quam pcr hujus dependentiam, et resultan- tiam a gratia unionis : crgo secundum men- tem D. Th. gratia habitualis cum virtutibus cidem annexis (iimanavit per physicam resultantiam a gratia unionis, quin neces- saria fuerit alia nova actio, qua) gratiam habitualem immediate produxerit. Gyetera constant. Et minor saarletur : quia D. T. 1,2, q. 110, art. 4, ad 1, explicat dima- nationem virtutum a gratia in hunc mo- dtun : Sicut ab estentia animx effluunt cjus potentise. qu% sunt operalionum principia, ita ciiam ab ipsa gratia effluunt virtutes in potentias animx, etc. Et in hac 3 part. q. 62 a 2, in corp. ait : Sicut ab essenUc animx fluunt ejus polentiie, ita a gratia fluunt quxdam perfectiones ad pctentias animx, qux dicunlur virlules. Gonstat au- tem, quod eodcm modo explicat depen- dentiam, et effiuxum gratias habitualis in Ghristo a gratia unionis, ut patet cx locis supra relatis ; siquidem expresse afftrmat, quod illam sequitur sicut splcndor solem, et sicut proprietas quxdam naturalis, et ad modum proprietatum naturalium : addit- que, qucd eo ipso, quod homo ille sit unige- nilus Patris, habct plenitudinem gratix. Ergo S. Doct. eodem modo seritit, loqui- tur et se explicat comparando gratiam lia- bitualem in Ghristo cum gratia unionis, et conferendo supernaturales virtutes cum habituali gratia in aliis puris hominibus. Et consequenter, si sentit virtutes hujus- modi dimanare a gratia habituali, similiter sentit gratiam habitualem in Ghristo dima- nare physice a gratia unionis. 38. Respondetur, quol hoc argumento Diruitur continente tot D. Th. testimonia, in qui- fun(fJa- , , . . . . „ , . ' x . mentum. bus huic opiniom iavet, non leviter oppn- meremur, si manifestam aliunde non habe- remus ejus sententiam ex supra dictis n. 29, aijuncto etiam motivo n. 31 proposito : quod plane debilitat robur prsedictarum locutionum, quse modo opponuntur ; cum ostensum a nobis fuerit plura esse alicui naturalia, aut etiam debita, quse ab ipso physice non dimanant, sed attinguntur diversa actione. Ad omnia igitur testimonia relata (quippe omnium est idem sensus) res- pondetur, quod in dimanatione proprieta- tum plura concurrunt : primo esse in sub- jecto a sua prima formatione : secundo illi inseparabiliter convenire : tertio habere in eodem supposito principium intrinsecum : quarto , et ultimo supponere in eodem formam, aut naturam, quue sit physica earum radix. In pluribus ergo ex proedictis conditionibus gratia habitualis comparatur ad Ghristum, ut proprietates comparan- tur ad suppositum, in quo sunt. Nam in primis gratia habituaiis fuit in Ghristo a primo suiB conceptionis momento, ut dixi- mus dub. praeced. § 4. Deinde fuit, et est inseparabiiiter in Ghristo : quia (ut alia capita omittamus), fuit gratia consurnmata per beatitudinem, de cujus ratione est ina- missibilitas. Denique habuit in Chrisio 42(1 DE LNGARNATIONE. aliquod principiuin intrinsecum, nempe naturam divinam, quse intrinseca Christo est, et tanquam virtus, et ratio toii Tri- nitati cominunis produxit prsedictam gra- tiam, ut n. :M vidimus ex D. Th. el explicuimus in Comni. ad art. 12, q. %. Cum itaque gratia habitualis in omnibus preedictis se habuerit in Chri&to, sieut pro- prietatcs solentcomparari subjectis : prop- terea D. Th. tam frcquenter affirmat, quod gratia hahitualis se hahuerit ad Chris- tum, ut quaedam proprietas naturalis, et quod fuerit ipsi debita. Sed unum est, in quo aliter so habent : nam proprietates supponunt in objecto na- turam, sive formam, qua) sit principium quo, et radix physica earundem. Cratia autem hahitualis in Christo nihii suppo- suit, quod so habucrit pcr modum naturaj, aut radicis principii quo ipsius ; nec Ad- versarii illud hactenus assignare potuerunt; cum nec humanitas, nec divinitas, nec personalitas, nec modus unionis poLucrint subireofficium naturse, radicis, aut princi- pii quo respectu gratise habituais : licet hoc munus ex diversis, aut difformihus capitibus eorum singulis repugnaverit ut supra ostendimus a num. 32. Unde quan- tum ad hoc (quod potissimum in dimana- tione physica attenditur), gratia hahitualis non i;a se habuit ad Christum, sicut pro- prietates naturales comparantur ad suhjec- tum. Et quia honum ex integra causa, ma- lum autem ex quocumque defectu, licet alise conditiones, quantum est de sefunda- rent dimanationem physicarn gratise habi- tualis a gratia unionis ; nihilominus defectu conditionis ultima3 satis fuit ne habilualis gratia dimanaverit a gratia unionis per simplicem resultantiam physicam. Tenet itaque comparatio tam frequenter insi- nuata a D. Thom. in plunbus conditioni- bus, ut explicuimus : sed non tenet, noc ab eo intenditur in conditione ultima, quie ad dimanationem physicam praecipue desi- deratur, ut ostendimus a num. 32. Unde cum S. Doctor tam plura dixerit, in qui- bus gratiam habitualem Christi assimilat naturalihus proprietatibus; numquam ta- men asseruit, quod talis gratia dimanavorit per resultantiam physicam a gratia unio- nis; sed potius loco relato num. 29 signi- licavit gratiam habitualem productam fuisse per novam, et distinctam actionem. Ex quihus ad confirmationem responde- tur, concessa majori, mgando minorem. D.Thom. Ad cujus probationem dicendum est, quod Solvilur conlir- nialio, et aper tur mens non colligimus D. Tli. sentire, fjuod vir- tutes supernaturales dimananl physice a gratia haiituali, ex illis verbis 8. Doctoris, iiui ox illa Bimpiici analogia ad potentias, vel proprietaLos naturales, nude, et prae- cisive sumptis : quo paclo non multam eflicacitaLoin haberent. Sed id ox oi.sdom deducimus adjungendo cortani I). Th. doc- trinam, quod gratia babitualis se habel iu supernaturali ordine ad instar naLuni-, et primffl radicis. 8ic onim 8. Doctor prae- miserat in ea q. 110, art. 3, in corp. ubi ait : ) irtutes infusx disponunl hominem aliiori modo , el ad altiorem finem. indc eliam oporlel, quodinordine ad aliquam al- tiorem naturam, Iwc esl, in ordine ad nalu- ram divinam participalam, quw dicitur lu- men gratise, secundum quod dicitur 2 Petri 1 : Maxima, et pretiosa nobis promissa do- navitf utpcr hoc efficiamini divinx consortcs nalurx. Et sccundum acccplioncm liujus- modi naiursd dicimur rcgcnerari in /ilios Dei. Similia tradit in resp. ad 2. Et in art. 4, immediate sequenti addit : Sicut per po- teniiam intelleclivam homo participat cogni- iionem divinam per virtutem fidei ; et secun- dum poteniiam voluntatis amorem divinurit, per amorem charitatis : ita etiam parlicipat secundum quandam simiiitud\nem naturam divinam per quandam generationem , sive recreationem. Ex quibus, et aliis, quaa in 5. Doctoro frequenter occurrunt, liquet quod ex ejus sententia graiia hahitualis sit quaedam natura, et communicetur per mo- dum natura^. Et quia de ratione naturae est, quod sicut existit primum principium quo operandi, sic etiam sit prima radix physica suarum facultatum proximarum : optimo jure infert S. Doctor, quod virtu- tes ita comparantur ad gratiam, sicut po- tentise naturales comparantur ad animam, seu naturam. Unde ulterius colligimus, quod sicut potentia^ eftluunt ah anima per resultantiam physicam : sic etiam cx mente D. Th. virtutes infusse procedant a gratia per physicam dimanationem : quippe cum gratia in supernaturali ordine natura sit, ut S. Doctor totios aflirmat. Sed proedicto fundamento destituimur, ut cum eadom proprieiate accipiamus comparaLionem gra- tiaa habitualis cum gratia unionis : quia licet in multis se habeat ad instar proprio- tatis, ut supra explicuimus; nihilominus unionis gratia non est natura, nec radix physica, ut supra etiam osLendimus. Quaie non absque urgenti fundamento vorba D. Th. aliter accipimus in una comparationo, ac DISP. XIII, DIJB. II. 421 Confir- malio. Sitbflt argu- mcnto. ac in alia; et dicimus virtutes infusas di- manaro physice a gratia habituali, hanc vero solum moraliter procedere a grafcia unioriis : quatenus juxta dignitatem Ghristi debitum erat, quodipsi conferrentur gratia habitualis, et alia dona : sicut etiam crat debitum, quod illi concederentur auxilii actualia ad operandum, quffl tamen cer- tum est non dimanasse physice ab unionis gratia. 39. Arguitur sccundo : quia Ghristus ut homo per gratiam unionis cst filius Dei naturalis : sed filio Dei naturali debentur proprietates supernaturales, aliaeque per- fectiones, inter quas gratia habitualis po- tissimum debet recenseri : ergo Ghristo ratione gratiae unionis debetur habitualis gratia utproprietas naturalis : quoe proinde dimanare physice debuit a gratia unionis. Minor, in qua poterat esse difficultas, os- tcnditur : quoniam filiatio naturalis est \ongc nobilior, quam adoptiva : atque ideo debet fundare perfectius debitum, sive jus ad bona patris : sed filio Dei adoptivo ra- tione gratiae habitualis debentur debito naturali supernaturales virtutes : ergo filio Dei naturali per gratiam unionis simili ra- tione debentur habitualis gratia et alia dona. Confirmatur, et explicatur amplius : nam filiusDei naturalis estsanctus sancti- tate substantiali, ut disp. praec. statuimus : scd sanctitas substantialis radicat sanctita- tem accidentalem, aliasque ipsius perfec- tiones eadem proprietate, qua substantia naturalis radicat accidentia sibi propria : ergo cum ha?c radicatio sitphysica, siveper physicam resultantiam proprietatum a substantia, sequitur idem dicendum esse de sanclitate substantiali comparative ad accidentalem. Suadetur minor : nam ideo substantia radicat accidentia propria, quia de se rion est operativa proxime, sed tan- tum radicaliter : unde naturaliter exposcit, radicatque facultates proximas, per quas ad agendum concurrit : unumquodque enim naturaliter inclinat ad operandum. Haec autem ratio pariter procedit in sanc- titate substantiali comparative ad acciden- talem; siquidem non est proxime opera- tiva : atque ideo petit tam habitualem gratiam, quam alias virtutes, quibus me- diantibus operetur, et suum valorem ad operationes derivet : ad quod sanctitas substantlalis nequit non naturaliter incli- nare. Ad argumentum respondetur, concessa majori, distinguendo minorem : quae si in- telligatur de debito morali, sive ex decentia secundum dignitatem subjecti, concedenda est : sed negari debet, si intelligatur de debito physico, seu naturali. El deinde negamus absolute consequentiam. Gujus distinctionis sensus satis constat ex supra dictis. Ad minoris autem probationem, concessis praemissis, negamus consequen- tiam ob satis notam disparitatem : quia filio adoptivo communicatur natura divina per participationem in ratione formo», et naturae, ut n. praeced. vidimus ex D. Th. pr;edicta autem natura per participationem radical physice proxima operandi principia, qua3 suntproprietates solius naturoe divinoe vel per essentiam, vel per participationern. Gajterum Ghristo ut homini, in quantum est filius Dei naturalis per gratiam unionis, non communicatur natura divina sub con- ceptu proprio naturae, ut supra ostendimus. Unde filius Dei naturalis ex vi gratioe unio- nis non habet principium, ut quo physice resultent facultates proxime operativae. Sed id habet ratione gratioa habitualis nobis communis. Nec obest inserta minori pro- batio : nam licet iilius Dei naturalis per gratiam unionis perfectius contrahat con- ceptum filiationis, quam filius adoptivus per gratiam habitualem ; non propterea ex vi hujus radicat meliori modo : quia ex alio capite assumitur excessus filiationis propter unionem physicam duarum na- turarum in eodem supposito ; et ex alio capite conceptus radicis physicae prin- cipiorum proximorum : quippe ad primum illud sufficitcommunicatiofiHationis increa- toe : sed ad hoc po?terius requiritur com- municatio naturae divinse sub conceptu naturse : quod in Ghristo non salvatur per solam gratiam unionis, ut supra explicui- mus. Unde ad confirmationem negamus mi- norem; quia non quoelibet sanctitas subs- tantialis radicat sanctitatem accidentalem et virtutes illi annexas : sed solum illa subs- tantialis sanctitas, quae ad extra communi- caretur (sed casus est impossibilis) , per modum naturse, formse, et principii quo operandi. Sed gratia, autsanctitas substan- tialis in Ghristo non ita se habuit, sed solum per modum formoe pure terminantis, ut diximus disp. prcec. dub. ult. § 3. Ad pro- bationem autem in contrarium respondetur naturam substantialem radicare facultates proximas, quia est operativa ut quo per mo- dum radicis, hoc ipsum importante natura Diluimr conlii- matio. J)K INGARNATIONE N. Com plut. ConQr. matio. bub concoptn proprio naturee, Sed eanctitaa substantialis noii cst operativa proxime, aut radicaliter : quia non unitnaturam di- vinam sub concopiu naturae, sed sub con- ceptu vel termini, \el existentiae : unde ad illain non pertinet 6sse principium qvo, unde dimanent habitualis gratia, et super- naturales virtutcs : sed potius exposcit oppositum radicationis modum, videlicet moralem, et secundum dignitatem suppo- siti. Illud vero Philosophorum axioma, quod unumquodque et propter suam ope- rationem, solum verificatur in principiis proxime operativis, quae respiciunt opera- tionem ut finem, non autem in principiis radica'ibus, qua? absolute non respiciunt operationem ut linem, sed existentiam, ut recte tradunt N. Gomplut. abbrev. in lib. Physic. disp. 10, q. 2, et multo minus verificaretur in rebus substantialibus, quae nullo modo habent rationem naturae, et principii quo radicaliter operativi ; sed tan- tum uniuntur per modum termini, ut se habet sanctitas substantialis. 40. Arguitur secundo : nam accidens alicui connaturale, ad ejusque integritatem spectans, et debitum in primo generatio* nis, aut productionis momento, dimanat ab ipso per physicam resultantiam : non enim alia ratione intellectus, voluntas, et similes proprietates sic producuntur, nisi quia ha- bent praedictas conditiones : sed eodem modocomparaturgratiahabitualis ad Ghris- tum : ergo procedit ab illo per physicam dimanationem. Probatur minor : tum ad hominem : concedimus enim gratiam ha- bituaiem fuisse in Christo connaturaliter, ut liquet ex dictis in Comm. ad art. 12, qu. 2. Tum quia ita se habet gratia habi- tualis ad Ghristum constitutum per gratiam unionis, sicut se habent virtutes superna- turales ad justum constitutum per gratiam habitualem : istae vero sunt justo, quatenus tali, connaturales, et pertinentes ad inte- gritatem justitiae, et debita a primo justifi- cationis momento : ergo eodem modo se habuit gratia habitualis ad Ghristum ut constitutum per gratiam unionis. Gonfirmatur : quia unio hypostatica est donum perfectissimum supremi ordinis, ut satis liquet ex dictis disp. 4, dub. 3 ; ergo debet habere aliquas proprietates ejusdem ordinis : sed nulla congruentior assignari valet, quam habituahs gratia : haec igitur se habuit per modum proprietatis respectu gratiae unionis : et consequenter debuit ab i|la physico dimanaro. Eo vol maximo, quod gratia unionis non minus ominontor prrecontinet habitualem gratiam, ac babi- tualis gratia continet virtntes infusas : sed ob hanc eminentialem continentiam gratia habitualia est radix virtutum : ergo ob eandem, et aitiorom continentiam gratia unionis est radix physica, ex qna habitualis gratia prolluxit. Respondetur ad argumentum negando Soivitor minorem. Ad cujus primam probationem ,„;',„"'„ constat ex dictis num. 31, quod non omne alicui subjocto connaturale dobetur ipsi, per modum proprietatis , ab eo pbysice dimanantis. Unde eo, quod dixerimus ha- bitualem gratiam fuisse Christo connatu- ralem , minime obligamur asscrore quod habuorit omnos conditiones proprietatis dimanantis physice ab i!lo. Pnosertim cum naturale possit dici non solum ratione po- tentiae activoe, sed etiam ratione potentiffi passivae, ut recte observat D. Th. 1, 2, q. D.Tiiom. 6, art. 5, et satis liquct in motu cceli, ot in Comm. ad illum art. diximus n. G. Ad rationem autem proprietatis physice dima- nantis ab aliquo, requiritur, quod in eo detur aliqua ratio illam continens, et in ipsam influens in genere causoe efficientis, ut observavimus n. 32. Nihil autem fuit in Ghristo, quod per modum causae effi- cientis continuerit gratiam habitualem ; cum nihil Christus ex vi unionis hyposta- ticae importaverit, quod se habuerit ad instar naturoe, et principii respectu talis gratise, ut ibidem ostendimus. Ad secun- dam vero probationom negamua conse- quentiam ob disparitatem assignatam n. 38 ; quoniam gratia habitualis in superna- turali ordine habet rationem naturae, et unitur per modum naturoe. Sed in gratia unionis nihil est, quod unitnm per modum naturae fuerit, sed solum por modum ter- mini, atque in ratione subsistentiae , ot existentiae. Constat autem ex supra dictis, quod ad rationom principii dimanationis physicae requiritur conceptus naturae, et sub munere naturae. Unde a gratia habi- tuali potest aliquid physice dimanaro, se- cus a gratia unionis. Et consequenter licet habitualis in non paucis se habuerit ad gratiam unionis, sicut virtutos se habent ad gratiam habitualem, et sicut proprieta- tes comparantur adnaturam; deficit tamen debita-comparationis, et similitudinis pro- portio in eo, quod praecipue juxta quali- tatem praesentis materiae attendi debct, nempe in munere natura), et radicis, quod g atiae unionis non convenit. Ad DISP. XIII, DUIi. U. m Diiuitur Ad confirmationom respondetur, con- matio7 cosso antecedenti, negando primam conse- quentiam : quia unio hypostatica non est natura aliqua, sed solum modus natune : fundare autem, et radicare proprictatem non convenit omni, et cuilibet entitati, scd soli naturao, quae se habet ad instar radicis. Unde sicut excessus perfectionis, quo unio hypostatica superat gratiam ha- bitualem, non probat, quod unio sit na- tura, sic non probat, quod sit radix, cui proprietates debeantur. Potestque id decla- rari exemplo existentiac gratiao habitualis, quae absolute loquendo est perfectior, quam ipsa gratia, ut optime, et generaliter pro- N. Com- Dant N. Complut. in lib. de generat. disp. p ut* 15, q. 2, n. 25, et tamen ipsa existentia gratiae non est natura, sed hujus termi- nus, et actualitas : nec virtutes infusae, nec alia dona comparantur ad gratiae exis- tentiam, et proprietates ; sed solum ad gratiam, qiue habet rationem naturae in tali ordine. Non itaque id dimetiri debemus ex solo perfectionis excessu, sed ex modo perfectionis, videlicet per modum naturae, et radicis. joann, a Addtt Joan. a S. Th. n. 17, quod cum S. Ihom. . , ., ., /. ,. t.- \ unio hypostatica sit (m nostra sententia) modus quidam ab extremis dictinctus, non potest exigere tanquam proprietates entia completa, cujusmodi sunt habitualis gratia, et virtutes : sed si quas exigit proprietates, illae erunt modales, sicut ipsa unio. Per quod facile dispellitur illud augmen- tum difdcultatis confirmationi insertum : neganda enim est major : quia licet modus unionis hypostaticae sit simpliciter perfec- tior, quam entitas gratiae habitualis ob intimiorcm ad Deum accessum ; non inde infertur, quod illam eminenter contineat. aut radicare valeat : quia non se habet per modum naturae. Sicut etiam existentia gra- tioe habitualis est melior simpliciter, quam ejusdem gratiae essentia : quam tamen nec eminenter continet, nec radicat. Et Ange- lus est simpliciter perfectior, quam homo : et illum nihilominus non continet, nec producit. Attendi ergo in his omnibus debet tam pro continentia, quam pro effi- cientia, aut radicatione, quod unum com- paretur ad aliud per modum naturae, sive radicis. Quod quia unionis gratianon habet respectu gratiae habitualis, nequit in istam per dimanationem iniluere. Bargu- 4i# Arguitur tertio : nam omni vero, et substantiali composito debentur verae ali- quae, et speciales proprietates, quae ab ipso physice profluant : sed ex humanitate, et persona Verbi resultatunum aliquod verum compositum substantiale : nempe Ghristus, ut constat ex dictis disp. 2, dub. 3 ; ergo tali composito debentur vera) aliquae, et spe- ciales proprietates : nequeunt autem aliae specialiores illius compositi proprietates as- signari, quam gratia habitualis, et supcrna- turales virtutes, ut facile discurrenticonsta- bit : ergo gratia habitualis, et virtutos fuerunt proprietates Ghristo debitae, et ab ipso physice dimanarunt. Rcspondetur majorem (ex qua totius argumenti structura dependet), solum ve* rificari in composito, quod est unum uni- tatenaturae; secus inillo, quodpraecise est unum unitate personae. Et quia Chris- tus est unum, et speciale compositum, compositione, atque unitate facta, non in natura, sed in persona, ut fuse ostendimus in ea disp. dub. 1 et 2, non sequitur, quod Ghristo fuerint debitae speciales aliquae pro- prietates physicae, vel quod ab ipso physice dimanaverint. Ratio hujus doctrina? constat ex hactenus dictis : quia proprietates se- quuntur naturam, non personam : quippe sola natura est, quae habetrationem radicis, et principii quo eorum, quae in persona, sive supposito sunt. Ubi autem compositio non in natura iit, sed in persona, sicut con- tigit in mysterio Incarnationis, opus est, quod personahabeatnaturasrealiterdistinc- tas, et impermixtas : et consequenter opus etiam est, quod habeat non alias sed easdem proprietates, quae talibus naturis secundum se correspondent : atque ideo requiritur, quod fundet aliam novam, et specialiorem proprietatem. Et sic contigit in Ghristo. Sicut enim in mirabili illa compositione non datur tertia alia natura, aut forma substantialis, quae compositum constituat : sic etiam non datur tertia alia proprie- tas ; cnm ista semper correspondeat na- turae. Nec proderit recursus ad unionem hypostaticam, quae constituit compositum illud conjungendo duas naturas in eodem supposito : quoniam talis unio nec est natura nec est forma ; sed est praecise modus uniens naturas, et se tenens ex parte humanitatis per modum applicationis, sive exercitii, ut constatex supradictis disp. 4, dub. 1, § 5. Radicare autem proprietates non pertinet ad modum, sed ad naturam. Et esto, mo- dus radicaret proportionatas sibi proprie- tates modales, non tamen entia absoluta, qualia sunt gratia, et virtutes, Dissoi- vitur. 4 ai :■- 42. Arguitur ultimo : nam ideo gralia raeni m I)E INCARNATJONE. habitualis non esset proprietas gratiae unionis, nec ab ea physice dimanaret, quia reperitur soparala a praedicta gratia unionis, et terminal per se actionem, ut in sanctilioationo purorum hominum liquot : sed hasc ratio est nulla : ergo absquc fun- damento asserimus gratiam habitualem non fuisse proprietatem gratia) unionis, nec ab illa physice dimanasse. Probatur minor : quia habitus fidei Theologica) non sempcr infunditur cum gratia habituali : sed quemadmodum sinc ista in poccatori- bus conservatur; sic etiamabsque illapro- duci, et infundi valet terminando specia- lem actionem : quo non obstanto, ubi gratia habitualis, et virtus fidei simul in- funduntur, ut in parvulorum justilicatione contingit, non fiunt per diversas actio- nes, sed per eandem, qua3 primario termi- natur ad gratiam, et secundario ad fidem ex gratia physice dimanantem : ergo quod gratia habitualis possit separari a gralia unionis, et fieri per actionem diversam ; minime probat, quod ubi simul communi- cantur, non fiant per eandem actionem, ita quod habitualis gratia dimanet physice a gratia unionis. Corruit Respondetur hoc argumentum nihil con- ' cludere : quia reddit non causam pro causa, et impugnat principia, quse nec tue- mur, nec probamus. Quod enimad dimana- tionem physicam non requiratur unam esse rigorosam proprietatem alterius, ipsi soli convenientem, ab ipso dubii exordio prae- supposuimus : influit enim natura per di- manationem non solum in rigorosas sui proprietates, sed etiam in accidentia com- munia, sibi tamen conjuncta in primo ge- nerationis momentoutconnaturaliter debita ad sui esse, et perfectionem. Et hac ratione gratia habitualis influit per dimanationem in virtutem fidei secum simul productam : licet fides secundum substantiam accepta, et prsescindens a modo informationis, et vitalitatis per gratiam, non sit rigorosa ejus proprietas, sed possit separata a gra- tia consistere, ut frequenter contingit in peccatoribus. Gum enim gratia habitualis sit in ordine supernaturali natura, ut supra n. 38 vidimus ex D. Tho. inclinat per modum primi principii quo in ultimum finem praedicti ordinis, qui est Deus super omnia dilectus : quocirca radicat habitum charitas, quse est virtus proxime attingens Deus sub ratione ultimi finis supernatura- lis. Et quia ad omnem habitum affectivum debet prsesupponi lumen aliquod cognosci- tivum, ot regulativum illius; cum nibil sit volitum, quin preecognitum : propterea gratia habitualis, cum infunditur, debef radicarealiquodlumen regulativum charita- tis. Sed quia pro hoc statu nequit radi< lumen clarum, quod dicitur gloriae ; radicat ad minus lumon obscurum fidei. El hacra- tione est principium influenfi per dimana- tionem physicaminhabilum iidei cum ipsa simul infusum. Et ideo non requiritur in ea prima utriusque infusione nova, et dis- tincta actio, qiuc fidem per sc producat, ut fusius explicuimus tr. 14, disp. 4, a n. 101. Ex quibus liquet rationom qua negamus gratiam habitualom Christi dimanare phy- sice a gratia unionis, non in eo sitarn esse, quod gratia habitualis sit, aut non acci- dens proprium, vel commune respectu is- tius : in quo videmus hallucinari aliquos quorum non probamus discursum. Quam- vis illud, quod non dimanat ab alio, ne- queat esse vera proprietas illius : tamen e converso fieri potest, ut id, quod non est vera proprietas alicujus, dimanet physice ab illo. JRatio ergo legitima nostrse asser- tionis, quam hoc argumentum non oppu- gnat est illa, quam supra assignavimus, videlicet in gratia unionis nihil esse, quod uniatur physice per modum naturse. Ubi autem conceptus naturse negatur, necessa- rium consequenter negare conceptum radi- cis physicae.Et ubinon daturphysica radix, repugnat dari veram resultantiam unius an alio per dimanationem physicam. Relin- quitur ergo, quod gratia habitualis, et su- pernaturales virtutes dimanaverint praecise moraliter a gratia unionis , ut aliquid Christo congruum, atque ex decentia pro ipsius dignitate debitum : ad quod necessa- ria fuit nova actio, non solum in causa, aut ex suppositione, sed etiam in se Deo formaliter libera. DUBIUM III. Uirum Christus ad graliam habitualem se disposuerit per actus proprios 43. Postquam explicuimus modum, quo Suppo- gratia habitualis Ghristi consecuta fuit ad .nei,ula ° ,. . . ,.. . in hoc gratiam unionis, expeuit, ut vice versa ex- dub. ponamus modum ipsum quo Christus con- secutus est gratiam habitualem : an vide- iicet dependenter a propriis actibus sicut a dispositione, ut in sanctificatione aliorum hominum adultorum contingit, an vero in- dependenter ab illis ? Supponimus autem ox disp. xiu, dub. iii i25 cx dictis disp. 6, dub. 1 et 2, quod nul- lam habuerit dispositionem ad gratiam unionis : et investigamus, utrum eodem modo se habuerit ad habitualem gratiam, ut similitudinis ratio persuadere videtur. Sed ex ihidem dictis dub. 1, § 1 (qua) lec- tor recolat, ne eadem repetamus), praemit- tendum est dispositionem aliam esse mo- ralem, et aliam physicam : hancque rursus dividi in aniecedentem, qu;e Videlicet sic tempore, vel natura praecedit formam, ad quam disponit, quod post illam simpliciter non succedat in alio genere causse ; ct in consequentem ; nempe qua3 ita post formam ■ sequitur in genere causse efiicientis, aut receptivae : quod nihilominus formam praecedit in suo genere, causa? videlicet materialis dispositiva). Nam posse dari hu- jusmodi mutuam causalitatem, et priorita- tem inter duo aliqua in diverso genere causoe ex professo explicuimus tr. 15, disp. 3, dub. 4, fere per totam, et prseci- pue n. 71. Praesens autem dimcultas proe- cipue movetur circa dispositionem physi- cam ; quoe enim pra?cise moralis est, vix, aut nullo modo nomen di^positionis, et ve- rae causse meretur. Idque facilcpersuadent, quae diximus primo loco cit. n. 9, quin opus sit alia nunc addere. Deinde supponimus, quod Ghristus non se disposuit ad gratiam habitualem per dis- positionem simpliciter antecedentem tem- pore, vel natura. Quoniam hujusmodi dis- positio ita prsecedit formam in genere causae dispositivae, quod ab illa simpliciter non dependet in aliis generibus, v. g. cau- sae efficientis, aut materialis receptivse, ut proxime observavimus. Omnes autem ac- tus, quibus Ghristus potuit (si vero po- tuit), se disponere ad habitualem gratiam, dependerunt simpliciter ab il!a in prredic- tis generibus : fuerunt enim actus omnino perfecti, et supponentes prsedictam gratiam per modum natura^, radicis et principii quo. Unde iilam ita praacedere non potue- runt per modum disposilionis, quod exclu- serint dependentiam simpliciter ab illa. Quocirca proposita diflicultas revocatur ad dispositionem non moralem, sed physi- cam ; et non antecedentem simpliciter, sed consequentem : non tamen mere exornan- tem (ut quidam loquuntur), aut prsecise pcriicientem statum Christi (sicut de ali- quibus dispositionibus in ordine ad gratiam unionis diximus disput. 6, num. 22), sed qua5 vere prsecedat, influatque in suo pecu- liari genere causae materialis dispositivse. Et in hoc sensu versanda est difficultas : sicut cum inquiri solet, an actus ultimo disponentes ad justificationem adulti extra sacramentum procedant ab eadem gratia justiQcantc sicut a principio effectivo ; aut c converso, utrum actus charitatis, vel contritionis procedentes a gratia habituali disponant ad primam ipsius infusionem. §i- Defenditur D. Thomx senlenlia , ejusquc ratione suadetur. 44. Dicendum est Ghristum Dominum se disposuisse ad gratiam habitualem per proprios actus. Hanc conclusionem in sen- su immediate explicato (quam jam insinua- vimus tract. 15, disp. 3, dub. 4, § 3), proecipue amplectimur, quia censemus esse evidentem sententiam D. Thom. ut statim demonstrabimus. Illam etiam amplectuntur Medina in hac qusest. art. 3, dub. 2, et in- fra qusest. 34, art. 1. dub. 3. Gonet disp, 12, art. 1, num. 26, et problematice Joan. a S. Thom. disp. 18, art. 1, § 2. Godoi disp. 51, § 7, addens num. 91, quod si explicetur in quodam sensu, est sua sen- tentia. Illam etiam ut propriam opinionem supponit Alvarez disp. 48, in resp. ad 1. Parra tract. 3, disp. 5, quoest. 1, in solut. ad 1, et alii. Paucos enim reperimus qui rem ex professo discutiant ; sed illam in- cidenter, vel occasione argumentorum at- tingunt. Probatur primo ex D. Thom. infra quaest. 34, art. 3, in corp. ubi ait : Dicen- dum quod Christus in primo instanti sux conceptionis sanctificalus fuit per graiiam. Est autem duplex sanciificaiio : una cjuidem adultorum, qui secundum proprium actum sanctificantur . Alia aulem puerorum, qui non sanciificantur secundum proprium ac- tum fidei, sed secundum fidem parentum, vel Ecciesix . Prima autem sanctificatio cst perfectior, quam secunda : sicut actus est perfectior, quam habitus, et quod cst pcr sc, eo quod est per atiud. Cum ergo sanctificaiio Christi fuerit perfectissima : quia sic sanc- tificatus cst, ui esset atiorum sanctiftcaior ; consequcns est, quod ipsc secundum moium proprium liberi arbiirii in Deum fuerit sancliftcatus. In quibus plane docet D. Thom. quod Christus sanctifrcatus fuerit per gratiam habitualem, sicut sanctiflcan- tur adulti : sed hi sanctiiicantur per gra- tiam habitualem dependenter a propriis ac- IJ.Tliuni. Medina. Gonet. Joann. a S.TIiom. Godoi. Alvarez. Parra. Primum funda- meiitam ab aucto- ritate D.Thora. 'rtG !)!•: INCARNATIONE. Concil. Trident. Ev.u-io. Praeclu- ditur. tibus sicut a dispositione , ut contra Luthoranos docent communiter Theologi, ot disp. cit. dub. I , <; 1, oatendimus plu- ribus Scriptura testimoniis, prsesertim vero ex decreto Concilii Trid. id deffinientis sess. G, can. 4. Ergo ex sententia D. Tho. Christus se ad gratiam habitualem dispo- suit per actus proprios. 45. RcspondcnL communiter x\dversa- rii D. Thomam solum intonderc, quod in sancLificationo Ghristi intervenerit proprius actus : ot in hoc consLituisse similitudi- nem cum justiiicatione adulLorum : minime auLem docerc, quod talis aclus pnocesseriL ordine natune graLiam habiLualem in ge- nero causse dispositivae. Unde dicunL pree- dicLum acLum in Ghristo fuisse dispositio- nem omnino consequenLem, eL exornanLem, qua anima Christi (inquit Suarez infra ro- ferendus), suum sancLificaLorcm dilexit, oique gratias egit pro heneficio. SicuLidem S. DocLor sa)pe significaL gratiam habitua- lem fuisse disposiLionem ad gratiam unio- nis : et tamen id oxponitur communiter de dispositione omnino consequenti, eL exor- nanLe; non vero de disposiLione prama- ranLe, et vere in suo genere intluente ad introductionem formae, uL diximus disp. 6, dub. 2, num. 22. Idque confirmat : quia D. Thom. non dixit Ghristum justiiicatum fuisse per pro- prium actum, quod aliquam causalitatem significaret : sed dixit sanctificatum fuisse secundum moLum proprium liberii arbitrii. Quod solam concomitantiam reprsesentat. Sed ha^c interpreLalio violenta est, eL direcLe pugnat cum mente S. Doctoris. Nam, ut ab ultimo in quo ponit scrupu- lum, incipiamus, sicut D. Tho. non dixit Ghristum sanctificatum esse per motum li- beri arbitrii, sed secundum motum liberi arbitrii; sic eLiam non dixit adultos justi- ficari per proprium actum, sed secundum proprium actum, ut evidenter liquet ex textu : sed manifestum est, quod hac phrasi non negat sed potius affirmat adui- tos justificari dependenLer a propriis acti- bus sicut a vera dispositione iniluente in proprio genere causae dispositivse : neque id negari valet, nisi contra fidem agendo : ergo cum eodem modo loquatur de Ghristo ; minime inde colligiLur, quod negaverit ve- ram causalitaLem in genere causae disposi- tivae; sed magis infertur: aLque ideo adhi- biLa responsio levissima est, nullumque fundamentum habet in verbis S. Doctoris. Idque magis firmatur animadvertondo , quod licet D. Tho. solum dixorit Chris- tum sanctiflcatum fuie mdum pro- prium molum liberi arbilrii; nihilominus iil probat, quia esse per sc est melius, quam esse per aliud, ut liquet ex verbis imme- diate prsecedentibus. Quod argumentum, ut concludat, dcbet ad isLam formam re- duci : Justificari per se, sive per operalio- nem propriam sicut per dispositionem, est melius quam justificari per aliud, sive a principio omnibus modis cxtrinseco : sed Chrislo altribuendus csl melior justificatio- iiis modus : crgo Christus sanctificatus est per propriam operationem. In quo argu- monLo cerLum esL deduci, et concludi ali- quam causalitatem ex parte acLus, auL ope- rationis, illam saLis expresse significanto illa parLicula per, uL ipsi Adversarii roco- gnoscunt, Gum ergo D. Thom. conficiat virtualiter, et avruivalenLor eundom dis- cursum, dum procediL ex illo principio : Melius esi esse per se, quam esse per aliud : sequiLur, quod docueriL non meram acLus concomiLanLiam, sed veram causaliLaLem disposiLivam : eL quod apud illum idem siL secundum proprium motum, eL per proprium motum. Unde illa inLerprelaLio fuLilis esL, eL in id inventa ne D. Tho. paiam con- Lradicere videatur. Quod vero priori loco dicitur de dispo- sitione omnino consequenti, et pure exor- nanti, evertitur ipso exemplo adulLorum, quo utitur D. Thomas : hi enim justifi- cantur per proprium acLum, sicuL per dis- positionem vere influenLem in suo genere causae dispositivae in justificationem for- malcm. Ghristus autem, ut afiirmat D. Thom. justificatus est non justificaLione parvulorum, sed more adulLorum : quia hoc secundum esL longe perfecLius. Ergo D. Thom. senlit, quod sanctificatus fue- rit per moLum liberi arbitri sicuL per veram disposilionem, in suo genere in- fluenLem. Porro de conceptu omnis causa^ est prsecedere ordine naturse suum effec- tum in eo causse genere, in quo causat, ut cum communi Philosophorum senLentia docenL N. GompluL. abbrev. in lib. Phy- n. com- sic. disp. 8, queesL. 2. Ergo ex senLentia Plut- S. Doctoris, actus, quos Ghristus elicuit in primo suae conceptionis, et justificaLionis momenLo, non so habuerunt mere conso- quenter ad gratiam habiLualem per modum cujusdam ornatus, sed vere illam praeces- serunt in aliquo causaB genere, nempe dis- posiiivse . Idque magis explicatur : nam S. Doc- tor D1SI\ XIII, 1)113. JII. tor probat Christum sanctificatum fuigse sanctiiicatione adultorum , quia lncc est perfectior, quam sanctificatio puerorum, ut liquet ex conlextu tofius discursus. Quod autem sanctiiicalio adultorum Bifc perfectior. consistit in eo, quod licet adulti non se justificent produccndo in se for- mam sanctificantem : hoc enim soli Deo competit : nihilominus justificant se pro- ducendo dispositiones, ad talem formam juxta illud Proverb. 16 : Uominis cst ani- mam pr&} arare. Ad hoc autem requiritur, quod actus ab adultis eliciti pnecedant in aliquo genere causie formam justificantem, atque in eam positive influant. Si enim pure concomitanter, autpure consequenter ibi adessent; pcrinde se haberent in or- dine ad talem effectum , et ad excessum justificationis adultorum supra justificatio- nem parvulorum, ac si ibidem non forent, ut per se notum videtur. Ergo vel fatean- tur Adversarii sanctificationem Christi per gratiam habitualem non fuisse formaliter ad instar justificationis adultorum, nec ex- cessisse in formalissimo justificationis con- ceptu justiiicationem parvulorum : quod directe adversatur verbis, et sententioe D. Thomae. Yel concedere debent, quod actus, sive motus liberi arbitrii, quos Christus eo momento exercuit, non se habuerint mere consequenter; sed quod vere fuerint dis- positioncs in suo genere ad gratiam habi- tualem. 46. Nec satisfacit dicere cum Godoi disp. cit. num. 79, D. Thomam solum comparare sanctificationem Christi cum sanctificatione aliorum adultorum in eo, quod ista importat, exprimitque perfec- tiones. Duo autem dicitaliorum adultorum justihcatio : primum quod fiat interve- niente proprio eorum actu : secundum, quod talis actus prsecedat ordine naturae gratiam justificantem. Et quidem primum perfectio est, quse proinde in sanctifica- tione Ghristi debuit adesse. Secundum vero est imperfectio : quia ut actus id praestet, et vere disponat, debet innatura- liter procedere vel ab auxilio fluido, vel a gratia habituali sub munere auxiliantis. Unde non decuit Christum ita justificari per actus proprios. Et consequenter D. Thom. primum illud intendit, et suo dis- cursu probavit : non autem, quod actus a Christo eliciti praecesserint ordine naturee per actus causae dispositivaa gratiam ejus habitualem. ILtc, inquam, subtilitas non satisfacit sed destituitur solido veritatis fundamento : quoniam non solum est perfectius, quod in justilicatione concurrat aliquis justificati actus concomitanter, aut pure consequen- ter se habens (quod revera sic solitarie acceptum impertinens apparet ad perfec- tionem, et excessum justilicationis in esse talis) : sed enim perfectius e;t, quod actus ad justificationem dispositive concurrat : quippe ex terminis melius est, ut loquitur I). Thom. esse per se, quam esse per aliud. Ubi enim actus ab homine eliciti inlluunt dispositive in justiiicationem, vc- riiicatur, quod homo justificat se per se in aliquo genere causee : nam licet non efliciat formam justiiicantem, efficit tamen dispositionem ad talem formam. Caeterum ubi actus tunc simul concurrentes non dis- ponunt; verificatur quidem, quod homo illos actus eliciat; minime vero, quod se justificet, vel se ad justitiam disponat : sed prsedicti actus in ordine ad talem effectum perinde se habent, ac si non essent : fit- que justificatio in formaliconceptu justifica- tionis eo modo, quod in parvulis, per alium videlicet omnibus modis ab extrinseco in- fluentem. Unde si sanctificatio Christi ita contigisset, nullo modo esset perfectissima in conceptu sanctificationis, ut D. Thom. intendit, atque affirmat : nec fieret adulto- rum more, sed parvulorum ad instar : quod ipsius mentem, atque discursum evertit. Quod vero dicitur de innaturalitate illo- rum actuuin in modo procedendi, nec le- vem nobis ingerit difficultatem : quia sicut prsedicti actus suntperfecti, sic etiam pro- cedunt a principio perfecto : non quidem quod sit duntaxat auxilium, aut habitualis gratia praecise sub expressione auxiliantis : sed procedunt ab eadem gratia, ut perfecta forma, et natura est. Nulla quippe repu- gnantia occurrit, sed magnapotius cohoeren- tia in eo, quod tales actus in genere causoe efficientissupponantgratiam habitualem in esse naturae, et formae perfectae; et quod nihilominus eandem praecedant in genere causse materialis dispositivae, quaaestprae- cedentia secundum quid, ut in praesenti supponimus ex fuse dictis tract. 15, disp. 3, § i, per totum, et magis specialiter g 4, a num. 9G. Hoc namque non habet majo- rem, aut novam difiicultatem in Ghristo, ac in aliis adultis, ut ex se liquet, et infra magis confirmabimus. 47. Ad id vero, quo principalis evasio roborabatur, nempe gratiam habitualem ssepe a D. Th. vocari dispositionem ad gra- EiUton- tur vires praci- puae evasio- nis. 428 DE INCAHNATIONE. R4ip isseitio- nis. fciam unlonis, quin inde colligamus, quod eam in genere caus& dispositivse prsece rit, sed solumquod exornaverit consequen- ter : unde idem videtur dicendum de dis- positione actuali ad gratiam habitualem, quain tradit loco a nobis allegato. Ad hoc, inquam, satis constat cx dictis disp. 6, num. 12, ct uborius adhnc exdictis tam in liac, qnam in praocod. disput. Et disparitas stat in duobus. Primo, quod dispositio physica debethabore ox natura sna aliqnam connexionom cum forma, ad quam dispo- nit; et sic trahere subjectum ad eam parti- cipandam : si enim ista negentur, propria ratio physicse dispositionis excluditur. Ac- tus autom porfecti procodentes a gratia habituali cum ea connectuntur ex natura rei : unde possunt, quantum est ex vi hu- jus, ad eam physice disponere. Nullus vero actus, quinimo nec ullus habitus est, qui habeat cx natura rei connexionem cum unione hypostatica, ut dub. G, dub. 1 et 2 ostendimus : quocirca nihil in Christo assignari valet, quod ad talem unionem physice praeparaverit, Secundo, quod omnis dispositio physica est in ordine ad aliquam formam, et sub conceptu formae, non verO sub conceptu pnecise tormini : gratia au- iem unionis non se communicat physice per modum formae, aut naturae, sed dunta- xat in ratione termini : undc nullam pos- tulavit, aut habere potuit physicam dispo- sitionem. G-ratia autem habitualis et forma quaedam e-t. et per modum formae com- municatur tamin Ghristo, quam in nobis : quocirca et in Ghristo, et in in nobis debuit connaturaliter communicari dependenter ab aliqua physica dispositione , et nulla aptior apparet, quam actus perfectae charitatis, quo in Deurn movemur. Licet ergo nulla fuerit in Ghristo dispositio physica ad gra- tiam unionis ; debuit tamen in illo esse in ordine ad gratiam habitualem. Et quod D. Thom. hanc diversitatem intendat, et cons- tituat, liquet ex testimonio relato num. 43, et aliis relatisdisp. cit. num. 16, ut ibidem ponderavimus. Unde explicatio, quae S. Doctori applicatur circa dispositionem in ordine ad gratiam unionis. minimeadap- tari potest in ordine ad gratiam habitua- lem. 48. Ratio autem pro hac assertione non alia expendi debet, quam quae continetur in verbis D. Thom. est enim optima, po- testque ad hanc formam reduci. Ghristo Domino ille modus sanctificationis per gratiam habitualem attribuendus est, qui cst perfectior, possibilis, et fini redemp- tionis non oppositue : •' quod Ghristufl ratiam babitualem sanctificatus fuerit, I illam disponendo per proprios actus moro adultorum. est modus Bancttficationis por gratiam habitualem perfectior, possibi- lis, et fini redemptionis non oppositus : ergo Ghristus per gratiam babitualem ita sanctificatus ost, quod ad illam se dispo- suorit per actus proprios more adultorum. - Gonsoquoniia ost lcgitima. Et major debet censori cvidenter certa in hac materia : quia commune Theologorum axioma est Christo deferenda esse porfectiora, ot iini redemp- tionisnon repugnantia. Minor autem quoad omnes sui partes ostenditur. Et incipiendo ab ultima, nullus, ut existimamus, dicot opponi lini redemptionis, quod Christus se disposuerit ad gratiam habitualem per proprias operationes. Quid enim hoc in ordine ad pnedictum finom impediro, aut obesse potest ? Quod autem modus sancti- iicationis sit absolute possibilis, liquet in aliis adultis, qui ita justificantur. Denique quod ex genere sit modus sanctificationis perfectior, quam oppositus ostenditur : tum quia adultorum justificatio censetur perfec- tior, quam parvulorum : quia adulti jus- tificantur per proprios actus, quod in par- vulis non contingit. Tunc quia melius est esse per se, quam esse per aliud, ut D. Thom. optime arguit : qui autem justifica- turper proprios actus, sanctificat se per se, producendo si non formam sanctificantom, saltem dispositionem ad illam : qui vero independenter a propriis actibus justifica- tur, solum sanctificatur per alium, qui ab extrinseco infundit formam sanctificantem, subjecto prorsus passive se habente. Tum denique quia sicutperfectius quid est habi- tus actu operans, quam solus habitus : sic perfectius est justificari per habitualem, et actualem tendentiam in Deum finem ulti- mum supernaturalem, quam justificari per solam tendentiam habitualem : sed qui suscipit gratiam sanctificantem depondenter a propriis actibus sicut a dispositione in- fluente in justificationem, justificatur per tondentiam habitualem, et actualem in Deum supernaturalem finem : qui autem justificaturpersolam gratiamindependenter a propriis actibus sicut a dispositione, non habet nisi habitualem tendentiam ad prse- dictum finem : ergo ex genere perfectius est justificari dependenter a propriis acti- bus sicut a dispositione, quam justificari independenter ab illis. Quod DISP. XIII, DUU. III. 129 Quod argumentum est adeo solidum, ut facilc evertat varias Adversar iorum respon- siones, quas breviter expcndemus, ct con- futabimus. Sunt qui dicant, quod licet ab- sokue non repugnaverit Christum justiiicari pnedicto modo ; repugnavit tamen suppo- sito, quod omnes actus supernaturales fe- cerit per gratiam sanctiiicantcm, sic exi- gcnte propria ipsius perfectione in modo opcrandi : quippe qui nullos actus debuit elicerc informes, sive a gratia habituali non proccdentes. Impossibile autem est, quod actus procedentes a gratia ipsarnprascedant per modum dispositionis. Sed hoec responsio non militat speciali- tcr in Christo, sed generaliter negat om- nem actum, qui a gratia habituali procedit, posse ad praedictam gratiam disponere. In praescnti autem supponimus contrariam doctrinam, quam ex professo tradidimus tract. 15, disp. 3, dub. 3 et 4 ostendentes tam ex D. Thom. quam ex ratione actus, quibus adultus extra sacramentum dispo- nitur ad gratiam sanctificantem, ab eadem gratia effective producere. Qua? est senten- tia longe communior inter Thomistas. Unde concesso (ut revera contigit), nuLum actum supernaturalem fuisse in Christo , qui a gratia habituali non processit; non propterea negari debet, quod Christus se disposuerit ad talem gratiam per proprios actus ab eadem gratia procedentes. Si enim hoc non repugnat in aliis hominibus, ut modo supponimus ; non est, cur in Ghristo specialiter repugnaverit. Unde non oportet in confutando hanc responsionem amplius immorari; sed satis fuerit lectorem ad lo- cum citatum remittere. Id tamen prsecise addemus, hanc responsionem directe con- tradicere D. Thom. loco supra relato : nam de eodem Christi actu affirmat, quod fuerit dispositio ad gratiam habitualem, et quod a taii gratiaprocesserit. Sic enim ait : Cum sanctificatio Christi fuerit perfectissima, quia sic sanctificatus est, ut esset aliorum sanciificatur : consequens est, auocl ipse se- cundum molum liberi arbiirii in Deum fue- rit justifcalus : qui quidem motus librri arbitrii est meritorius. Nam in prioribus verbis docet, quod ille motus liberi arbi- trii in Deum fuerit dispositio ad gratiam, ut supra ponderavimus : et in sequentibus satis aperte. signihcat, quod idem motus ab eadem gratia processerit : asserit nam- que fuisse meritorium (utique de condigno, ut Christi dignitatem dccebat), et nullus actus est ita meritorius, nisi dependeat a gratia sicut a principio effectivo, ut cum eodem S. Doctore statuimus tract. lf), disp. 3, dub. 1, et amplius constabit diccndis dub. seq. § 3. Sensit itaque quod idem actus a gratia sanctihcante proveniens ad eandeni disposuerit. i9. Respondent alii hujusmodi disposi- Secunda tionem fuisse in Christo impossibiiem : evaH0- quia non potuit communicare ellectum pro- prium dispositionis, qualem pruastat aliis adultis. In his enim requiritur dispositio per proprium actum liberi arbitrii : tum ut expurgentur a contraria dispositione, quam peccando contraxerant : tum ut per gratiam celebrcnt spirituale quoddam ma- trimonium cum Deo, ad quod consensus requiritur. Hu^c vcro nullurn habuerunt locum in Christo; quippe qui ex una parte nullum peccatum habuit, a quo recederet per proprium motum; et ex alia suppone- batur substantialiter sanctificatus, et Deo absquc alio matrimonio intimius conjunc- tus, quam posset per gratiam habitualem. Quare actus, quos in sua conceptione, et sanctilicatione clicuit, non potuerunt exer- cere ofiicium dispositionis : sed se habue- runt prsecise per modum ornatus, et con- summationis gratise susceptaa. Ita Suarez, et Cabrera infra referendi. Caeterum hacc responsio minirne satisfa- Confuta- cit : nam in primis munus primarium ope- tur" rationum , quibus anima disponitur ad gratiam suscipiendam, non consistit in eo, quod anima purgetur a peccato, vel non : sed prsecipue consistit in eo, quod traha- tur, et determinetur ad participandum gra- tiam sicut formam perfectam ejusdem or- dinis, in quo ipsi actus sunt. Sicut etiam accidit aliis dispositionibus physicis, quod supponant, vel expeilant dispositiones con- trarias : per se autem habent, quod deter- minent subjectum ad participandum for- mam , pro qua disponunt. Qui eifectus locum etiam habuit in Christo, quamvis nullum in eo supponatur peccatum : quia ejus anima non erat physice determinata, vel ex se applicata ad participandum gra- tiam habitualem : nec hujusmodi determi- nationem mutuari potuit a substantiali unionis gratia ; cum hsec habitualem non radicaverit physice, sed solum moraliter, ut ostendimus dub. prajced. Unde opor- tuit, quod determinaretur, et applicaretur per proprios actus, etmodo proprio, id cst, libcre, ut in aiiis adultis contingit. Quo- circa prsedictis actibus minime repugnavit disponere etiam in Ghristo. Ut enim op- ,:;n )K INGAHNATIONE. i) Tiiom. timn tradit D. Thom. 1,2, qusest. 113, ari. 3,incorp. : Deus movet omnia secundum modum uniuscujusque : sicui in naluralibus vidcmus, quod aliter movenlur ab ipso ijra- t)ta, et aliter levia propler diversam ulrius- que naturam. Unde et hominem ad justitiam movet secundum condilionem natur.r huma- n&. Homo aulem secundum propriam natu- ram habel, quod sii tibcri arbitrii. El ideo in co, qui habct tibcrum arbiirium, non fil molio ad jusliliam absquc motu liberi arbi- Irii : sed ita infundit clonum graiix justifi- cantis, quod ctiam simul cum hoc movet liberum arbitrium ad donum graiix accep- iandum in his} qui sunt hujus motionis ca- paces. Ubi scrmonem fieri de motu libori arbitrii disponente ad gratiam habitualem, liquet tam ex ipso textu, quam ex com- muni consensu Theologorum eodcm ioco. Pnedictum autem motivum ex una parte procedit omnino independenter a remotione impedimenti peccati, ut ex se constat : et ex alia parte locum etiam habet in Ghristo, qui fuit liberi arbitrii ; atque moveri de- buit per actum proprium illius, tendendo libere ad suscipiendum suam jusiitiam ac- cidentalem. Et ad hoc motivum attendit D.Thom. jj xh. cum loco cit. ex hac 3 part. con- cludit : Consequens esl, quod ipse (Christus scilicet) secundum proprium motum liberi arbitrii in Dcum fuerit sanctificatus : qui quidem motus iiberi arbitrii cst merilorius. Potestque prsedieta doctrina magis confir- mari ex eo, quod nec in Angelis, nec in primis parentibus supponebatur indisposi- tio peccati, cum justificati sunt : et nihilo- minus se disposuerunt ad justificationem per actus proprios liberi arbitrii, ut modo proprio traherentur, atque determinaren- tur ad gratiam, ut de Angelis tradit S. Doctor 1 p. qusest. 62, art. 2 ad 3, et de hominibuseademl p. qusest. 95,art. t ad 5. Elidun- 50. Quod autem in hac responsione ad- tur • • ejusvi- ditur de contracto jam matnmonio mter rcs« ' animam Ghristi, et Deum per vinculum unionis hypostaticfc, futile satis est. Quo- niam sicut non obstante , quod anima Ghristi supponebatur sancta substantialiter per gratiam unionis, ponitur secunda, et nova sanctihcatio accklentalis per gratiam habitualem, ut cum communi Theologo- rum sententia statuimus dub. 1, sic etiam non obstante, quod anima Ghristi suppo- natur unita Deo quasi per substantiaie ma- trimonium ; adhuc tamen admittenda est nova unio per accidentale quasi matrimo- nium mediante habituali gratia. Interest autem discriminis inter utrumque matri- monium, quod in primo non fil unio ad formam, sive naturam in esse talis, Bed ad terminum in esse puri termini : at in se- cundo lit unio ad naturam in esse talis, quamvis accidentalem. Dispositio autem l»liysica non requiritur ad terminuih in esse termini ; sed ad formam in esse formae, et natura}, ut supra diximus num. 'i(j. Et ideo in priori substantiali matrimonio non intervenit dispositio physica : sed in secun- do, et accidentali debuit irtervenire. Adde primo, quod unio hypostatica non est amicitia physica formalis, vol radicalie cum Deo; licet illam moraliter fundet. In infusione autem gratia? habitualis contra- hitur amicitia cum Deo : quia charitas cum ca infusa est formalis ad Deum ami- citia, ut diximus tract. l(J, disp. 1, dub. 2 et 3. Oportet vero, quod contrahentes amicitiam, si capaces consensus sint, in eam consentiant, et ad illam tendant per motus proprios. Quocirca decuit, quod Ghristus supposito vincuio unionis hypos- taticas absque consensu contracto, adhuc se moveret per propriam dispositionem ad talem amicitiam, sive gratiam. Adde secundo, quodinunione hyposta-- tica unum ex extremis unitis fuit sola natura creata; non autem aliquod supposi- tum, aut subsistens quod, cujus est ope- rari, et consentire, atquese movere : unde talis unio contigit absque ullo ex parte naturse creatae consensu, qui unionem po- tuerit anlecedere per modum dispositionis. Sed in sanctificatione accidentali per habi- tualem gratiam supponebatur persona sub- sibtens, qua3 consentire posset, et se ad illam accidentalemformam movere, nempe ipse Ghristus. Quare non solum fuit pos- sibile, sed etiam decuit, quod se prepara- ret ad talem formam, sicut in aliis adultis cuntingit, et docet D. Thom. locis relatis. Minime itaque negari potest, quod prae- dictus sanctificationis modus fuerit Ghristo possibilis, et congruus. 51. Propter haec alii aliter argumenlo Tenium occurrunt, negando, quod praedictus sanc- ^' tificationis modus fuerit perfectior respectu Ghristi ; esto, comparative ad alios puros homines perfectior sit. Nam, ut discurrit Cabrera, melius fuit Ghristo habere gra- tiam habitualem per moduni naturae, sive ut proprietatem naturaliter debitam, quam iilarri consequi ex dispositione sibi libera : sicut melius estDeo esse necessario natu- raiiter sanctum, quam hrbere libere sanc- titatem. DISI>. XIII, DUB. III. 431 titatem. Et similia tradit Godoi disp. cit. num. 82 addens, quod licot in eo, quod Christas receperit gratiani habitualem in- depcndenter a proprio consonsu intervene- rit aliqua innaturalitas, sive invcrsio ordi- nis, quo adulti soient justificari, ut docet D. Thom. num. 49 relatus : nihilominus etiam intercederet inmituralitas, si Ghris- tus ad gratiam. habitualem se disponeret per actus proprios : quia prycdicti actus procederent a principio non perfecto, nec omnino connaturali; sed vei auxiiio tran- seunti, vel ab habituali gratia iniluente per modum auxilii. Suppositoautcm, quod una ex praedictis innaturalitatibus debeat excludi, melius est vitare innaturalitatem in eliciendo operationes, quam in reci- piendo gratiam : nam perfectio magis ex- plicatur in agendo, quam in recipiendo. Unde respectu Ghristi melius, et perfectius attentis omnibus fuit recipere gratiam ha- bitualem independenter a propriis actibus sicut a dispositionibus, quam lllam oppo- sito modo recipere. Sed hu3C responsio insufiicientior est pnocedentibus, et satis manifeste adversa- turD. Thom. loco supra relato, qui dis- tinguens duas sanctificationes : unam per propriam dispositionem actualem, qua3 est propria adultorum; et aliam independen- tem a propria dispositione actuaii, quse convenit carentibus usu rationis, subdit : Prvma autem sanciificatio est perfectior, quam secunda, sicut actus est perfectior, quam habilus : et quod est per se, roprium moium liberi arbilrii in Deum fuerit sanclificaius : qui quidem motus liberi arbitrh est merilO' rius. Unde consequens est, quod in primo instanti sux conceptionis Christus meruerit. Ille autem motus libfcri arbitrii in Deum fuit actus perfectae charitatis, ut ex se li- quet. 54. Sed instabis ex Gabrera loco citatowim num. 15, quoniam actus charitatis Christi, quatenus movebatur a bonitate divina, ut est ratio diligendi creaturas, qua parte est liber, supponebat essentialiter semetipsum, quatenus movebatur a praedicta bonitate, ut est ratio diligendi Deum in se, qua parte est necessarius : ergo talis actus necessario conveniebat Ghristo, et necessario suppo- nebat in illo tam visionem beatificam, quam gratiam habitualem consummatam : ergo non potuit deservire, ut Ghristus per illum se libere disponeret ad suscipiendum prae- dictam gratia"m. Probatur hsec ultima conse- quentia (reliqua enim satis constant), quia impossibile est, quod quis libere se mo- veat ad illud, in quo supponitur necessario praeexistere. Respondetur negando hanc ultimam Soluiio consequentiam : quia etsi actus ille Ghristi supponat necessario gratiam habitualem in genere causse efficientis ; potest tamen ad eadem prtesupponi in genere causse dis- positivae. Quocirca licet praedicta gratia ut influit per modum causae efficientis in eum actum non fuerit Ghristo libera, sed inde- pendens ab omni libertatis exercitio : ni- hilominus eadem gratia, prout est eflec- tus, et terminus in genere causae dispositivae potuit esse Ghristo libere volita, sive a liberis ejus actibus in tali genere depen- dere. Licet facta comparatione inter utrum- que genus, prius simpliciter sit, quod gratia .effective influat, quam quod actus (qui alias ab ipsa in diverso genere dependent), ad eandem disponant. Nec id, quantum est ex vi hujus replicoe, plus difficultatis habet in Christo, quam in aliis adultis, qui juxta veram, et valde communem sententiam, 28 '1.1 'l Dh INCARNA1 ln.Mv se disponnM extra sacramentnm ad susci- piendum gratiam per eosdeni actus, qui a tali gratia sicut a principio effectivo proce- duiit. Nam hujusmodi actua necessario supponunt prcedictam gratiam, prsesertim in nostra sententia, quam tradidimus traci. 15, disp. 2, dub. 6, § 4, cnm sequentibus» Id tamen oiinime impedit, quod iidera ac- tus praecedant talem gratiam In genere causaj dispositivre, illaniquc in hoc generc dcnominent hbcre volitam, ct voluntarie receptam. Ha3c enim conclliantur secun- dum mutuam causalitatem, ct dependen- tiam in diversis causie generibus, ut expli- cuimus in eodcm tract. disput. 3, dub. \ . Aliundc nullam esse contradictioncm in co esse, quod eadem coinraunicetur ne- cessario ex uno titulo, ct ex alio denotih- netur libere volita , et recepta (in (|uo objiciens offendere videtur), liquet in glo- ria corporis Christi : nam quatcnus est proprietas gloriaj animae debita, convenit Cbristo nccessario, sive independenter ab ejus voluntate; sed quatenus estprajmium, et effectus meritorura , convcnit ipsi li- bere; quandoquidem libere meruit, etli- bere influxit in prajmium, ut ex se cons- tat. Idem itaque , supposita mutua illa causalitatis dependentia in casu objectionis dicendum est. 2 argu- 55. Arguitur secundo : nam si Christus mentum. per actus proprios se disposuisset ad gra- tiam habitualehi , per eosdcm prajdictam gratiam meruisset : consequcns est fal- sum, ut communiter docent Tnomislse, et alii Theologi infra qusest. 19, art. 3; ergo Christus non se disposuit ad gratiam habi- tualem per actus proprios. Sequela osten- ditur : quia prtedicti actus haberent omnes conditiones requisitas ad merendum gra- tiam habitualem : quippe qui essent liberi, moraliter boni relati in Deum ultimum finem, et infinite digni : aliunde vero an- tecederent gratiam habitualem in aliquo causse genere ut afiirmamus. Quse praece- dentia sufhciens cst ad meritum : neque enim istud exposcit antecedentiam tempo- ris resceptu prajmii, ut patet in justo eli- ciente actus charitatis intentiores, quibus meretur augmentum gratue, et illud in eo- dem momento consequitur. 8ed posiiis om- nibus conditionibus ad merituin requisilisj irrationabile foret meritura Christi negare; cum hujus ratio perfectio non levis sit : ergo ex nostra assertione sequitur, quod Christus raeruerit gratiam habitualern. n,:rujtur. Iluic arguraento latissime oocurrit 6o- doi disj). :»i , i iiiiin. 75^ nsque ad 1 17, varios expendens, et refellens dicendl m >- dos. Bed tol replicas, evasiones, et confu- tationes pro sui ingenii ubertate accumu- lat, ut nos obruat, ne satis capiarnus, quid determinate resolvat, el tandem Ben- tiat. Nobis autem uon ita arduum videlur aigunientum, ut luec exposcat; cum Sitij brevem, expeditamque solutionem habeat in communi Theologorum sententia. Res- pondetur igitur negando sequelam. Ad cujus probationem dicenduni est de ralion<' meriti esse, quod antecedat pnemium, non quidem necessario ordine temporis, ut ar- gumentum rectc probat; sed ordine saltem naturse : non quidem in quolibet causs genere, sed determinate in gencre c&uste efiicientis saltem moraliter. Cum enim in iioc genere iniluat; oportet, quod in eodeni genere pra^cedat effectum, seu prsmium, ut omnes communiter supponunt, et supra statuimus disp. 7 , dub. 1 et 2. Cum hac autem praicedentia minime componi ]io- test, quod raeritum dependeat in genere causaj efficientis ab eo, quod habet ratio- nem pramii : implicat enim, quod aliquid vel physice, \el moraliter producat suam causam efficientem; aut quod intra hoc genus detur rautua causalitatis dependen- tia, ut locis cit. ostendimus, inde probantes Christum non potuisse mereri suam unio- nem hypostaticam, maternitatera virginis, et sirniiia, qUa3 ad ipsius meritum pnesup- ponuntur in genere causoe efiicientis. Porro iila opera, quibus Christus se disposuit ad gratiam habitualem, processerunt atali gratia , illamque supposuerunt simplici- ter in genere causse efticientis, ut supra diximus. Quocirca non potuerunt, hac sup- positione facta, in.taiem gratiam meritorie influcre, vel ad eam comparari tanquam ad eifectura, et praraiium. Unde non sc- quitur quod si Christus per suos actus se disposuit ad gratiam habitualem, per eos- dem iilam meruerit : sed potius infertur oppositum. Sicut alii adulti extra sacra- mentum se ad gratiam habitualem dispo- nunt per actum perfectaj charitatis : per quem tamen non mcrentur, nec mereri possunt prajdiciam gratiam : quia talis actus ita gratiam prsecedit in genere causse dispositivie, quod ab eadem dependeat, ip- samquc sequatur in genere causa? efiicien- tis, ut late expendimus loco reiato ex ttact. 15, num. 102/ettract. J 0, disp. G, dub. 1. ii.ciilcn 56. Si autem inquiras, quare prajdictus qJ5oJ actus in Chrislo snpposnerft prmt»am habi- ^atisiit tualom DISP. XIII, DUB. IV tualom tanquam principium effectivum, et hac ratione non potucrit eam anteire in genere causee efficientis, sicut ad meritum desideratur ' Respondetur primo, quod prae- dictus actus debuit esse amor charitatis, sive conversio in Deum ultimum iinem supernaturalem, et super omnia dilectum : quod supponendum est in praesenti difficul- tate ex dictis tract. 16, disp. 4, dub. 1, ubi ostendimus, quod relatio, sive ordo ad praedictum fiuera requiritur necessario ad meritum de condigno preemii supernatura- lis. Acius vero, vel amor charitatis habet essentialem dopendentiam a gratia habituali sicut a principio effectivo ; et fieri non va- let per solam gratiam auxiliantem, ut sta- tuimus tract. 15, disp. 2, dub. 6, § 5. Unde actus, quo Ghristus se ultimo dis- posuit ad gratiam habitualem, necessario supposuit prffidictam gratiam tanquam prin- cipium effectivum : atque ideo non potuit illam praeire in genere causee efficientis, et consequenter nec ipsam mereri. Quo D.Tiiom. discursu probatD. Thom. 1, 2", qUEBSt. 114, art. 5, primam gratiam non posse cadore sub merito : quia prima gratia est princi- pium effectivum meriti, ut expendimus tract. 16, disp. G, dub. I. Recolantur, quoe supra diximus disp. 7, dub. 2, ubi ex eisdem principiis ostendimus repugnasse, quod Ghristus meruerit gratiam unionis. Videantur etiam, quae dicemus dub. seq. §' 3, ubi hanc doctrinam amplius iirmabimus. Nec momenti alicujus erit, sicum Godoi ubi supra num. 112, opponas contrariam sententiam, quee negat essentialem depen- dentiam actus charitatis a gratia habituali esse valde probabilem. Nam respondetur ita quidem esse : sed minime nos obligari proprias resolutiones cum aliorum opinio- nibus conciliare : sed magis expedire, quod loquamur consequenter ad propria principia, qiue censemus D. Thomae. Nec abhorrere debet hunc procedendi modum, qui sententias communes sa^pius explicat secundum sibi proprias, licet satis ingenio- sas cogitationes, ut jam advertimus disp. 8, dub. 7, num. 167. /4'j\ Sed ne pra^sentem resolutionem, cum (icm opus. non sit, llli prmcipio pemtus alhge- »rtio- miis? respondetur secundo, quod licot gra- spon- tia habitualis non esset principium essen- ii0* tiale actus charitatis secundum substantiam accopti, ut Godoi, et alii opinantur : nihi- lominus est principium essentialiter requi- situm ad praxlictum actum ut perfectum, et ut connaturaliter elicitum, et multo ma- gis Ekd preedictum actum ut regulatum per visionem claram Dei, ul satis ex ge liquet, Implicat ouim, quod preedictus actus cuin bis modificationibuf eliciatur absque con- cursu, et intluxu gratiBB sanctilicantis. Ac- tus autom charitatis, (juo dicimus Ghristuui se disposuisse ad gratiam habitualem, con- naturaliter processit ab ipso, et fuit perfec- tus, atque visione Dei regulatus. Nec enim alius actus charitatis minus j)orfectus in eo admittendus est : tum quia non decuit, quod alium actum imperfectum, vel inna- turaliter elicitum haberet : tum quia non potuit habere duos actus charitatis solo numero distinctos cum sola dislinctione modali penes esse magis, aut minus per- fecturn. Unde actus charitatis, quem de facto habuit Ghristus, necessario supposuit gratiam habitualem, ut principium effec- tivum. Sicut actus iidei, qui secundum se nou dependet a gratia, ut formatus illam necessario supponit. Et D. Thom. loco ssepius allegato aperte tradit primum illum motum charitatis, quem in sua conceptionc habuit Ghristus, fuisse perfectum ; siqui- quidem affirmat meritorium fuisse. Gum ergo pnedictus actus supposuerit gratiam habitualem in genere causseefficientis ; non potuit in eandem gratiam meritorie, ct efficienter iniluere : quia implicat hujus- modi mutua dependentia in eodem causae genere. Sed potuit ad pnedictam gratiam disponere : quia non repugnat mutua cau- salitasinteraliqua in diverso genere causae, cujusmodi sunt dispositiva, et afficiens. Aiia minoris ponderis argumenta, quae possent pro hac opinione expendi, satis di- luuntur ex dictis, et magis di in principio ; influere autem ex Bola motione transeunti, et absque virtute permanenti non explicat perfectionem ex parte principii, led ma ejui defectum. Quae omnia optime com- plexus est D, Tnom. 1, 2, quasat. 1 10, D.Tbonii art. 2, ubi ait : Non esl conveniens, quod Deus minus provideal Jiis, quos diligit ad supernalwale bonum habendum, quam crea- turis, quas diligit ad naturale bonum ha- bendum. Creaturis aulem naturalibus sic 2)rovidet, ut non solum moveat eas ad cictus naturcdes, sed eliam eis largialur formas, et virtutes, quss sunt principia acluum, ut secundum se inclinenlur ad Jiujusmodi mo- tus. Et sic molus, quibus a Deo moventur, fiunl creaturis connaturales , et faciles, se- cunclum illud sapicnt, 8 : Kt disponit omnia suavitcr. Mullo igitur magisillis. quos movet ad conscquendum bonum supernalurale, in- fundit aliquas formas, seu qualilates super» naturales , secundum quas suaviter , et prompte ab ipso moveantur ad bonum seter- num conscquendum . "Videatur etiam S. Doctor. 3 contra gentes, cap. 150, ubi expendit quinque arguroenta, quibus lucu- lenter ostendit, quod ad supernaturaliter se gerendum circa ultimum finem, praeter auxilia, sive motus a Deo impressos, re- quiritur aliquid permanens, quo in talem finem inclinemur, ac dirigamur. Qiue mo- tiva locum etiam habent in. Christo. Denique ad hujusmodi eilectum eliciendi x, c connaturaliter supernaturales operationes virtotcs. sufficere non potuerunt supernaturales ha- bitus, sive virtutes elevantes potentias im- mediate operativas, licet permanentes sint; si gratiam habitualem secludamus. Nam cum hujusmodi virtutes comparentur ad pra3(lictam gratiam sicut ad naturalem, et communem carum radicem ; nequeunt nisi illi conjunctse sortiri connaturalem modum essendi, et operandi : atquc ideo ut conna- turaliter operentur, requiritur non solum immediatus earum inlluxus, sed etiam concursus gratire habitualis per modum naturae, et radicis. Eo vel maxime, quod virtus disponit subjectum conformiter ad aliquam naturam in eo praeexistentem : quse comparative ad supematuralcs virtu- tes est natura divina, qiuu in nobis parti- cipatur per gratiam habitualem. Unde repugnat tales virtutes esse , aut agere modo connaturali absque hujusmodi gra- tia. I)ISI>. XIII, [)['[>>. LV. 130 D.Thom. lia. (^uo discursu utitur 1). TilODl, loco cit. ex l, 2, art. 3, Quocirca fieri non po- tuit, quod Ghristus vel haberet virtutes supernaturales modo connaturali, vel quod eas hahcns pcr eas connaturaliter influeret absqucgratia hahituali. Opus itaque hahuit praedicta gratia ad eliciendum connaturali- tcr supernaturales opcrationes. Hocolan- tur, quae diximus tract. 14, disput. 4, dub. 5, § 3, ubi ex pnemissis principiis latc os- tendimus necessitatem grathc habitualia distinctoe ab omnibus virtutihus, et princi- piis immediate operativis : quye ad minus a fortiori evincunt talem gratiam fuisse Ghristo necessariam, ut posset connatu- raliter elicere opera precdictarum virtutum. 01. Nec refert, si pro opinionc Lorcae C U |) «i l U I , . , , , 11' l • abjectio. objicias gratiam habitualem non esse vir- tutcm operativam, sed ordinari per se pri- mo ad esse , ut plane docet D. Thom. qiuest. cit. 1, 2, articul. 3 et 4, et conse- quentcr absque illa salvari posse omnia principia ad connaturaliter operandum in ordine supernaturali. Non, inquam, hoc refert : nam etsi gratia ordinetur per se primo ad esse , recipiaturque immediate non in facultatibus operativis, sed in ani- ma3 substantia : hoc tamcn solum probat, quod non influat immediate in operatio- nem pcr modum virtutis : caiterum mi- nime excludit , sed potius probat, quod influat mediate, et radicaliter per modum naturoe , cui supernaturales virfcutes in agendo subordinantur, et sine qua ne- queunt elicere operationes undequaque perfectas. Quam doctrinam optime tradit D.Thom. D Thom. loco cit. articul. 4, tam in corp. quam in resp. ad 1 et 2, ubi ait : Si ut ab essenlia effluunl ejus potentise, quse sunt ope- rum principia, ita etiam ab ipsa gratia efftuunt virtutes in polentias animse, per quas potentix moventur ad actus. Et secun- dum hoc gratia comparalur ad voluntatem, ut movens ad motum; quse est comparatio sessoris ad equum, non autem sicut accidens ad subjectum. Etper hoc etiam patei solutio ad secundum ; est enim gratia principium meritorii operis mediantibus viriulibus ; si- cut essentia animse est principvum vitse me- diantibus potentiis. Nemo autem negat animam esse principium effectivum opera- tionum viventis. vaUo." Qualiter autem cum hoc cohoereat, quod aliqui actus supernaturales flant absque hahituali gratia, quin et aliqui haiutus, utputa iidei, et spci sine illa conserventur, ut contingit in peccatoribus (circa quod aliqui in praesonti prolixe dilTunduntur), ex- plicatum relinquimus tract. 14, disput, i, duh.i), numer. 101/undenon oportel cin illud nunc immorari. 8ed [quod ad rem fa- cit) observare oportet : quod licet habiti fidci, ct spci, actusquo illis corresponden- tes, et aliqiue aliaa Bupernaturaie* opera- tiones possint ahsolute s.il v;iri absque gra- tia habituali, ut de facto in peccatorihus accidit : nihilominus prffidicti habitus, et actus isti separati non hahent perfectum, et sibi magis connaturalem statum. Tum quia non attingunt Deum ultimum finem supernatura'em, in quo pcrfectio totius supernaturalis ordinis consummatur. Tum quia non participant vitam perfectam prai- dicti ordinis : unde non dicuntur vivi, sed potius mortui, et informes. Tum quia non subordinantur in actu propriai naturae, seu radici pra^dictiordinis, quae estgratia. Undc omnes recognoscunt praedictos actus pro tali statu elicitos non esse meritorios vitoe aeternoe de condigno : quod habent, uhi a gratia habituali procedunt. Td vero satis manifestat, et quod prcedicta gratia sit necessaria ad eos perfecte, ac connatura- liter eliciendos et quod Ghristus non po- tuerit absque illa in supernaturali ordine connaturaliter operari. Et inde a fortiori infertur, quod opus habuerit proedicta gra- tia ad eliciendum connaturaliter alios ac- tus longe perfectiores, et quos nunquam contingit absque gratia habituali fieri, ut sunt actus perfectse charitatis, et visio Dei in se ipso : quos, et non alios imperfec- tiores decuit Ghristum habere. Porro ex proemissa doctrina legitime , G^aiia et satis perspicue colligitur (sitque tertia '^s',1,"1." suppositio ) gratiam habitualem fuisse ■•.cssaria Ghristo necessariam ad merendum con- ad^me- naturaliter de condigno supernaturalia rendum praemia , ut salutem nostram , et alia cJ""tae1"" hujusmodi. Et ratio desumitur ex pro- xime dictis : quia ad merendum conna- turaliter de condigno hujusmodi praemia requiruntur supernaturales operationcs : sed has non potuit Ghristus connaturaliter elicere absque gratia habituali : ergo huec necessaria fuit, utChristus possetconnatu- raliter mereri de condigno preemia super- naturalia. Minor, in qua sola poterat esse difficultas, facile ostenditur : nam in pri- mis ad quodlibet meritum necessaria est aliqua operatio positiva, ut ostendimus tract. 1G, disp. 1, dub. l.Rursus utopera- tio connaturaliter influat in aliquem termi- num, sive cffcctum, non debet essc ordinis 440 1)10 INGAHNATiO inforioris : quippe quas inforiora sunt, ne- queunt connaturalitcr influere in superio- ra : nec vel nullo modo extendunturad illa ; vel lendunt praeternaturaliter ex motione alicujus causse superioris, ut inductive potest ostendi. Gum crgo meritum de con- digno iniluat in pra^mium sicut in eilec- tum ; sequitur, quod ad connaturaliter merendum de condignosupernaturaliapra> mia necessaria fuerit Ghristo aliqua super- naturalis operatio. Adde primo non posse merentem ten- dere ad supernaturalia prarmia, sine illo- rum notitia, et amore : et rursus illa posse cognoscere, et diligere absque mo- tibus supernaturalibus justitise, et super- naturalis ailectus : ct consequenter non posse salvari tale meritum, quin adsit aliqua supernaturalis operatio. Adde secundo Ghristum non potuisse connaturaliter mereri absque operatione,sic exigente summa ipsius Christi perfectione, et dignitate : perfecta autem operatio non potuit esse solus motus naturalis, sed de- buit esse aliqua supernaturalis operatio, praisertim vero motus charitatis perfectse : quem esse entitative, et quoad speciem su- pernaturalem facile constat; et hic suppo- nendum est : et magis constabit ex infra dicendis § 3. Porro hujusmodi motus ha- bet connaturalem dependentiam a gratia sanctificante habituali, ut ibi etiam osten- demus. Adver- Diximus gratiam habitualem fuisse ne- cessariam ad connaiurale meritum prtemii supernaturalis : quia si sermo esset de me- rito in ordine ad sola bona naturalia, pos- set Ghristus absque supernaturali gratia illa promereri, licet essent infiniti valoris intra ordinem naturalem . Nam ex una parte ad merendum naturalia bona non requiritur supernaturalis operatio, atque ideo nec supernaturalis gratia : et ita con- tingeret, si homo conderetur, et guberna- retur in statu naturalis integritatis, ut ma- gis expendimus tract. 14, disput. 1, cap. 2, a numer. 29. Ex alia vero parte ope- rationes Ghristi absque supernaturali gra- tia productae possent habere omnes condi- tiones, quse ad merendum requiruntur, utputa libertatem, bonitatem moralem, et ordinem ad ultimum finem ordinis natu- ralis, et alia hujusmodi, ut ex se facile constat. Denique ratione divini suppositi, a quo procederent, sortirentur valorem moralem simpliciter infinitum in ordine ad prudentem sestimationem, juxta doctri- tcntia. nam supra traditam disp. 1, dub. G, atque ideohaberentcommensurationem cum quo- libet bono, sive prsemio naturali, quan- tumvis inunito in suo ordine. Quibus nihil aliud addendum apparct, ut opera Christi possent de condigno mereri quodlibot bo- num naturale. Unde hujusmodi meritum in ordine ad talia prgemia relegendum est a prsesentis dubii consideratione. Diximus etiam gratiam habitualem fuisse ai'h Ghristo necessariam admerendum connatu- obsma- raliter de comligno, etc, quia si sermo liat de merito congruo, quod solum est meri- tum secundum quod, et non servat omnes conditiones justitiae, nec illi, sed amicitiae magis innititur, ut diximus tract. 16, dis- put. 2, dub. unico : facile concedi posset, quod ad tale meritum gratia habitualis ne- cessaria non fuerit in Christo. Potuit enim independenter ab ea elicere aliquas ope- rationes supernaturales - imperfectas, et absque ordine ad Deum supernaturalem finem : et similiter potuit non concurrere pactum aliquod ex parte Dei promittentis : in his enim nulla apparet implicatio. In quo eventu, permisso, aut supposito, quod non salvaretur meritum de condigno ; sal- varetur aliquod meritum de congruo, quod est tale secundum quid : nam suppositum ibi operans foret Deo gratum, habensque eminentiorem quandam cum Deo amici- tiam, cui potissimum meritum de congruo innititur. Sed suppositiones ad hujusmodi eventum requisitae essent Christo innatu- rales : tum quia non decuit Christum gratia habituali carere : tum quia opor- tebat , quod non eliceret operationes imperfectas, et absque ordine ad Deum supernaturalem finem. Unde non est ab- solute concedendum gratiam habitualem non fuisse Christo necessariam ad meren- dum de congruo, sed concedi potest, quod eis suppositionibus tam innaturalibus ad- missis, Christus per opera sine gratia ha- bituali elicita posset naturaliter, id est, absque nova aliqua providentia vel mira- culo , mereri saltem de congruo. Quod majorem discussionem non exposcit, sed ad voces pertinere videtur. Ex hactenus dictis facile constat, quod pra»ci. ex omnibus gratiae effectibus supra relatis, P.uaj et modis eos communicandi , difficultas tates hic praesentis dubii ad duo tantum principalia «jiscu- puncta reducitur : ad hoc videlicet, utrum gratia habitualis fuerit Christo absolute necessaria ad eliciendum supernaturales operationes : et utrum fuerit eodem modo necessaria DISI\ XIII, UUU. IV conclu sio. necessaria ad merendum de condigno prac- mia supernaturalia ; praescindendo in utra- que diflicultate a modo connaturalitatis ex parte princi})ii; et respiciendo tani opera- tiones, quam meritum absolute. Quas ta- men difficultates seorsim, claritatis gratia, decidemus. Sed quia gratia habitualis du- pliciter in hoc dubio negari potest : uno modo nogatis simul etiam omnibus auxi- liis supernaturaiibus, alio autem modo eis suppositis : in utroque sensu rem versabi- mus, ut difticultatum resolutio perfectior sit, atque universalior. §n. JJeclaratur, quanla fuerit necessitas gratise habitualis in Christo ad supernaturaliter operandum. Prima G3. Dicendum est primo Christum Do- minum absque aliqua supernaturali gratia creata, naturas humanae, ejusve facultati- bus intrinsece superaddita, nullo modo po- tuisse elicere supernaturales operationes. Hsec assertio est communis inter Thomis- tas ; quamvis in praesenti iliam magis sup- ponant, quam probent : quia pendet ex principiis generalibus ad alios Tractatus pertinentibus, quse tamen statim insinuabi- RatioD mus. Et probatur ratione desumpta ex 'ihomrc. jjivo Thom. in hoc articul. tam in corp. quam in respons. ad 2, quoniam facultas, sive potentia de se insufficiens ad elicien- dum aliquam operationem nequit illam elicere, nisi adjuvetur, atque elevetur per aliquid sibi intrinsece superadditum : sed natura humana Christi, et ejus potentiee sibi relictaa sunt insufficientes ad superna- turaliter operandum : ergo nullo modo possunt elicere supernaturales operationes, nisi adjuventur, atque eleventur per ali- quid sibi intrinsece superadditum : cum- que hoc superadditum sit aliqua gratia supernaturalis, utpote cum excedat tam exigentiam, quam ordinem naturae creatse; sequitur , quod ejusmodi gratia fuerit Christo absolute necessaria ad supernatu- raliter operandum. Utraque consequentia patet. Etmajor videtur per se nota ex ip- sis terminis : nam facultas, sive potentia de sc insufiiciens ad aliquem effectum, nisi intrinsece immutetur, elevetur, atque ful- ciatur, manebit sicut prius, atque ideo sub eadcm insufticientia : ut igitur fiat sufti- ciens, et proxime potens, debet elevari, atque adjuvari per aliquid sibi intrjnsece superadditum. Minor etiam constat : quia humana Christi natura, ejusque facultatefl per unionem ad Vcrbum non transierunt ad aliam speciem ; sed physicc loquendo conservant eandem rationem, perinde ac si essent in proprio supposito croato eis- dom connaturali. Ccrtum autem est natu- ram humanam, ejusque facultates esse de se insufficientcs ad supernaturaliter ope- randum : unde egemus supernaturali Dei gratia, nobis addita ad eliciendum super- naturales operationes, ut statuimus tract. 14, disput. 3 per totam : ergo idem di- cendum est de humana Christi natura, ejusque facultatibus proprice conditioni re- lictis. Unde Divus Thomas in hoc articul. probat necessitatem gratise in Christo prop- ier nobilitalem illius ariimse, cujus operatio- nes oportebat propinquissime altingere ad Deum per cogniiionem, el amorem : ad quod necesse est elevari humanam naluram per gratiam. 64. Hoc fundamentum, quod gravissi- primuna mum est, dupliciter posset dirui. Primo, effu* °iuiu negando majorom : quia ut commumter docent Juniores extra scholam Divi Tho- mae, virtus de se insufficiens ad eliciendum aliquam operationem , yel producendum aliquem efTectum, potest ad hcec praestanda elevari per virtutem Dei increatam sibi intime assistentem, et supplentem ab ex- trinseco defectum ejus. Quo pacto affirmant intellectum creatum absque lumine glorise sibi inhaerente posse elevari ad videndum Deum : et sic de aliis. Unde licet gratia supernaturalis creata non communicaretur animae Christi; posset hasc nihiloininus elevata per divinitatem sibi intime assis- tentem proportionari ad supernaturaliter operandum. Et consequenter Christus non habuit absolute necessitatem alicujus gra- tiae supernaturalis inhaerentis ad elicien- dum supernaturales operationes. Secundo secun- negando ultimam consequentiam de gratia dum. inhaerente, atque informante : quia licet hsec non adesset, tamen potentise naturales Chiisti, de se insufficientes ad supernatu- raliter agendum, possunt sufticienter de- terminan , atque elevari per Verbi per- sonalitatem naturae humanse intrinsece communicatam. Ilujusmodi enim persona- litas humanitatem vere afficit, illamque transfert ad superiorem finem, et ordinem : quocirca valct supornaturalitatem ad opera derivare : quippe unumquodque ita se ha- bet ad operari, sicut ad esse. Qui elevatio- nis modns potost amplius in hunc modum I 'i 2 !)!•: rNGARNATIONE declarari : etenim Ucel humanitaa Gbristi, et ejus facultates Bint de se insufficientea ad eliciendum operationes theandricas seu deiviriles; uihilominus per hoc solum, quod sint hypostatice unitae supposito Verbi, pos- sunt praedictas operationes elicere, illasquc elicerent, quamvis nulla esset in humanitate gratia croata, ot inhaorens : orgo paritor li- cot humanitas omni hujusmodi gratia des- tituoretur, ct sibi rolinqucretur; tamen hoc ipso, quod hahot essehypostatice in persona Verbi, sufficienter olovatur, et determina- lur ad oliciendum operationes supernatu- rales. Id enim paritatis ratio satis evincit ; praosertim cum operatio theandrica sit longe porfectior qualibot supernaturali opera- tiono. Unde licot discursus a nobis factus recte probet in pura creatura: non tamon in Ghristo : nam iste essentialiter impor- tat ominentem quandam elevationem ex parte suppositi agontis ; quidquid sit de absentia, vel praesentia alterius gratiae in- hacrentis . Everti- $eci neutra istarum responsionum satis- primiim. facit. Et quidem in rofellendo primam non expedit immorari : quia sicut procodit ex principiis generalibus apud Juniores, sic rejici debet ex principiis veris, et commu- nibus apud alios theologos : quae ex professo expcndimus aliis locis, ubi pro- priam sedem habent, nempe tract. 2, disp, 4, dub. 5, ubi ostendimus implicare, quod intcllectus creatus videat Deum, sine lu- mine gloriae creato, et sibi hoerente : et tract. 14, disp. 4, dub. 3, ubi probavimus repugnare, quod primum gratice actualis auxilium (et eadem de aliis ratio est), sit ipse Deus intime potentiis assistente aut unitus, et quod pro hoc effectu requiritur aliqua qualitas, fluida, et in potentiis re- cepta : et denique tract. 19, disp. 4, dub. 1, ubi statuimus implicatorium esse, quod actus charitatis procedat a voluntate creata non elevata per aliquid creatum : sive quod procedat a spiritu sancto assistente, et vi- ces gerente loco habitus charitatis. Quibus locis varias expendimus rationos hujus doc- trinae, quae manifeste est D. Th. etcom- munis inter discipulos. Scd generalior (et pro qualitate materiae satis efficax), eaest : quoniam sicut unum- quodque recipit, prout est in potentia ; sic agit, quatenus est in actu : ergo sicut re- pugnat, quod aliquidrecipiat aliud, nisi sit in potentia, seu capacitate passiva ad illud recipiendum; ita implicat, quod aliquid agat, vel producat aliquem effectum, nisi aciu ipsum contineat. Ubi autem virtus creata est de se insiifficiensad producendum aliquom effectum , quia illum actu iion continot ; noquit transire ad statum virtutis sufficientis, et actu continontis, nisi por aliquid sibi intrinsece superadditum in rationc actus, et formae. Implicat enim, quod aliquid continoat in actu por id, quod extrinsocum sibi ost : sicut etiam repugnat aliquid csso in potentia passiva per illud, quod ad intrinsocam ojus rationem non pertinet, sod oxtrinsoco se liabet. Undo licct Dous possit ab extrinseco cooperari creaturae in effectibus, quos actu continot : ncquit tamen ab extrinseco efficere, quod creatura de se impotens ad aliquem effec- tum, ct illum actu non continens incipiat ipsum continere : sed al id virtus intrin- seca, et se tenens ex parto principii agentis dosideratur. Porro implicatorium est, quod virtus divina uniatur croaturao per modum actus, etformao : quiainhoccommunicatio- nis modo clauduntur imperfectiones Deo re- pugnantes, formae videlicet incompletao, et informantis, et agenti quod subordinatae. Ex quibus fit, quod ubi aliquavirtus creata est de se impotens ad producendum aliquem effectum, nequeat fieri potens per virtutem divinam, vel extrinsece sibi assistentem, vel intrinsece unitam : quia primum non sufficit, et secundum repugnat : sed ad id determinate requiraturadditio virtutis crea- tae altioris, inhaerentis, atque informantis. Ut enim optime tradit D. Thom. 2 contra D.Thora. gent. cap. 59 : Id, quod aliquid operatur, oportet esse formam ejus : nihil cnim acjit, nisi secundum quod est aclu : actu autem non est aliquid, nisi per id} quod est forma ejus. Unde Aristot. probat animam esse for- mam per hoc, quod animal per animam vi- vit, et sentit. Haec autem, quae in praesenti non tam demonstrari, quam supponi debent ex locis supra cit. plane evincunt Christo necessariam fuisse aliquam supernaturalem gratiam sibi inlnerentem, ut possct supor- naturaliter operari, et contrario dicendi modo dirui non posse propositum a nobis fundamentum. 65. Secunda vero evasio quao specialius, confuia^ et proximius praesentem difficultatem at- tur tingit, non satisfacit. Tum quia licet per- ^H' sonalitas Verbi intrinseco afficiat naturam humanam in Ghristo ; nihilominus illi non uniturper modum naturae, autformae phy- sicae, sed praocise per modum puri termini, ut constat ex dictis disp. 3, dub. 4 ; id voro, per quod virtus inferior elevatur ad produ- cendum I)isi\ KIH, DUB. IV. cendum effecturo, quani sibi relicta efficere non valet, debet illi uniri por modum for- mce, ut num.pra.ced. ostendimus; ergo quod natura humana in Christo terminetur Yerbi personalitato, minimo sufiicit ad hoc, quod presdicta natura oliciat operationes supernaturales , quas de se elicere non potest : sod opus est aliquid addero por modum formae inhaerentis aut informantis. Tum quia personalitas Verbi torminans humanitatem non transferfc illam ad no- vam, et diversam spociom physicam, sed relinquit in specio, quam ox se habet : ergo sicut liumanitas pro priori ad illam torminationem manot impotons, et impro- portionata ad supernaturaliter operandum ; sic otiam manet post prosdictam termina- tionem. Tum prceterea quia specilicatio opcrationum non sumitur a principio quod, ut liquct in ipso Christo, qui cum unicum suppositumfuerit, elicuitpluresoperationes specie diversas ; sed sumitur a principio proximo quo : istud quippe comparatur per modum rationis formalis agendi : unde videmus quod diversis virtutibus proximis, licet existant in codem supposito corres- pondcnt operationes specie diversae : cons- tat autcm , quod licet personalitas , et suppositum Christi fuerint aliquid superna- turale et increatum : nihilominus principia proxima operandi, nempe intellectus, ct voluntas erant facultates naturales : ergo quod personalitas Ghristi fuerit divina mi- nime fuit sufficiens , ut ejus humanitas elicuorit operationes supernaturales : scd ea pcrsonalitate supposita, adhuc opus habuit gratia supernaturali inhserente, at- que elevanto. Tum quia si oppositus dis- currondi modus veritatem continorot, se- querotur omnos Christi operationes fuisso supornaturales. siquidem omnes processe- runt a supposito divino, sicut a principio quod torminante humanitatem : conscquejis est evidentor falsum, ut liquefc in deam,^uT lationo, comestione, nutritione, et sensa- tionibus, quoe fuorunt in Christo opcratio- nes mere naturales, sicut habent esse in nobis ; quod igitur incroata Verbi porso- nalitas terminavorit humanitatem, minime suflicere potuit, ut haec eliceret superna- turalos operationes : sed diversa aliaiolo- vatio necessaria fuit. Tum denique r^am ex opposito inferretur operationes superjwatu- rales Christi ossc in determinato gonere, et non esse in aliqua spccie determinata : quod manifeste' repugnat. Sequela ostendi- tur, quia juxta contrarium dicendi modum omnes supernaturales Cbristi operatioi lialicront esse lales bj generica, et communi eisdem ratione, nempe quia procederent a pupposito divino ; aiiunde vero non possent constitui in specio determinata : hcec eniin sumitur a principiis proximis, qmo in tali 6uppositione supernaturalia nonessent, sed forent potius ipsai naturales potentiaeabsquo aiiqua sibi superaddita elevatione. Ex quibus satis ooustat ad illa, quae pro Dir itor se aflerebat ovasio hactenus impugnata : liiuni nam licot porsonalitas Verbi constituat hu- opi manitatcm Ghristi in altiori ordino; id ta- lum- men non praestat por modum fornno infor- mantis, quod pro elevatione ad oporandum roquirebatur; sed praecise per modum ter- mini puro tcrminantis, atque ideo rolin- quentis humanitatem cum puris, et solis praedicatis naturaiibus sibi propriis. Cum autem dicitur, quod operari soquitur ad esse, et quod unumquodquo ita tc habet ad operari sicut ad esso; rospondetur hrec vcriticari de esse specifico , sive per mo- dum naturaB, secus vero de osse existontiae, aut subsistentiaB. Quoniam operatio est qutedam inclinatio principii operativi vel ad communicandum so, vel ad consequen- dum bonum; omnis autom inclinatio con- sequitur per se naturam, qiue est princi- pium quo, et ratio formahs agendi : unde pro diversitate naturarum est diversitas in- clinationum, et operationum; secus pro diversitate subsistentiae , aut existentise Unde videmus, quod et in Christo, ct etiam in nobis cum unitate subsistentia^, et cxis- tentiae stat diversitas speciiica operatio- num : idem quippe existens, et subsistens elicit operationes spe.cie divorsas juxta di- versilatem principiorum proximorum, per qua3 agit. E contra vcro cum diversitate plusquam essentiali suppositorum potest salvari speciflca operationum unitas : visio enim corporalis in Christo, et in nobis est ejusdem speciei; licct subsistentia nostra sit creata, ct subsistentia Ghristi divina. Quod satis declarat axiomata illa appli- canda fore non esse subsistentia^, aut exis- tentiae, sed esse naturae, ut recte explicant N. Complut. abbrev. in lib. de generat. n. Com- disp. 15, qmnest. 6. l)lul- Quod deniquo ultimo loco additur, facile dispellitur ob manifcstam disparitatom : nam operationem esse theandricam, aufc deivirilem est donominatio moralis in or- dine ad prudentem oestimationcm atten- dontem ad dignitatenj suppositi, sivo prin- cipii quod opcrantis : undo ad hujusmodi 1 1 \ DK INCARNATIONB. dimominationem satis est, quod suppositum sit divinum; quidquid fuerit de aliis prin- cipiis proximis. Sed operationem esse su- pernaturalem est denominatio physica fun- data in ipsa entitate operationis : ad quod non sufncit principium quod csse divinum : sed insupcr dcsidcratur, quod principium quo proxime influens, et specilicans opera- tionem supcrnaturalc sit, ut supra ostendi- mus . Quao disparitas evidenter constat cx eo, quod cum in Ghristo omnes operationes fuerint theandricae, utpote operationes ho- minis Dei ; nihilominus non omnes fuerunt supernaturales, ut liquet in sensationibus. Et quamvis operatio theandrica sit mora- liter, melior, quam operatio mere super- naturalis; non tamen physice, et quoad entitatem : fieri enim potest, quod operatio theandrica sitnaturalis entitative, et quoad speciem. Necessitas autem elevationis in- trinsecae non desideratur pro illo excessu morali, qui desumitur ex dignitate suppo- siti in ordine ad prudentem aestimationem : sed requiritur pro excessu physico, et quoad speciem, superante virtutem prin- cipii quo, ut satis constat ex dictis. Srcunda gg, Dicendum est secundo Ghristum non Sio. hahuisse absolutam necessitatem gratiae habitualis ad omnes, et singulas superna- turales operationes : sed potuisse earum plures elicere absque praedicta gratia. Haec conclusio est adeo communis apud Theolo- gos, ut supervacaneum sit eos in particu- lari referre. Et eam satis aperte indicat D.Thom. d Thom. in hoc art. : nam in corp. pro- bat secundo loco necessitatem gratiae ha- bitualis in Ghristo propter ?wbilitaiem il- lius animsd , cujus operationes oportebat propinquissime atlingere ad Deum per co- gnitionem, et amorem. Et in resp. ad 2, eandem resolutionem , quia operatio hu- mana Christi in eo fuit perfecta, Ex quibus a contrario sensu evincitur, quod ex sen- tentia S. Doctoris non fuerit necessaria absolute in Ghristo gratia habitualis pro illis operationibus supernaturaiibus, quae propinquissime non attingunt ad Deum, et praescindunt, quantum est de se, a per- fectionis statu : quae paucae non sunt. Ratio. Et hinc sumitur assertionis fundamen- tum : quia in nobis plures dantur opera- tiones supernaturales, quae absolute fieri queunt absque gratia habituali, per aliam gratiam auxiliantem, et longe inferiorem : ergo praedictae operationes pariter potue- runt absolute elici a Ghristo absque gra- tia habituali. Consequentia patet : quia Cliristus non fuit impotontior, quam nos, nec personalitas Verbi -lcprimere dcbuit facuUatem, quam humanitas habet auxi- liis relicta. Antecedens vcro demonstni- tur : quia homo in statu peccati elicit plures operationes supernaturalos, v. g. actus fidei, spei, timoris, attritionis, re- ligionis, etc, in hoc statu non habet habi- tualem gratiam, sed aliam gratiam auxi- liantcm, ct longe inferiorem. Huic fundamento apud Theologos soli- dissimo occurrit Parra infra referendus negando antecedens : existimat enim nul- lum esse in nobis motum supernaturalem, qui non procedat a gratia habituali sicut a principio fontali, radicali et universali totius supernaturalis vitoe : sicut impossi- bile est fieri aliquem naturalem motum absque influxu animae, quae est principium vitao. Ad probationem autem in contra- rium respondet dupliciter, primo illos motus supernaturales, qui reperiuntur in peccatoribus, fieri a gratia habituali eis- dem collata non per modum habitus per- manentis, sed ad instar motionis tran- seuntis. Secundo fieri a gratia habituali, et habitualiter permanenti ; non quidem prout est principium morale vitae merito- riae, secundum quam rationem non co- haeret cum peccato mortali ; sed quatenus est principium physicum vitae superna- turalis physice acceptae : quo pacto valet cum illa componi. 67. Sed haec responsio suam falsitatem prodit extrema illa singularitate, qua con- tradicit communi Theologorum sententiae docenti in peccatoribus non conservari habitum gratiae sanctificantis . Idque ad ejus confutationem satis superque vide- batur. Sed insuper refellitur ex principiis apud Thomistas (quibus se accenset) com- munibus : quoniam effectus formalis pri- marius gratiae habitualis est constituere hominem consortem divinae naturaj, cujus ipsa est formalis participatio : et conse- quenter constituit hominem sanctum fi- lium Dei, et haeredem vitae aeternae. Quoe omnia praestat hujusmodi gratia ab intrin- seco ex natura sua, et non ex sola intrin- seca Dei ordinatione, ut ex professo os- tendimus tract. 14, disp. 4, dub. 1 et 4. Constat autem, quod praedicti effectus pu- gnant ex natura rei cum statu peccati mor- talis; siquidem homo in eo existens est injustus, inimicus Dei, filius diaboli, et reus aeternae damnationis. Ergo de facto, et secundum communem providentiam (quidquid Respon- SIO Purne. Ostendi- tur ab- sunlissi- 1)13. DISP. XllJ, DUD. IV. 445 (quidquid sit de potentia absoluta) dici non potest, quod gratia habitualis perse- veret in homine peccatore, et quod eliciat actus supcrnaturales in eo repertos. Undc fatcri liquido oportct tales actus fieri ex vi altcrius gratiae, aut principii longe in- fcrioris. Acceditprimo gratiam habitualem, cum sit radix physica charitatis, ut ostendimus loco cit. dub. 6, cssc habitualem radicalem conversioncm in Dcum ultimum finem su- pcr omnia dilcctum; peccatum autem ha- bituale est habitualis aversio a praedieto iine propter permanentem adhaesionem ad iinem oppositum : sed implicat, quod idem homo vel sitconversus, et aversus rcspectu ejusdem iinis, vel sit conversus ad duos ultimos fines inter se oppositos : ergo re- pugnat, quod gratia habitualis conservetur in homine peccatore. Qui discursus a no- bis fusius propositus tract. 15, disp. 2, duJ). 4, § 3, evincit ad minus praedictam conjunctioncm non contingere de facto se- cundum praesentem, et rebus consonam providentiam. Accedit secundo, quod ex opposito dis- currendi modo plane infertur gratiam, et charitatem esse aliquando mortuas, ut con- tingit in habitibus hdei et spei : quse non vivae, sed mortuse dicuntur, quando con- junguntur cum statu peccati mortalis : quam conjunctionem constituit prtedictus dicendi modus. Id vero quam falsum, et absurdum sit, liquet ex eo, quod fides, et spes vivse dicuntur, quando participant vitam gratiae consistentem in ordine ad Deum finem ultimum supernaturalem et super omnia dilectum : unde fides viva di- citur, quae per dilectionem operatur. Pra> dictus autem ordo essentialis est gratiae, et charitati; siquidem per suas entitates. et absque alio additamento una radicaliter, et altera proxime respiciunt prsedictum fmem. Ergo fieri non valet, quod gratia, et chari- tas sint non vivse, aut quod mortuse sint. Prsesertim quia si mortuse aliquando es- sent, deberet assignari aiia nobilior forma per quam "vivificarentur : quod est impos- sibile ; cum alia nobilior, quam gratia ha- bitualis excogitari non possit, ut ostendi- mus tractat. 14, disput. 4, dub. 7 et 8. Recolantur etiam, qua3 diximus tractat. 15, disput. 2, num. 233. Praiciii- Ex quibus facile prsecluduntur duo illa Bitui effugia quibus utitur Auctor ille. Primum effu-" quidem : nam si nomine grati* habitualis gium. per modum transeuntis significetur gra- tiam esse qualitatem ab intrinseco ilui- dam, et transeuntem; falsum omnino continet. Tum quia gratia in ordine super- naturali liabet rationem naturae,et radicis : dc cujus conccptu est, quod sit ab intrin- seco pcrmanens. Tum quia constituit filios Dei cum jure ad beatitudinem, quae est aliquid permanens : cum quo minime co- liajret, quod ipsa gratia sit transiens, ut cxpendimus ult. loco cit. n. 202. Si vero significetur gratiam habitualem esse de s<> qualitatem permanentem, scd posse com- municari per modum transeuntis sicut dici solet de lumine gloriue, id quidem ut pro- babile permittemus. Sed inde minime se- quitur, quod gratia habitualis possit cum statu peccati conjungi saltem secundum praesentem, et communem providentiam : quoniam sic etiam accepta debet commu- nicare suum eftectum formalem consti- tuendi hominem consortem divinae na- turse, filium Dei, haeredem vitoe aBternae, et conversum ad Deum ultimum finem su- pernaturalem : qua3 ex natura rei conci- liari nequeunt cum statu peccati mortalis praestante contrarios effectus. Potestque id amplius declarari in hunc modum : quia ex una parte gratia habitualis nequit ha- bere esse magis transiens, quantum ad modum essendi, quam illud habeat opera- tio peccaminosa : et ex alia parte non minus opponitur gratia cum statu peccati mortalis, quam actus peccati mortalis cum statu gratiae : sed hujusmodi actus nequit conjungi cum gratise statu, etiam pro illo primo momento, in quo committitur, ut ostendimus tract. 15, disp. 2, dub. 3, quod quantum attinet ad praesentem pro- videntiam docent communiter Theologi contra unum Lorcam : ergo pariter gratia sanctificans , quantumvis communicetur per modum transeuntis, nequit de lege or- dinaria conjungi cum statu peccati mor- talis. Unde confutatum etiarn relinquitur se- Eveni- cundum eiTugium : quia gratia habitualis ,ur non solum moraliter, scd etiam physice, dum. sive ex natura sua proestat illos eilectus supra relatos, qui nequeunt cum peccato mortali componi, attentis naturis rerum. Quocirca oppositio inter peccatum mor- tale, et proadictam gratiam est non solum moralis, sed etiam physica, sive ex natura rei, ut tradunt communiter Thomista?, et ostendimus disp. cit. dub. 1, cum seq. Dicere autem, quod praedicta gratia ma- neat in peccatore quoad entitatem, et cum 446 !>L INCAHNATIONE D.TIiom Urgcn- tior Parrae impu • gnatio. Concil. Triduiil. vita physica, sed absque vitamorali; est mera imaginatio quippe vita moralis, el talis simpliciter in ordine supernaturali constituil in respectu ad Deum ultimum liin ni prsedicti ordinis : quJ respectus, Bive habitudo cst a gratia mseparabilis, ut supra diximus. Unde nulla ratione dici valet, quod gratia et charitas sinfc ali- quando 11011 vivie, aut moraliter, ot spiri- tualiter mortuae. Et ita D. Thom. 2, 2, quaist. 24, art. 12, ad 5, ait : Oharitas ■importat unioncm quandam ad Deum : non aulcm fidcs, nec spcs. Omne aulcm peccatum consistit in avcrsione a Deo. Et ideo omnc peccalum mortale contrariatur Cliaritati. Undepatet, quod Cliaritas non potest manere informis ; cum sit ultima forma virtutum cx loco, quod respicit Deum in ratione ultimi finis. Et idcm dici debet dc gratia liabituali. Addendum est prasdictam sententiam mi- nime cohancre cum recto, et rationabili justiticationis modo, quem describit, ac docetConcil. Trident. sess. 6, cap. 7, et can. 11. Nam si in peccatore conservantur habitus gratite, et charitatis, secundum suas entitates ; manifeste sequitur, quod in peccatoris justihcatione non infundantur pradicti habitus. Quippe superfluum est ac etiam impossibile infiindere illud, quod ex parte subjecti praBsupponitur. Sicut quia in peccatore conservantur habitus fidei, et spei ; opus non est, quin repugnat, quod in justiticatione peccatoris eatholici infun- dantur hujusmodi habitus. Unde fiet, quod ad justificationem peccatoris opus non sit infunderegratiam, et dona : sed sufficiet remittere peccata, quae juxta praedictum dicendi modum vivificationem gratise im- pediebant. Sicut (ut in eodem exemplo persistamus) non requiritur infusio fidei, et spei sed earum vivificatio. Id autem (pneterquam quod impossibile apparet; cum non sit assignabilis forma superior, per quem habitus gratiae sanctificantis fiat moraliter vivus), est contra doctrinam Gon- cilii locis relatis, ubi decernit justificatio- nem peccatoris consistere non in sola peccatorum remissione, sed etiam in in- fusione gratiae, et donorum, atque in inte- riori hominis renovatione. Unde cap. cit. inquit : llanc dispositionem, seu prxpara- lionem juslificalio ipsa consequitur, qu& non est sola remissio, sed et sanctificatio, el renovatio interioris hominis per volunlariam susceptionem gvalise, et donorum. Etin can. ait : Si quis dixerit homines justiftcari, vet solu imputctlione jUstitix Ghrhli , vcl sola atorum remissione, exclusa (jifi.Ua, ct charitate, qux in cordibus eorumper Spiri- tum sanctum diffiindalur, etc, anathi m'a sit. Quae nobis videntur adeo efficacia ad re- centem hanc sententiam evertendam, ut probabiiitatem ejus non capiamus : do quo num. 88 rursus dicemus. 08. Dicendum est tertio Christum opus absolute habuisse gratia habituali ad eliciendum aliquas opcrationes tuperna- turalcs vaide perfectas secundum speciem. Hanc assertionem docet satis aperte D. Thom. tum aliis locis infra referendis, tum specialiter in hoc art. I, ubi resolvit, quod nccesse cst ponere in Christo gratiam habitualem propter tria. Primo, etc.Secundo proplcr nobilitatem illius animx, cujus ope- rationes oportebat propinquissime altingere ad Deum per cognitionem ct xmorem : ad quod necesse csl clevari humanam naluram per gratiam : utique habitualem, de qua scrmo instituebatur. Operationes autem propinquissime attingentes ad Deum, ut amor, et visio, sunt valdc perfect» secun- dum speciem. Censuit ergo S. Doctor gratiam habitualem fuisse absolute Ghristo necessariam ad eliciendum hujusmodi ope- rationes secundum substantiam acceptas. Unde fundnnentalis ratio hujus assertio- nis desumitur : nam Ghristus opus abso- lute habuit gratia habituali ad eliciendum eas operationes quse essentialiter depen- dent a tali gratia sicut a principio eflec- tivo : sed sunt aliqua^ oporationes superna- turales adeo perfectoe , quod ossentialitor dependeant a gratia habituali sicut a prin- cipio effectivo : ergo Ghristus opus abso- lute habuit tali gratia ad eliciendum hu- jusmodi operationes. Csetera constant. Et minor suadetur ': quia amor charitatis, sive dilectio Doi ultimi finis supornatura- lis est operatio adeo perfecta secundum speciem, ut essentialitor dopondeat a gra- tia sicut a principio eflectivo, ut late os- tendimus tract. 8, disp. i, dub. 3, num 51, et tract, 15, disput. 2, dub. 6. ot tract. 19, disp. 4, dub. 3. Eadom autem ratio militat in actu visionis boatificaB : tum quia est perfectior secundum speciom, quam actus charitatis, ut obsorvavimus tract. 19, disp. 7, num. i 1 . Tum quia cei to uecessario infort talem amorem, ut pon- deravimus tract. 15, disp. 2, num. 235. Dantur igitur aliqui actus supernaturales adeo perfecti secundum speciem, quod de- pondent a gratia habituali sicut a princi- pio eflectivo, ot elsdem essontiati. 69. Teil COiirh sio. Ilaiio. DISI'. XIII, DUB. IV. 147 Depcn- dentia essentia- lis ai oris ehariiatis a eratia bahituali probatur jnultiiili- citer. Primo. Secuncio. Tertio. 69 '. Jn quu suadendo non expedit hic taorari : quia huic operi ex professo in- cubuimus locis relatis : unde superfluum forel eadem repetere. Sed ne lector in praesenti probationes omnino desiderel ; eas breviter refricabimus, ipsumque re- mittemus ad propria loca, ubi reperiet ex professo propositas, praeclusis subterfu- giis , et convttlsis objectionibus. Quod itaque amor charitatis dependeat essen- tialiter a gratia habituali, probatur 'primo : quia ex sententia D. Thom. 1, 2, qti. 1 13, art. 2, et qusest. 28 tle Verit. art. 2, et alibi frequenter repugnat peccatum mor- tale remitti absque infusione gratise lm- bitualis : quod falsum esset, si preedictus amor non tlcpenderet essentialiter ;i gratia habituali sicut a principio eflectivo : quippo facta contraria suppositione, posset dari talis amor absque illa gratia; et ne- cessario excluderet aversionem a Deo ul- timo fine, sinc qua peccatum habitualo nequit consistere : ergo prsedictus amor de- pendet essentialiter agratia habituali sicut a principio eilectivo. Videantur, quse dixi- mus Lract. 15, disp. 2, dub 6, § 4. Pro- batur secundo : quia perfecta subjectio ac- tualis totius suppositi, et omnium ejus in ordine ad Deum ultimum finem dependet essentialiter a principio subjiciente eodem modo suppositum : quidquid enim relucet in effecfcu, debet pnecontineii in ejus prin- cipio : sed amor charitatis est perfecta, et universalis subjectio aclualis totius sup- positi , et omnium in ea existentium ; cum omnia lnec absque ulla restrictione referat in Deum ultimum iinem : ergo debet pro- ccdere a principio subjiciente eodem modo suppositum : atqui nullum aliud princi- pium hujus subiectionis potest assignari, nisi gratia sanctiiicans : reliqua enim ro- cipiuntur in liac, aut illa potentia particu- lari : sola auiem gratia afficit immediate substantiam anima?, et per modum radi- cis rectiiicat , subordinatque Deo omnes suppositi facultates : ergo dtlectio charita- tis essentialiter dependet , a tali gratia. Rccolantur dicta loco cit. § 5 et 6. Pro- batur terlio '. nam implicat vivere in actu secundo vita supernaturali simpliciter tali, absquc vita in actu primo simpliciter tali, et ejusdem ordinis : sicut enim operari" sequitur ad esse, ita vivere simpliciter vita supernaturaii supponit necessario principium ejusdem vitte simpliciter tale : sed qui elicit amotem cliaritatis, vivit simpliciter in ordine supernaturali ; cum attingat ultimum finem praidicti urdinis, et excludat indi pensabiliter mortem cati, ut tradit D. Tliom. 1, '2, qua^st. D.1 62, art. 'i, et qutesi. 65, art. 4, ad 1 et 2, 2, quiest. 23, art. 8, et quaBSt. 24, art. 12 ad 6, et alibi saspe : ergo prae- dictus actus supponit essentialiter prin- cipium vivendi simpliciter in ordine su- pernaturali : hoc autem non est aliui, (juam gratia sanctiiicans, qi habet per modum naturie in pra^dicto ordine : ergo implicat hominem eliceie amorem charitatis, nisi ex influxu gratiae habitua- iis. Videantur, quse diximus loco cit. ^ S. Probatur quarto : quia omnis inclinatio Quarto. perfecta ad bojium alicujus naturas fun- datur in eadem nalura : quippe omnis natura inclinat ad bonum sibi consonum, et proprium : sed amor charitatis est in- clinatio perfecta ad bonum proprium na- turae divina^, quod diligit super omnia : ergo fundatur in praedtcta natura : qu;e in nobis participatur per gtatiam habi- tualem : ergo impossibile est, quod elicia- mus priedictum amorem, nisi prius ha- beamus talem gratiam. Videantur dicta in eodem loco § 7. Probatur quinlo, et Quin'.». ultimo : quia repugnat actus meritorius de condigno vitas rjeternrje, qui non pro- cedat a gratia habituali, ut cum D. Thom. 1, 2, quajst. lli, art. 2, ostendimus tract. 16, disp. 3, dub. 1 ; sed actus cha- ritatis est essentialiter meritorius de con- digno vitae aeterna?, et ratio constituendi alios actus meritorios, ut ibidem pro- bavimus dub. 2 ; ergo priedictus actus a gratia habituali essentialiter dependet. Quem discursum fuse expendimus tract. 19, disp. 4, dub, 3, § 1, cum duobus seq. Et h.ee satis evincunt veritatem pia> dicti principii : ex quo ulterius manifeste infertur veritas nostrte assertionis. Si namque actus charitatis ex specie sua, et independenter ab alio modo perfectionis dependet essentialiter a gratia habituali sicut a principio elfectivo : consequens est, quod Christus opus absolute habuerit talis gratiye ad eliciendum hujusmodi ope- ratiouem. Et idem sentiendum est de aliis actibus, si qui sunt vel amorem charitatis essentialiter inferentes, vei illutn suppo* nentes, aut implicantes : nec expedit ad alios magis in speciali descendere. Qnae auteui huic principio opponi possent, con- vulsa reliquimus iocis relatis. ', '. 8 DK INGAItNATlONK. Quarla conclu- sio. Vincen- tius. Cabrera. Alvarez. Naza- rius. . Cipul- lus. Joann. a S Thom. Godoi. Gonet. N. Lau- rer.tius. Ratio funda- menta- hs. Explicatur necessitas gratix habitualis in Chrislo (ul mercndum de condigno prxmia supcrnaluralia. 70. Ilactenus egimus de nccessitate gra- tia? haLitualis in Ghristo ad elicicndum ac- tus supcrnaturales secundum proprias, et intrinsecas rationes considcratos, qui est prior illorum conceptus. Modo succedit, ut declaremus candem necessitatem com- parativc ad prsedictos actus, quatenus me- ritorii sunt, habentque influere moraliter in suum terminum, nempe in preemium. Et quod talis gratia fuerit necessaria ad meritum Christi, ut connaturaliter exer- cendum, constat ex supra dictis num. 62. Sed intercst videre, an fuerit necessaria absolute : quod hic dicendum est. Sed ut cum majori distinctione, et claritate pro- cedamus, prius agemus de necessitate gra- tiae, prout gratia prsecise dicit aliquam ele- vationem supernaturalem, et praescindit a modis essendi : et deinde considerabimus necessitatem gratice determinate habitua- lis : sicut nos gerere § prseced. curavimus. Dicendum est quarto Ghristum non po- tuisse mereri de condigno prsemia super- naturalia absque aliqua supernaturali gra- tia elevante, et sibi intrinsece superaddita. Sic docent communiter Thomista;. Vin- cent. quaest. 5, pag. 248. Gabrerainpraes. disp. 3. Alvarez disp. 31. Nazarius con- trov. 2. Gipullus dub. 5, § 2. Joan. a S. Thom. disp. 7, § 2, numer. 4 et 8. Godoi disp. 23, § 6. Labat disp. 5, dub. 1. Go- net disp. 12, art. 2. D. Laurent. controv. 12, § 6, etalii. Probatur ratione satis efficaci desumpta ex D. Thom. 1, 2, quaest. 114, art. 2, quia implicat actum pure naturalem esse meritorium de condigno prsemii supexna- turalis : sed actus, qui in Ghristo a nulla gratia supernaturali procederet, esset mere naturalis : ergo Christus non potuit me- reri de condigno preemia supernaturalia absque aliqua gratia supernaturali ele- vante, et sibi intrinsece superaddita. Gon- sequentia patet. Et minor constat ex supra dictis num. 63; ibi statuimus, quod Ghris- tus nullum supernaturalem actum potuit elicere absque aliqua gratia supernaturali elevante : unde recte infertur actum, quem sine tali gratia eliceret, fore pure natura- lem. Major autem suadetur : nam implicat, quod operatio aliqua tendat connaturaliter in terminum se excedcntcm ; cum hic ipse cxccssus dicat improportionem, quaj impe- dit connaturalem tendentiam : sed meri- tum de condigno alicujus premii tcndit connaturaliter in ipsum : unde illud mo- ralitcr eflicit pcr modum causoe principa- lis : ergo cum supcrnaturale praemium exccdat operationem pure naturalcm ; im- plicat, quod operatio mere naturalis sit meritoria dc condigno supernaturalis prai- mii. Unde D. Th. loco cit. inquit : Actus D.Thom cujuscumque rei non ordinatur divinilus ad aliquid excedens proportionem virlutis, qute est principium actus. Iloc enim est ex institu- lione divi?i% providentix, ut nihil agat supra suam virtutem. Vita aulem xterna est quod- dam bonum excedens proportionem naturse creatse : quia etiam excedit cognitionem, et desiderium ejus, secundum illud 1 adCorinlh. 2 : Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Et inde est, quod nulla natura creata est sufficicns principium actus meritorii vitx zternse, nisi superadda' tur aliquod supernaturale donum, quodgra- tia dicitur. Qui discursus pariter excludit meritum de condigno alterius cujuscumque prsemii supernaturalis ortum ex sola facul- tate naturae : quia omne supernaturale •bonum hujusmodi facultatem excedit. Unde impossibile est, quod actus pure naturalis, sive a nulla supernaturali gratia procedens mereatur de condigno prsemium superna- turale. 71. Respondebis hunc discursum op- Evosio. time probare in operationibus puree crea- turae ; secus vero in operationibus Ghristi Domini, qui persona divina est in huma- nitate subsistens. Et assignabis rationem disparitatis : quoniam opera purae crea- turae, quse a nulla gratia supernaturali procedunt, sunt mere, et omnino naturalia tam physice, quam moraiiter : unde non habent valorem sequalem supernaturali praemio : sicut ad meritum de condigno desideratur : atque illud connaturaliter res- picere, et promereri. Caeterum opera, quai Ghristus sine gratia supernaturali sibi ad- dita eliceret, quamvis physice loquendo essent opera pure naturalia, juxta condi- tionem principii proxime elicitivi (quod praecise probatur ex dictis num. 63), nihi- lominus praBdicta opera forent supernatu- ralia moraliter : quia dignilicarentur infi- nite ratione personse divina^ ipsa elicientis ac producentis ut quod, juxta ea, quoe dixi- mus disp. 1, dub. 0, § 3 et 4, et docent communiter Theologi. Qui valor persona- li> DISP. XIII, DUB IV. 449 lis ad opcra Christi naturalia derivatus es- set longe major, quam valor moralis re- pertus in operationibus supernaturalibus pura) creaturae. Unde sicut hsec per super- naturalia opera potest mereri de condigno praemia supernaturalia : sic etiam et a fortiori posset Ghristus mereri de condigno eadem praemia per opera pure naturalia quoad entitatem, sive elicita absque omni supernaturali gratia sibi addita, et inhae- renti. ^vanSa" ^ed haec evasio, quae apparens videtur, pro ejus facile diruetur, si prius observemus, quod CSouc*" ac* salvandam propriam rationem meriti in actu secundo, non sufficit solus valor mo- ralis personalis, qui a supposito operante desumitur; sed insuper desiderantur alia requisita ex parte ipsius operis meritorii. Ut enim alias conditiones (de quibus sta- tim) nunc omittamus ; certum est, quod valor personalis Christi Domini reperieba- tur in ejus operibus, non solum liberis, sed etiam necessariis : reperireturque in operationibus indifferentibus, si darentur in illo : dignitas enim personge in haec om- nia influentis illa constituebat infinite aes- timabilia in ordine ad prudentem aestima- tionem. Et tamen opera Christi necessaria, sive absque libertate elicita, non fuerunt meritoria : quippe de essentia meriti est, quod sit opus liberum, et cadens sub do- mino operantis, ut cum D. Tho. 1, 2, quaest. 114, art. 1 in fine, et communi Theologorum sententia statuimus tract. 16, disp. 10, dub. 2, § 1. Non ergo at- tendi prsecise debet valor ille ad consti- tuendum aliquod opus in ratione merito- rii : sed aliae insuper conditiones sunt observandae. Unde sicut in consideratione immediate praemissa nihil valet haec con- sequentia : Valor operis non liberi Christi est incomparabiliter major, quam valor ope- ris UbeH purx creaturx : sed opus liberum purse creaturx est meritorium : ergo a for- tiori opus non liberum Christi meritorium est. Quoniam in opere libero purae crea- turae, licet inferioris valoris, concurrunt omnia requisita ad meritum necessaria; secus autem in opere Chrisli non libero : deficit enim libertatis requisitum : et bo- num, ut vulgo dicitur, debet esse ex inte- gra causa. Sic etiam ex eo, quod opus naturale Christi sit majoris valoris perso- nalis quam opus supernaturale purae crea- tura) ; minime infertur, quod si istud est meritorium de condigno praemii superna- turalis, idem de opere Christi mere natu- Salmant. Curs. tlieolog. tom. XIV. rali dicendum sit ; sed magis infertur op- positum, ut statim ostendemus : quia ad meritum praeter eum valorem alia rcqui- sita desiderantur. 77. Hac observatione, quam censemus Confa^ certam, praemissa, instauratur ratio supra evasiu. facta, evertendo adhibitam responsionem : quia ad salvandum meritum de condigno pra^mii supernaturalis in operibus Christi, non sufficit valor, qui quantum est de se, desumitur a persona; sed debent etiam concurrere alia requisita, adsalvandam pro- priam rationem talis meriti essentialiter necessaria : sed illa minime concurrerent in opere, quod Christus eliceret absque omni gratia supernaturali intrinsece ele- vante : ergo Christus per hujusmodi opus non posset mereri de condigno praemium supernaturale : atque ideo praedicta gratia fuit Ghristo simpliciter necessaria ad sal- vandum hujusmodi meritum. Caetera cons- tant. Et major, in qua est difficultas, os- tenditur primo : quia ut opus sit meritorium de condigno supernaturalis praemii, debet habere bonitatem aliquam supernaturalem : sed irnplicat, quod opus a Christo elici- tum absque omni gratia elevante habeat bonitatem moralem supernaturalem : ergo opus ita elicitum non haberet omnia re- quisita ad meritum de condigno prsemii supernaturalis. Major hujus secundi syl- logismi probatur : quia ad meritum in genere requiritur aliqua bonitas : sicut ad demeritum requiritur aliqua malitia. Et similiter ad meritum alicujus praemii na- turalis aliqua naturalis bonitas necessaria est. Ergo pariter ad meritum de condigno praemii supernaturalis , requiritur aliqua supernaturalis bonitas moralis. Id enim et ratio generica meriti, et similitudo me- riti naturalis satis evincunt. Minor autem ejusdem syllogismi suadetur : quia boni- tas moralis operationis non consistit in habitudine ad personam operantem, nec in valore ab hoc capite desumpto : sed consistit formaliter in respectu operis li- beri ad objectum, secundum quod hic, et nunc habet esse consonum regulis ratio- nis, ut ostendimus tract. 11, disp. 2, dub. 3. Unde bonitas moralis supernaturalis est ordo operis liberi ad objectum super- naturale, sive quatenus est conforme su- pernaturalis ordinis regulis. Impossibile autem est quod operatio a nulla gratia supernaturali procedens attingat objectum, quatenus habet esse consonum rationi secundum finem, et regulas sunornatu- 29 'r.O hl INGARNATION ralis ordinia : sed adtequate tistit in at- tingcntia objccti mere naturalis, juxtu unicam, ct meram facultatem naturalium virium, cx quibus procedit. Quod cnim suppositum agens sit divinum, nihil re- fert, si semel principium quo influens est ada>quale naturale : huic enim, et non illi operatio commensuratur, uL supra osten- dimus num. 03. Ergo implicat, quod ope- ratio a Ghristo elicita absque omni gratia supcrnaturali elevante habcat aliquam su- pernaturalcm bonitatem. Et hinc facile corruit, quod in hac evasione dicebatur dc dignificatione morali ratione pcrsona3 operantis : quia hsec dignificatio proprie loquendo non est bonitas moralis, in qua primo consistit valor mcritorius opera- tionis : scd cst valor personalis addens operi meritorio valorem : ncc sumitur per ordinem ad objecium consonum ra- tioni, quod est prima mensura moralita- tis ; sed per hahitudinem ad personam, qua? magis se habet ut circunstantia augcns valorem in opere absolute prsesuppositum. Quocirca si opus in se mere naturale sit, nihil refert ad hoc, quod opus habeat bo- nitatem moralem supernaturalem : sed illud in suo ordine pure naturali relinquet. Refelli- Secundo, et non minus efficaciter pro- .llli[','lrus batur eadem minor primi syllogismi, quia " ut aliquod opus sit meritoriumde condigno alicujus proemii ; necessarium est, quod merens illud ordinet ordinatione actuaii (formali, vel virtuali) ad tale praemium con- sequendum : sed repugnat, quod Ghristus deslitutus omni gratia supernaturali sibi addita ex parte principii quo operantis or- dinet sua operaad consequendum prsemium supernaturale : ergo repugnat, quodChris- tus absque prsedicta gratia mereatur de con- digno aliquod hujusmodi prcemium, habeat- que ad id requisita. Gonsequentia patet. Et minor est certa : quia intellectus crea- tus Ghristi Domini non potuit absque ali- quasupernaturalielevatione,etillustratione cognoscere supcrnaturalia bona : et simi- liter creata ipsius voluntas non potuit abs- que aliquo supernaiuralis gratiue auxilio illa efficaciter velle, ut satis constat ex dic- tis num. 63, sed absque hujusmodi cogni- tione, et volitione non potuit Ghristus or- dinare formaliter, aut virtualiter sua opera ad supernaturale pramiiumconsequendum; siquidemordinatiocognitionem, et amorem termini essentialiter includit : ergo repu- gnat, quod Ghristus destitutus omni gratia mpprnatnrali ordinet sua opera ad euper- naturale prsemium. Major autemj in qua poterat esse difficultas, ostenditur : tum quia mereri est voluntarie ire, sive tendere ad mcrccdem : quod licri non valet absque formali, aut virtuali dirfctione operum in prsemium. Tum et pra?cipue, quia im- possibilc est meritum de condigno absque aliquo pacto intcr mercntem, et pnemian- tem, ut supra ostendimus de ipso inerito Christi, disp. 1, dub. 8 ; sed non est intel- ligibile hujusmodi pactum sine aliqua for- mali, aut virtuali ordinatione, qua operans suos actus ordinet ad praemium consequen- dum, ut ex ipsis terminis constare videtur : ergo ut opus sit meriLorium de condigi;o alicujus prsemii, requiritur necessario inter alia, quod operans illud ordinet ad pru> mium consequendum. 78. Addel). Thom. in testimonio relato num. 70, optimeprobare, quodhomo nequit absque gratiamereri vitam aeternam : Quia hxc excedit cognilionem, el desiderium cjus, secundum illud Apost. 1 od Corinlh. 2 :JSec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Hsec autcm ratio eequali- ter probat in homine puro, et in homine personaliter Deo; quamvis alias satis dilTc- rant in valore personali. Nam facultas naturalis cujuscumque hominis, sive purus sit, sive Deus simul, nisi adjuvetur aliqua gratia supernaturali, nequit supernaturale bonum cognoscere. Ergo sicut hac ratione homo purus nequit vitam oeternam mereri absque supernaturali gratia, quia illam sine tali gratia nequit cognoscere, nec in illam suas operationes dirigere : sic etiam, et ob eandem rationem Ghristus absque omni gratia supernaturali nequit ullum superna- turale prujmium mereri : quippe qui sine tali gratia non valet illud cognoscere. Nec opus est alia addere pro hujus assertionis confirmatione : quia a fortiori firmabitur ex dicendis pro sequenti. Dices haec solum evincere, quod Ghris- tus absque gratia sibi superaddita non mereretur de condigno praemia supcrnatu- ralia, defectu videlicet actualis orJinationis ad illa : minime vero quod opera ipsius non essent in actu primo corum pncmio- rum meritoria : et consequenter quo J Ghris- tus absque alia gratia illa mereri non pos- set : quippe ad hujusmodi vim meritoriam in actuprimo sufiiceret infinitus valor, qui a persona divina operante desumeretur, et operibusChristi communicaretur : quidquid fuerit de necessitate actualis ordinationis ad merendum in actu secundo. Sed Alia imjtu- gnalio cn I). Tliora. Objpc- tio. DISP. XIIJ, DUH IV 4 51 Cnrruit cv dic,- tis. Qjitlla Cnnclu- SlO. Sed hoc nihil obcst. Tum quia al veri- tatem nostne assertionis sufficit actum, sive cxercitium merendi praemia supernaturalia nou potuissc Ghristo convcnire absque ali- qua gratia supernaturali elcvante : sic enim satis superque verificatur Ghristum abs- que illa non potuisse mereri praedicta pra3- mia, quse est nostra assertio : quidquid alias sit de operum valore. Tum etiam, quia etsi or linatio actualis non requiratur ad meritum in actu primo; requiritur ta- men ordiuabilitas, et potcstas ordinandi opera in pnemium : Ghristus autem omni gratia supernaturali destitutus non solum sua opera in supernaturale praemium non ordinaret, sednec ordinare posset, ut cons- tat ex dictis : unde nec ejus opera essent mcritoria talis pnemii in actu primo. Tum pra3terea quia ad mcritum in actu primo rcquiritur bonitas moralis ejusdem ordinis cum proemio : opera autem GhristL absque omni gratia supernaturali producta non ha- berent bonitatem moralcm cjusdcm ordi- nis cum sapernaturali praemio : ergo non essent in actu primo mentoria illius. Tum deniquc quia haec objectio procedit ex si- nistra quadam a^quivocatione confundente rationem ada^quatam constitutivam meriti in actu primo cum valore personali, sive desumpta a supposito opcrante ; cum prae- ter hunc valorem, et antecedenter ad il- lum piura alia rcquisita desiderentur, ut diximus num. 71. Inter qua3 necessario recenseri debet bonitas moralis supernatu- ralis ; et similiter ordinatio in supernatu- rale proemium : quibus tamen carerent Ghristi operationes sine gratia elicitae, ut supra ostendimus. Unde sicut opus non liberum Ghristi , licet haberet inQnitum \alorem personalem, nec in actu primo, nec in actu secundo esset meritorius, ob defectum scilicet libertatis ad meritum es- sentialiter requisita3 : sic operatio Ghristi absque gratia facta, licet gauderet infinito valore personali, nec in actu primo, nec in actu secundo foret meritoria de condigno pramiii supernaturalis , nempe ob caren- tiam bonitatis moralis ejusdem ordinis cum pramio, et propter defectum ordinationis in supernaturalem finem : qua3 non minus quam libertas ad meritum pra3mii super- naturalus desiderantur, utconstat ex dictis. 79. Dicendutn est quinto Ghristum non potuisse mereri de condigno supernaturalia pra3mia absque gratia habituali : atque ideo istam fui.sse illi absolute necessariam in ordine ad prnedrtum effectum T a satis aperta docet 1). Thom. locis infra referen- dis. Et idem tuentur Paludanus in 3 , dist. 13, qua3st. 2, concl. 2. Durandus ibi, qua3St. 1, num. 8. Parra (licet falso ductus fundamcnto) tract. 2, disp. 1, qua^st. 2, art. 3. Gabrcra (etsi minus consequenter) in pra^s. disp. 3, in rcsp. ad arg. ct alii. Et hanc sententiam pluribus placuisse re- fert Vincent. qua3st. 5, pag. 2-46. Probatur unico, sed satis solido iundamento : nam Ghristus non potuifc mercri de condigno prucmium aliquod supcrnaturale absquc charitatis impcrio, vi cujus opera ipsius referrentur in Deum supernaturalem (inem super omnia dilectum : sed hujusmodi im- perium dari non valet sine influxu gratia3 habitualis; ergo Christus absque hujusmodi gratia non potuit mereri de condigno su- pernaturalia prsemia. Major probatur : quia nullum opus habet rationem meritidecon- digno apud Deum, nisi ordinetur ad eum sicut ad uitimum finem : aliter cnim ne- quit sortiri rationem obsequii erga illum, cui ipse rcspondere debeat : sed respicere Deum ut ultimum finem supernaturalem, et super omnia dilectum est proprium cha- ritatis, cui proprium est Deum sub tali ratione attingere : ergo Ghristus non po- tuit de condigno mereri aliquod pramium supernaturale absque influxu, sive imperio charitatis referendi ipsius opera in Deum supernaturalem finem. Minor etiam suade- tur : quia imperium, sive influxus chari- tatis non est aliud, quam charitatis actus, sive amor diligens Deum super omnia : sed hujusmodi accus, sive amor dependet a gratia habituali sicut a principio effec- tivo, ut supra statuimus n. 68 : ergo proe- dictum charitatis imperium salvari nequit absque gratia habituali. Huic motivo duplex solutio adhiberi so- let ex doctrina Adversariorum : nam eorum aliqui concessa majori negant minorem. Licet enim recognoscant meritum condi- gnum pra3mii supernaturalis non posse sal- vari absque ordine ad Deum supernatura- lem finem, qui est formaliter, vel virtualiter amor charitatis : nihilominus censent prne- dictum amorem.uon dependere essentiali- ter a gratia habituali; sed posse, saltem de potentia absoluta fieri absque concursu talis gratia3, cx vi alicujus elevationis vel auxilii transeuntis, sicut iq pluribus aliis actibus supernaturalibus contingit. Unde licet Ghristus non haberet gratiam habitua- lem, tamen clcvatus , ct pra^ventus eo | auxilio posset sua opera in Deum superna- D.TIiOQIi P.iludan. Duran- das. Parra. Cabrera. Funda- raentum. Priraa solutio Tliorais- tjrum. 452 DE INCAHNATIONE. turalem finem referre, eaque infinite digni- ficata, ad finem, quem vcllet ordinare; alque ideo mereri quodlibet prajmium : cum his snppositis nihil amplius ad meri- tum do condigno desiderari videatur. Et ita respondent Godoi, Gonet, et alii Tho- mistse n. 90 referendi. S.rnnda Juniores autem negant absolute majo- ILs',on" rem : quia opinantur quod ad meritum Junio- condignum prcemii supernaturalis etiam in fUDJ' homine puro non requiritur determinate ordo, sive relatio aclualis, formalis aut virtualis charitatis in Deum ultimum fi- nem : sed ad id sufficere dicunt vel rela- tionem habitualem charitatis, vel rela- tionem actualem aliarum supernaturalium virtutum : nam etiam viftutes aliae per se infusae tendunt in Deum sicut in finem. Quocirca ad salvandum in Ghristo meritum condignum prsemii supernaturalis neces- sarius non fuit ordo, vel actus charitatis : atque ideo nec pro hoc eiTectu (quantum est ex vi propositi motivi) necessaria fuit habitualis gratia. Ita Vasquez, Suarez, et alii relati tract. 16, disp. 4, dub. 1, § 4. Coi futa- 80. Sed utriusque responsionis falsita- priroa. tem> et falsitatem alibi ex professo osten- dimus : unde in praesenti supponimus principia contraria. Et quidem prior refel- litur ex supra dictis num. 68, et locis ibidem relatis, uhi probavimus actum cha- ritatis dependere essentialiter a gratia es- sentiali, assignavimusque hujus veritatis motiva. Unde superiluum est alia adjicere. Addemus tamen illos Thomistas agere contra Angelicum Doctorem, qui perpe- tuus est in affirmando, quod licet actus aliarum virtutum et mortui, aut non vivi, aut secundum solam substantiam accepti queant reperiri absque habituali gratia, quae est principium principale supernatu- lis vitse, nihilominus ut vivi nequeunt absque tali gratia inveniri. Nec minus per- petuus est in affirmando, quod vita actua- lis actuum reliquarum virtutum consistit in attingentia ultimi finis, qui est per se objectum charitatis, unde quatenus prse- dictum finem attingunt, nequeunt non de- pendere a prsedicta gratia. Cum igitur actus charitatis per se ipsum formaliter atque intransitive importet praedictum or- dinem ut finem ultimum, sequitur, quod D.Tiiom. ex sententia D. Thom. actus charitatis 'pilu" nequeat esse informis, et a gratia habituali non dependens. Unde 2, 2, queest. 23, art. 8, inquit : Oporlct, quod in moralibus, quod dat aclui ordinari ad finem, det n, rt formam. Manifestum e.st nuttm secundum prxdicia , quod per charilatam ordinanlur actus omnium atiarum virlutum ad fincm ullimum. El secundum hoc ipsa dat for- mam aclibus omnium aliarum virlulum : el pro lanto dicilur esse forma virtulum. Quid vero sentiat de actibus formatis, per.s- picue manifestat qua^st. 28 de Verit. art. 4 ad 6, his verbis : Dicendum, quod licet credere Deo, vel Deum possit esse sine justi- lia : tamen crcdere in Deum, quod est aclus fidei formatx, sine gralia, vel justitia esse non potest. Quid denique de ipsa charitate, liquido constat ex 2, 2, qua^st. 24, articul. 12 ad 5, ubi ait, quod charilas non potest remanere informis; cum sit ultima forma virluium ex hoc, quod respicit Deum in ra- tione ultimi finis. Propter quam attingen- tiam, et formationem inquit quaast. 14 de Verit. art. 5 ad 3 , quod charitas dicitur forma virtutum : Quia id, quod est perfec- iionis in fide, a charitate deducitur : ita quod charitas habet illud essentialiler, fidcs vere, et cddlerse virtutes varticipative. Et si- milia tradit in aliis pluribus locis, quoe dedimus tract. 15, disp. 2, dub. 6, anum. 224, et tract. 19, disp. 7, dub. 3, ubi explicuimus, quomodo charitas sit forma virtutum. Ex quibus efficaciter confutatur illorum Thomistarum doctrina : nam si amor cha- ritatis, sive dilectio Dei ultimi finis super- naturalis non dependet essentialiter a gra- tia habituali, sed potest absolute sine illa elici, et reperiri ; unum e duobus necessario concedere debent, nempe vel praedictum actum non esse indispensabiliter vivum, et formatum ; vel aliquem actum vivum, et formatum esse posse absque gratia habi- tuali. Utrumque autem est evidenter contra D. Thom. locis relatis, in quibusperspicue affirmat omnem actum vivum necessario dependere a gratia habituali, et actum cha- ritatis, sive dilectionem Dei supernaturalis finis importare essentialiter vitam, atque formationem. Ergo nisi agendo contra An- gelicum Doctorem, concedi non potest, quod praedictus actus sit essentialiter inde- pendens agratia habituali, et possitabsque illa fieri, ac esse ex vi alterius auxilii tran- seuntis. 81. Secundam autem Recentiorum res- ponsionem ex professo rejecimus tract. 16, disp. 4, dub. 1. Sed modo ipsam refele- mus ex eisdem principiis, quee admittunt. Concedunt enim ad meritum de condigno surernaturalis prajmii apud Dcum neces- sarium Impu- gr.atoi secunda disp. xiii. rrjn. iv. 453 sarium esse aliquem ordinem : quo opus moritorium referatur in Deum supernatu- ralem finem. Et quidem optima ratione : nam ut quis mereatur de condigno apud aliquem, et hic debeat illi pnemium retri- buere, non suflicit elicere opera ex se, et in se bona, nisi illa faciat, ordinetque in bonum alterius. Licet enim plurimas ope- rationes bonas, et lal)oriosas eliciam ; nihil tamen per illasmereor apud regem G-alliae : quia illas nullo modo operor propter illum, nec ordino ad bonum ejus. Mererer tamen per easdem apud illum, si suppositis aliis conditionibus ea facerem cum tali respectu. Sequitur ergo, quod ad merendum apud aliquem necessarius sit ordo operis meri- torii in ipsum : quamvis intersit discri- minis, quod promerito apud homines suffi- cit referre opera ad bonum utile ipsorum, cujus sunt capaces : quod fieri valet absque relatione ad praemiantem sicut ad ultimum finem. Cseterum pro meritoapud Deum non debet referri opus in bonum utile ipsius, cum nostris operationibus nullam ei utili- tatem comparare possimus sei ordinari de- bet ad ejus gloriam, quam extendere pos- sumus : idque facimus operando propter ipsum, sicut propter ultimum finem. Nul- lum itaque erit meritum de condigno proe- mii supernaturalis apud Deum supernatu- ralem remuneratorem , nisi opera nostra aliquomodo referantur ad ipsum sicut ad supernaturalem finem. Et in hoc conve- niunt Juniores. Eademque ratio militat in merito Ghristi : quod enim opus sit in se finiti, aut infmiti valoris, differentia prorsus accidentalis est in ordine ad con- ditionem illam, quod opus meritorium de condigno apud Deum debeat aliquo modo ordinariad ipsum sicutad finem : id quippe semper salvandum est; quidquid sit de quantitate valoris in opere meritorio. Sed sub hocprincipio generali dividuntur Recentiores : nam Vasquez docet non re- quiri relationem actualem sed sufficere ha- bitualem, quam habet quilibet existens in gratra : unde consequenter affirmat justum mereri de condigno per quodlibet opus bo- num licet mere naturale. Suarez vero sen- tit requiri aliquam relationem actualem, formalem, aut virtualem : negat tamen hanc relationem esse determinate charita- tis : sed affirmat ad id sufficere ordinem cujusvis alterius virtutis per se infusae : unde consequenter docet actus naturales non esse meritorios, nisi imperentur ab aliqua virtute per se infusa, licet hcec | non debeat esse charitas doterminate. His itaquo ox oorum doctrina pnemissis, refellitur adhibita ab eisdom rosponsio : nam ut concedunt, opus meritorium de condigno apud Deum praemii superna- turalis debot ad ipsum roforri sicut ad ultimum supernaturalem finem : sed im- possibile fuit, quod Christus illa sic rofer- ret absque gratia hibituali : ergo impossi- bile fuit Ghristum sino tali gratia moreri de condignosupornaturale pnemium. Minor impu- probatur : nam licet concodamus Vasquio YaiVez. non requiri ad hujusmodi moritum rela- tionem actualom charitatis , sod sufficore habitualom; tamen repugnat dari hujus- modi habitualem rclationom absque habi- tuali gratia : tum quia habitus charitatis est inseparabilis a gratiasanctificante. Tum quia habitualis in Deum conversio fit po- tissimum per ipsam habitualem gratiam, quee est primum principium per modum ra- dicis Deo ultimo fini correspondens. Unde nemo dicitur conversus habitualiter in Deumultimum finem supernaturalem, nisi qui est sanctus, et Deo acceptus per talem gratiam. Ergo si Ghristus hujusmodi gra- tiam non haberet; nullo modo posset re- ferre habitualiter sua opera in Deum ulti- mum finem supernaturalem : sed proinde se haberet in ordine ad hujusmodi effectum, ac homo purus per illam gratiam non ele- vatus. Nec proderit recursus saepe praecisus ad valorem operum desumptum ex persona divina operante : quoniam hujusmodi valor situs non est in relatione operum ad finem, sed in respectu ad personam operantem, et se tenentem ex parte principii efficientis. Et consequenter operationes Ghristi sine gratia habituali elicitse, licet ex parte per- sonoe essent infiniti valoris ; sisterent tamen ex parte finis intra ordinem na- turalem : sicut proportionabiliter con- tingoret, si (quod non repugnare diximus disp. 9, dub. 3) persona divina assumeret naturam irrationalem, et operaretur in ea. 82. Si autem ad meritum condignum Motivnm supernaturalis proemii requiritur aliquis s^uarez actualis ordo in Deum supernaturalem finem , ut Suarez concedit ; manifeste repugnat, quod hic ordo conveniat alicujus virlutis operationiabsque influxu charitatis ut ille minus consequenter affirmat. Quo- niam nulla virtus inferior potest attingere objectum propriumsuperioris, nisi ex hujus intluxu, atque motione ; principia namque et fines, sive objectamutuo sibi orro?pon- 454 DE INCAKNATIOM-:. dont. Sed DeUB BUb ratione ultimi (inis supornaturalis, et dilecli Buper omnia ost objectum proprium specificativum chari- tatis, ut cum communi Theologorum son- tcntia statuimus tractat. 10, disp. 2, dub. 1 ct 2; undc respicere Deum sub praedicta ratione est propriissimum cbaritatis excr- citium. Ergo repugnat , quod alicujus virtutis infusae actus tcndat, et ordinetur in Deum sub praodicta ratione, nisi ex iniluxu, atque imperio charitatis. Et bac de causa charitas dicitur forma omnium virtutum : quia videlicet ab ejus influxu participant ordinem in ultimum fincm supernaturalem, et hic ordo earum opera- tiones ultimo actuat ac dignificat ut tradit D.Tnom. D. Th. in 3, dist. 17, qusest. 2, art. 4, qusestiunc. 3, ubi ait : Quod charitas mo- irix sit omnium aliarum virtutum, ex hoc paiet : quia ipsum bonum, quod est objectum charitatis sub ratione finis, est finis virtutum. In omnibus autem polentiis, vel artibus or- dinalis ita accidit, quod ars, vel potentia, quse est circa finem, ordinat aliarum actus ad finem proprium : sicut militaris, qux est propter victoriam , ordinat equestrem , et navalem, et omnia hujusmodiin suum finem. Et secundum hoc charitas dicitur imperare actus inferiorum virlutum, secundum quod facit eas operari propter finem suum : et secundum hoc movet alias inferiores ad finem suum. Et post pauca subdit : Similiier eliam patet,quod esiforma perficiens omnemquam- que virtutem in ratione virtutis. lnferior enim potentia non habet perfectionem virtu- tis, nisi secundum quod participat perfectio- nem polenlix superioris. Quae perfectio est ordo ad Deum sub ratione ultimi finis : hic enim ordo est proprius charitatis : atque ideo non perficit alias virtutes, nec illis convenit nisi exparticipationecharita- tis, et dependenter ab ejus influxu. Unde idem S. Doctor q. 28 de Verit. art. 4 ad 6, dixit, quod licet credere Deum possit essejus- tilia ; iamen credere in Deum, quod est actus fidei formaix, sine gratia, veljuslitia esse non polest : ac subinde nec sine charitate, per quam sicut per facultatem proxime operati- vam habitualis gratia respicit Deum in ra- tione ultimi finis. Et similiter ex eadem ra- dice colligit actus aliarum virtutum non esse meritorios de condigno nisi ex influxu, atque motione charitatis fiant, ut optime tradit 1, 2, qusest. 1 14, art. 4 ad 3, his ver- bis : Fidei aclus non est meritorius, nisi fidesper dileclionem operelur, ut dicitur ad Galat. 5 : Similiter etiam actus pamilentix, et forlitudinisnon rsl metilorius, nisi aliquis ex charitatc hac operelur secundum illud 1 adCorinlh, 15, si iradidero corpvs meum, ila ul ardeam, charitatcm avlcm non hn- buero, nihil mihi prodest. Bt in 3, dist. 30, quajst. 1, art. 5 ad 3, ait : Actus aliarum virlutum non sunt mcriiorii, nisi in qvan- tvm svnt informali charitale : sicvt neqve actus virlvlum sunt laudabiles, nisiin quan- tum sunl volvnlarii. Ila ergo cst de ralione aclus merilorii heatitvdinis, quod informetur charitate, et ab illa procedat, sicul esl de ra- tione acius laudabiiis, quod sit voluntarius. Quam doctrinam perpctuo tradit, ut constat ex pluribus aliis testimoniis, qme expendi- mus locis supra relatis. 83. Ex quibus omnibus magis apparet coiii- firmitas propositi a nobis fundamenti ; quo- guntur niam atl constituendum actum aliquem propositl meritorium de condigno prsemii superna- funda- turalis non sufficit unicus ejus valor, sive mc'"11" fmitus sit, sive infinitus : sed insupor re- quiritur, quod talis actus ordinetur aliquo modo ad Deum supornaturalem remune- ratorem sicut ad ultimum finem prsedicti ordinis, ut ostendimus n. 81, et non ne- gant sub hac generalitate Adversarii. Ordo autem operationis in Deum supernaturalem finem vel debet esse habitualis, sive ipse habitus charitatis, ut Yasquez opinatur : vel debet esse actualis atque ab imperio charitatis dependens, ut contra Suarium probavimus. Et quocumque modo accipia- tur, connectitur necessario cum graiia babi- tuali, illamqueessentiaiiter pra?supponit, ut contraaliquos Thomislas ostendimusn. 80. Ergo licet opera, quse Ghristus absque gra- tia habituali eliceret, haberentinfinitum va- lorem personalem, essentque (quantum est ex hoc valoris capite) meritorii decondigno cujuscumque prsemii supernaturalis; nihi- lominus attentis omnibus illud minime mererenlur, defectu videlicet ordinis in Deum ultimum finem supernaturalem. Et consequenler gratia habitualis fuit simplici- ter Ghristo nocessaria ad merendum de condigno supernaturalia pracmia. Qua? profecto est sentontia D. Tho. tum sent. n- locis relatis tum praecipue, et specialiter in ti:i . q. 29 de Verit. art. 5, ubi inquirit : Utrum d.tijouu in Ghristo rcquiratur aliqua habitualis gratia ad hoc, quod sit caput Ecclesise. Et p;o parte negativa proponit quartum ar- gumentum continens fundamentum pro- prium sententia? nobis contrariae, nempe Ghristum influere gratiam in membra per meritum suum, et hujusmodi meritum fore infinitum DISP. XIII, DUH. IV. I ■ > ; i infinitum etiam absque habituali gratia, ob dignitatem scilicet personao operantis : ac subinde posse Ghristum membris mereri independenter a tali gratia. Ita namque arguit : Chrislus fuit capui Ecctesix, secun- dum quod ejus meritum fuit inftnitum : sic enim in omnia membra Ecclesix influere potuit ad deletionem omnium peccatorum ; sed meritum ejus infinitatem non habuit ex gratia hahituali, quse finita eral : ergo Chris- tus nonfuitcaput ralione alicujus habitualis gratix. Respondet tamen S. Doctor : Ad quartum dicendumy quod quamvis meritum Christi quandam infinitatis rationem habeat ex dignitate personx ; tamen ralionem meriti habet ex gratia habituali, sine qua meritum esse non potest. Ubi aperte negat Ghristum sine gratia habituali habiturum fore meri- tum de quo agit, nempe condignum gra- tisc nobis dandae : distinguit enim inter rationem valoris, et rationem meriti : et primum absque habituali gratia concedit ; secus vero : secundum quia ad meriti adae- quatam rationem, praeter valorem, aliae etiam conditioncs requiruntur, maxime vero ordo operis ad Deum supernaturalem finem. Quae est ipsissima doctrina superius a nobis tradita. Et licet aliqui respondeant D. Thom. loqui attentis legibus providen- tiae ordinariae, non autem absolute ; frivola est eorum solutio : tura quia D. Th. rem absolute versat investigans, quid fuerit essentialiter necessarium ad constituendum Ghristum caput Ecclesiae per influxum meritorium in membra : hic autem proce- dendi modus non restringitur ad solam connaturalem rebus providentiam , sed extenditur ad posse absolutum. Tum etiam quia si solum attenderet ad providentiam praasentem ; opus non haberet subtili illa distinctione inter rationem valoris et ratio- nem meriti negans ultimam posse absque gratia habituali salvari : quia nec illa prior secundum communem providentiam salvari potuit absque gratia habituali influente in opus, quod est substractum valoris. § IV. Referunlur opiniones, qux primis tribus assertionibus adversantur. opinio 84. Gontra primam nostrarum assertio- contra- num sentiunt Suarez, et alii Juniores com- na- muniter, quatenus affirmant posse homi- nem absolute elicere operationes entitative supernaturales absque ulla virtute creata elevante, ct ejus potentiis intrinsece supe- raddita; supplente Doo hujusmodi virtutem vel ab extrinseco iniluens, vol unitus in- trinseco in ratione virtutis. Sed horum motiva generalia sunt, et non magis ur- gent, aut fundamontum diversum habent in Ghristo, ac in aliis puris hominibus: illaquc dissoluta reliquimus locis relatis n. 64, nec aliud novum occurrit, cui opus sit satisfacere. Magis directe praedictae as- sertioni adversantur, qui docent Ghristum ex speciali ratione, qua erat persona divina, potuisse absque aliqua alia gratia accidon- tali sibi addita elicere supernaturalos ope- rationes. Pro qua sententia Vincentius . q. 5, art. 7, refort Medinam in praes. art. 1, et alios graves Theologos, suppressis eorum nominibus. Sed Medina eo loco istam sen- tentiam aporte non docet : non pauca ta- men habet in fine illius Gommentarii, in quibus ipsi favere videtur. Qu83 potest ita suaderi : quia, ut nos largu concedimus humanitas adjutaauxiliis tran- mea J1" seuntibus potest elicere operationes super- naturales : sed personalitas divina unita humanitati est nobilius auxilium, quam quodlibet auxilium transiens : quippe quae ex una parte unitur permanenter ; et ex alia parte continet supernaturalitatem quarum- libet operationum longe melius, quam auxilia transeuntia : ergo ut humanitas Ghristi eliceret supernaturales operationes, opus non habuit alio auxilio, vel gratia praeter personalitatem divinam. Gonfirmatur, et declaratur primo : quia Gvii - natura inferior per conjunctionem ad supe- ma l0 riorem ita perficitur, ut possit attingere quod est proprium superioris. Unde calor perconjunctionem ad animal producit ali- quos effectus,utputasanguinem,et lac, quos ex se aut sibi relictus efficere non posset. Et pars sensitiva per conjunctionem ad ratio- nalem valet efficere aliquos discursus, at- que exercere aliquam libertatem , etsi imperfectam : quae absque tali conjunctione minime prsestare valeret, ut liquet in bru- tis, in quibus nec discursus, nec libertas aliqua reperitur. Constat autem, quod hu- manitas Ghristi intime conjungitur naturaa divinae in eadem Yerbipersona, utdiximus disp. 3, dub. 3 ; ergo ex vi talis conjunc- tionis fit proxime potens ad eliciendas operationes supernaturales, quae sunt pro- priae natune divinae. Gonfirmatur secundo, et explicatur am- Secunquate in co, quod habeat valorem illi aequalem, sed insuper requirit alias rationes, et conditiones. Idque liquet manifeste in actu visionis Dei in Christo, qui fuit valoris simpliciter infiniti, et super- excedentis respectu valoris moralis cujus- cumque creaturae; et nihilominus Christus per illum actum non potuit aliquod pra> mium mereri , defectu scilicet libertati s in eo , quae est conditio admeritum requisita. Non minusautem de<=ideratur ad meritum super- naturalis pr&mii et supuinaturuiis bonitas operis, et ordo ejus in supernaturalem li- nem, ut supra ostendimus. Untlecum opera Christi sine gratia supernaturali elicita his rationibus deslituercntur ; miniuic possent praimium supernaturalemereri, licetipsum exceJerent in valore. Ad primam conlirmationem, concesso Sohi ar antecedenti negamus consequentiam. Ad JJjJ? cujus probationem dicendum est omnia luaii.j. opera moraliter bona puri hominis justi, licet entitative, et quoad speciem natura- lia, participare modum intrinsecum super- naturalem de linea charitalis, quaj omnia in Deum referibiiia (ut ea opera sunt), ad ilium refert, ut exulicuimus tract. cit. et pluribus testimoniisD. Thom. lirmavimus. D Thora. Unde satis erit in praesenti referre locum ex qua3st. 14 de Verit. art. 5 ad 13, ubi ait : Dicendum, quod in habente charitatem non polest esse aliquis actus virlutis, nisi charitale formatus. Aut enim actus ille erit in debitum finem ordinatus : et hoc non po- tesl esse nisipercharilalem in habente chari- talem. Aut non est ordinalus in debilum fi- nem : et sic non erit actus virtuiis. (Qu;e doctrina licet obnoxia sit non levibus dif- ficultatibus, quas eo loco superare stu- duimus; hic tamen supponenda est, ut confirmatio objecta possit procedere : si namque supponatur oppositum, vires suas negato antecedenti penitus amittit.) Unde prsedicta opera habent aliquam bonitatem supernaturalem saltem modalem, et ordi- nem intrinsecum ad ultimum supernatura- lem finem ; sed operationes, quas Chris- tus absque omni supernaturali gratia eliceret, utraque ista ratione destitue- rentur ; cum utraque ad meritum de con- digno supernaturalis praemii essentiali- ter requiratur. Quocirca licet gratia sub- tantialis sit incomparabiliter major, quam omnis gratia accidentalis, possitque, quan- turn est de se, magis dignificare opera me- ritoria : tamen seclusa omni gratia acci- dentali, non dignificaretmeritum in ordine ad supernaturalia praemia : quia non da- retur tale meritum ob rationem assignatam. 95. Ad secundam confirmationem dis- Occurri- tinguendum est antecedens_ et conceden- lur dum de jure ad gloriam per modum haeredi- ^ iiu'n~ iatis : sed negandum est de jure ad eandem gloriam per modum praemii. Ad primum enim sufficit sola dignitas personalis filii : ad secundum autem requiritur dignitas operis. Et deinde negamus consequentiam absolute : quia jus operis, vel in operc 164 DE INCARNATIONE. immediato (undatum cst jus pcr modum mcriti, quod in ea suppositione non salva- rctur respcctu praemii supernaturalis ob ca, quffi supra diximus. Consequentiac au- tcm probatio non urget propter disparita- tem proxime assignatam : nam licct tam in humanitate, quam in operationibus Christi detur infinita dignitas personalis ; nihilominus plura requiruntur ad jus per modum mcriti, quam ad jus per modum haereditatis. Nam ad hoc posterius sufficit humanitatem esse reipsa naturam filii na- turalis Dei : quod habet antecedenter ad opera, ct alia requisita ex vi solius tinionis hypostaticae : ex hoc enim ipso connaturali- ter exigit gratiam et gloriam cum aliis donis. Sed ad primum illud, praeter valorem fini- tum, autinfinitum, requiritur bonitasmora- lis supernaturalis, et relatio in Deum ulti- mum finem : quae esse non potuerunt in Christo nullam habente gratiam supernatu- ralem accidentalem, et physice influente in opera ipsius. Potestque id declarari exemplo proposito operis non liberi Christi, qui in- finitum haberet valorem ex parte personae operantis : et nihilominusnonconferretjus ad gloriam per modum praemii sibi tanquam merito debiti. Djuitur Ad tertiam concessis praemissis negamus absolute consequentiam, quse non recte ex illis colligitur : nam quod actus natu- rales honesti, hominisjusti sint meritorii de condigno praemii supernaturalis, secus vero actus mere naturales Ghristi, non pro- venit ex parte valoris personalis, quem fa- temur esse infinite majorem in hoc, quam in illo. Sed provenit ex eo, quod actus supernaturalis puri hominis justi, licet cum inferiori valore, habet omnes condi- tiones ad tale meritum requisitas : quas tamen non habet operatio pure naturalis Christi, quamvis importet valorem supe- riorem, et infinitum : sicut nec illas habet actus non liber Christi, eundem valorem importans. Probationes autem majoris , quam non negamus, nihil aliud evincunt, quam quod concedimus, nempe quemlibet actum Christi, licet naturalem, esse valoris simpliciter infiniti in ordine ad prudentem aestimationem : sed non probant , quod simul habeat omnes conditiones ad meri- tum requisitas. Ad ultimam vero, quia traditae doctrinae videtur adversari, res- pondetur admittendo, quod in merito magis attendatur ad dignitatem operantis, quam operis. Sed negari nequit, quod attendi etiam debeat operis dignitas, ct conditio, nempe quod sit libcr, bonus moralitor, ot relatus in ultimum fincm. Quod non con- veniret operationiChristi, si a nulla super- naturali gratia procederet ; licet aliundc haberet infinitam acstimabilitatem ratione persome operantis. Et quia malum ex quo- cumquc deicctu ; pnelictus actus non esset meritorius de condigno supernaturalis prae- mii : sicut proportionabiliter contingeret in actu non libero Christi. 9G. Arguitur secundo, et impupmatur 2Dn?a- doctrina nactenus tradita : quoniam ex- cessus operationum supernaturdlium puri hominis justi supra operationes naturales Christi (qualiscumque sit, et undequaquc sumatur), est compensabilisper dignitatem personae divinae producentis, et valorantis operaChristi; siquidem facta comparationc inter supernaturalitatem operationum puri hominis justi, et dignitatem personalem operum Christi, quicumque prudens ra- tionabiliter judicabit, quod haoc illi longo intervallo praeponi debeat, sed quia opera supernaturalia puri hominis excedunt opera naturalia, possunt mereri supernaturalc praemium de condigno : ergo quia opera naturalia Christi exce:iunt opera naturalia puri hominis , possunt mereri de condigno idem praemium. Confirmatur primo : quia non minus Conflr- dignificatus actus mere naturalis per dig- mall° ' nitatem Verbi operantis, quam actus enti- tative naturalis per gratiam, aut chari- tatem : sed actus entitative naturalis modificatus per gratiam est dignus super- naturali praemio : ergo actus mere natura- lis dignificatus, et moraliter modificatus per dignitatem Verbi operantis est dignus eodem praemio : et consequenter sicut homo purus per opera entitative natu- ralia modificata per gratiam meretur de condigno praemium supernaturale , sic etiam Christus per opera mere naturalia dignificata per Verbum mereretur idem praemium de condigno. Confirmatur secundo : quia actus mere Secunda. naturalis Christi Domini est operatio or- dinis hypostatici, quae dignitatem habet a Deo non sicut praecise Auctore naturali, sed sicut a principio supernaturali : ergo pariter vis meritoria ipsius non pertinet praecise ad naturalem ordinem, sed etiam ad supernaturalem : atque ideo non ad sola praemia naturalia, sed ad supernatu- ralia etiam debet extendi. Probatur utraque utraque consequentia : nam vis meritoria operis, etejus terminus, scilicet praemium dobot " DISl\ XIII, DUB. IV. 465 debet proportionari principio, et pertinere ad eundem ordinem. Tertia. Confirmatur tertio : quia non minus distatcondignitas iniinitaab actu entitative iinito, quam condignitas supernaturalis ab actu entitative naturali : sed operationes Ghristi Domini, licet fuerint entitative finitoe, habuerunt tamenmoraliter valorem simpliciter infinitum in ordine ad pruden- tem aestimationem, ratione persona) ope- rantis : ergo pariter, et ob eandem ratio- nem, quamvis fuerint entitative mere naturales, habuerunt nihilominus valorem supernaturalem in ordine ad lestimatio- nem prudentem : atque ideo possent me- reri praemium supernaturale de condigno. Soiutio 97. sed hoc etiam argumentum cum mcnti*. suis confirmationibus patitur eundem de- fectum, quo laborabat pra^cedens, dum so- lum attendit ad valorem operis, et non ad reliquas meriti rationes, et conditiones. Manifestatur etiam ipsius debilitas in actu non libero Ghristi, qui cum habeat infi- nitum valorem ratione personse operantis, meritorius tamen non est. Unde ad argu- mentum respondetur distinguendo majo- rem, illamque concedendo de compensa- tione in ratione valoris : sed negari debet intellecta de compensatione in omnibus aliis meriti rationibus : quia etsi valor repertus in operatione supernaturali puri hominis non solum compensetur, sed etiam incomparabiliter excedatur per va- lorem repertum in qualibet Christi opera- tione licet naturali : nihilominus nec com- pensatur, nec suppleri potest tam bonitas moralis supernaturalis, quam ordo ad ul- timum supernaturalem finem, quse conve- niunt operationi supernaturali hominis justi, ut supra explicatum est. Et deinde ad minorem respondetur ; quod operatio supernaturalis puri hominis justi non ideo prsecise meretur supernaturale prsemium, quia excedat in valore opera naturaiia; sed quia simul cum hoc excessu habet alias meriti conditiones. Unde negamus absolute consequentiam : quia licet opera mere naturalia Ghristi possent, quantum est ex parte valoris, mereri supernaturale prsemiumde condigno : nihilominus carent aliis conditionibus ad hujusmodi meritum requisitis . Jo^d11! ^ Prmiam coniirmationem, concessis coniir- pnemissis, negamus utramque consequen- "nem0- ^am " nam ^1100" Purus nomo justus per operationes entitative naturales dignifica- tas per gratiam mereaturde condigno glo- Salmant. Curs. tlmlog. tom. XIV. riam, non provenit ex solo valore, et di- gnificatione talium operationum ; sed ex eo, quod cum tali valore habct alias con- ditiones requisitas ad meritum condignum supernaturalis pra^mii, utputa bonitatem, et ordinem ad iinem ejusdem ordinis : modus enim, qui a gratia, mediante cha- ritate, derivatur ad talia opera, bonitas qmedam snpernaturalis est, et ordo ad su- pernaturalem finem; cum sit quaidam charitatis participatio. Dignitas autem, aut vaior operationum Christi mere natu- ralium ha)C minime importat : quia nihil aliud est, quam ipsa operatio in recto con- notando principium quod divinum. Unde licet fundet majorem a^stimabilitatem ab- solute, et in esse rei ; non tamen in ra- tione meriti de condigno praemii superna- turalis : quia caret aliis conditionibus ad id necessariis : sicut proportionabiliter contingit in actu non libero Ghristi. Ad secundam, admisso antecedenti, dis- a ll0, rere, quod in Ghristo detur specialis vir- tutis actus , puris hominibus repugnans ; et quod Ghristus non habeat aliquem specialem virtutis habitum, aliis homi- nibus non communem. Gum enim virtu- tis iiabitus constituatur per habitudinem ad suam operationem ; oportct admittere specialem virtutem, ubi occurnt specialis virtutis operatio. Si crgo in Ghristo non fuit specialis virtus distincta ab omnibus, quas in puris hominibus reperiuntur ; non oportet, quod in eo admittamus specialem aliquam virtutis operationem , pro qua AHa. speciale auxilium sit necessarium. Se- cundo quia sicut Virtns, sic etiam auxi- lium respicit operationem : ordinatur enim per se primo, et immediate ad agendum : ergo si Ghristus non indiget speciali vir- tute, quae essentialiter a nostris distingua- tur; pariter nec opus habebit auxilio, quod a nostris specifice differat. Diiuiiur Hse, inquam, objectiones non referunt : nam ad primam satis constat ex dictis disp. 1, num. 271, ubi eam diluimus. Actus enim, quo Christus voluit pro nos- tris peccatis ad sequalitatem satisfacere, sufficienter revocatur in justitiam commu- tativam supernaturalem, quae aequalitatem in solvendo, et satisfaciendo generaliter intendit, quin opus sit ad specialem aliam virtutem recurrere. Unde pro tali actu jam detenninatam virtutem assignavi- mus. Quod vero prsedicta virtus in nobis nequeat elicere hujusmodi operationem, est per accidens ex parte subjecti ob de- fectum materiae : quippe ex se inclinat ad satisfactionem a^qualem, et respicit objec- tum sub ratione, Ghristo, et puris homi- nibus communi. Et ideo non sequitur, quod si in Ghristo non fuit specialis virtus distincta ab omnibus nostris ; non fuerit specialis virtutis actus , cui deservierit Soivitur speciale auxilium. Ad secundam vel ne- iecunda. gamus antecedens , vel eo pratermisso , negamus absolute consequentiam. Et ra- tio disparitatis est : quoniam licet ha- bitus virtutis, et auxilium ordinentur per sc primo ad operandum, et specificentur ab operatione : nihilominus illam respicit sub ratione magis universali, beatus : ergoidem quod prius. Tertio, quia Ter:io. Ghristus semper operatus fuit ex motivo perfectissimo, atque ideo ox motivo super- naturali, et proprio charitatis : ergo nun- quam operatus est ex motivo proprio vir- tutum naturalium, quod est longe inferius : sed eo ipso praedictse virtutes naturales fuerunt in Christo superfluse; quippe vir- tus ordinatur ad operationem eliciendam ex proprio motivo : cum ergo nihil super- fluum debeat in Christo admitti ; fateri opor- tet ipsum non habuisse virtutes naturales. Quarlo, quia virtutes morales acquisitae Quarto. deserviunt ad compescendum passiones consurgentes ex non perfecta subordina- tione partis inferioris ad superiorem : quod in Ghristo nullum locum habere potuit, in quo pars inferior perfectissime subjicieba- tur rationi absque ullo motu contrario. Confirmatur primo : quoniam virtutes confir- naturales ordinantur ad vincendum diffi- raatio l- cultates, ut sumitur ex D. Th. d, 2, q. D.Thom. 56 a 4. Sed in Christo nulla occurrebat difficultas, quse vinci deberet : ergo super- flue illi attribuimus virtutes morales natu- rales. Et augetur difficultas : nam ideo in voluntate circa bonum proprii suppositi nulla virtus moralis superadditur, quia est ad ipsum naturaliter determinata, ut docet D. Tho. loco cit. art. 6, et statuimus tr. 12, disp. 2, dub. 3; sed Christus ra- tione unionis hypostaticae erat naturaliter sive ab intrinseco determinatus ad omne bonum particulare in qualibet materia oc- currens : ergo nullam necessitatem habuit virtutum moralium naturalium. Confirmatur secundo : quia virtutibus Confir- moralibus acquisitis correspondet materia mat,o2« determinata, circa quam versantur : sed hanc non habuit Ghristus : ergo nec habuit virtutes DISP. XIV, DUR J. h 7 Ti virtutes morales acquisitas. Probatur mi- nor : nam nt alias materias, ct virtutes morales omittamus, delectatio incibis per- tinet ad tcmporantiam ; divitiso ad magni- ticcntiam, joci et ludi ad Eutrepoliam; appetitus parvi honoris ad phylotimiam ; et sic de aliis : hacc autem nullum locum videntur habuisse in Christo, qui vitam egit laboriosam , pauperrimam, angustiis plenam, etcui non parvi honores, sed ma- ximi dobebantur. fctcn- 2. Nihiiominus suppositio nostra, Chris- Dimmi' tum scilicet habuisse virtutes morales na- ,ns' turalos sive ex se acquisibiles , cst senten- tia valde certa et communis inter theologos, ... , ut superfluum sit aliquos in particulari cs5o roferri : satis fucrit ostenderc, quod sit .THom. D Th< tum ]n nac q. a. 3 ad l , ubi universalitor docet Christum habuisse vir- iules morales, quse in sui ratione defectum non important per comparationem ad suas materias. Constat autem virtutes morales, do quibus agimus, vel saltem earum plu- rimas nullam importare imperfectionem, aut indecentiam per comparationem ad materiam, circa quam versantur. Sentit ergo D. Th. quod Christus hujusmodi vir- tutes habuerit. Tum et urgentius , nam S. Doct. 1,2, q. 57, a. 1, docet virtu- tes morales naturales manere (saltem post resurrectionem) in beatis : inquirit enim Utrum virlutes morales maneant post hanc vilam? Et respondet affirmative universa- liter absque ulla distinctione inter virtutes morales naturales, et per se mfusas : quod aliter doceret, si ex ejus sententia virtutes morales naturales haberent aliquam inde- centiam, aut incompossibilitatem repu- gnantem beatitudinis statui. Idque eviden- tius constat ex his, quae tradit in resp. ad 3, ubi rcsolvit, quod in beatis post resur- rectionom orunt v. g. fortitudo in irasci- bili, et temperantia in concupiscibili. Sed observat virtutos istas quoe post resurrec- tionem erunt formaliter actu in beatis, ante illam solum esse in illis radicaliter, nempe in seminariis virtutum, qua3 sunt intellec- tus et voluntas. Virtutes autem, quoe in hujusmodi seminariis continentur, non sunt virtutes supernaturales aut per se in- fusse : harum quippe seminarium nequit esse intellectus, et voluntas; cum sint pure ab extrinseco ex solo influxu Dei super- naturalis auctoris. Loquitur itaque D. Th. de fortitudine, temporantia, et aliis virtu- tibus moralibus per se acquisibilibus ; et de his affirmat, quod erunt formaliter in beatis nis. post resurroctionem. Et eandom sonten- tiam expresse docet in quodl. de virtutibus cardinal. a. 4. Si autem res ita se habet, pari rationo dicendum est, quod Christus ex sententia D. Thom. habuerit virtutcs morales naturales : nihil enim potuit vel apparenter hujusmodi virtutes ab illo ex- cludere, quam beatitudinis status , aliis etiam boatis communis. Deinde probatur ratione satis efficaci, et Ponda- evertento oppositum fundamentum : quo- JJJJJ^™ niam actus virtutum moralium naturalium nis nullam indecentiam, aut repugnantiam ha- ass bent cum perfectione Christi : ergo neque ipsa) virtutes : et consequenter conceden- dum est, quod in eo fuerint. Haec secunda consequentia patet ex prima : quia GhristO attribuenda est omnis perfectio cum pro- pria ipsius perfectione non pugnans : sed virtutes morales naturales dicunt aliquam perfectionem, ut nemo negat : ergo si haec non repugnat cum propria Christi perfec- tione : concedere oportet tales virtutes in Christo fuisse. Prima vero consequentia legitime infertur ex antecedenti : quia vir- tutes sunt propter suas operationes, in quibus explicant propriam rationem, et inclinationem : ergo ubi actus non repu- gnant alicui subjccto, idem de virtutibus eisdem correspondentibus dicendum est. Antecedens autem suadetur : nam si aliqua rationc actus virtutum moralium natura- lium non decerent Christum , maxime quia impedirent, quod operaretur ex motivo cha- ritatis, quod est superius et congruentius proprio modo operandi personae divinse, ut Lorca principaliter opponit : sed hoc inconveniens minime infortur ex eo, quod Christus eliciat actus proprios virtutum moralium naturalium : ergo, etc. Probatur minor, tum quia per hoc, quod Christus elicuerit actus scientiaenaturalis (quod om- nes concedunt) non impeditur, quod Chris- tus cognoverit simul idem objectum per scientiam beatam, et per se infusam; undc omnium istarum scientiarum operationes habuit juxta propria uniuscujusque mo- tiva : ergo pariter quod Christus operare- tur ex motivo proprio virtutis moralis na- turalis, minime impedire potuit , quod simul ageret ex motivo supernaturali, et proprio charitatis : id quippe similitudinis ratio satis evincit. Tum etiam quia actus proprius virtutis moralis naturalis ex motivo proprio immediate elicitus potest imperari a charitato, et referri in ejus finem, et sic contingit in justis merentibus per actus 476 DE INCARNATTONE. virtutum naturalium, ut Batia liquet ex dictis disp. praced. n. 08 et 7fJ et 08; ergo licet Gliristus cliceret actus proprios \irtutum moralium naturalium, non prop- terea impediretur operari ex supernaturali, superiori, et proprio motivo charitatis. Confir- 3. Confirmatur primo quia ille modus operandi, Christo dcbuit attribui, qui per- foctior est, et non repugnat : scd perfoc- tius est operari ex duplici motivo moraliter bono licet diversi ordinis, quam operari praecise ex unico motivo : aliunde voro nulla est repugnantia in eo quod Christus operatus fuerit tam ex motivo proprio vir- tutis acquisitae, quam ex motivo proprio, ac supernaturali charitatis, ut constat ex immediate dictis : ergo concedere oportet Christum operaturn fuisse non solum ex motivo charitatis, sed etiam ex motivo virtutis moralis naturalis, et consequenter quod hanc habuerit. Secunda. Confirmatur secundo : nam si ideo Chris- tus non fuisset operatus ex motivo alicujus virtutis acquisitse naturalis, sed prsecise ex motivo supernaturali charitatis ; quia hoc est perfectius, et Christus debuit operari ex superiori motivo; sequeretur Christum non exercuisse aliquem alium actum vir- tutum supernaturalium sive infusarum : consequens est falsum, et contra illud Ad Phi- Apostoli ad Philip. 2 : Faclus obediens usque "p* 2* ad morlem, ubi satis perspicue significatur Christum exercuisse actum obedientiae; idemque facile ostendi valet, de aliis plurium virtutum operationibus : ergo falsum est, quod Christus solum operatusfueritexmo- tivo superiori charitatis : et consequenter corruit fundamentum, utnegetur Christum exercuisse actus virtutum naturalium. Caetera constant. Et sequela ostenditur : nam Ghristus Dominus quia est supremum operans, semper debuit operari ex supe- riori motivo : sed motivum charitatis est supremum, et superius comparative ad om- nia motiva aliarum virtutum supernatura- lium : ergo Christus semper fuisset opera- tus ex solo charitatis motivo, secus autem ex motivo aliarum virtutum. supernatura- lium : et consequenter nullam exercuisset istarum operationum. Tertia. Confirmatur tertio, et ultimo detegendo sequivocationem, et inconsequentiam, in quibus sunt adversarii : quia non aliter se expediunt, nec explicare possunt ab objecta difficultate, quam dicendo Christum sem- per operatum fuisse ex motivo supremo charitatis, quantum erat ex parte operan- tis : socus autom ex parte oporis ; alio- quin non cxorcuissd opera propria justi- tiae, misericordiae, humilitatis, obedienti®, et similium virtutum infusarum ; quod ost absurdissimum. Ad quod vitandum neci sarium ost dicant, quod licet finis oporan- tis in Christo semper fuerit objoctuiu cliaritatis : nihilominus finis operisfuit ob- jectum proprium virtutum infusarum quo- tics eliciebat earum operationes : in quo nulla est contradictio. Haec autem doctri- na, quse verissima est, firmat explicatque nostram, ac communem sontentiam ; evor- tendo imaginationem oppositam : nam cum dicimus Christum exercuisse actus virtutum moralium naturalium, minime excludimus motionem charitatis, qua in superiorem et proprium hujus virtutis fi- nem ordinentur : sed intendimus nullam fuisse repugnantiam, aut indecentiam, in eo, quod Ghristus ex una parte elicerot proprias virtutum naturalium operationes, et ex alia parte prsedictas operationes in superiorem, ac proprium charitatis finom referret, ut in exemplo exercitii virtutum infusarum cernere liquet, et Adversarii ne- gare non possunt. Quocirca sicut in Christo cxercitium virtutum infusarum optime componi potuit cum eo, quod est semper operatum fuisse ex superiori, et proprio motivo charitatis ; sic etiam salvari potuit simili cohserentia, sive non repugnantia inter exercitia propria virtutum natura- lium, et modum operandi ex charitatis mo- tivo. 4. Unde convulsa majori ex parte reli- Diruitur quimus motiva contrarise opinionis, quae °PP°si"_ profecto satis debilia sunt ad deserendum uamen" communem sententiam. Primum enim tum. continet argumentum mere negativum : nam parum refert, quod D. Th. hoc. art. 2, solum agat de virtutibus Christi per se infusis, si non negat illi acquisitas : sed potius in aliis locis, a nobis relatis conce- dit. Ideo vero in hoc art. non egit de vir- tutibus naturalibus, quia sermo illi erat de virtutibus propriis gratise, ut inde osten- deret hujus perfectionem, sicut liquet ex totius quaestionis ordine. Unde missas eo loco fecit. Ad secundum respondetur D. Th. vel loquutum fuisse eo loco ex aliorum opinione, vel opinionem, quam ibi tenue- rat mutasse 1, 2, q. 57, art. 1, ut in ani- madversione ad prsedictum art. observavi- mus. Ad tertium constat ex supra dictis ; quod optime cohaeret Ghristum elicuisse operationes virtutum naturalium, et tamen semper DISP. XIV, DUB. I. 477 semper operatum fuisse ex superiori et proprio charitatis motivo. Unde concesso antecedenti negamus primam consequen- tiam, ex qua pendet totus discursus. Quar- tum si aliquid valeret, pari ratione exclu- deret a Ghristo virtutes morales per se irrfusas ut facile consideranti constabit : quod tamen nulla ratione potest admitti. Dicendum ergo est virtutes morales per se primo soium ordinari ad disponendum ap- petitum, ut prompte, et faciliter operetur conformiter ad rectam rationem circa pro- priam uniuscujuscumque materiam : refre- nare autem sive compescere concupiscen- tias , et insurgentes passiones solum convenit illis ex consequenti, et secundario si in subjecto qua3 insunt reperiantur. Si- cut gratia ordinatur per se primo ad com- municandum esse divinum, ex consequenti autem ad expellendum peccatum si illud in subjecto reperiat. Quod si deficiat, non ideo superiluit gratia,Aut liquet in Angelis, Adamo, et ipso Christo. Idem ilaque dici debet de virtutibus moralibus (sive natu- rales sint sive infussB : par enim quantum ad hoc est earum ratio) : quamvis subjec- tum supponant absque passionibus et mo- tibus contra rationem. Satisfit j£x quibus ad primam confirmationem res- P1'ID13C confir- pondetur virtutes naturales constitui ad vin- mationi. cendum difficultates objectivas; quae aliter vinci non possuntnisi ex speciali aliquomo- tivo virtutum objecta attingantur, quatenus important aliquem excessum supra propor- tionem potentiae. Difficultates vero, quae se tenent ex parte subjecti, impertinenter se habent ad rationem virtutum, ut diximus tr. 12, disp. 2, n. 1, et 4G; unde absentia difilcultatum subjectivarum, non arguit defectum, vel absentiam vitutum, ut cons- tat in Adamo in statu innocentiee : nullam enim tunc difficultatem ex parte subjecti habuit, quae impediret actuum honestorum exercitium. et tamen virtutes morales ha- buit. Quinimo quanto subjectum magis distat a contraritsdispositionibus etimpedi- mentis, tanto magis aptum est ad haben- dum, et exercendum virtutes : ut enim D.Thora. inquit D. Tho. inhoc art. in resp. ad 3 : Tem- perantia tanto perfectior esl in homine, quan- to magis pravis concupiscentiis carei : Unde secundum Philosophum 7 Ethic. iemperatus in hoc differt a coniinenle, quod temperatus non liabet pravas concupiscentias quas con- tinens palitur. Potestque haec responsio ma- gis firmari, tum exemplo virtutum mora- lium infusarum, quas Christus habuit; licet nullaineo fuerit difiicultas, aut resis- tentia ex parte subjecti ad operandum se- cundum rectam rationem. Tum exemplo virtutum intellectualium, sive scientiarum naturalium, quas inChristo fuisse concedit Lorca cum communi sententia : et tamen Christus nullum habuit defectum contra- rium, sive errorem, sive resistentiam ex parte intcllectus. Signum itaque est, quod ad virtutes pertinet superare difficultates ex parte subjecti, non requiri ad propriam ra- tionem virtutum, sive naturales, sive infu- sa3 sint, sed esse illis prorsus accidentales. 5. Ad secundum respondemus, cum D. Diiuitur Thom. 1, 2, qmest. G7, art. 1, et in ^jjj qusest. de virtutibus cardinal. art. 4 ad 5, quod formale et per se requisitum ad exis- tentiam, et conservationem virtutum mo- ralium, non est materia exterior, circa quam versantur; sed interior electio ope- randi secundum regulas rationis in prse- dicta materia, si occurrat, aut quoties oc- currat. Unde quodabsittalismateria, dum- modo non deficiat praedicta determinatio ; non inducit carentiam virtutis quantum ad id, quod formaliter importat. Et hac ratione beati conservant virtutes mora- les , licet in eo statu non habeant mate- riam, circa quam yersentur tales virtutes, ut tradit D. Thom. et docent commu- niterTheologi, et observavimus adart. cit. ex 1, 2. Quocirca licet admitteremus de- fuisse Christo materiam virtutum mora- lium naturalium ; non proptereanegandum fuisset Christum habuisse tales virtutes. Id quod magis firmatur ex eo, quod virtutes morales, tam naturales quam infusae ver- sentur circa eandem materiam, licet cum diverso motivo, et in ordine ad fines di- versos : unde si absentia materia3, quam confirmatio repraesentat, convinceret in Christo non fuisse virtutes morales na- turales, idem etiam probaret de virtutibus moralibus infusis : quas tamen nemo negat in Ghristo fuisse. Addimus arduum non esse (quamvis uberior nec in presenti necessarium) assisrnare pro- con("'- r , . . , ... v mationis pnas materias smguiarum virtutum mora- enoda- lium, in quibus Ghristus se exercuit, aut lio- exercere potuit. Nam quod attinet ad ilias, quas coniirmatio recenset (idemque poterit proportionaliter, et longe facilius dici de aiiis), temperantiam perfectissime exercuit in cibis, et vestibus : magnificentiam, cum pavit quinquc miilia hominum in deserto : liberalitatem, iila, quae dabantur sibi, ero- gando pauperibus. Quamvis autem non 478 Di: 1NGARNATL0NE. constet, quoil ludos, aut jocos cxorcuerit, qui sunt materia outrop>, nou propterea Iiujc illi virtus aeganda est. Tum quia sicut materia liberalitatifl sunt pecunlee, non so- tum ut elargiendffl, sed etiam ut contem- nenda) : sic otiam joci sunt materiuj eutro- pelia) non so^um ut exercendi, sed etiam ut parvipendondi ob altiorem iincm. Sicut illos Ghristus perfectissimo oontempsit. Tum quia Ghristus potuit efficaciter eligere moderatos jocos aut ludos, si oporteret eis vacarc. Quia vero non oportebat, neque ad redemptionis finem expediebat (agentem onim do rebus magnis magis expedit a lu- dis, et jocis abstinere), ideo jocos et ludos non exercuit. Potuittamenperfectissime, ct facillimc, si vellet : quod satis est ad exis- tcntiam virtutis. Minor adhuc est difiicultas de philotimia, cujus est parvos honorcs appotere : nam quilibet honor Ghristiexhi- bitus erat parvus comparative ad propriam ipsius excellentiam. Et quidem ille ali- quandoaccoptos habuit parvos honores sibi oblatos a pueris, qui clamarunt; Hosanna fi- lio David, Benedictus qui venit, etc. Undene- gandum non est, quod parvos honores ali- quando elegerit. Quod qua ratione potuorit, cum fuerit infinito honore dignus, haudobs- cure constabit animadvertendo, quod licet omnes Ghristi actiones fuerint infinite sesti- mabiles, et infinito honore dignse ratione persome operantis, ox partetamen objecti, et secundum propriam speciem non omnes fuerunt sequales; sed earum aliquse habue- runt objectum non adeo perfectum, sicut aliee. Unde ex hac parte minor aut parvus honor illis debobatur. Quem proinde potuit Ghristus rationabiliter appetere comparative ad tales operationes secundum propriam rationem acceptas. Punctum ex nis satis constafc, quam merito sup- lis diffl- ponamusGhnstum Dominum habuisse vir- cultatis. tutes morales naturales, et per se acquisi- biles, ut significat titulus dubii. Cujus difficultas sitaest in eo, quodinvestigemus, an Ghristus praedictas virtutes acquisierit propriis actibus, atque industria, quod fuisse absolute possibile concedunt omnes : an vero illas immediate a Deo acceperit, sibi infusas per accidens, sive preeter id, quod illarum virtutum natura exposcit. II. Prmfertur sentenlia negans infusionem virlu- tum moralium, ct ratione probatur, 0. Dicendum est Ghristum Dominum non accopisse virtutes morales naturales per infusionem, sed eas sibi acquisivisse por proprios actus. Haec conclusio fquam jam insinuavimus tract. 11, disp. 6, dub. 3, num. 51) non invenitur expresse apud 1). Thom. sed est principiis ipsius confor- mior, quam opposita. Unde ex discipulis S. Doctoris eam amplectuntur Nazarius in hoc art. controv. unica, ibi Arauxo, dub. 1. Gipullus dub. 3. Gabrera disp. 2, concl. 2. Parra tract. 2, disp. 2, qu. 3, art. 4. Herrera inM. S. ad hunc art. 2, concl. •">. N. Laurentius controvers. 13, § 10, num. 111, et alii. Illi etiam cx cxtraneis subs- cribunt Alensis 4, qusest. 12, memb. 1, art. 2, art. 1. Valentia in preesenti puncto 3. Lugo disp. 16, sect. 7, num. 119, ad- jimctisque tradit disp. 21, sect. 1, et alii plures. Probatur primo ratione desumpta ex D. Thom. infra qusest. 19, art. 3, quae potost ita formari : nam Ghristo attribuendum est, quod est nobilius, et ei connaturalius, si ex eo nullum sequitur inconveniens : sed nobilius et connaturalius fuit respectu Ghristi acquirere virtutes naturales morales per proprios actus , quam illas accipere per infusionem; et ex illo primo nullum sequitur inconveniens : ergo primum illuu ei attribuendum est, secus hoc posterius. Major, et consequentia patent. Minor vero ostenditur quoad singulas partes : nam in primis nobilius ex genere est habere perfectionem per se ipsum, quam ab aliis acceptam. Unde D. Thom. loco cit. docot nobilius, meliusque fuisse Ghristo habero gloriam proprii corporis per sua meriia, quam illam absque meritis accepisse : quia causa per se polior est ea, qux est per aliud, ut colligitur ex Philosoph^ 8 Physico. text. 39; ergo ex genere melius et nobilius fuit Ghristo comparare propriis actibus, ot industria virtutes moralos naturales, quam eas accipere per acciclens sive infusas. Deinde modus proprius, et connaturalis na- tura3 humanae peragentis aetatum periodos ab infantia usque ad terminum perfectum est, quod acquirat suis actibus virtutes ac- quisibiles, ut sunt virtutes morales natura- les : sed Ghristus sic habuit naturam huma- nam, ut fide edocemur : ergo connaturalis fuit Naza- rius. Arauxo. Cipnl- lus. Cabrera. Parra. Herrcra. IN. Lau- rent. Alensis. Valentia. Lu:,'0. Ratio ex D.Thom. Aristot. DISL\ XIV, DU13. I. 479 fuit Christo eas virtutes proprio studio comparasse, quam aliunde infusasaccepisse. Unde magis fulcitur prima minoris pars : nam illud est alicui melius, quod est sibi connaturalius : et hac ratione licet ab- solute sit melius discurreic quam latrarc : cani tamen melius est latrare, quam dis- currere : bonitas cnim importat convenien- tiam ad appetitum sivc elicitum, sive na- turalem : quocirca est illi melius quod est ipsi magis connaturale. Denique nullumest inconvonicns, quod Ghristus careat perfec- tione sibi non debita : sed virtutes morales naturales non fuerunt Ghristo debitce ab initio conceptionis ; cum tum non fuerit in statu illis utendi : ego nullum est in- conveniens quod Ghristus illas tunc non habuerit per infusionem, sed eas compa- raverit propriis actibus. Sicut nullum est inconvoniens Christum ab initio caruisse gloria corporis, et illam sibi meruisse per propria opera. Gonfirmatur : nam Ghristus non habuit Confir- scientias naturales per accidens sibi infu- mal10, sas, sed illos acquisivit propria industria, et operatione, ut docetD. Thom. quaest. 9, art. 4, et admittunt unanimiter ipsius dis- cipuli cum pluribus aliis Theologis : ergo idem dicendum est de virtutibus morali- bus naturalibus. Probatur consequentia : D.Thom. nam ideo docet et probat D. Thom. Ghris- tumacquisivisseper proprios actus scientias naturales, quia nihil eorum, quse Deus in natura humana plantavit defuit Ghristo Domino ; plantavit autem in praedicta na- tura facultatem adquirendi scientias na- turales per proprios actus : quocirca debuit Christus illas modo sibi proprio, et con- naturali acquirere : nec aliqua imperfec- tio privata fuit illis aliquando caruisse, sed potius major perfectio ipsas non semper liabuisse, ut modo connaturali earum in- comberet acquisitioni. Hicautemdiscursus, vel nullius momenti, et efiicaciae est in vir- tutibus intellectualibus naturalibus, utsunt scientiae; vel eodem modo probat in virtu- tibus moralibus naturalibus : quoniam etiamDeus plantavitin natura humana fa- cultatem naturalem ad comparandum vir- tutes morales naturales : quocirca decuit, quod Christus illas non acciperet per infu- sionem ; nec illa virtus acquisitiva frustra- nea redderetur, sed posset propriam in- dustriam in earum acquisitione manifestare ; unde illarum carentia a principio non fuit privatio, sed mera negatio rei tum per in- fusionem non debitae. 7. Huic argumento occurret (iodoi ne- Evasio gando minorem. Ad cujus probationem GoJoi- respondet, quod licet ex genere meiius sit habcre aliquid per sc, quam per alium, et illud compaiare propriis actibus , quam aliunde per infusionem accipere ; hoc ta- mcn solum verilicatur ubi cujtera sunt pa- ria. Quod in prujsenti materia non con- tingit : nam si Ghristus non habuisset antecedenter ad suos actus, virtutes mora- les naturales sibi per accidens infusas, sequeretur Ghristum non fuisse pro illo priori bonum bonitate naturali gimpliciter tali, quam illie virtutes prujstant : idautem magis derogaret Ghristi dignitati quam ipsi accrescat ex earum acquisitione. Unde at- tentis omnibus melius fuit Ghristo habere praedictas virtutes per infusionem ; et op- positum non contingeret absque inconve- nienti, et aliqua Ghristi indecentia. Ad conGrmationem vero respondet negando consequentiam, atquc assignando rationem disparitatis quod scientias naturales non constituunt simpliciter bonum, sed solum secundum quid; quocirca defectus istarum scientiarum solum inducet defectum boni- tatis secundum quid, qui satis compensatur perfectione relucente m acquisitione illa- rum. Cieterum virtutes morales natura'es prsestant bonitatem simpliciter talem : et subinde iilarum in Ghristo carentia indu- ceret defcctum bonitatis simpliciter, qui minime compensari posset per naturalem et propriam earum acquisitionem. Praeser- tim cum contra dignitatem Christi appa- reat, quod aliquando fuerit non simpliciter bonus in ordine naturali. Sedhiec responsio voluntariaestetmajori Everti- ex parte in libera vocum acceptione con- lur- sistens. Quie penitus evertetur ex infra dicendis num. 11 et 23, ubi ostendemus virtutes morales natuiales non constituere se solis absolute bonum simpliciter sed solum secundum quid. Modo autem ab eis praescindendo refeliitur adhibita solutio ex concessis ab illo Auctore : nam licet scien- tiae naturales non constituant hominem simpliciter bonum, reddunt tamen simpli- citer scientem : et consequenter earum de- fectus infert carentiam simpliciter, quae constituit vcl simplicitcr ignorantem, vel simpliciter nescientem : sicut in opposito discurrendi modo, quia virtutes morales constituunt bonum simpliciter, earum ca- rentia aifert negationem bonitatis simpli- citer. Sed nullum fuit inconveniens, quod Christus aprincipio conceptionis non fuerit 480 DE INCARNATJOXh Confir- niatio 1. sciens simpliciter scientia naturali, vel quod fuerit simpliciter nesciens naturali nescientia. Ergo pariter nullum fuit dede- cus, quod Ghristus ab eadem conceptione non fuerit bonus simpliciter bonitate na- turali, vel fuerit non simpiiciter bonus per puram negationem illius bonitatis quam virtutcs morales pra^stant. Vel aliter : ergo sicut defectus, qui apparet in negatione nes- cientis simpliciter, sufficienter compensa- tur per illam perfectioncm, qua3 ostenditur in acquisitione scientiarum naturalium per proprium studium ; sic etiam defectus, qui apparet in negatione boni simpliciter boni- tate naturali, sufficienter compensatur per eam perfectionem, qua3 manifestatur in ea acquisitione virtutum per laborem pro- prium. Id enim paritatis ratio satis evincit : maxime cum dignitatem Redemptoris de- ceat esse simpliciter scientem, sicut esse simpliciter bonum, quemadmodum non mi- nus dedecet esse simpliciter ignorantem quam esse simpliciter non bonum. Itaque si ad salvandum modum connaturalem, et perfectiorem, qui splendet in acquisitione scientiarum naturalium, absque inconve- niente admittitur, quod Christus fuerit ab initio naturaliter nesciens : pariter ad sal- vandum similem perfectionis, et connatu- ralitatis modum in acquisitione natura- lium virtutum absque inconvenienti dicitur Christum ab initio fuisse non bonum boni- tate naturali prsedictarum virtutum. Et con- trarius discurrendi modus inconsequens est, atque voluntarius. 8. Confirmatur primo : nam quia Ghris- tus per scientias supernaturales cognosce- bat ex supernaturali motivo omnia objecta illa, quae ad ordinem naturse pertinent, possuntque per scientias naturales attingi : nulla fuit ipsi imperfectio privativa aut indecens non habere ab initio scientias naturales, sive a Deo per accidens infusas; sed etiam Ghristus per virtutes supernatu- les attigit ex supernaturali motivo proprias materias, qua3 attingi possunt per natura- les virtutes : ergo quod istas non habuerit sibi a Deo per accidens infusas, nulla fuit imperfectio, aut indecentia ipsius dignitati repugnans. Sed potius gloriosius et conna- turalius extitit, quod sicut in acquisitione scientiarum naturalium, sic in acquisitione natura'ium virtutum manifestaret modum humanum, propriae ac naturali facultati correspondentem. — Declaratur amplius vis istius impugnationis : nam quod pra^s- tat carentia virtutum intellectualium ho- mini, quatenus cst cognoscitivus et intel- lectivus : tribuit ipsi carentia virtutum moralium, quatenus est appetitivus, et vo- litivus, ut ex ipsis terminis constare vide- tur. Sed carentia virtutum intellectualium naturalium in Ghristo suppositis virtutibus intellectualibus per se infusis, vel non tri- buit Ghristo denominationem simpliciter non scientis, vel si illam tribuit, sine in- convenienti admittitur, ut Adversarii con- cedunt. Ergo pariter carentia virtutum mo- ralium in Ghristo , suppositis virtutibus moralibus per se infusis, vel non tribuit Ghristo denominationem simpliciter non boni, vel si illam communicat, absque ullo inconvenienti admittenda est. Quocircadis- paritas assignata, et objecto inconvenienti innitens minime subsistit. Confirmatur secundo et ad hominem : quoniam virtus prudentiae naturalis non minus requiritur ad constiteundum bonum simpliciter bonitate naturali ,quam virtu- tes morales naturales ; si quidem illa est istarum regula : sed quod Christus caruerit ab initio prudentia naturali, sive quod prudentiam naturalem sibi per accidens infusam non habuerit, ut concedit Godoi sicut et de aliis virtutibus cognoscitivis minime probat, quod fuerit aliqua imper- fectio privativa, perfectioni Christi repu- gnans : ergo quod caruerit eodem modo virtutibus moralibus naturalibus, et per prudentiam ejusdem ordinis regulabilibus, nullo modo evincit aliquam imperfectio- nem privativam, quas dignitatem Christi dedeceat. Sed magis in acquisitione tam prudentia^ naturalis, quam naturalium vir- tutum ei innitentium refulget modus ope- randi naturalior, et perfectior. Quod pru- dentia3 exemplum modo supponimus : sed motivum ex eo desumptum, quod satis validum est, urgentius sequemur § seq. 9. Respondebis iterum ex doctrina ejus- dem auctoris ideo Christum habuisse tam prudentiam, quam scientias naturales non ex infusione, sed per earum acquisitionem, quia ex illarum infusione per accidens se- queretur frustratio intellectus agentis, qui ad scientiarum acquisitionem per se deser- vit, habetque specialem operationem ad hunc effectum destinatam, ut discurrit D. Thom. infra qua^st. 9, art. 4. Hoc autem inconveniens non habet locum in pra^senti materia : nam casu, quo voluntas nullam haberet virtutem per acquisitionem, sed per accidens infusam ; adhuc eliceret ope- rationes ejusdem ordinis cum iliis, per quas Aliud eflu- gium. D.Thom. DISP. XIV, DUB. I. 481 quus virtus acquiri solet. Unde ex vi hujus uun infertur aliquam potentiam natura- lem esse frustraneam. Aliunde voro actus perfectius fit-cx virtute, quain sinc illa. Et ideo melius fuit Christo recipere virtutes inorales ad eliciendum carum actus, quam illas propriis actibus comparare. Confuta- Ga3terum haoc responsio, nec melior nec tur* minus voluntaria est, quam praecedens, et refellitur ex insinuato D. Thom. funda- mento : quod nihil valet, vel probat, quod sicut scientiae naturales non fuerunt per accidens Ghristo infusse, ut salvaretur in eo modus operandi connaturalior, et ne frustraretur aliqua naturalis potentia; sic etiam , et ob eadem motiva virtutes morales naturales non fuerunt illi infusu3, sed propriis actibus comparatae. Quod os- Primo. tenditur primo : quia sicut scientiae natu- rales non habentur nisi mediis speciebus, quae acquiruntur per operationem intellec- tus ugentis : sic etiam virtutes morales naturales non habentur nisi media pru- dentia, in qua connectuntur, et per quam regulantur, ut perpetuo docet D. Thom. et constat ex dictis, tract. 12, disp. 4, dub. 1. Prudentia autem dependet ab spe- ciebus, nec habetur sinc illis, ut plane fate- tur Godoi, qui consequenter docet Ghristo non fuisse infusam prudentiam naturalem, sicut nec naturales species, ne frustaretur intellectus agens. Ergo de primo ad ulti- mum virtutes morales naturales dependent a naturalibus speciebus. Ergo si istae non fuerunt in Ghristo infusae ut salvaretur in eo modus connaturalis operandi, et ut in- , tellectus agens in illo frustra non esset : idem de virtutibus naturalibus dicendum est. Secimdo. |Q. Secundo (per quod debilitas adhibitee solutionis magis apparet), sicut in parfe aifectiva non datur potentia per se primo ordinata ad producendum habitus virtutum moralium, sed solum illos producit ex con- sequenti eliciendo proprias operationes, ad quas per se primo ordinatur : sic in parte intellectiva non datur potentia ordinata per se primo ad producendum habitus scientiarum naturalium, sed illos producit praecise ex consequenti, eliciendo proprias illius partis operationes, ad quas vis intel- lectiva ordinatur per se primo. Et conse- quenter sicut juxta doctrinam Adversarii ex infusione virtutum moralium non sequi- tur frustratio alicujus potentise appetitivae ; sic etiam ex infusione scientiarum natura- lium non inferretur frustratio alicujus po- Salmant. Curs. thcolog. iom. XIV. tentiffl cognoscitiva}. Ex ulia vero parte utrobique inferretur : quiu sicut virtutes intellectuales dependentab speciebus, qua- rum productioni deservit inteilectus agens : sic etium virtutes morales dependent a prudentia, et Iiujc ab specicbus ut proxime dicebamus. Atque ideo sicut ex infusione virtutum intellectualium argucretur infusio prudentiae atque specierum, et subindc frustratio intellectus agentis * sic etiam ex infusione virtutum moralium inferretur in- fusio prudentiae, atque specierum ei deser- vientium, etconsequenter intellectus agen- tis frustratio. Gum hac tamen diiferentia, quod in priori casu esset haec illatio imme- diatior, et in posteriori magis mediata : sed tamen utrobiqueidern inferretur incon- veniens. Sicut ergo ad illum declinandum docuit expresse D. Thom. Ghristum non habuisse virtutes intellectivas naturales per infusionem, sed per acquisitionem mediis propriis actibus, sic etiam intelligendus est in eadem resolutione implicite docuisse Christum non accepisse virtutes morales naturales per infusionem ; sed illas com- parasse per propriarum operationum exer- citium. Et profecto cum S. Doctor praesen- tem difficultatem nullibi discutiat et sub propriis terminis attingat; praesumendum est, illam sub eadem virtutum intellectua- lium resolutione comprehendisse : militat enim eadem ratio, ut ostensum est. Prae- sertim quia si S. Doctor in contraria fuisset opinione, non posset non sibi opponere virtutes morales fuisse per accidens Ghristo infusas, quando qu. 9, art. 4, resolvit virtutes inteilectivas fuisse acquisitas a Ghristo : nihil enim huic resolutioni im- mediatius opponi videtur, aut citius occur- rere, aut pulsare animum propter rerum similitudinem. Unde qui contrariam nobis Nota. amplectuntur sententiam, statim pungun- tur exemplo virtutum intellectualium, ut congruam, et non minus arduam rationem disparitatis assignent. Idemque contingeret nobiiissimo D. Thom. ingenio, si aliter sentiret de virtutibus moralibus, ac de in- tellectivis. Gum itaque nihil sibi opposue- rit. nullamque differentiae rutionem assi- gnaverit : liquido evinci videtur, quod eamdem habuerit de utrisque sententiam, et quod ostenso virtutes intellectivas natu- rales non fuisse Christo per accidens infu- sas, superfluum judicaverit idem ostendere de virtutibus moraiibus naturalibus : quippe optime noverat istas dependcre a prudentia, et speciebus; atque ideo negata istarum 31 482 hK INCARNATIONE. infueioue, exeludi etiam Infuslonem ilhi- rum. Do quo fusius § seq. dicemus. Diruitur i,l Vero quod additur in eadem respon- ainpluis . l c . ■ . soiuiio. sione, parum rctert : quoniam operari sine prfiBsuppositavirtutead efflciendum, etcom- parandum sibi virtutes melius eratChristo, quam elicere actus virtutis px virtute pra3- supposita : ergo ex vi hujus denegandum non est, quod Ghristus acquisierit virtutes morales per proprios actus : atque ideo corruit easolutionis pars et additio. Utra- que consequentiapatet. Et antecedens sua- detur : tum a similitudine scienliarum na- turalium, quse semper urget : nam operari sine scientia praesupposita ad comparan- dum sibi habitum scientke melius fuit Ghristo, quam scire ex preesupposita scien- tia sibi per accidens infusa : ergo idem in materia v.irtutum moralium naturalium di- cendum est. Tum etiam nam licet actus productus medio habitu evadat perfectior, et connaturalior, quam actus ab habitu non procedens ; nihilominus subjecto operanti melius absolute est habere a se actum, et habitum, sive efficere actum, et habilum, quam actum prsecise , ut plane evincit diseursus D Tho. loco citato : sed casu, quo Ghristus operaretur sine virtute ad comparandum virtutem, haberet a se, et ex propria industria actum, et habitum ; cum tamen in opposita Adversariorum opinione solum haberet actum : ergo abso- lute melius fuit Ghristooperari sine virtute praesupposita, et per accidens infusa ad comparandum sibi virtutem, quam virtutem recipere ad efticiendum prsecise ejus ope- rationes. In prsesenti autem difficultate non ita habenda est ratio operationis, quam ipsius Christi : unde parum refert, quod operatio in se sitmagis, vel minus perfecta ; dummodo attribuatur Ghristo, quod eidem melius est. Aiia 11. Nec refert, si retrogrediendo ad so- reSsion" lutionem adhibitam ex Godoi num. 7, di- lefeiii- . cas melius absolute fuisse Christo esse bo- num simpliciter bonitate morali naturali, quam praestant virtutes ejusdem ordinis ; quam pnedictas virtutes cfiicere, aut eas habere modo sibi connaturali, et per pro- prias operationes. Nam contra hoc, prseter D.Thom. ea quu3 loco cit. objecimus, est D. Thom. 1,2, qusest. 65, art. 2, ubi ait : Patet igi- tur cx dictis, quod solx virlutes infusiv sunt perfectx, ct simplicitcr dicendx virtules : guia bene ordinant hominem ad finem ulli- mum simpliciter : alis vero virtutes, scilicct icquisilcT, sunt secundum quid virtutes, non nutem timpliciter : ordin&nt enim homintm bene respectu finis ultimi in aliquo gcncre, non autem respeclu finis ullimi sirnpliciter. Exquibui liquet virtutee moralea naturalee secundum id, quod ex j>roprio ordine ha- bent, et quantum ad rectitudiiicni, quam ex propria linea important, soluin 6«se virtutos secundum quid, et communicare bonitatem sccundum quid : quia ex sc non attingunt ultimum hnem simpliciter. Quod etiam cum S. Doctore observavimus tract. IJ . disp. 4, dub. 2 , concl. 7, num. 30. Unde quod Christus antecedenter ad proprios actus caruerit pra^dictis virtuti- bus, minime evincit, quod habuerit caren- tiamperfectionissimpliciter talis, sedsolum secundum quid. Qua? carentia non esset privatio alicujus perfectionis tunc debituj ut supra ostendimus ; et aliunde supera- bundanter compensatur perfectione qua; elu- cet in acquirendo prsedictas virtutes pro- priis actibus, et modo subjecto magis connaturali, ut etiam ostensum est. Nec sibi, aut nobis contrarius est D. Explica- Thom. cum eadem 1,2, quasst. 56, art. 3, n i"r_, athrmat virtutes morales esse virtutes sim- pliciter. Tum quia non loquitur determi- nate de virtutibus moraiibus naturalibus ; sed de omnibus moralibus tam infusis, quam acquisitis : et sic verum est virtutum moralium genus continere aliquas, quie sunt virtutes simpliciter, et habentem constituunt simpliciter bonum : quod aliter contingit invirtutibus pure intellectualibus etiam infusis seclusa dependentia a volun- tate, ut ubi recte explicat S. Doctor. Tum etiam quia licet loquatur de virtutibus moralibus acquisitis (quod verius cense- mus), easque appellet virtutes simpliciter; id tantum prsestat contraponendo virtutes morales virtutibus intellectuaiibus, ut satis se ipse declarat. Sed ha^c denominatio, qu« comparative ad virtutes intellectualcs na- turales est talis simpliciter, comparative ad virtutes infusas, et absolute loquendo est talis secundum quid. Sicut unum accidens completum solet dici ens simpliciter res- pectu alterius accidentis incompeti, et modalis; cum tamen respectu substantia?, atque absolute solum sit ens secundum quid. Ex qnibus fit, quod carentia virtutum moralium naturalium solum constituatsub- jectum non bonum, non rectum, et non perfectum secundum quid : pnesertim ubi adsuht virtutes supernaturales, in quantum consortio, et comparatione parum ; et quasi nihil ponderat virtus naturalis, autcarentia illius, DISP. XIV, DUB. I. 483 illius, possitque luec compensari majori perlectione, qua3 salvatur in acquirendo proprio studio talem virtutem. Et ita con- tigit in Ghristo. Unde incidenter convulsum rclinquimus pnecipuum Adversariorum fundamentum : de quo iterum infra, cum solverimus argumcnta. ■i ni. ExpendUur aliud motivum pro eadem asserlione. Secunda ratio '12. Probatur secundo nostra conclusio isserUo- sequenti ratione desumpta ex D. Thom. njs- locis staiim referendis : quoniam virtutes morales naturales nequeunt esse absque prudentia naturali : sed hanc habuit Ghris- tus non per infusionem, sed per acquisi- tionem : ergo eodem modo habuit virtutes morales naturales. Majorem docet D. ).Thom. Thom. 1, 2, quiest. 05, art. 1, ubi talem constituit connexionem inler virtutes mo- rales, et prudentiam, quod nec illue sine his nec ista sine illis reperiri possint. Idemque docent communiter alii Patres, et Theologi, ut ostendimus tract. 12, disp. i, dub. 1. Minor etiani efticaciter sumitur ex D. Thom. infca qusest. 9, art. 4, ubi statuit Christum non obtinuisse virtutes intellectuales per infusionem, sed per pro- prios actus : qui pendent ab speciebus in- telligibilibus naturalibus , quas Ghristus decursu temporis acquisivit, ne intellectus agens ipsius relinqueretur otiosus. Qui discursus eodem modo probat in prudentia naturali : liaec enim cum sit virtus co- gnoscitiva, non minus dependet ab specie- bus, ac alii habitus intellectivi : et idcirco debuit eodem modo communicari. Gonfirmatur : quia intellectus practicus non est distincta potentiaab inteilectu spe- cuiativo, sed intellectus sola extensione ad uristot. 0pUS fit practicus, ut docent Aristot. 5 de .ThoiK. anima, text. 7, etD. Thom. 1 part. qusest. 7(J, art. 11, ubi ait : Accidit apprelienso per intellectum, guod ordineiur ad opus, vel non ordinetur. Secundum hoc auiem diffe- runt intellectus speculativus, et practicus : nam intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad opus ; sed ad sotam veritatis considerationem : practicus vero intetlectus dicitur, qvi hoc quod appre- hendit, ordinat ad opus. Idemque tuentur alii Philosophi, et Theologi adeo commu- niter, ut vulgare sit apud ipsos axioma, quod intellectus sola extensione iit pacti- Confif. tuatic. cus. Gonstat autem intellectum speculati- vum essentialiter dependere ab speciebus intelligibilibus in operando, ut cum sen- tentia eodem modo communi ostendunt N. ,\ com Gomplut. abhrev. in lib. dc anima disp. ilul 17, quaest. 1; ergo idem de intellectu prac- tico dicendum est : atque ideo repugnarc ordinationem, et directionem ad praxim, quie non supponat species. Gum ergo pru- dentia sit virtus intellectiva practica, non est admittenda prudentia, ubi nonpra^sup- ponuntur species deservientes cognitioni speculativaj. — Adde eandem subordina- tionem, qua3 reperitur in cognitione prac- tica ad speculativam, reperiri etiam in speciebus deservicntibus utrique cogni- tioni : sed repugnat cognitio practica, quse secundum communissiinam sui rationem non praesupponat cognitionem speculati- vam sui objecti : ergo pariter repugnat, quod species, qua3 deserviunt cognitioni practicae, non deserviant cognitioni specu- lativae, vel saltem species huic cognitioni deservientes non praesupponant. Cum ergo Christus non habuerit hujusmodi species per infusionem : sed eas comparaverit mi- nisterio sensuum , et operatione proprii intellectus agentis , ut tradit D. Thom. loco cit. et communiter admittunt Aucto- res, contra quos agimus ; sequitur Ghris- tum eodem modo habuisse species deser- vientes cognitioni practicae : et subinde prudentiam ab eis dependentem ; ac per consequens virtutes morales naturales, quse a prudentia essentialiter dependent. 13. Hoc argumentum dure pungit Ad- prima versarios, ut in omne latus se vertant. a,J.versa4 t» • • , m . . norum Pnma eorum responsio est Ghnstum ac- respon- cepisse per infusionem species proprias sio- virtutum moralium, ut prudentia earum ductrix proprios actus eliceret, et earum operationes regularet : sed non accepisse species omnium rerum reprsesentativas , ut locus relinqueretur rninisterio sensuum, et operationi, sive abstractioni intellectus agentis, quae salvare curavitD. Thom. loco cit. Unde omnia conciliari videntur. Sic post Joannem Vincentium infra referen- joann. dum Gonet disp. 12, art. 4, num. 102. vrinc^Jl« Sed hoc effugium facilc pra^cluditur juxta confuia- doctrinam proxime traditam : quoniam lor' materia virtutum moralium est adeo ex- tensa, ut aeque pateat ac materia specie- rum intelligibilium : ergo vel Christus non accepit ab initio per infusionem spe- cies pertinentes ad virtutes morales, quod intendimus ; vel accepit omnes speeies in- 484 DE 1NCARNAT10NE. telligibiles, quod negat D. Thom. et hi Auctores \itare satagunt, — Doclaratur primo : quoniam ad imperium, qui est ac- tus prudentiae pra;supponuntur eubulia , synesis, et gnome ad quas pertinet rectc consiliari, et judicium ferre de mediis ad imem conducentibus : unde opus est, quod tam prudentia, quam virtutes illi adjunc- ta3 proesupponant finis cognitionem. Co- gnitio autem finis pertinet ad intellectum speculativum, quippc quae adhuc non prse- supponit appetitum rectum. Ergo si semel conceduntur infusae Christo species ad praxim, sive virtutes morales requisitae : necessario concedcndum est, quod prius illi infusae fuerint species pertinentes ad intellectum speculativum, et repraesenta- tivum caeterarum rerum, quae ad ipsum pertinent, et consequenter palam, ac uni- formiter concedere oportet Ghristum om- nes, vel nullas species accepisse per infu- sionem. — Declaratur amplius : nam ut observavimus in notis ad art. 5, quaest. 57, ex 1, 2, pro actu proprio prudentiae neces- sarium est dupiex judicium : quorum pri- mum licet judicet de rebus practicis, est verum per ordinem ad ipsas res absolute ; atque ideo est in rigore speculativum : secundum vero, quod proximius se habet ad praxim, et prudentiam judicat de rebus per ordinem ad appetitum rectum ; et con- sequenter est cum omni proprietate prac- ticum. Sublato autem primo illo judicio, etiam tollitur hoc posterius , quod illud essentialiter praesupponit. Ergo si Christo conceduntur infusae species practicoe de- servientes ultimo judicio ; pariter concedi debent eodem modo infusae species, quae primo judicio deserviunt : vel si istae ne- gantur, satis inconsequenter, quin et repu- gnanter illae admittuntur. Essentialis enim subordinatio, quam praxis habet ad cogni- tionem speculativam, sive ad notitiam re- rum secundum se ; ut in nostro argumento ostendimus, satis manifeste evincit, quod debeat uniformiter discurri de speciebus deservientibus utrique cognitioni : et con- trarius philosophandi modus inconsequens est, atque voluntarius. impu- Gonfirmatur : quia si doctrina illa, aut amplius. distinctio qua adhibita responsio utitur esset vera ; posset satis probabiliter, et consequenter dici aliquas virtutes pure in- tellectuales, et aliquas species intelligibiles speculativas eis deservientes, fuisse animoe Christi infusas ; caeteras vero tam scientias, quam species fuisse ab illo propriis actibus comparatas : consequens est evidenter con- tra D. Thom. loco citato, qui universaliter aflirmat Ghristum non accepisse per infu- sionem, sed comparasse per operationes proprias virtutes intellectuales, et species pro eis requisitas : ergo praedicta doctrina, et distinctio est contraria S. Doctori, et sustineri non potest inter legitimos ejus discipulos. Sequelavideturmanifesta : nam per hoc praecise, quod aliquae virtutes intellectuales, et aliquae species intel- ligibiles earum propriae non fuissent in- fusae Ghristo ; relinqueretur ei locus ad comparandum ipsas, et ad exercendum ope- rationem propriam intellectus agentis : ergo quamvis aliee fuissent infusae, adhuc subsis- teret fundamentum D. Thomae, et vitaretur oppositum inconveniens : sicut Adversarii discurrunt distinguentes inter species praxi deservientes, et species ad speculationem requisitas : si ergo veraest eorumdoctrina, et distinctio, ideni dici poterit distinguendo diversas species speculativas, alias infusas, et alias acquisitas. 14. Secunda aliorum responsio est Ghris- secum tum nullam speciem naturalem accepisse s°lulic per infusionem, ut plane docet D. Thom. loco cit. accepisse tamen habitum pruden- tiae naturalis, qui non se explicuerit in actum proprium usque ad tempus, in quo Ghristus acquisivit tales species. Unde nec prudentia, nec virtutes morales toto illo tempore prodierunt in proprias operationes sibi correspondentes : sed deservierunt ad rectificandum Ghristi voluntatem, et alias potentias quasi in actu primo, ut scilicet redderentur habiles, et expeditae ad operan- dum secundum rectam rationem tempore ~ convenienti. Ita Granados, et Joannes a dos. S. Thoma infra referendi. ^0^ Caeterum praedicta responsio adeo displi- ccmfu cuit Nazario loco supra cit. g quarto consi- tur derandum est, ut dixerit esse evidenter im- probabilem. Etquidquid sit de hac censura, potest refelli efticaciter : quoniam ex ipsa evidenter sequitur, quod virtutes morales naturales non fuerint Christo debitae ab initio, et consequenter, quod earum caren- tia non fuerit aliqua privatio : atque ideo quod ex earum negatione, quam sustine- mus, nulla arguatur indecentia, aut im- perfectio respectu Christi. Sequela ostendi- tur : quoniam habitus sunt in ordine ad operationes, et propteripsas : ergo cuinon debetur operatio, non debetur habitus ei correspondens : sed juxta traditam respon- sionem Ghristo non fuerunt ab initio dcbi- ty? DfSP. XIV, DUB. I. 485 tae operationes proprise virtutum moralium naturalium : et istarum carentia non fuit illi aliqua privatio, aut imperfectio : ergo pariter Ghristo pro tnnc non fuerunt de- bitoe virtutes morales, nec illarum carentia aliqua privatio, aut imperfectio fuit. Prse- sertim cum actus sit actualior quam habi- tus, et hujus finis : quocirca si Christo negatur major perfectio operationis absque aliqua indecentia contraria; idem de nega- tione habitus, qui est minor perfectio, abs- que ullo inconvenienti dicendum erit. Quod enim dicitur de expeditione habituali, et in actu primo, nullius momenti est : quia tota illa expeditio ordinatur ad actum se- cundum, etpro illo tantum deservit : unde ubi actus secundus non est debitus, nec debetur expeditio habitualis in actu primo. Gum itaque juxta adhibitam responsionem Ghristus non semper habuerit expeditionem in actu secundo ad exercendum opera vir- tutum moralium defectu specierum, et or- ganorum : absque fundamento dicitur ha- buisse cxpeditionem in actu primo per habitus virtutummoralium. Eo vel maxime, quod expeditio in actu primo non solum constituitur per habitus, sed etiam per species, ut statim magis ponderabimus : tamen hi Auctores negant fuisse infusas ab initio. Auv^gtur Adde primo habiturn prudentiae non iropu- minus dependere ab speciebus, quam alii gl!,a;l,0~ habitus intellectuales : sed ob istorum de- pendentiam ab speciebus non fuerunt ab ini- tio per accidens infusi : ergo idem de pru- dentia dicendum est. Gonsequentia patet. Minorem concedunt Adversarii. Et major ostenditur : quia licet prudentia respiciat appetitum rectum, et regulet virtutes af- fectivas; non propterea amittit, quod est proprium virtutis intellectivae ut sic, nempe cognoscere, et ordinare, sed ad cognos- cendum, et ordinandum adhuc habituali- ter prserequiruntur species : alias nulla es- set ratio, cur scientiae absque speciebus non infunderentur : ergo prudentia non minus dependet ab speciebus quam aliae virtutes intellectuales. — Adde secundo, quod propter intimam connexionem virtu- tum moralium cum prudentia, illse absque ista non infunduntur, ut tenet adhibita responsio : sed intimior est connexio pru- dentiae cum speciebus intelligibilibus, et cum parte intellectiva, ad quam primario pertinet , et quam illustratam notitia objectorum per se supponit, ut supra ex- pendimus num. 12. Ergo sicut habitus vir- ins. tutum moralium non infunduntur abs- que habitu prudentia>, sic etiam habitus prudentioe non infunditur absque spe- ciebus : cum ergo istae non fuerint per accidens Christo infusae, sequitur idem de habitu prudentiio dicendum esse. — Addo tertio quod juxta pnemissam res- ponsionem dici etiam posset Ghristo in« fusos fuisse habitus scientiarum natura- Jium, ut essetexpeditus, et recte dispositus in actu primo ad sciendum actualiter tempore opportuno ; non autem fuisse illi infusas species prsedictis habitibus deser- vientes, ne frustraretur intellectus agens ab officio proprio abstrahendi illas a phan- tasmatibus : sicut juxta eandem respon- sionem, et ob eadem motiva dicitur, quod Ghristo fuerit infusus habitus prudentise, non autem species. ld vero est manifeste agere contra sententiam D. Thom. infra quoest. 9, art. 4, et qusest. 12, art. 4, qui sicut negat Ghristo infusionem specierum, sic etiam negat infusionem scientiarum naturalium; et istud posterius ex illo priori, et a priori demonstrat. Tertio respondent alii, quod prudentia Tertia naturalis fuerit Ghristo infusa, et quod Tes^" usum, atque expeditionem habuerit in actu secundo (cujus oppositum reprehen- debamus in solutione praeced.) non quidem per species naturales, quoo ipsi cum na- turali prudentia fnfusae non sunt, ut docet D. Thom. sed per species supernaturales, et proprias scientise per se infusa^. Istee enim in absentia specierum naturalium optime deservire potuerunt ad actus pro- prios prudentise; cum illarum rationem eminentiori modo contineat. Unde ex de- fectu specierum naturalium minus recte colligimus negationem naturalis pruden- tise proxime expeditse ad actus naturales sibi correspondentes. Hsec tamen responsio debilior est prae- Rejici- cedentibus, et obnoxia urgentiori confuta- tur* tioni : quia non minus cognoscitiva est prudentia naturalis, quam habitus scien- tiarum naturalium ; nec minus prudentia dependet a speciebus ac talium scientia- rum habitus, ut ex supra dictis constat. Sed habitus scientiarum naturalium ita dependent ab speciebus naturalibus, ut absque illis non subsistant. Unde ex nega- tione infusionis talium specierum in Ghristo recte probatur negatio infusionis talium habituum : alias nullius momenti esset discursus D. Thom. Dici enim posset, quod etiam negata specierum naturalium 586 de incarnatiom;. infusione, fuerint Ghristo infuii habitufi geientiarura naturalium, qui ad inteiligen- dum concurrerenl perspecies infusas. Ergo pariter prudentia naturalifi eicdependet a naturalibus speciobus, ul absquo illis nc- queat consistero, et expedita reddi ad pro- prias opcrationes. • Confirmatur : quiaropugnatcognitionem puro naturalem, qualis est proprius actus prudentise, de qua loquimur, procoderc, ab specie supernaturali : ergo hujusmodi pru- dentia non potuit constitui expedita in actu primoper species supernaturales ad elicien- dum proprias operationes : atquo idco prsBCluditur recursus ad prsodictas spccios pro salvanda infusione naturalis prudentise sine speciebus naturalibus. Utraque conse- quen-tia patct. Et antecedens suadetur : tum quia cognitio sumit specificationem ab ob- jecto ut movente per sui speciem in ordine ad terminum : ab objecto autem ut mo- vente per speciem supernaturalem non su- mitur specilicatio naturalis, sed supernatu- ralis : ergo repugnat cognitionem pure naturalem fieri per snpernaturalem speciem, vel quod a specie supernaturali procedat. Tum etiam quia perfectio principii influen- tis debet relucere in effectu : sed in cogni- tione pure naturali, non splendet perfectio aliqua propria speciei supernaturalis : ergo non procedit ab illa. Tum denique quia inductive videmus, quod cognitio commen- suratur speciei per quam fit quantum ad ordinis perfectionem : unde per speciem spiritualem fit cognitio spiritualis; per spe- ciem corpoream cognitio corporea : et per speciem pure naturalem cognitio naturalis : ergo pariter ubi species est supernaturalis cognitio debet esse supernaturalis : et consequenter repugnat, quod ubi cognitio est pure naturalis, a supernaturali specie procedat. Uitimum 16. Ultimo (ut alias responsiones mino- gium. ris momenti prsetermittamus), respondet Godoi. Godoi disp. 24, num. 72, prudentiam na- turalem non fuisse pcr accidens Ghristo infusam, ut hactenus ostendimus : inde tamen non sequi, quod non acceperit virtu- tes morales per infusionem. Et rationem reddit : quia sicut virtutes morales natura- les, loquendo connaturaliter, petunt ac- quiri; sic connaturaliter loquendo, petunt regulari per prudentiam acquisitam. Unde sicut juxta hanc sententiam, praetermissa connaturalitate acquisitionis, fuerunt per accidens Christo infusae : sic etiam, prae- termissa connaturali regulationoprudentiaD Evorti- tur. acquisittfe, fuerunt regulatse per prudentiam infueam, qure eupplevil defectum prudentice naturalis, et ojus vices genere potuit in dirigendo praedictas virtutes. Quam respon- sionem prius adhibuorat Vazquez disp. 42, Vazqucz. cap. 4, cum hao taiuon dillerontia, quod censuorit non prudentiam infusam : sed scientiam por se infueam rogulasso loco prudentino acquisitae actus virtutum mora- lium naturalium usque ad tompus, in quo Christus acquisivit species. Sed hsec responsio confutatur multipli- citer. Primo ab inconsequentia, et dosor- tione propriae doclrinoe : nam ideo perdoc- tus ille Auctor afiirmat virtutes moralos fuisso Christo infusas ab initio, ut reddere- tur bonus simpliciter bonitate omnis ordi- nis ; nec urgentius aliud fundamentum affert pro sui patrocinio. Sod non existente prudentia naturali, Christus non essetsim- pliciter bonusbonitate omnis ordinis : cum ipsa sit nobilissima inter virtutes naturalos, etregina omnium moralium virtutum. Ergo satis inconsequenter agit, qui ex una parte contendit omnes virtutes morales fuisse Christo infusas propter illud motivum : et ex alia parte, eo motivo posthabito, con- cedit, quod prudentia naturalis non fuerit Christo infusa, sed ab eo acquisita per pro- prias operationes. — Et urgetur : quia juxta illius Auctoris opinionem si una ex virtutibus moralibus non fuisset Ghristo infusa a principio, Christus tunc non osset bonus simpliciter bonitate omnis ordinis : quod magnum reputat inconveniens : sed prudentia naturalis non importat minorem bonitatem, quam una ex virtutibus mora- libus; quinimo est omnium superior ma- ter, et regula : ergo ex non infusione pru- dentiae naturalis sequitur Christum non fuisse ab initio bonum simpliciter bonitate omnis ordinis. Et si ex non infusione pru- dentiaB hoc vel non sequitur, vel non cen- seturabsurdum ; quidmomenti rolinquitur, ut idem vel non sequi vel esse non incon- veniens in non infusione virtutum mora- lium putemus ? JEgre aut nullo modo va- lent ita componi. 17. Nec satisfacit duplex ovasio ab illo Aiia pro Auctore adhibita num. 74 et 75. Nam primo respondet ex negatione prudentiae naturalis sequi Christum non esse bonum simplioiter bonitate omnis ordinis etiam inferretur ex negatione virtutum moralium naturalium. Sed quia prudentia nequit infundi absque speciebus, et ex ha- rum infusione inforrotur frustratio intel- lectus eadeni respon- sione subterfu- gia StCUt prieclu- duntur. DIRP. XIV, DUB. I. 487 loctus agentis; quae in prudenti D. Tliom. juclicio pneponderat carcntiae roctitudinis judicii naturalis prudentiae , ideo absque inconvenienti admittendum censct, quod prudentia naturalis non fuerit Ghristo in- iusa, nec illi suam bonitatem communica- verit. Caetorum ex infusione virtutum mo- ralium naturalium non sequitur alicujus potentiae naturalis frustratio, nec aliud in- conveniens : unde fatendum est fuisse Christo infusas ; cum aliunde necessaria» fuerint ad constituendum ipsum bonum simpliciter bonitate ordinis naturalis. Res- pondet secundo defectum prudentiae natu- ralis fuisse negativum praecisc, defectum vero virtutum moralium fore privativum, si adesset. Etrationem difTerentiae assignat, quod actus prudentiae naturalis non fuit pos- sibilis ab initio ob carentiam specierum naturalium : unde defectus prudentiae fuit mera negatio. Sed actus virtutum mora- lium fueruntab initio possibiles : quocirca illarum virtutum carentia esset vera pri- vatio. Licet autem sit inconveniens admit tere in Ghristo defectus privativos, non au- tem negativos. Non, inquam, satisfaciuntistaeevasiones, in quibus plus ingenii, quam roboris, ac veritatis videmus. Nam contra primam est : tum quod si semel prudentia consti- tuit subjectum simpliciter bonum ; et ta- men non fuit communicata Ghristo per infusionem : ratio quae probat infundendas fuisse Ghristo virtutes morales, quia ipsum constituunt bonum simpliciter, plane cor- ruit : et plane oportet ea relicta, recurrere ad aliud principium. Tum quod ut osten- dimus § praeced. virtutes morales depen- derent a prudentia ejusdem ordinis ; et rursus prudentia dependet ab speciebus ejusdem ordinis : quocirca negata inChristo infusione specierum naturalium, ne intel- lectus agens maneat otiosus; negatur im- mediate infusio prudentiae naturalis, et ex consequenti infusio virtutum moralium naturalium. Unde principium a D. Thom. assumptum optime probat utrumque ; quin opus habeamus adeo divertere, aut etiam inconsequenter procedere. Et contra secun- dam evasionem est : nam eo modo, quo est possibilis actus prudentiae, est etiam possibilis actus virtutum moralium, quae per illam diriguntur, et e converso : ergo si actus prudentiae naturalis non fuit possi- bilis Christo ab initio ; et propterea caren- tia illius prudentiao non extitit privatio, sed mera negatio : pariter actus virtutum mo- lium non fuit possibilis Chrisio ab inilio; atque ideo defectus talium virtutuni non constituit privationem, sed meram nega- tionem rei tunc non debitffi, nec possibilis. Utraquo autem responsio incurrit peti- Nota. tionem principii, ut consideranti consta- bit : nam si inquiramus ab illo Auctore, cur Ghristo ab initio fuerit possi hilis actus virtutis moralis naturalis,non autem pru- dentiae naturalis? Nihil aliud respondot, quam istam dependere ab speciebus natura- libus, quae ab initio non fuerunt ; illam vero non dependere neccssario a prudentia natu- rali. Argumentum autem nostrum eo ten- dit, etprobat, quod sicutprudentia natura- lis dependet ab speciebus ejusdem ordinis, sic etiam virtus moralis naturalis dependet a prudentia ejusdem ordinis : et conse- quenter quod sicut negatis spociebus natu- ralibus, negatur prudentia naturalis, ipso Adversario concedente ; sic etiam negata prudentia naturali, negantur virtutes na- turales morales. Et si defectus specierum naturalium deservientium naturali pru- dentiae non potest suppleri per species in- fusas, ut ostendimus num. 55, et tradit ipse : pariter defectus prudentiae naturalis non poterit suppleri per prudentiam in- fusam. Unde differentia assignata est vo- luntaria, atque petitio principii, et res ipsa, de qua disserimus. 18. Sed age, veniamus ad principalem urgen- illius responsionis partem, prudentiam vi- .^[°J_ delicet supernaturalem supplevisse vices gnatio. naturalis prudentiae in regulando actus virtutum moralium naturalium, et os- tendamus id esse falsum. Quoniam re- pugnat, quod actus naturalis procedat ab specie supernaturali : ergo pariter repu- gnat, quod actus naturalis, virtutibus, de quibus agimus, correspondens, procedat a supernaturali prudentia. Antecedens con- ceditur ab illo Auctore, et constat ex dictis num. 15. Gonsequentia vero probatur des- truendo simul rationem differentiae, quam ipse assignat num. 64 ; nam ideo species supernaturalis nequit concurrere ad natura- lem cognitionem, quia non se habet per mo- dum purae conditionis, sed effective influit inillam: ideoautem cognitio supernaturalis posset concurrere ad naturalem effectum, quia cognitio objecti se habet per modum conditionis ad actum voluntatis non autem per modum efGcientis : sic enim discurrit loco citato. Atqui actus prudentiae compa- ratur ad operationem virtutis moralis non per modum conditionis : sed per modum 488 DE INCAHNATlONK. causne efficientis. Ergo Bicul m sententia hujus Auctoris repugnal speciem super- naturalem concurrere ad cognitionem pure naturalom ; sic etiam repugnat actum pru- dentiae supernaturalis concurrere ad ope- rationoni mere naturalom virtiitis moralis. Minor ostenditur : quoniam principalis actus, quo prudentia concurrit ad actum virtutis moralis est imperium : hoc autem non se habet per modum purae conditio- nis, sod influxive, motive, et efficientor ad actum imporatum, ut perspicue, et optime D.Thom. traditD. Thom. 1, 2, quaest. 17, art, 1, his verbis : Ordinare per modum cujus- dam intimalionis est p)roPr'ium rationis. Sed raliopotest aliquid intimare, vel denun- tiare dupliciter : TJno modo absolute ; qu& quidem intimatio exprimitur per verbum indicativi modi, sicut si aliquis alicui dicat : Hoc est tibi faciendum. (Et hiec est rcprac- sentatio se hahens per modum solius con- ditionis, ad quam praecise attendit ille Auctor inde aequivocationem passus.) Ali- quando autem ratio aliquid alicui intimat movendo (ecce concursum effectivum) ip- sum ad hoc : ei ialis intimatio exprimitur per verbum imperaiivi modi, puia cum alicui dicilur : Fac hoc. Et ut magis de- claret se agere de motione effectiva, et qua- liter haec possit intellectui convenire in ordine ad actus voluntatis subdit : Primum autem movens in viribus animse ad exerci- iium actus est voiuntas, ut supra [dictum est. Cum ergo secundum movens non moveat nisi in virtute primi moventis ; sequiiur quod hoc ipsum quod ratio movet imperando, sil et ex virtute voluntatis. Quod autem im- perare actus virtutum moralium sit actus propriissimus prudentiae (ne id absque D. Thom. testimonio relinquamus) docet non minus perspicue in eadem 1, 2, quaest. 58, articul. 4, his verbis : Ad hoc quod electio sit bcna duo requirunlur. Primo ut sit debiia intenlio fmis : et hoc fxi per virtu- tem mordlem, quse vim appetitivam incli- nat acl bonnm conveniens raiioni quod est finis debilus. Secundo ut homo recte acci- piat ea, quae sunt ad fincm : el hoc non po- test esse nisi pcr rationem recte consilian- tem, judicantem, et prxcipientem : quod pertinet ad prudenliam, ei ad viriuies sibi connexas, ut supra dictum csl. Unde virius moralis sine prudentia esse non potest. Ex quibus evidenter liquet ex sententia S. Doctoris imperium esse actum prudentise, et lmperium concurre effoctive ad actum imperatum. (x)uo supposito evertitur adhibita rospon- Potmt- sio, et refellitur ad hominem disparilaa . tur gnata : nam ideo species supernaturalis j.-n;aio. aequit immediate concurror non est mera reprae- sontatio objecti, sed causa effectiva effec- tus subsequentis, nequit sequi affectus aut effectus pure naturalis : nihil enim in eo esset, ad quod virtus principii por se con- curreret. Gonfirmatur : quia non magis repugnat, confir- quod inteJlectus imperet immodiate appe- raatl°- titui corporeo et illum dirigat, quam quod virtus supernaturalis imperet immediate virtuti naturali et ipsam rogulct : sed re- pugnat intellectum immediate imperare appetitui sensitivo, et ipsum rogere : ergo ropugnat virtutem supernaturalem imperare immediate virtuti naturali , et eam diri- gere. Et consequenter sicut ad imperium, et directionem appetitus non sufficit solus intellectus, sed necessarius est aliquis sen- sus, puta imaginatio, qui sit ejusdem or- dinis cum ipso appetitu : sic etiam ai im- perium, et directionem virtutis moralis naturalis non sufficit sola prudentia per se infusa; sed requiritur prudentia naturalis ejusdem ordinis cum ipsa virtute morali. Utraque consequentia patet. Et minor cst certa : alias posset dari actu appetitus sen- sitivi absque omni sensatione : quod est contra communem sonsum Philosopho- rum, .et esse falsum liquet ex eo, quod sicut omnis appetitus sequitur aliquam formam, et appetitus naturalis formam na- turalem, appetitus elicitus formam appre- hensam per cognitionem : et appetitus ra- tionalis DISP. XIV, DUB. i 489 tionalis formam apprehcnsam per intellec- tnm : sic etiam appetitus sensitivus debet sequi formam apprchensam per sensum. Major autem ostenditur tum aproportione, et sequali extrcmorum distantia : quia non minus distant ordo naturalis, et supernatu- ralis, quamordoscnsitivus, etintellectivus : ergo non magis repugnat, quod appetitus imperetur, ct dirigatur immediate pcr in- tclleetum; quam quod virtus moralis pure naturalis imperetur, et dirigatur immediatc per supernaturalem virtutem. Tum etiam nam ideo repugnat appetitum sensitivum immediate imperari, moveri, et dirigi ab in- tellectu, quia extraheretur ultra propriam sphceram attingendo ex motione intellectus objectum tcrminativum et motivum ip- sius ; quod et non aliud potest intellectus attingere, atque proponere : sed etiam virtus moralis naturalis, si immediate mo- verctur, et regularetur a prudentia per se infusa, extrahereturultrasphseram propriam attingendo objectum supernaturale, aut ex supernaturali motivo; quod et non aliud potest attingi, et proponi ab illa prudentia : ergo non magis repugnat intcllectum re- gere appetitum sensitivum immediate, sive absque mediatione alicujus sensus quam prudentiam per se infusam dirigere virtu- tes morales naturales immediate, sive abs- que mediatione prudentioe per se acquisi- bilis, et ejusdem ordinis cum virtutihus. Ad haec : juxta preemissam responsio- nem, et principia, quibus utitur, opus est admittere simul , et iterum inversionem naturalis providentiae, et introducere plura miracula, ut salvetur virtutes morales na- turales fuisse per accidens Ghristo infusas ab initio. Nam in primis satis innaturale est quod habitus ex natura sua acquisibiles producantur non per industriam, et actus proprios ; sed per extrinsecam infusionem. Rursus innaturalissimum est, quod virtutes ex se regulabiles per propriam, et homo- geneam regulam prudentiee naturalis regu- lentur per solam prudentiam infusam. Prxterea virtutes morales fortitudinis, et temperantise recipiuntur immediate in ap- petitu sensitivo : unde ut essent expeditae in actu primo ad suas operationes, quod hacc sentcntia pro viribus salvare curat, dchuerunt connotare in sensu species suo- rum objectorum : quae cum naturales non fucrint, ut haec etiam sententia concedit, debuerunt esse per se infusaa, et quamplu- rimse juxta maximam extensionem, quam habet matcria pncdictarum virtutum. Ubi opus est, aliud miraculum interveniat. Tandem ad expeditam dispositionem pric- dictarum virtutum residcntiam in appetitu sensitivo in ordine ad suas operationes, requiritur dispositio organorum ad suas sensationcs : quaj ah initio non potuit essc in tenerrimo Christi infantis corpusculo absque alio insigni miraculo, ct inversione naturalis providentine. Haec autem tanta, et tam magna non ad aliud excogitantur, et asseruntur quam ut ab initio Ghristo attribuatur perfectio virtutum moralium, quoe ut num. 11 diximus, solum est per- fectio secundum quid, ct sine qua Ghristus manet simpliciter bonus per gratiam, ct virtutes per se infusas, et cum potestate ad comparandum modo sibi connaturali vir- tutes per se acquisitas. Ad quid igitur iste ingeniosarum cogitationum apparatus in re non magni momenti, ct minoris neces- sitatis ; cum unico verbo dici possit Ghris- tum comparasse virtutes morales , sicut virtutes intellectivas, et utrasque acqui- rendo ostendisse (quod illi minus glorio- sum non esse ostendimus § 2), proprias vires atque industriam ? Prsesertim cum melius ipsi absolute fuerit virtutes produ- cere, quam recipere. Profecto licet aliis destitueremur motivis, vel hoc unico du- ceremur, quod tot videamus ab Adversa- riis induci miracula, et praeternaturalita- tes, et angustias in re non multi ponderis, et quae concessa non multum gloriae affert Ghristo. Sive enim admittatur, sive nege- tur infusio illarum virtutum ah initio ; fuit alias bonus simpliciter, quantum ip- sius statum decebat. §IV. Convelluniur contrarix opinionis argumenta prseter uliimum. 19. Oppositam nobis sententiam tuentur non pauci, et non minus graves Thomistae Joannes Yincentius ( licet contrariam cen- seat prohabilem) in rel. quaest. 1, pag. 75. Medina in hocart. 2, ibi Alvarez disp. 32. Joan. a S. Thom. disput. 7, art. 3. Godoi disp. 24, § 3. Gonet disput. 12, art. 3. Labat disput. 5, dub. 2, $ 2. N. Philippus disp. 5, dub. 5, et alii. Gum quibus sen- tiunt Suarez disp. 19, sect. 2.*Vazquez disp. 42, et alii quidam Juniores. Quam sententiam probat Suarez his fere verbis : quia virtutum moralium naturalium per- fectio debita erat humanitati Ghristi ra- Vincent. Medina. Alvarez. Joann. a S.Thom. Godoi. Lobat. N. Phi- lip. Suarez. Vazqnefc Argu- meniuin Suani. 490 l)E INCARNATIONK. Robora- tur ex D.Thom. Satisfit argu- niento. tione unionis hypostaticoe ; et quod illis aliquando caruerit, non fuit necessarium ad finem redemptionis, nec ad alium : sed Ghristus ab initio habuit omnom perfec- tionem debitam ratione unionis hyposta- ticffi, cujus carentia iini rodemptionis, aut alteri bono necessaria non erat : ergo Ghristus habuit ab initio virtutes natura- les : et consequenter eas non acquisivit, sed per infusionem accepit. — Confirma- tur primo : quia Ghristus habuit ab initio omnes affectus optime dispositos, ac ra- tioni suhjectos : ad quod necessariae sunt virtutes morales naturales. — Confirma- tur secundo quia Adamo ist&e virtutes in- fusffi sunt a principio suae creationis : ergo et Ghristo ab initio suoo conceptionis. Qui discursus cum suis confirmationi- bus magis fulciri potest ex his quoa dccet D. Thom. infra qusest. 34, art. 1, ubi probat Christum habuisse ab initio suse conceptionis gratiam habitualem : et vir- tutes supernaturales, quia hoec illi deben- tur ratione unionis hypostaticffi : sed vir- tutes morales naturales fuerunt eodem modo debitse Christo : ergo Christus illas habuit ab initio suae conceptionis. Proba- tur minor : quia gratia, et virtutes non fuerunt debitse Christo ratione unionis hypostaticae debito physico; alias physice dimanassent ab illa per simplicem resul- tantiam ; cujus oppositum statuimus dis- put. prseced. dub. 2, sed solum fuerunt debitae debito morali honestatis, et con- gruentise juxta dignitatem subjecti : atqui hujusmodi debito etiam debebanturChristo virtutes morales naturales; siquidem maxi- me decuit ejus animam perfici per virtutes in utroque ordine tam supernaturali, quam naturali : ergo virtutes naturales eodem modo fuerunt debitae Christo, ac virtutes per se infusae. Ad argumentum respondemus, quod li- cet Christo fuerint debitoe virtutes morales naturales ratione unionis hypostaticae non tamen pro omni signo, et momento, sed pro tempore convenienti : unde licet ab initio fuerit fundamentum, et radix illius debiti ; non tamen fuerunt tunc formaliter ipsse virtutes, sed solum in illa radice. Et ratio desumitur ex hactenus dictis : tum quia magis conveniens erat Ghristo illas acquirere propriis actibus. Tum quia vir- tutes morales non aliter debentur, quam prudentia illas dirigens : non fuit autem Ghristo debitum, quod ab initio haberet prudentiam naturalem. Ex quibus satis li- quel ad probationem premissis insertam : jam enim constat quod earontia prcedicta- rum virtutum pro illo tunc fuorit convo- nions, et necessaria ad illos (inos. Pote^t- ([uo linec responsio magis firmari et explicari exomplo virtutum intellectualium natura- lium : quae etiam fuorunt dobitoo Ciiristo ratione unionis hypostaticffi : non tamen pro primo momento, sed pro tempore con- venienti : unde eas Ghristus non habuit per infusionem, sed por acquisitionem, ut docet Divus Thomas infra quffist. 9, arti- D.Thom. cul. 4. Tdem apparet in speciebus intelli- gibilibus naturalibus : debitffi enim erant Ghristo, sed non pro omni tunc, sed pro tempore opportuno. Ad primam confirmationem respondetur Dissoi- Christum ab initio babuisse omnes affoctus ^1^. optime dispdsitos ad operandum in omni gumenti materia ex supernaturali motivo : quia ha- J^"^ buit gratiam, et virtutes supernaturales ad ncs. id requisitas. Sed non fuisse tunc disposi- tum ad operandum proxime ex motivo na- turali virtutum moralium acquisitarum : quoniam operari ex proedicto motivo non conveniebat Ghristo ob defectum tam pru- dentiffi, quam specierum naturalium. Et tamen concedendum est fuisse tunc optime dispositum : nam ad id sufficiebat habere tunc omnia sibi possibilia, et debita ; prae- sertim vero gratiam, et virtutes. — Ad secundam admisso antecedenti (de quo du- bitat Godoi disp. cit. n. 42) negamus consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod Adamus creatus est in statu ffitatis perfectffi, in quo posset alios et corporaliter generare, et spiritualiter instruere : unde sicut ob hanc rationem accepit a sua con- ditione scientias, et species naturales, ut tradit D. Thom. 1 part. q. 94, arc. 3, o.Thom sic etiam recipere debuit virtutes morales naturales per infusionem. Gaeterum Chris- tus non est productus in aetate perfecta, sed genitus in setate infantili, et cum ea membrorum , et organorum teneritudine quae infantibus convenit : nec debuit in ea ffitate homines docere, sed competenti tem- pore, et in statu hominis perfecti. Quo- circa sicut hac de causa non accepit ab initio species naturales rerum nec scien- tias; sic etiamnon debuit accipere virtutes morales quae ab illis speciebus, et pruden- tia naturali dependent. Sed magis congruit, quod sicut proficiebat aetate coram Deo, et hominibus , ut Evangelium testatur; sic etiam cresceret in scientia, prudentia, et virtute naturalibus, ut vires naturae pro- prio DISP. XIV, DUH. I. 401 irgu- ntum Vaz- lez. prio studio ostenderefc, et verum homincm se monslrarot. — Id deniquo, quo prffl- mfssus discursus fulciebatur, diluitur ex hactenus dictis : nam licet utrumquo debi- tum, et habendi gratiam cum virtutibus infusis, et habendi virtutes naturales non fuerit physicum, sed morale : nihilominus fuit debitum morale habendi tunc ab initio gratiam, cum nulla fuerit ratio, necessitas, aut conveniontiadifferendi ejus infusionem ad aliud tempus. Sed non fuit debitum morale habendi tunc virtutes morales na- turales : quia magis conveniebat Ghristo illas propriis actibus acquirere, ut ostendi- mus § 2. Idque satis declaramus exemplo virtutum intellectualium, naturalium, quoe ob eandem rationem non fuerunt infusse Ghristo a principio : licet tunc fuerint de- biLas in radice, ut opportuno tempore com- iMiom. parandse juxta doctrinam D. Thom. qusest. 9, artic. 4, quoe hic supponenda est. Fieri autem non potuit, quod Christus haberet virtutes morales in absentia specierum, et prudentioe ordinis naturalis, ut satis osten- sum cst § pnecedentL 20. Arguitur secundo : nam inconve- nicns est, quod Ghristus habuerit difficul- tatem in ordine ad bonum virtutis : sed si comparasset sibi virtutes morales naturales per proprios actus ; pro priori ad illas con- cedenda esset in voluntate Ghristi difficul- tas ad bonum virtutis, sicut generaliter accidit in his qui virtutes acquirunt : ergo ne hoc dicatur, asserendum est virtutes mo- rales naturales fuisse per accidens Ghristo infusas ab initio conceptionis. Sic arguit Yazquez loco ci tato, qui urgentius hoc confir- mat sequenti discursu : nam concesso, quod Ghristus acquisierit virtutes morales per proprios actus, necessario concedendum est eas aliquando habuisse in statu imperfecto : consequens est absurdum : ergo et antece- dens. Sequela probatur, nam ad virtutum acquisitionem per proprios actus requiritur diuturna actuum exercitatio, per quam in- differentia appetitus tatii rationalis, quam sensitivi, qui ad plura se extendit, trahatur ad unum determinatum, ac perfectum mo- iiom, dum operandi. Unde D. Thom. 1, 2, quaest. 51, art. 3 affirmat, quod habitus virlutis non potest causari per unum actum, sed per mullos. Ergo supposito, quod Ghristus ac- quisierit virtutes morales per proprias ope- rationes, non potuit non in primo istarum exercitio habere prsedictas virtutes in statu imperfecto. Falsitas autem consequenthe ostenditur : quia si Ghristus habuisset nfir tio, argu« mentum virtutes m statu imporfecto habuisset illas non in statu virtutis, sed in statu conti- nehtiffi : quod est aperte contra D. Thom. D.Thom, in hoc art. 2, in resp. ad 2, ubi ncgat in Ghristo fuissc continentiam : quia secun- dum Philosophum 7 Ethic. cap. 9, con- tincntia nihil aliud est, quam virtus in- choata, et imperfecta. Ad argumentum respondetur, quod licet Solviiur inconveniens sit Ghristum habuisse diffi- cultatem ad bonum virtutis contrariam, et ortam ex aliqua prava dispositione subjecti resistente bono virtutis ; nullum tamen est inconveniens, quod Ghristus habuerit difficultatem ad bonum virtutis negativam, et ortam ex defectu virtutis non debitse, quse potest dici difficultas objectiva, ad quam superandam virtus per se ordinatur, ut supra diximus num. 4. Et distinguendo in hoc sensu praemissas, negamus absolute consequentiam, quse manifestam patitur instantiam tam in acquisitione prudentia;, quam in acquisitione scientiarum natura- lium : nam istse non minorem important difficultatem, quam virtutes morales, cum acquiruntur : et tamen Ghristus illas pro- priis actibus comparavit. Vel ergoGhristus habuit difficultatem ad bonum illarum, vel non ? Si eligatur hoc ultimum, idem dice- mus de virtutibus moralibus : nec opposi- tumpersuadebit Vazquez. Si autem dicatur primum : ergo sicut nullum est incon- veniens, quod Ghristus habuerit difficulta- tem negativam, et objectivam circa bonum prudentise, et circa bonum scientise, ortam ex aliquo excessu praedicti boni supra po- tentias naturales ex se indifferentes, etnon determinatas ad illud, sicetiam nullum est inconveniens, quod habuerit similem diffi- cultatem circa bonum virtutis. 21. Ad confirmationem respondetur dis- Diluitur tinguendo sequelam, seu majorem, habuis- ™£$q~ set virtutes in statu imperfeclo defectu majoris intensionis non debitae, concedi- mus : in statu imperfecto privativo, aut contrario vel ob pravam dispositionem subjecti, vel ob privationem debita) per- fectionis, negamus majorem. Quamvis au- tem sit inconveniens hoc posterius admit- tere in Ghristo ; non tamen illud primum : nam sicut sine ullo inconvenienti dici- mus, quod virtus moralis non fuit debita Ghristo ab initio ; et consequenter quod ejus negatio nullam ipsi attulerit indecen- tiam : sic etiam absque inconvenienti as- serimus, quod non semper illi debitus fuerit certus modus perfectionis aut inten- 492 DE INCARNATIONE, sionis in virtuto morali ac subinde quod negatio prsedicti modi porfoctionis nullum importaverit absurdum; lioc ipsum oxi- gente ipsa acquisitionis natura, do cujus ratione ost non simul, aut instantanoo por- venire ad gradum ultimum. Noc id negarc potest Vasquez, si consequentor loquatur, cum dicat Ghristum non accepisse pruden- tiam naturalem per infusionem, sed pro- priis actibus eam acquisivisse. Cum enim hujusmodi prudentia dependeat ab expe- rientia, et pluribus occurrentibus : lieri non potest, quod per primum actum acquiratur in summo gradu intensionis : unde prius debet cxistero sub statu imperfecto nega- tive ob carentiam perfectionis intensivce, quam absolute potest habere, sed quaj a principio non est debita. Idem itaque abs- quc ullo inconvenienti contigit in virtutum moralium acquisitione : nec enim incon- veniens esse potest admittere in virtutibus regulatis, quod sine illo in prudentia ea- rum regula admittitur. .Qu]d Ad improbationem autem consequentis, si orniiiCii*j "verit quatenus huic doctrinse potest opponi, res- D.Thom. pondemus Vazquium vehementer decipi (et continen- tise vo- eadem deceptio contigit Suario in Gom- cabuio. nient. hujus art.) dum putat D. Thomam accepisse continentiam pro virtute minus perfecta ob defectum majoris intensionis, quse virtus inchoata dici potest. Nam S. Doctor continentige nomine significavit alium habitum a virtute essentialiter di- versum, qui nunquam vel intensus pertin- git ad veram essentiam virtutis. De quo inquit 2, 2, q. 155, art. 1 : Continenlia est per quam aliquis resistit concupiscentiis pra- vis, quse in eo vehementer existunt : et hoc modo accipit Philosophus coniinenliam in 7 Ethicorum. Et in hoc eodem sensu loquitur in prsesenti art. quando in resp. ad 3, al- legat idem testimonium Philosophi ex 7 Ethicor. c. 3. Subdit deinde in loco cit. ex 2, 2 : Hoc autem modo contineniia habet aliquid de ratione virtutis, in qaantum sci- licet ratio firmata est contra passiones, ne ab eis deducatur .* non tamen aitingit ad perfectam rationem viriuiis moralis, secun- dum quam etiam appelitus sensitivus subdi- tur rationi ut in eo non insurgant vehemen- tes passiones rationi eonirarise. Et ideo Philosoph. dicit in 4 Ethic. quod continen- tia non est virtus, sed qusedam mixta, in quanium scilicet habet aliquid de virtute, et in aliquo deficit a virluie. Hanc itaque con-« tinentiam negat Ghristo, concedendo tem- perantiam : quia in Christo non fuerunt vohomontos passionos, quibus refrsenandis deservit continontia ot quafl nooossario tom- porantia non supponit. Unde non negat tcmporantiam aliquando fuisso in statu minus perfecto negativo ob dofoctum ma- joris intensionis : sod negat continontiam, quae secundum essentialem rationom ost habitus imperfectus, et distinguitur speci- fice a tomperantia. Hsec enim licot in gradu minus intenso habet voram esson- tiam virtutis, sicut puer habet eandem es- sentiam, ac vir : illa vero nunquam pertingit ad veram virtutis rationem, et indispensabiliter connotat imperfectionem ex parte subjecti, sive eilrenem, atque im- moderatam passionem insurgentium repu- gnantiam, utmagis ex professo firmavimus tract. 12, disp. 2, dub. 3, n. 5G. Unde magis liquet, quod D. Th. loco cit. conti- nentife (quam Ghristo negat) nomine non significavit virtutcm in gradu romisso , habentem tamen virtutis essentiam ; sod alium habitum longe diversum, et nun- quam pertingentem ad veram virtutis ra- tionem. Quod satis constat ex ipso textu : Concupiscenliam, inquit, Christus omnino non habuit, sicut infra patebit : nec propter hoc tamen exctuditur, quod habuerit tempe- rantiam : quse lanio perfectior est in homine, quanto magis pravis concupiscentiis caret. Unde secundum Philosophum 7 Ethic. tem- peratus in hoc differt a coniinenle, quod temperatus non habei pravas concupiscen- tias, quas continens patitur. Unde sic acci- piendo continentiam , sicut Philosophus acci- pit, ex hoc ipso, quod Chrislus habuit omnem virtutem, non habuit continentiam, quse non est virtus, sed atiquid minus virtute. 22, Arguitur tertio : nam Christo attri- 3 arg bui debet, quod est dignius, et absolute per- "£"£ fectius : sed habere omnes virtutes morales o • i mcnto. rari tum sine virtute ad efficiendum, et comparandum ipsam, tum ex eadem vir- tute jam acquisita; quam operari praecise ex virtute per accidens infusa : nam qui priori modo operatur producit actum, et habitum : qui autem solum operatur se- cundo modo, actum praecise producit. Et in hoc sensu negamus majorem. Probatio- nes autem in contrarium inducunt majori ex parte aequivocationem , quasi actus, quo virtus acquiritur non sit actus virtuosus : quod tamen falsum est. Nam sicut assen- sus , quo scientia generatur, est ejusdem speciei cum assensu, qui scientiam praesup- ponit : ita actus gignens virtutem est ejus dem rationis essentialis cum illo, qui a virtute producta procedit : et so!um dilfe- runt accidentaliter penes aliquem modum 496 DE INCARNATIONE. perfectionis, Unde qui cxercct actum jus- tiiiaj (per quod primae probationi occurri- mus), ante acquisitam justitia; virtutem, quam co actu producit, non solum operatur bonum, sed etiam bene, et conformiter ad rectam rationem, quam prudcntia pra>scri- bit. Si enim nomine virtutis significctur motio superioris potentiaB, nullus virtutis actus exercetur, aut exerceri potest sine virtute, ut observavimus tr. 12, disp. 1, dub. 3, n. 46 et 48; id enim requiritur ad recte operandum etiam sine habitu. Sed communiter virtutis nomine significatur non quaelibet motio; sed habitus proprie dictus, qui ex frequenti motione superioris potentiae firmatur in inferiori. Et in hoc sensu negamus quod sit melius operari semper ex virtute, quam sine illa : quia, ut diximus, melius est operari utroque modo, et prius efiicere virtutem, ac deinde operari ex illa : et similiter melius est agere connaturali modo efficiendo virtutes ex se acquisibiles, quam illas ab extrinseco acci- pere per infusionem. Et hinc patet ad se- cundam probationem : nam operari promp- te, faciliter, et delectabiliter solum est melius, quam operari absque praedicto modo, si caetera sint paria, quod in prae- senti non contingit : nam licet actus a vir- tute procedens sit perfectio accidentaliter, et quoad illum modum, quam actus, qui a virtute non procedit, nihilominus operanti melius est agere utroque modo et produ- cendo virtutem, et agendo ex virtute jam producta, quam agere praecise hoc ultimo modo efficiendo non quidem virtutem , sed solum virtutis actus. Diiuitur Ad confirmationem negamus minorem. matioT Et ad primas partis ejus probationem ne- ganda est major : nam licet scientia sub- alternata dependeat a principiis, quae sunt conclusiones, et veritates pertinentes ad scientiam subalternantem ; nihilominus hujusmodi principia possunt haberi non solum per evidentiam in prsesentia scientiae subalternantis : sed etiam per fidem, quae evidentiam suppleat, etloco scientiae subro- getur. Etita contingit inTheologia nostra, quae subalternatur scientiie beatae, cujus vices supplet Fides Theologica pro hoc statu. Et similia munia solet obire fides humana respectu aliquarum scientiarum subalternatarum tenendo principia , quae per scientiam subalternantem deberent innotescere et proponi. Virtutes autem morales, praesertim si sint perfectaB (quales decuit habere Ghristum), sic dependent a prudentia ejusdem o*dinis, ijuod absque illaesse non possint, ut satis ostensum cst § praeced. nec alius habitus assignari valot <|ui suppleat defectum prudentiae. Accedit etiam sciontiam sul)alternatam in absentia subalternantis non habere statum perfec- tum, et qnalcm sortitur exconjunctione ad ipsam. Virtutesautem, si semel asscruntur infusae Ghristo, debuerunt esse perfectis- simae, et in statu valde perfecto : atque idco , ut eodem exemplo utamur, debuerunt ha- bere actualem conjunctionem cum pruden- tia. Et in hoc sensu potestadductum exem- plum retorqueri. — Alterius partis probatio (qua utitur Joa. a S. Th.) minus urget : nam sicut quod prudentia moveatur, aut dependeat ab appetitu recto, non tollit ab illa, quod sit in intellectu ; sic etiam non tollit quod egeat speciebus intelligibilibus, et habeat connexionem cum illis sicut alii habitus intellectivi. Unde cum species na- turales non fuerint Ghristo infusae a prin- cipio, ut ille Auctor concedit; sequitur, quod nec prudentia naturalis ipsi fuerit infusa. Potestque hoc declarari exemplo scientiarum practicarum naturalium quae sumuntur per ordinem ad praxim, quam constat esse actum alterius potentia^ ab intellectu. Et tamen non propterea collige- mus posse ab speciebus separari, aut fuisse Ghristo per accidens infusas. Idem itaque de prudentia naturali dicendum est. I v. Satisfit ultimo ejusdem opinionis argumenio, et declaratur, quando Christus compara- verit virtutes. 26. Arguitur quinto : nam si Ghristus 5 argu non per infusionem, sed perproprios actus mentul habuisset virtutes morales naturales : de- beret assignari duratio, in qua illas acqui- sierit : sed nulla duratio congrue assignari potest, in qua Ghristus propriis actibus produxerit virtutes morales, quas habuit : ergo non illas produxit, sed accepit per infusionema primo conceptionis momento. Probatur minor : nam vel illa duratio fuit primum conceptionis instans? Et hoc dici non potest : quia ad comparandum propriis actibus virtutes morales, necessarii sunt quamplures actus, et in diversissima vir- tutum moralium materia : Ghristus autem in primo illo, et unico momento non potuit tot elicere operationes, nec adeo diversa attingere objecta. Vel fuit aliud tempus post DISP. XIV, DUB. I. 497 Retor- uetur in iponrn- tes, post pritnum illud instans ? Et neque istud dici valet : quia inde sequeretur Christum fuisse ab initio imperfectum in ordine na- turali, utpote qui caruerit omnibus virtuti- bus moralibus, quas postea acquisivit, et quae non levem ipsi atferunt perfectionem. Nulla igitur duratio congrue assignari po- test, inquaGhristus suis actibus compara- verit has virtutes. Hoc argumentum, quod alias suspensos nos aliquando detinuit circa cligen lum unam ex propositis partem determinatam : cum nullam absque diftlcultate videamus : eodem modo urgebit Adversarios, si ab eis inquiramus, quando Ghristus acquisierit (quod major illorum pars minime negat), species, virtutes intellectuales, et pruden- tiam ordinis naturalis. Ubi occurrunt ese- dem difficultates, quse modo nobis objiciun- tur. Si enim dicant illas comparasse in primo conceptionis insianti : incredibile apparet, quod Ghristus tot actus tunc exer- cuerit, et tam plura objecta attigerit. Si vero dicant illas acquisivisse tempore se- quenti ; plane sequitur, quod ante illud ha- buerit statum imperfectum in ordine natu- rali ; siquidem supponitur sub ignorantia illorum objectorum, et sub carentia illa- rum scientiarum, quse postea attigit, et ha- buit. Quamlibet autem congruam ipsi reso- lutionem eligant; viam nobis sternent, ut congruam etiam illorum argumento respon- sionem adhibeamus. Ad illud itaque res- pondent Gabrera, Parra, et quidam alii Ghristum in primo conceptionis instanti omnes virtutes murales naturales acquisi- visse. Quod ut declarent, notant sequen- tia. 27. Primo unicum actum valde intensum sufiicere ad generationem virtutis in volun- tate ; preesertim ubi haec non habet aliquam contrariam dispositionem, sive inclinatio- nem, sicutcontigit in Ghristo, qui concep- tus est absque originali, et cum perfectione naturae integrae. Ut enim colligitur ex D. Thom. 1, 2, qusest. 51, art. 3, sicut actus crescit per multiplicationem , sic etiam per intensionem : nemo autem ne- gat virtutem posse generari multiplica- tione actuum : ergo etiam generari potest uno actu valde intenso. Secundo notant pra^cipuum virtutis actum esse internam electionem, ut tradit D. Thom. in prie- senti art. 2, in resp. ad 3, et 1, 2, quaest. 44, art. 2 ad 2, et alibi frequenter. Unde licet operatio externa communiier etiam concurrat ad virtutis generationem, quate- Silmanl, Curs- Uicohg. tom XIV. nus disponit subjectuin ad intornam elec- tionem : tamen non requiritur indispensa- biliter ad internum propositum virtul unde siBpe contingit dari internam electio- nem sine actu exteriori : quia vel non adest materia circa quam; vel non expedit se exercere circa illarn ob alia motiva, aut impedimenta occurrentia. Terlio et ultimo observant, quod sicut intellectus potest si- • mul plures actus elicere, dummodo ordi- nentur ad unum finem : quia hoc non est intelligere plura ut plura, quod repugnat ; sed intelligere plura per modum unius : sic etiam voluntas potest plura velle, et plures simul habere electiones, quoe dispa- rate, et ut plures non se habeant, sed ten- dant in finem eundem. Quod non obscure D.Thow docct D. Thom. 1, 2, qusest. 42, art. 3, dicens po*sse aliquem plura simul intendere pluribus actibus, qui ad unum flnem prm- cipaliter ordinentur. His praemissis suam responsionem, et sententiam fulciunt : nam ut Ghristus propriis actibus generaret omnes virtutes morales sufficiebant internoe ipsius elec- tiones circa proprias praedictarum virtu- tum materias : sed Ghristus potuit in primo conceptionisinstanti elicere electionescirca omnem materiam virtutum moralium, ordi- nando omnes eas electiones ad unum fi- nem, puta ad obediendum Deo, vel ad cultum Dei : ergo potuit in primo illo conceptionis instanti acquirere omnes vir- tutes morales : et consequenter tenendum est ita contigisse. Hsec ultima consequen- tia patet ex prima : nam supposita possi- bilitate, congruentius fuit Ghristum ha- buisse omni tempore virtutes morales, quam illis aliquando caruisse. Prima vero consequentia legitime infertur ex prsemis- sis : quae sunt ipsa principia immediate prsenotata. — Et declaratur amplius ex eisdem principiis : nam ad virtutis gene- rationem non requiritur indispensabiliter actuum repetitio ; sed sufficit unicus actus valde intensus : certum autem est Chris- tum operatum fuisse non remisse, sed valde intense, et usque ad ultimum po- tentiae, sic exigente ejus dignitate, atque perfectione : ergo Christus potuit subito, et simul generare in se virtutes : atque ideo iilas preedicto modo produxit. 28. Sed huic responsioni, licet suam probabilitatem habeat, non subscribimus : quia alienam esse censemus a mente D. Thomi© : quia S. Doctor ubi agit de ac- quisitione specierum intelligibilium, et Non adraitlK tur. 4 98 DE 1NCARNATI0NK. scientiarum naturalium, non illam res- trinxit in Christo ad primum conceptionis momentum, sed protraxit ad aliud tempus, in quo intellectue agens se exercuerit abstrahendo species a phantasmatilms ; quorum acquisilioni deservit non repen- tina, sed successiva sensuum operatio, ut plane constat ex quajst. 9, art. 4, et qua?st. , 12, art. 1. Et sic videmus sentire com- D. Tlio- muniter Thomistas. Ut autem consequen- " as* ter procedamus in hac materia, oportet eodem modo discurrere de acquisitione virtutum moralium, et de acquisitione spe- cierum intelligibilium, et virtutum intel- lectualium : nam ut saepius diximus, illse virtutes dependent a naturali prudentia, ct ista ab speciebus. Non ergo Christus comparavit virtutes morales in primo mo- mento, sed in tempore post illud decur- renti. — Accedit etiam, quod ut Ghristus in primo conceptionis momento eliceret omnes actus virtutum moralium, quibus omnes virtutes morales acquireret, debuit habere tunc prsesentes omnes species na- turales objectorum circa proprias iliarum virtutum materias : id vero accidere non potuit absque novo aliquo, et satis insigni miraculo : quod introducere voluntarium apparet. Accedit prxterea omnes patronos sententiee nostra? communiter affirmare ideo Ghristum non habuisse virtutes mo- rales per infusionem, sed per proprios ac- tus, ut eas haberet modo sibi connatu- rali : hic autem connaturalis modus non potuit exerceri in primo illo, et unico ins- tanti, sed opus habuit aliqua temporis suc- cessione ob dependentiam ab operatipnibus sensuum. Accedit denique, quod motiva, quibus utuntur illi Auctores probant ad summum ita fieri absolute potuisse ob non repugnantiam per ordinem ad potentiam, et providentiam extraordinariam : sed non probant fuisse ita congruum naturis rerum, et servato modo agendi naturali, qui in praesenti servari debet. vrrior Unde verius, et longe probabilius cen- so u I0, semus Ghristum non in primo conceptionis instanti, sed tractu aliquo temporis sibi comparasse virtutes morales. Quod etiam approbant Nazarius , Arauxo , Yalentia locis supra relatis, et alii. Fundamentum constat ex hactenus dictis : nam ratio ne- gandi in Ghristo infusionem talium virtu- tum est, tum ut servetur connaturalis mo- dus eas acquirendi, tum connexio, quam habent cum prudentia, et speciebus ordi- nis naturalis : heec autem motiva satis evincunt acquisitionem praedietarum vir- tutuin peractam non fuisse in unico ins- tanti, et multo minus in primo. Unde patet ad argumentum propositum num. 26 ; nullum enim est incoriveniens, quod Ghristus pro aliqua duratione non habue- rit harum virtutum perfectionem : quas so- lum est talis secundum quid ; et aliunde • non est debita pro omni durationc, ut sa- tis constat ex hactenus dictis, prajsertim a num. 22, et in toto g 2. Patet etiam ad motivum conlrariae opinionis num. prifi- ced. relata3 : quia solum probat oppositum non habere repugnantiam : sed non pro- bat, quod ille modus acquisitionis fuerit Christo congruus; cui connaturalius erat sicut in aetate, sic etiam in virtute natu- rali proQcere : hic enim successivus com- parandi virtutes modus est, quem ipsa? virtutes <^x natura sua petunt, ut ad minus intendit, probatque D. Thom. queest. D.Thom. unic. de virtutibus in communi art. 9, in resp. ad 11, ubi ait : Dicendum, quod quanlo aclio agentis est efficacior, tanlo velocius inducit formam. Et ideo videmus in intellectualibus, quod per unam demons- tralionem, qu$ est efficax, causatur in no- bis scientia : opinio autem licet sit minus scientia, non causalur in nobis per unum syllogismum dialeclicum ; sed requiruntur plures propler eorum debilitatem. Unde in agibilibus quia operationes animx non sunt ita efficaces , sicut in demonstrabi- libus, propter hoc, quod agibilia sunt con- tingentia, ei probabilia : ideo unus actus non sufficit ad causandum virtutem , sed requiruntur plures. Et licet illi plures non sint simul, tamen habitum virlutis causare possunt : quia primus acius fecit aliquam disposilionem ; et secundus aclus inveniens materiam dispositam adhuc eam magis dis- po7iil ; et tertius adhuc amplius, et sic ulti- mus actus agens in virtute omnium prxce- dentium complet generationem virlutis : sicut accidit de mutiis guitis cavantibus lapidem. — Diffinire autem detennina- N0ta, tam temporis durationem, in qua Ghristus certam intensionem attigit ad producen- dum virtutes requisitam, non possumus nisi divinando. Illud tamen pro certo ha-« bemus, quod ubi primo acquisivit cumu- lum specierumintelligibilium sufficientium, illico etiam comparavit prudentiam, et vir- tutes naturales in summo : sic enim exi- gebant ejus dignitas, optima dispositio, et nulla resistentia ex parte subjecti. Ad id- que suadendum non sunt inepta; quse ex aliis DISP. XIV, DUB. II. 499 aliis Auctoribus expendimus num. prieced. et facilc huic parti applicari possunt. ; DUBIUM II. Utrum Christus habuerit omnes virlutes, et prxcipuc pamitentiam. Quia nimis prolixum esset, et ultra pra> sentis considerationis scopum, descendere ad singulas virtutes in particulari, agendo de specialibus earum rationibus, et osten- dendo, quod fuerint, aut non in Christo : oongrucntius est propositam difricultatem in communi resolvere, et inde viam ca- pere, ut legitimum iudicium de singulis virtutibus formari queat : quarum pro- prias rationes ex professo declaravimus suo proprio loco, nempe tract. 11, in illa- rum arbore prsedicamentali. Et ita se ges- sit D. Thom. in hoc art. 2, ubi in com- muni proposuit; Utrum in Christo fuerint virtutes : atque in communi resolvit : Et ita Christus habuit omnes virtutes : quam- vis postea virtutes aliquas exceperit ab hac regula communi, ut liquet ex articulis im- mediate sequentibus. Quam methodum ut congruentissimam in decisione hujus dubii imitari curabimus. Resolulio difficuUatis quoad priorem parlem cum aliquibus corollariis. 29. Dicendum est primo Ghristum ha- buisse omnes virtutes, quse non pugnant cum unione hypostatica, et cum statu bea- tihco. Ha3C conclusio est adeo communis inter Theologos, ut superfluum sit aliquem in particulari referre. Et prima illius pars ostenditur : nam Ghristo ut ejus dignita- tem decebat, attribuenda est omnis perfec- tio : unde in Evangelio dicitur plenus gra- tiae, et veritatis : sed virtus est qusedam perfectio : et ideo solet vocari dispositio perfecti, et bona qualitas mentis : ergo Ghristus habuit virtutes. Et sic docent D.Tnom. communiter Patres, D. Thom. in verbis Glossa. proxime relatis. Glossa ordin. desumpta ex Gassiodoro, et relata in argam. sed con- tra, quse ad illud Psal. 1 : Sed in lege Do- mini, etc, ait : Hic ostendilur Christus ple- D. Am- nus omni bono. D. Ambros. serm. 15 in bros. psaim# 1 15^ docet in anima Christi fuisse D. Ber- omnium virtutum gemmas. Et eandem sen- nard. tentiam habent D. Bernard. in tract. de passione, cap. 16. Hesychius lib. 2 in Le- vit. cap. 6. Rupert. lib. 1 de opcribus Spi- ritus Sancti, et alii communiter. — Se- cunda etiam assertionis pars ostenditur : nam Ghristo attribui debet, quod attentis omnibus perfectius est; minime vero illud, quod licet aliquam perfectionem importet, affert tamen carentiam majoris perfectio- nis : ergo si reperiantur aliquae virtutes, qua3 pugnent cum visione beatifica, et cum unione hypostatica, istae non debent, nec possunt in Ghristo admitti. Patet con- sequentia : nam hujusmodi visio, et unio perfectius quod simpliciter sunt qualibet particulari virtute. Nec videmus difficulta- tem, quee adversus hanc assertionem ita explicatam, et modificatam possit opponi. 30. Exqua infertur primo Ghristum ha- buisse omnes virtutes morales naturales, quse cum proprietate virtutes sunt. Ratio constat ex immediate dictis, adjunctis, quse diximus dub. prseced. g 1; quoniam virtu- tes morales proprie dictse ex una parte ali- quam afferunt perfectionem, ut ex se liquet : et ex alia nullam afferunt imperfec- tionem, quse pugnet cum statu beatifico aut cum unione hypostatica, ut eo loco os- tensum est : ergo Ghristus habuit omnes prsedictas virtutes. Diximus, qu% cum pro- prietate virtutes sunt : quia licet reperian- tur aliqui habitus naturales honesti, quos Christus non habuit ; hi profecto non sunt proprie loquendo virtutes ; sed aliquid mi- nus virtute : uti se habent continentia, de qua D. Thom. in prsesenti in resp. ad 3, verecundia, fides humana, pcenitentia na- turalis, et similes : quse proprie loquendo non sunt virtutes, licet ad eas reducantur, ut de singulis in arbore supra relata osten- dimus, ad quam lectorem remittimus. Nec enim expedit in his detineri : sed satis fue- rit generalem regulam assignasse. 31. Infertur secundo Ghristum non ha- buisse tidem Theologicam. Sic statim ex- cepit D. Thom. art. 3, ubi breviter, et efficaciter probat hoc consectarium iis ver- bis : Objectum fidei est res divina non visa. Habitus autem virtuiis, sicut et quilibet atius. recipit speciem ab objecto. Et ideo excluso quod res divina sit non visa, excluditur ra- tio fidei. Christus autem a primo instanti sux conceptionis plene vidit Deum per es- sentiam, ut infra dicetur qu. 14, art. 4, unde in eo fides esse non potuit. Eandem assertionem quoad omnes beatos statuit 1, 2, qusest. 67, art. 3, et 2, 2, quaest. 1, art. 4 et 5, et quaest. 14 de veritate art. Hesy- chiu '. R II!)' I- lus. Priinum asserlio- nis corolla- rium. Nota. Secun- dum coroJla- rium. D.Thum. 50(1 Di; INGARNATIONE 9, et alibi saepe. Et esse communom sen- tentiam Scholasticorum in 3, dist. 26, cum 1). August. lib. 14 deTrinit. cap. 2 testatur Suartz. Suarez in comment. art. 3. Quam resolu- tionem late, el ex professo finnaviinus tract. 17 de fide (ubi propriam sedem ha- bet), disp. 3, dub. 2, et ostendimus impli- care, quod habitus iidei, et habitus scien- tiae conjungantur in eodem subjecto circa idem objectum. Et quamvis Durandus, Suarez, et quidam alii negent hujusmodi essentialem repugnantiam ; fatentur ta- men iidem ex natura rei repugnare cum \isionebeatitica : unde conceduntinGhristo non fuisse iidem Theologicam, et com- muni sententiaesubscribunt. — Praeceden- tis corollarii appendix est, quod Christus non habuerit habitum pia^ affectionis ad fidei assensum requisitse, de quo diximus ex professo tract. 14, disp. 3, dub. 4. Et supponimus ex dictis tum ibidem, tum tract. 13, disp. 3, dub. 2, num. 42, ad aiTectum credendi connaturaliter elicien- dum non sufficere solum auxilium tran- siens, sed requiri aliquem habitum, seu principium permanens, quod tamen non pertingit ad rationem virtutis : quia licet sit honestus, non attingit per se bonum, ad quod principaliter ordinatur , nempe rectitudinem assensus fidei, ut ostendi- mus priori loco' ex relatis, num. 84. De hujusmodi itaque habitu asserimus, quod non fuerit in Ghristo : quoniam reperiri non potest nisi in subjecto capaci iidei ; cum huic essentialiter deserviat, et ad il- lam ordinetur per se primo : ergo suppo- sito, quod in Ghristo non fuerit virtus fidei Theologicse ; idem de habitu piae affectio- nis dicendum est : illumque D. Thom. sua resolutione comprehendit. incidons 30. Sed difficultatem haud levem inge- circT ri t, quodaddit in resp. ad 2, dicens : Chris- mentcm ium habuisse merilum fdei. Quia non exis- ' om tente in Ghristo actu fidei, aut habitu, quin et ejus statui repugnantibus, ut in corpor. articuli docuerat : qua ratione po- tuit in eo salvari lidei meritum, quod sine ipsa lide intelfigibile est? Siiarii et Nec satisfacit Suarii responsio, qui do- expika- cet prsedictum meritum salvari penes piam lioreji. aiiectionem, qua Christus crederet, ct obe- diret Deo dicenti, si esset in statu cre- dendi. Nam haec doctrina refellitur ex im- mcdiate dictis : sicut enim Christus non habuit virtutem fidei, sic etiam non ha- buit habitum pia3 aflectionis ad credendum. Unde eadem ratione, qua ipse cum com- citur. muni Bententia negat Chrislo illam virtu- tem, dobet etiam negare hunc habitum, nisi inconsequenter procedat. Nec est si- mile (ut Buarii motlvum eyertamus), dc aliis virtutibus, quarum materia defuit, et tamen admittuntur in Christo : nam ut optime praBvidit Angelicus Doctor 1, 2, quaest. 67, art. 5 ad 3 : llle qui amiilit pecuniam nou amillit i[)Ossib'dilalem ha* bendi pecuniam : et ideo convenienter re- manet habilus liberalitatis . Sed in statu glorixnon solum actu ioltitur objeclum fidei, cjuod est non visurn; sed etiam secundum possibilitatem propter beatiludinis slabili- latem. Et ideo frustra talis liabitus rema- neret. Unde supposito, quod talis ratio cxcludat a Ghristo tidem, necessarium est, quod paritcr excludat piam credendi affecuonem : et consequcnter via a Suario proposita inepta est ad salvandum in Christo fidei meritum, quod eo loco illi attribuit D. Thomas. — Et cadem ratione insufficiens apparet expositio Medinue, qui sentit Christum ideo habuisse meritum fidei, quia habuit fidem in animi praspa- ratione. Tum quia hic dicendi modus re- labitur in explicationem Suarii proxime impugnaiam. Tum quia eadem ratione dicereturCbristum habuisse meritum spei, et pcenitentia}, quia istas habuit in animi pra?paratione : quarum tamen meritum Christo non defertur a D. Tlioma. Tum denique quia sicut illa animi prceparatio est insufticiens ad hoc, quod in Ghristo conservetur habitus fidei, ut hic Magister tenet cum communi sententia : sic etiam est insufficiens, ut in illo conservetur me- ritum fidei. Praesertim cum virtutis meri- tum non consistat in habitus dispositione, aut praeparatione ; sed in virtutis actu attingente ipsius objectum : actus autem fidei impossibilis Christo fuit supposita vi- sione beata quam semper babuit. Quare his, et aliis dicendi modisrelictis, Legitima veriorem censemus expositionem Cajetani '"^rprJ ln eo art. 6, quam aln plures amplectuntur, Cajctail nempe Ghristum habuisse non quidem for- maiiter, sed eminenter meritum fidei. Quo- niam habuit actum obedientiaB regulatum cognitione supernaturali, in qua, seclusis imperfectionibus continebatur perfectio fi- dei, ut magis explicat Asturicensis in sua Asiun- relect. pag. 64. — Si autem illis objiciatur, ce"sis« quod ex una parte illa cognitio, cum sit ' evidens, nequit esse meritoria : et quod ex alia parte obedientia, et ejus actus, cum sint fide imperfectiores , non possunt continere DISP. XIV, DTIB. II 501 continere eminenter meritum illius. Res- pondcnt hoc argumenlum solum probaro, quod actus Obedientiae consideratus cx parte objecti non sit ita meritorius, sicut actus fidei : sed recte cum boc colnerere, quod acceplus ex parte subjocti excedat vim meritoriam quam fidei actus importat ex parte objecli : atque ideo posse cx hac parte continere eminenter meritum fidei. Exi»'ica- soti eget haec responsio majori expli- catione. Quarn ut adhibeamus, et simul declaremus, cur meritum fidei specialius altribuatur obedientiae, quam aliis virtuti- D.Tiiom. hus, ut tradit D. Thom. loco. cit. obser- vandum est primo cum codem S. Doctore in 3, dist. 34, quaest. 1, art. 3, quaestkmc. 2, et quodlih. 6, art. 2, quod meritum ali- quando augetur ex parte operis, ut cum est melius, aut difficilius : aliquando autem ex parte subjecti operantis ratione majoris charitaLis, dispositionis, aut aliarum cir- cumstantiarum. llnde contingere potest, quod actus ex parte operis, et objecti mi- nus meritorius, plus mereatur apud Deum, quam alius ex genere suo nobilior .* quia major perfoctio ex illo capite compensari valet per majorem dignitatem, et plures circumstantias ex alio. Et hac ratione licet actus obedientiae in Ghristo sit ex objecto minus meritorius, quam actus fidei nos- tra?, nihilominus attentis omnibus fuit ma- gis meritorins, et Deo placens : quia pro- * cessit ex majori charitate, et participavit a persona operante dignitatem infinitam. Quocirca in actu obedientiae Christi conti- netur eminenter quidquid meriti est in actu nostrae fidei. — Nota secundo quod licet proedictus excessus, et continentia emi- nentialis reperiatur in actibus cujuslibet virtutis Christi : quibus proinde posset hoc titulo attribui meritum fidei : nihilominus congrua satis ratione attribuitur specialiter obedientioo, ob specialem videlicet con- nexionem, et aflinitatem, quam duae istae virtutes habent, et explicatD. Thom. loco cit. illis verbis : Meritum fldei cvnsistit in hoc, quod homo ex obedieniia Dei assentit illis, quse non videt, secundum illud Rom. 1 : Ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Et ideo meritum fidei magis obedientiao, quam aliis virtutibus appropria- . tur. Unde videmus, quod non obligamur sub proecepto attingere omnia, quao cadunt sub motivo aliarum virtutum : non enim tenemur sperare alteri beatitudinem, licet possimus : nec debemus sperare nobis tem- poralia, quamvis valeamus : nec adest prae- ceptum diligendi creaturas irrationales ex chawtate : licet fieri non repugnet. Id vero aliter accidit in pertinentibus ad finem, et cadentibus sub ejua motivo : nam ex prae- cepto obligamur illa credere ; ita ut quan- tum ad specificationem nullum objectum eam obligationem subterfugiat. Praeceptum autem est motivum proprium obedientiae, ut ex se liquet. Unde merilum fidei spe* cialiter defertur obedientia? pra3 omnibus aliis virtutibus. Hinc patet mens D. Thom. in ea res- Dcfendi- ponsione, et quam legitima sit interpretatio l ' '• ipsi adhibita. Nam licet Christus non ha- buerit formaliter meritum fidei, cum non crcdiderit : habuit tamen illud eminenter in obedientia perfectissima, quam Deo ex- hibuit usque ad mortem crucis. Et in hoc sensu procedit doctrina D. Thomae : cum enim argumentum intenderet probare Christum habuisse fidem, quia fidem do- cuit; respondet D. Thom. immediate post verba supra relata : Obedientiam autem ad Deum plenissime habuit Christus secundum illud ad Philip. 2, factus est obediens usque ad moriem. Et sic nihil ad meriium perii- nens docuit, quocl ipse excellentius non im~ pleret. Meritum enim fidei, quam nos docuit, habuit eminenter, et superabundanier in actu propriee obedientise, ut explicatum est. 33. Infertur tertio Christum non ha- Tertium buisse spem Theologicam. Hanc etiam ^SJJjj*" exceptionemposuitD. Thom. in hacquaest. D.Tiioir, art. 4, illamque efficaciter probavit tum in arg. sed conlra, ubi ait : Dicilur adRoman. 8, quod videt quis, quid sperat ? Et sic pa- tet, quod sicut fides est de non visis, ita et spes : sed fides non fuit in Chrislo, sicut dictum est art. prxcedenti : ergo nec spes. Tum in corp. art. ubi idem motivum magis explicat his verbis : Sicut de ratiove fidei est, quod aliquis asseniiat his, quse non vi- det : ita de ratione spei esi, quod aliquis expectet idf quod nondum habet. Et sicui fides inquanium est virlus theologica non est, de quocumque non viso, sed solum de Deo ita eliam spes in quantum est virtus iheolo- gica habet pro objecto ipsum Deum, cujus fruitionem homo principaliter expectat per speivirtutem. Christus autem aprincipio suse conceptionis plenehabuit fruitionem divinam, ut infra dicetur quxst. 34, art. 4. Et ideo virtutem spei non habuit. — Confirmatur ex eodem S. Doctore 2, 2, qua?st. 18, art. D.Thom. 2, ubi ait : Dicendum, quod subtraclo co quod dat speciem rei, resolvilur species ; et 502 DE 1NCARNATIONK n s non potcsi eaih m remanei e : sicut remola forma corporis naturalis, non rcmanct idcm sccundum speciem. Spes aulem rccipit spe- ciem a suo objeclo principali, sicut et cxterx virtutes, sicut ex supra dictis paiet. Objeclum autem principale ejus cst beaiitudo xtcrna, secundum quod est possibilis liaberi ex auxi- lio clivino, ul supra diclum est. Quia crgo bonum arduum possibilc non cadit sub ra- lione spei, nisi secundum quod est futurum ; ideo cum beatitudo jam non fuerit futura, sed prxsens, non potest ibi esse virius spei. Et ideo spes sicut et fldes evacuaiur in pa- tria ; et neutrum eorum in beatis esse potest. Et simiiia tradi 1, 2, qusest. 67, art. 4, et in 3, dist. 26, quaest. 2, art. 5, quaestiunc. 2, et in qusest. unica de spe, articul. 4, et alibi. Ex quibus, et aliis ostendimus tract. 18, disput. 3, dub. 2, quod sicut implicat habitum fidei theologicae conjungi cum statu beatitudinis ; sic etiam repugnat, quod virtus spei theologicse cum prsedicto statu conjungatur : ibique ex professo diluimus, quse contra hanc D. Thom. doctrinam opponi possunt ; a quibus proinde iterum diruendis supersedemus. Gonstat autem in- ter Theologos Ghristum ab initio suse con- ceptionis fuisse beatum, ut infra ex professo qusest. 9 probabimus. Ergo sicut ob hanc rationem Ghristus non habuit fidem ; sic etiam nec spem theologicam. AMa Observat autem D. Thom. in hoc art. tas'circa45 notabilem differentiam inter fidem et ^octri- spem his verbis : Christus habuit spem ali- D.Thom. quorum, qux nondum erat adeptus ; licet non habuerit fidem respectu quorumcum- que : quia licet plene cognosceret omnia, per quod totaliter fides excludebaiur ab eo : non tamen adhuc plene habebat omnia, quse ad ejus perfectionem pertinebant, puta im- mortalitalem, et gloriam corporis, quam poieral sperare. Itaque Ghristus non solum cognovit clare Deum, qui est objectum primarium fidei; sed etiam creaturas, et omnia alia, quae pertinent ab objectum secundarium prsedictaa virtutis : unde nullo modo potuit credere aliquod illius objectum. Sed Ghristus licet possederit summum bonum, quod est objectum pri- maaium spei; nihilominus ab initio sua) conceptionis non possedit omnia bona, quae possunt sperari, et terminare habitu- dinem spei, v. g. gloriam, et immortali- tatem corporis, exaltationem nominis, et alia hujusmodi : quocirca, licet nullum objectum credere potuerit, plura tamen bona sperare valuit. Quee differentia ve- j rissime assignalur, ut discursus D. Thom. satis evincit : sed aliunde gravem inducit difiicultatem. Nam cuni S. Doctor cx- presse aflirmet, quod Christus aliqua Bpe- ravcrit; opus est assignare in Christo principium talis actus sperandi. Hoc au- tem principium non debuit osse pnecise transiens, et actuale ; sed debuit esse ha- bituale, ct permanens ; alias actus spe- randi in Christo perfectus non esset : qua ratione communiter probamus exis- tentiam virtutum in illo, ut scilicet eli- ceret actus perfecte. Rursus non apparet aliud principium habituale ad eliciendum actum sperandi, quam ipse habitus spei ; siquidem sperare est actus spei pro- priissimus. At habitum spei non admitti- mus in Christo ut constat ex immediate dictis, et expresse resolvit D. Thomas. Unde non apparet, qua ratione ipsius pro- positiones sibi, et veritati cohyereant. 34. Hanc difficultatem jam attigimus Nota tract. 18, disputat. 3, dub. 2, et in hunc yc^ez locum decidendam remisimus. Et primo loco statuendum est contra Yazquez dis- putat. 43, cap. 2, actum, quo Christus, et beati dicuntur sperare gloriam corporis, et similia objecta secundaria , non esse actum spei proprie dictie, quse respicit bonum absens, non utcumque, sed ut bo- num arduum consequi possibile : sed ma- gis esse desiderium, quod ab arduitate abstrahit, et fertur in bonum absolute ab- sens futurum. Et rationem optime assi- gnat D. Thom. 2, 2, queest. 18, art. 2 ad D.Tho.n. 4, his verbis : Dicendum, quod cum spes sit virtus iheologica habens Deum pro objecto ; principale objectum spei est gloria animse, quse in fruiiione divina consisiit : non au- tem gloria corporis. Gloria eliam corporis etsi habeat rationem ardui per comparatio- nem ad naturam humanam : non habet ta- men rationem ardui habenti gloriam animse : tum quia gloria corporis est mijiimum quid- dam in comparaiione ad gloriam animse : tum etiam quia habens gloriam animse ha- bet jam sufficienter causam giorise corporis. Qua3 rationes etiam militant in Christo : nam etsi rcspexerit corporis gloriam, ut consequendam mediis laboribus, et morte, quee ex se afferunt arduitatem : quia ta- men prsedicta corporis gloria habuit in gloria ■ animae sufficientem sui causam ; et illi labores fuerunt Christo simpliciter voluntarii; propterea non habuit sufficien- tem arduitatem ad terminandum motum proprium spti specialiter dicta?, ut a de- siderio DISP. XIV, DUB. II 503 siderio distinguitur. Quod satis expressit D.Tliom. d# Thom. in art. 4, nam cum sibi obje- cisset Ghristum expectasse gloriam corpo- ris, et hujusmodi motum essc actum spei ; respondit : Ad secundum dicendum, quod gloria corporis non pertinet ad beatitudi- nem animsc, sicut in quo principaliter bea- tiludo consistat, sed per quandam redun- dantiam a gloria animse, ut in sucunda parte dictum est. Unde spes secundum quod est virtus tlieologica, non respicit beatitudi- nem corporis : sed beatitudinem animse, quse in divina fruitione consistit. Ubi non aliter discurrit de Ghristo, ac de aliis beatis in ordine ad praedictum motum expectandi gloriam corporis. ut liquet ex loco imme- diate relato ex 2, 2, ad quem se remittit. Unde consequenter loquendo, idem prin- cipium assignandum est ad praedictum af- fectum tam in Ghristo, quam in aliis bea- tis eliciendum. Diibita- jjoc supposito, ad propositam difficul- deeisio. tatem respondetur concedendo, quod in Ghristo fuerit aliquod principium habituale, et permanens ad eliciendum actum expec- tandi gloriam sui corporis, et alia etiam ])ona. Hujusmodi vero principium non fuit habitus spei theologicae, ut satis constat ex hactenus dictis. Sed fuit habitus cha- ritatis, quo sibi praedicta bona desideravit. Et ratio est : tum quia ut proxime osten- dimus, expectatio gloriae corporis, suppo- sita gloria animae , non est actus spei proprie dictae quatenus a desiderio distin- guitur : desiderare autem aliquid, in quan- tum pertinet ad bonum rationis, est actus proprius charitatis, qua quis se ipsum D.Thom. ordinate diligit, ut tradit D. Thom. 2, 2, quaest. 25, art. 4 ad 3, his verbis : Dicendum, quod amantes se ipsos vitupe- rantur, in quantum amant se secundum naturam sensibilem, cui obtemperant : quod non est vere amare se ipsum secundum na- turam ralionalem, ut sibi velit ea bona, quse pertinent ad perfectionem rationis. FA hoc modo prsecipue ad charitatem pertinet dili- gere se ipsum. Tum etiam quia ad eumdem habitum pertinet desiderare bonum absens, et in illo praesenti quiescere, eteo possesso frui : charitas autem est principium frui- tionis, et quietis in Deo viso, et possesso : unde sicut Ghristus per charitatem elicit actum fruitionis circa gloriam corporis, ita per eandem charitatem elicuit actum expectationis, quo gloriam corporis desi- deravit. Tum denique quia, ut proxime ostendimus, idem fuit principium in Ghristo, et in beatis aliis ad eliciendum expectationem gloriae corporis : aliis au- tem beatis principium talis actus est cha- ritas, ut diximus loco cit. ex tract. 58, num. 34. Quod satis aperte signilicavit D. Thom. 2, 2, quaest. 18, art. 2 ad 3, D.Tbom. ubi agens de bonis, qu;e beati sperant, inquit : Dicendum, quod durante virtulr, spei, eadem spe aliquis sperat beatitudinem sibi, et aliis. Sed evacuata spe in beatis, secundum quam sperabant sibi bealiludi- nem, sperant quidem aliis bealiludinem : sed non virtute spei, sed magis ex amore charitatis. Si autem per charitatem appe- tunt bona aliorum, aut aliis futura ; eadem etiam ratione possunt sibi appetere bona propria, quae nondum habent. Idemque, et ob eandem rationem de Ghristo dicen- dum est. Decisio dubii quoad ultimam ejus partem. 35. Succedit, ut investigemus, utrum in Suppo-i- Ghristo fuerint omnes virtutes morales per tio- se infusae, praesertim vero pcenitent;a, de qua est specialis difficultas. Quae ut locum habeat, supponendum est pcenitentiam esse virtutem specialem, distinctam tum a re- ligione, justitia vindicativa, commutativa, et aliis justitiae partibus, tum ab omnibus aliis virtutibus. Quod jam supra insinuavi- mus, disp. 1, dub. 9, num. 255 et 269, et docet communior Theologorum senten- tia ; possumusque breviter suadere ratione desumpta ex D. Thom. infra quaest. 85, D.Tiiom. art. 2, et 3 , qua ostendi solet aliarum virtutum specialis ratio , et existentia : quoniam habitus distinguuntur specie per ordinem ad actus specie diversos, qui sunt eorum fmes : unde ubi occurrit specialis actus laudabilis, ibi oportet admitti specia- lis virtutis habitus, ut perfecte, et conna- turaliter eliciatur : sed detestari peccataut sunt emendabilia per actum hominis coo- perantis Deo ad suam justitiam, et inten- dentis expiationem divinae offejisae , est actus ex se laudabilis, et importans spe- cialem rationem, quae in alias virtutes re- vocari non valet : ergo ad eliciendum praedictum actum admittenda est specialis virtus, quam pcenitentiam vocamus. Cae- tera constant. Et minor quoad secundam partem in qua poterat esse difficultas os- tenditur : nam licet in aliis virtutibus re- periatur displicentia peccatorum, quatenus 504 DE INOAHNATK» opponuntur propriis pnrmn objectis ; ad nullam tamon earum pertinet detestari peccata ut emendabilia per actum hominis cooperantis Deo ad Buam justitiam, et in- tendentis expiationom divime offensee, Id- que magi8 ex dicendis constabit, ubi magis Bpecialiter ostendemus propriam poeni- tentise rationem. Sed hic, ut diximus, sup- ponendum est, ut locum demus difficultati in titulo dubii proposit». Si enim iiat con- traria suppositio , videlicet pconitentiam non esse specialem habitum ab aliis virtu- tibus distinctum : sed coincidero cum ea- rum aliqua , utputa cum charitate , aut religione, addendo praecise expressionem aliquam in ordine ad actum detostandi pec- catum ; nulla fere circa hoc punctum oc- curret difiicultas : nam plane fatendum erit fuisse in Ghristo illum habitum, qui alias dicitur pcenitentia, licet non sub mu- nere detestandi , aut emendandi peccata propria, sed sub alia expressione, quae nul- Jam explicet imperfectionem. Ut igitur res agatur, prsemittenda est communis opinio, quae alias etiam verissima est. Et ea sup- posita. 36. Dicendum est secundo in Christo non fuisse virtutem pcenitentiae. Hanccon- clusionem dojet frequentissime D. Thom. plunbue in locis, quse infra expendemus. Et idem tuentur Thomistae adeo commu- nitor, ut superfiuum sit eos in particulari referre. Videantur tamen Joan. a S. Thom. disp. 8, art. 4, num. 15. Gonet disp, 12, art. 2, num. 58. Joan. Prudentius tom. 2. N. Laurentius controv. 13, §2. Eidom etiam sententise ex extraneis subscribunt Vazquez. Vazquez in praesenti, et alii plures ita fre- quenter, ut Suarius disp. 19, sect. 1 in principio dixerit : Omnes fere Theologi in 4 dist. 14, negani habuisse Christum hanc virtutem, ut videre est in D. Thom. dist. 14, quxsl. 1, art. 3. Paludano qussst. 4. Solo quxst. 2 adfinem. Alensi 3 part. qusest. 12, membro 2, et aliis. Et Lorca disp. 38, n. 18, testatur : Virtutem pccnitentise omnes cliam excludunt a Chrislo, quia involvit in- irinsece imperfeciionem, elc. Probatur unica ratione desumpta ex D. Thom. nam subjecto, cui est impossibilis actus alicujus virtutis, repugnat ipsa vir- tus : sed Ghristo fuit impossibilis actus virtutis pconitentiae : ergo repugnat Ghria- tum habuisse pcenitentiae virtutem. Gonse- quentia patet. Et major est certa : nam virtutes, sicufc et omnes alii habitus, sunt propter propriam operationem sicut propter Secunda conclu- sio. D.Thom. Joann. a S.Thom. Gonet. Joann. Prudent. M. Lau- rent. Ratio. finom : orgo sicut repugnanto absolute ali- quo actu, ropugnat absolute virtus in or- dine ad illum ; sic etiam ubi actus virtutis est impossibilis alicui subjecto, repugnat in tali subjecto virtus. Minor autem osten- ditur: nam ubi repugnafc objectum, et ma- teria circa quam alicujus actus, ropugnat etiam prsedictus actus; cum elici, et ver- sari non possit, nisi circa propriam mate- riam, et objectum : sed Ghristo fuit im- possibile objectum , seu materia actus pcenitentia) : ergo Ghristo fuit impossibilis talis actus. Minor hujus socundi syllogismi demonstratur : nam objectum, sive mate- ria actus pcenitentiae est peccatum pro- prium, ut emendabile ab homine coope- ranto gratise Dei , et ut expiabile per satisfactionem : sed Ghrisio ab intrinseco repugnabat peccare, ut docent communiter Theologi, proesertim illi contra quos agi- mus, et suo loco ostendemus cum D. Th. q. 14 et 15; ergo Ghristo fuit impossibile objectum , et materia actus pcenitentia?. 37. Respondebis ex doctrina Suarii loco Respoiv. cit. negando minorem : quia virtus peeni- Sl°. tentire non respicit ut actum totalem, et sibi adaequatum detestationem peccati pro- prii , sed etiam aliorum. Unde licet in Ghristo non potuerit esse virtus pceniten- tise in ordine ad detestandum peccata pro- pria, quce absolute fuerunt in eo impossi- bilia : potuit tamen habere praedictam virtutem in ordine ad detestandum alio- rum hominum crimina, et satisfaciendum pro illis. Nam hic posterior actus ad pce- nitentiam spectat, non quatenus aliquam imperfectionem, aut defectibilitatem im- portat, ex parte subjecti; sed magis ut ex- plicat perfectionem, nempe detestationem mali culpee, a quocumque inferatur. Sed ha?c doctrina, quam jam rejecimus Everti- disp. 1, dub. 9, confutatur primo ex D. D Thom Thom. in 4, dist. 14, qua?st. 1, art. 3, quaestiunc. 1, ubi proponit hoc argumen- tum : Sancli in pairia sunt Christo confor- mes : sed in Chrislo non fuil panitentia : ergo neque in sanctis in palria. Et respon- det in solut. ad 2 : Dicendum, quod Chris- tus non poluii peccarc, ut in 3 lib. dist. 12 dictum est. Et idco materia hujus virluiis non competit ipsi neque actu, neque potenlia. Et propler h.oc non esl simile de ipso, ei de aliis. IJbi S. Doctor evidenter affirmat, quod Ghristo tam actu, quam potentia de- fuerit materia hujus virtutis; unde colligit ipsum non fuisse capacem ejus. Si autem materia pcenitentia? fuisset peccatum non determinato DISP. XIV, DUB. I! ,05 determinate proprium, sed vel istud, vel alienum, vel peccatum ut ab utraque ra- tionc ]tra3scindit, ut vult Suarez; non recte docuisset D. Thom. tam actu, quam po- tcntia defuissc Ghristo poBnitentiffi matc- riam : quippe ccrtum ct exploratum illi crat , quod Ghristus potucrit rcspiccrc aliena pcccata ut*expiabilia per suam sa- tisfactionem. Undc ulterius minus rectc tanquam omnino certum supposuisse cum arguente Christum nullo modo habuisse poenitentiae virtutem. Liquet itaque illam Suarii cogitationem csse evidenter contra Divum Thom. ct in cjus schola sustineri non posse. Confirmatur : quia ut tradit ipse An- . gelicus Doctor infra quaest. 85, art. 1 ad 2, pcenitentia, et verecundia sunt de eodem actu, et versantur circa eandem materiam ; cum hoc tamen discrimine, quod pccni- tcntia respicit peccatum, ut praetoritum, yerecundia vero nt prgesens : idemque communiter docent omnes Philosophi mo- ralcs. Constat autem verecundiam sistere in proprio subjecti peccato, sicut in mate- ria adiequata ; nullus quippe verecundatur ob culpas alienas, sed solum ob proprias, ut tradit Aristot. 4 Ethic. cap. ult. Ergo pariter pccnitentia sistit in peccatis sub- jecti propriis, sicut in materia sibi adae- quata. Unde videmus, quod licet justus doleat de peccatis alienis, quia sunt contra Dcum , vel aflerunt damnum proximo ; nemo tamen dicitur, aut dici potest, quod poeniteat de alienis peccatis ; sicut non dicitur, quod verecundetur de alienis cul- pis. Sunt enim haec toto ccelo diversa dolere, et pcenitcre, additque hoc poste- rius supra primum majorem determina- tionem ex parte materiee, et specialcm rationem ex parte motivi, ut statim magis declarabimus . 38. Secundo refellitur eadem responsio ratione D. Thom. locis citatis, ct in 3, dist. 13, qua?st. 2, art. 2, qucestiunc. 1; nam cuilibet speciali virtuti debet assignari actus principalis, etprimarius a quo virtus speciem desumat, et alii ejusdem actus dependeant : sed pccnitentia est virtus spe- cialis, ut hic supponitur, et num. 35 prae- misimus : ergo poenitcntia3 assignandus cst actus principalis, et primarius ; hic autent est dolor de peccatis a se commissis, ut emendabilibus per actum pconitentis, et expiabilibus per satisfactionem : ergo sublata Ghristo possibilitate hujusmodi ac- tus (ut excludit adhibita responsio), tollun- tur ex consequenti caitcri alii actus, qui excogitari possent ; et eubinde excluditur etiarn habitus pcenitentiae, Caetera constat. Et minor subsumpta, in qua potcst egse diflicultas, ostcnditur : tum quia dolor de peccatis a sc commissis, et secundum pr;i- dictas rationcs, ct motiva considcratus, cst actus valde laudabilis, et aptus specificare per modum cxercitii primarii aliquam spe- cialem virtutem : qui proindc cadit sub speciali pncccpto, ut constat ex illo Lucae r.uc. 18, 18 : Nisi pwnitcnliam egerilis, omnes simul peribiiis, et ex illo : Pamilenliam agite. Tum etiam, nam cum pcenitentia tcndat ad pcrfectam destructionem, et emendationcm pcccati : debet principaliter et primario inclinare ad destructionem peccati in pro- prio subjecto : quaelibet enim virtus incli- nat primario in actus ad bonum proprium, et secundum perfectionem proprii subjecti. Confirmatur, et declaratur amplius vis confir- hujus impugnationis : nam licet pcenitcn- nial|°- tia posset se cxtendere ad expiandum alienas offensas : nihilominus hunc actum respicit cum subordinatione ad primum, et principalem dolendi , atque emendandi peccata proprii suppositi : sicut aliae virtu- tes, licet queant elicere plures actus, sem- per eos eliciunt cum subordinatione ad primarium : ergo gratis permisso, quod poonitentia posset ad peccata aliorum se extendere, ut responsio adhibita intendit; tamen deficiente in Christo potestate pec- candi , ut eadem responsio supponit, et recognoscit, non potuit Christus habere proedictam poenitentioe virtutem. Probatur consequentia exemplo aliarum virtutum, quae licet ad plures actus se extendant; tamen ubi repugnat primarius, nequeunt secundarios elicere. Sic enim licet charitas diligat proximum ; quia hujus dilectio cx charitate fundafur in amore Dci ; hoc amore excluso, aut repugnante, impossibile est charitatem elicere amorem circa proxi- mum. Et quamvis spes thcologica se ex- tendat ad sperandum bona corporis ; quia tainen primarius ejus actus est circa glo- riam animse, ubi iste posterior actus eva- cuatur, aut repugnat , freri non potest, quod prsedicta virtus se exerceat in ordine ad bona corporis, aut conservetur pcr res- pectum ad illa, ut supia diximus a n. 33. Idemque ostcndi potest in aliis virtutibus. Sic igitur quamvis virtus pcenitentia) res- piciat peccata proprii subjecti, et pcccata aliena, ut Suarius intendit, possitque circa omnia hrec exercere proprias opcrationes : 506 db incarnatiom;. quia tamen primo, et principaliler ordi- natur ad perfectionem proprii suppositi modiante expiatione peccatorum illius per emondationcm, et satisfactionem ; fieri non valet, quod ul)i pcenitentia noquit exercere hujusmodi actum ol) incapacitatem sub- jecti, minime conservari valent in ordine ad alios actus circa alterius subjecti pec- cata. Et consequenter cum in Ghristo fue- rit incapacitas poenitendi de peccatis pro- priis, impossibile apparet, quod in Ghristo fuerit virtus pccnitentiae in ordine ad alios actus : esto in aliis subjectis capacibus non repugnent. ^lnjJ 39. Respondebis secundo ex eiusdem Suam . . *\ j -r . . i eiiu- Suarn doctrina, qu;e apud Juniores mul- gium- tum invaluit, proedictum argumentum ad summum evincere, quod Ghristus non ha- buerit, nec habere potuerit actum absolu- tum dolendi, aut pcenitendi pro peccatis propris : sed minime suadere, quod non habuerit affectum conditionatum, et fuerit ita dispositus, ut si peccatum haberet, aut peccare posset, pceniteret de peccato, et conaretur ad ejus destructionem. Ad exis- tentiam autem virtutis in aliquo subjecto non semper requiritur affectus absolutus, sed sufficit" praedicta dispositio, et actus conditionalis, ut liquet in paupere non ha- bente divitias, quaa sunt materia circa quam liberalitatis, et magnificentiae : qui tamen propter internam dispositionem, et affec- tum conditionatum expendendi recte divi- tias, si posset, acquirere, et conservare valet praedictas virtutes, ut satis constat ex supra dictisnum. 5. Undeprsedicto mo- tivo non convincitur Ghristum non ha- buisse pcenitentioe virtutem. Confuta- jjoc tamen effugium efficaciter prseclu- ditur : quia licet non negemus posse repe- riri virtutem in aliquo subjecto cum actu praecise conditionato in ordine ad materiam circa quam actus absoluti : impossibile tamen est reperiri in eo subjecto, cui ab intrinseco repugnat actus primarius abso- lutus, et materia circa quam illius : sed Ghristus est subjectum cui ab intrinseco repugnat actus primarius absolutus pce- nitentise, et materia circa quam illius, nempe peccatum proprium ut haec respon- sio supponit : ergo juxta illam minime salvatur, quod virtus pcenitentiae potuerit esse in Ghristo. Major probatur : quia licet ad existentiam virtutis sufficiat affec- tus conditionatus ex parte objecti sive ma- terise circa quam ; requirit tamen, quod sit absolutus ex parte subjecti; sive quod sub- tur. robur irupu- gnatio- nis. jectum actu inclinetur ad operandum circa matoriam virtutis, si occurroret : ubi autom materia circa quam virtutis est subjecto al) intrinseco rcpugnans; impossibile est, quod subjectum habeat ailoctum absolutum ex parto sui, et conditionatum ex parte ob- jecti. Ita enim se habet affectus conditio- natus circa objectum conditionate po bile, sicut se habet affectus absolutus circi objoctum absolute possibile : sed ubi ob- jectum est absolute impossibilo , nequit terminare affectum absolutum : ergo si non fucrit conditionate possibile, non po- terit terminare affectum conditionatum , qui vere sit absolutus ex parte subjecii. Unde nullum actu terminabit affectum ; sed ad summum verificabitur, quod tale ob- jectum absolute impossibile, si esset pos- sibile, terminaret aliquem affectum : nunc vero, quia absolute repugnat, nullum ter- minat affectum, et subinde nullum specifi- cat actum virtutis. Declaratur amplius vis hujus impugna- Augetur tionis : quoniam ut aliquis actus, sive affectus conditionatus sit possibilis, et con- veniat reipsa subjecto ; debet objectum ta- lis actus taliter esse , aut reprsesentari conditionate possibile, ut conditio, sub qua proponitur, non destruat ab intrinseco propriam rationem subjecti, cui objectum conditionate proponitur. Nam si illam evertat, nequit subjectum relinquere capax eliciendi affectum adhuc conditionatum. Quod videtur satis perspicuum : tum quia ut subjectum eliciat illum affectum condi- tionatum, debet subsistere pro priori ad eam elicientiam , ut ex ipsis terminis constat : ergo si conditio, quae elicientiam actus praecedit, pro priori ad talem eli- cientiam destruit ab intrinseco propriam rationem subjecti, supponit subjectum des- tructum, et incapax eliciendi talem affec- tum conditionatum. Tum etiam quia con- ditio, sub qua objectum proponitur, debet esse accidentalis, et salvans propriam con- ditionem subjecti, alias conditio non erit respectu subjecti : sed suppositio impli- cans, et destruens subjecti naturam, sicut ista : si cum homo sim, essem avis, volarem. Ut ergo conditio relinquat capacitatem ad eliciendum affectum, conditionatum qui- dem ex parte objecti, et absolute ex parte subjecti, non debet destruere ab intrinseco propriam subjecti rationem. Constat au- tem, quod peccatum Ghristi ut detestan- dum sub conditione, quod esset possi- bile, supponit ab intrinseco destructionem Christi, DISP. XIV, DUB. II. »07 Ghristi, ct unionis hypostaticiu ; cum im- possibile sit, quod Christus, sive persona divina subsistens in natura extranca ad peccandum concurrat, ut modo supponi- mus ex dicendis quacst. 15, et non negant illi, contra quos agimus : ergo Ghristus non habuit, nec habere potuit affcctum destruendi per poenitcntiam peccatum pro - prium sub conditione, quod fuerit sibi pos- sibile. ilterior Explicantur amplius vires eiusdem mo- HDDU- • natio. tiyi aD absurdis, qua3 oppositum discur- rendi modum consequuntur. Quia non ob aliam rationem repugnat, quod Angelus habeat virtutem temperantioe ratione affec- tus conditionati circa materiam talis virtu- tis : nisi quia illi absolute repugnat talis materia. Et similiter Deo repugnat virtus rcligionis, et ex vi nuilius affectus condi- tionati saivari potest, quod illam habeat : quoniam repugnat ipsi absolute materia talis virtutis, nempe cultus alicujus supe- rioris primi principii. Si autem ea disposi- tio cum illo affectu conditionato, quali- ter in hac evasione depingitur, sufficeret ad constituendam virtutem in subjecto, cui ejus materia ab intrinseco repugnat : nulla esset ratio, cur in Angelo non esset virtus temperantiae, et in Deo virtus religionis, et sic de aliis. Quinimo nulla esset creatura rationalis, cui repugnet aliqua virtus ; et e converso nulla esset virtus, quae non conveniret omni creaturee. Quippe omnis creatura potest esse ita disposita, ut exer- ceret omnes, et singulos actus cujuscumque virtutis, si sibi possibile esset. Quod prae- cipue apparet in beatis habentibus omnes affectus opttme dispositos ; qui subinde crederent, et sperarent Deum, si possent aut obligarentur : atque ideo nullam non habebunt virtutem , utputa fidem, spem, et omnes imaginabiles, et in qualibet in- tensione. Haec autem sunt satis absurda, et contra communem Theologorum sen- sum, ut satis ex se liquet. Ergo et ille di- cendi modus in hac responsione adhibitus, quem illa necessario sequuntur. I % ni. Objecliones conira ralionem D. Thom. et earum solulio. jfaa 40. Sed quamvis ratio D. Thom. sit adeo efficax; obnoxia tamen est normullis gravibus objectionibus, quibus satisfacere oportet. Oppones ergo primo : nam sicut constat ex dictis dub. prrcc. Christus Do- minus fuit capax virtutum moralium, quflB sunt moderatrices immodcratarum passio- num, illasque respiciunt ut materiam circa quam : sed Ghristo ab intrinseco repugna- vit habere passiones immoderatas; quippe quae incompossibiles sunt cum unione hy- postatica, et impeccabilitate perfectissima Ghristi : ergo quamvis matcria circa quam virtutis pcenitentia) sit pcccatum pro- prium, et Ghristus non potuerit habere peccatum; non inde convincitur Ghristum fuisse incapaccm virtutis pcenitentioe. Ad hanc objectionem (relicto Vazquez Sohrtio. qui ea convictus ausus est asserere disp. 42, cap. 2, Ghristum suapte natura habi- turum fore pravas concupisccntias, si spe- ciali Dei gratia non impedirentur. Et dis- Absurda put. 61, cap. 6, ultra progressus affirmat ^l1"!' non repugnasse, quod in Ghristo fuerit ha- bitus vitiosus inclinans ad errorem, et error ipse. Quae sunt valde falsa ; sed rejicienda ex professo infra quaest. 15) respondetur juxta superius insinuata numer. 5, omit- tendo preemissas, et negando consequcn- tiam. Ratio autem disparitatis est, quod virtutes morales non ordinantur per se primo ad compescendum passiones immo- deratas ; sed ad eliciendum actus modera- tos secundum rectam rationem ln propria materia : ex consequenti autem, et acci- dentaliter habent refraenare immoderatas passiones, si forte occurrant. Sicut gratia sanctificans non ordinatur per se primo ad expellendum peccatum; sed ad sanctifi- candum subjectum : et ex consequenti ha- bet excluderepeccatum, si illud in subjecto supponat. Et similiter virtutum intensio non fit per abjectionem contrarii, quod non semper adest, sed per majorem actua- litatem, et radicationem in subjecto : quoe si contrarium accidentaliter praesupponat illud, ex consequenti magis debilitat, ac repellit. Idem itaque proportionabiliter con- venit virtutibus moralibus : nam ut optime tradit D. Thom. 1 p. quaest. 95, articul. D.Tbom. 3 ad 1 : Accidit temperantise , et fortitudini (et idem inteilige dc aliis), quod superabun- dantiam passionis repellat, in quantum in- venit passiones superabundantes in subjecto. Sed per se convenit hujusmodi virtutibus passiones moderari. Quoe moderatio optime iieri potest per hoc, quod passiones ex se non inclinantes in bonum rationis, sed in aliud inferius (licet moraliter non pravum) ad bonum rationis trahantur, et in linem hunc dirigantur. Quod nullam indecentiam 508 DE INOAnNATIONi;. importat, et locum in Christo optime ha- beri potuit. PoBnitentia autem perse primo ordinatur ad emendandum et expiandum peccatum proprium : quocirca reperiri non potost in subjecto, cui ah intrinseco repugnat peccare, sicut repugnavit Christo, qui perinde fuit incapax habendi talem virtutem. Secunda /,i# Objicies secundo (et potest esse re- ' plicacontra doctrinam immediate traditam) nam quod alicui sul)jecto sit impossibile peccare minime impedit, quod in eo sit virtus poenitentiae : ergo ex impotentia peccandi non recte excludimus proedictam virtuiem : et consequenter licet Ghristus fuerit ab intrinseco impeccabilis ; non prop- terea negandum est habuisse virtutem poa- nitentia3. Utraquo consequentia patet : praisertim quia cum quadibet virtus afferat subjecto perfectionem ; nulla virtus est Christo deneganda, nisi ostendatur fuisse eidem impossibilem, ut supra statuimus | 1. Antecedens autem ostenditur : nam beati sunt ab intrinseco impeccabilcs, sive non habentes potestatem peccandi, ut sta- tuimus tractat. 9, disput. 2, dub. unico : sed beati habent virtutem pcenitentiye, ut D.Thom. expresse docet Divus Thomas loco supra citato ex libro quarto sentent. ubi ait : Quicumque liabet habitum pcenitentise in hac vita, habebit illum in futura : ergo quod alicui subjecto sit impossibile peccare , minime impedit , quod in eo sit virtus pcenitentiae . Rcspoi> Respondetur non quamlibet impossibi- litatem peccandi, licet intrinsecam, prae- cludere locum, et capacitatem virtuti poe- nitentiae, nec Divum Thomam, aut nos id intondere : sed solum eam peccandi im- possibiliiatem, quse convenit subjecto se- cundum se, et abstrahendo a conditionibus, et statibus in quibus potest accidentaliter constitui. Nam cum pcenitentia respiciat peccatum absolute possibile, de quo pceni- tere valeat : implicat reperiri in subjecto, cui per se, ab intrinseco, et absolute est peccatum impossibile : quippe evidens est, quod ubi absolute implicat objectum, aut materia circa quam virtutis, ibi irJsa virtus impossibilis reddatur. Hujusmodi autem impossibilitas, sive impotentia peccandi convenit Christo, qui non accidentaliter, sed essentialiter, atque in omni statu, et rerum serie, et in qualibet suppositione est impeccabilis ratione divini suppositi. Unde pcenitentia non potuit in eo reperiri. Sed impeccabilitas, quam habent beati, licet SIO. intrinseca sit, m, loco citato ostendimus, quin et iilis rcduplicative ut beatis essen- tialitor conveniat ; nihiiominus absolute non convonit eis essentialiter, aut necos- sario; sod accidontalitor, sicut et ipse status beatitudinis, ox quo radicalitor provenit. Quocirca licet ibi pcenitere non possint ob suppositionem accidontalem beatitudinis, qui cum dolore actuali non cohueret : ta- men quia absolutc non ropugnat illis pec- catum , ot aliquando fuorunt poccabiles; idcirco conservant virtutem pcenitentia), quae quoal habitum est compossibilis cum statu beatifico; ut etiam accidit ina'iis vir- tutibus morahbus, quarum materia in eo statu ut in plurimum non occurrit. Rrae- sertim cum virtus poenitentia? possit in eo statu elicere aliqucm actum, ut infra num. 52 videbimus. 42. Sed instabis : nam quod persona Rcpiui Christi sit impeccabilis, et quod Christo repugnet peccatum ratione persona'itatis, non potuit impedire in eo pcenitentia? vir- tutem, si semel potestas peccandi convenit humanitati Christi secundum se : atqui humanitas Christi, etiam supposita unione hypostatica, habet potestatem peccandi, quantum est ex se : ergo in Christo nullum fuit impedimentum ad habendum virtutem poenitentise, licet impeccabilis sit. Minor est certa : nam quod convenit alicui naturae secundum se, convenit illi in omni statu ; sed posse peccare, quantum est de se, convenit humanitati secundum se : ergo convenit illi in omni statu : et consequenler licet supponatur unita hypostatice personae divinee, adhuc nihilominus est peccabilis, quantum est de se. Major autem probatur dupliciter. Primo, quia ut boati habeant virtutem pcenitentioe, sufficit, quod eorum natura sit peccabilis, quantum est de se : licet reduplicative ut affecta beatitudine, et in sensu composito illius status peccare non possit : ergo pariter quamvis humanitas Christi ut subsistens in verbo, et in sensu composito hujus suppositionts peccare ne- queat ; tamen quod secundum se, et quan- tum est de se, possit peccare sufficit ad constitucndum in Christo virtutem poeni- tentiae. Secundo, quia sicut pcenitentioe vir- tus detestaturpeccatumproprium, ita etiam donum timoris fugitpeccatum proprium, ut estoffensa patris; sedad salvandum donum timoris in aliquo subjecto sufficit, quod potestas peccandi conveniat naturae secun- dum se, quamvis illi repugnet facta aliqua suppositione, etin sensu composito alicujus status ; DISP. XIV, DUB. 11 509 Status; undc licet ChrisLus atLenLis omni- bus, non potuerit peccare, habuit tamen donum timoris, ut resolvifc Uivus Thomas in hac quaest. articul. 5 ; ergo, quod possc peccare conveniat huinanitati Ghristi secun- dum se, sufticit, ut Christus habuerit vir- tutcm poenitentisc ; quamvis ratione suppo- siti non potuerit pcccare. Respondetur negando majorem : quia licet potestas peccandi convenicns sccun- dum se naturse completaj in linca subsLan- tiae sufliciat (quanlum est ex vi hujus capi- tis), ad conservandum in eodcm subjecto virtuiem paeniLentiae : non tamen sufficifc potestas peccandi quae conveniret secun- dum se naturce incompleta) intra lineam substantiae ob defectum subsistentiae : eo quod natura secundum se non habet potcs- tatem peccandi, sicut nec potestatem agen- di, nisi quatenus connotat suppositum : actiones enim, et defectus sunt supposito- rum ut quod. Suppositum autem increatum est simpliciter incapax, et impotens con- currendi ad peccatum : unde natura humana in eo subsislens non habet potestatem ad peccandum ; licet illam haberet, si in sup- posito proprio, aut in alio creato consti- tueretur. Unde diluitur minoris probatio, quatenus huic docLrinae videtur opponi : quia natura humana secundum se conside- rata, sicut pnescindit a supposito divino et supposito creato, explicans prsecise prae- dicta cssentialia; sic etiam abstrahit a po- testate, et impotentia peccandi : quam tamen explicat, aut negat, secundum con- junctionem, et contractionem ad diversas personas. Quocirca negatur suppositum, scilicet quod praedicta natura secundum se accepta habeat potestatem peccandi, et quod hujusmodi potestatem conservet in quolibet subjecto, aut hypostasi : nam et secundum se accepta ab hujusmodi potcs- tate praescindit; et unita divinae pcrsonae talem potcstatem repugnanter, et contrarie ncgat , et excludit. Et ideo humanitas Christi, etiam quantum estde se, non habet potestatem peccandi saltem proximam : atquc ideo nec capacitatem ad habendam poenitentiam. Prima vero majoris probatio non urget ob satis manifestam disparitatem : quia in beatis reperitur natura humana in propria persona creata subsistens : cui essentiali- liter, et simpliciter non repugnat peccare ; hcet accidentaliter beati reddantur impec- cabiles ratione status beatiiici : non quidem per ablationem alicujus entitatis perma- nentis, sed per adh&sionem ad summum bonuin visum in se ipso : qua supposita, iioi! relinquitur libertas ad malum contra- rium. Unde in beatis remanet absolute pcccatum possibile per ordinem tam ad na- turam, quam ad personam secundum consideratas. Tdque satis est, ut conser- vent habitum puenitentiae, quem habue- rant in via, ubi potentiam expeditam habuerunt ad pcccandum. Caeterum in Christo id aliLer omnino contigit : nam cum siL pcrsona divina impotens absolute pcccandi, nullam potuit habere peccandi potentiam : non quidem ratione suppositi, ut cx se liquet : ncque etiam ratione hu- manse naLune, qua? ut proximc diximus non habet potestaLem peccandi, nisi uL connotans suppositum, et complela per subsistentiam. Unde non potuit habere virtutem poenitentiae, quse potesLatem pec- candi salLem ut non repugnantem subjecto secundum se, necessario praesupponit. Sc- cunda etiam probatio facilius dispellitur : quia objectum primarium doni timoris non est rnalum culpae ; sed divina eminen- tia ut potens absolute infligere malum : nec actus primarius prsedicti doni est fu- gere culpam; sed revercri divinam emi- nentiam, ut diximus tr. 18, disp. k, dub. 4, et rursus attingemus infra in notis ad art. 6. Unde patet majorem hujus proba- tionis esse falsam ; et quod aliter se ha- beant pcenitentia, et donum Limoris tam ex parte materiae quam ex parte actus pri- marii; et denique nihil esse in dono timoris , quod praesupponat potestatem peccandi aut alium dcfectum Christo repu- gnantem. Quare licet in eo fucrit donum timoris (de quo loco cit. dicemus), non infertur, quod in ilio sit, aut esse potueiit virtus pcenitenLiae. — An autem in beatis, iicet sint impeccabiles, et omnino securi ratione status, possit salvari donum ti- moris quantum ad actum fugfe, alia cst difficultas longe diversa, quse ad rem pne- sentem non referfc, et quam superatam re- liquimus loco ciL. ex tract. 18. Videatur D. Tho. in 3, dist. 34, quaest. 1, articul. n.Tliom. 3, qua3Stiunc. 4, ubi ait : In palria tollUur limor quanlum ad liunc aclum, qui esl li- mere separalionem : sed manebit quan- tum ad actum , qui esl admirari , vel revereri arduum : quod fit, quando ex con- sideratione tantx alliludinis homo in pro- priam resilit parvitatem. Similia habet in qnsest. disp. de Spe, articul. 4 ad 2. . 43. Ohjicies tertio : nam totus discursus objectio. 510 DE JNCARNATJONE, I). T. quo probamus Gliristum nonpotuisse habere virtutem peenitentia*, in eo princi- paliter vel unice innititur, quod actus pri- marius ad;equatus praedictee virtutis sit po nitere de peccato proprio, et hic actus, sicut ct peccatum cssontialiter Christo repugnet : atijui pcenitere de peccato proprio non est actus primarius adiequatus pcenitentiie : D.Tbora. crir0 corruit motivum D. T. et fundamen- tum nostra? assertionis. Minor, in qua po- terat esse difficultas probatur ex eodem S. Doctore in 4, dist. 14, quaest. 1, articul. 3, quaestiunc. 3 ad 2, ubi ait : Quicumque habet habitum pamitentiw in hac vita, habet illum in futura : sed non habebit eundem actum, quem nunc habet; sed alium, scili- cet gratias agere Deo pro misericordia rela- xante delicta. Ubi plane concedit D. Tho- mas quod virtus pcenitentiae habebit in beatis actum distinctum a dolore, et de- testatione peccatorum nempe gratiarum actionem pro peccatis remissis. Ex quo satis evidenter concluditur detestationem peccati proprii non esse actum primarium adsequatum preedictae virtutis. Repugnat enim exercere actum secundarium, ubi primarius est impossibilis : beati autem, quibus impossibile est dolere de peccatis, aut pro eis satisfacere, habent actum pce- nitentise, qui dicitur gratiarum actio pro peccatis remissis, ut affirmat D. Thom. ergo actus adsequatus primarius pceniten- tiee non est prsecise dolor de peccato pro- prio : sed alius actus communior qui a praedicto dolore, et gratiarum actione proescindit. Ex quo fit ulterius, quod cum hic posterior actus Christo non repugnet : posset enim gratias agere pro relaxatione criminum hominibus facta : minime pro- betur Cnristum fuisse incapacem poeniten- tise, saltem quantum ad hujusmodi actum. Dissolvi- Respondetur negando minorem. Ad cu- jus probationem ex illo testimonio desump- tam dicendum est, quod licet virtus poe- nitentiae diversos actus eliciat pro varia statuum diversitate (idque et non amplius probat illud testimonium) : nihilominus omnes elicit sub eadem ratione formali, a qua nullus earum absolvi valet, ut constat D.Thom. ex eodem S. Doct. 1. 2, qusest. 67, art. 1 , ubi sub generali dectrina virtutum mo- ralium, earum diversitatem pro hoc, et illo statu explicat, servata formali ratione ejusdem virtutis utrobique. Unde ille ac- tus agendi gratias Deo pro relaxatione peccatorum, licet videatur diversus a do- lore de peccatis, et re ipsa sit; nihilomi- nus illum non excludit pro omni statu, sed potius ipsum supponit ut exercitum a viatore saltem possibiliter ; ctad ipsum ul- timo revocatur. Quocirca uterque actus pro- cedit ab eadem virtute habcnte pro materia circaquam poccatum possibile subjecto sal- tem inaliquo statu,etsecundumse, ut nuni. praeced. declaravimus : licet necessarium non sit; quod uterque actus in omni statu exerceatur, aut sit possibilis : sed solum in hoc, aut illo juxta distributionem ac- commodam, et ipsorum actuum naturam. Nunquam tamen admittenda est virtus poenitentise in ordine ad secundum actum, nisi subjecto absolute sit possibilis prima- rius actus ejus saltem pro aliquo statu, ut supra dicta satis convincunt : quia illa gratiarum actio supponit prsefuisse in sub- jecto non solum potestatem absoJutam peccandi, sed etiam ipsum peccatum, pro cnjus remissione fit, ut ox ipsis terminis constat. Unde cum Christus fuerit ab in- trinseco, et essentialiter impotens pec- candi : nullum actum pcenitentiae exercere potuit : quippe qui nec dolere valuit pro peccato commisso, nec agere gratias pro peccato sibiremisso : quocirca nuilo modo habere potuit pcenitentiam per ordinem ad aliquem hujus virtutis actum. Ex quibus satis constat ad omnia, quse in probatione illius minoris expenduntur. — Potest au- tem veritas hujus doctrinse magis confir- mari tum exemplis aliarum virtutum, tum specialiter exemplo satis apposito intellec- tus agentis, ad cujus officium pertinet non solum abstrahere species intelligibiles a phantasmatibus : sed etiam confortare in- tellectum possibilem illuminando, et noti- ficando principia, ut ex doctrina D. Thom. observavimus tractat. 9, disput. 5, dub. 3, num. 52, et observat etiam Cajetan. cajet.n infra qusest. 9, articul. 4, et in 1 p. queest. 79, articul. 3. Si tamen intellectui agenti repugnaret abstractio specierum in- telligibilium, quse est primaria, et potis- sima ipsius operatio : nullum alium actum exercere posset; sed redderetur superiluus, aut etiam intrinsece repugnans, ut cons- tat ex doctrina D. Thom. infra qusest. 8, art. 4, qui ideo probat Ghristum non ac- cepisse species intelligibiles naturales per infusionem : quia ex opposito inferretur inteliectum agentem in ipso fuisse su- pertluum. Sic igitur licet pcenitentia ha- beat alios actus pneter detestationem pec- cati proprii ; quia tarnen hic est actus ejus primarius, ad quem alii reduci debent, si praedictus DISP. XIV, DUB. II. 511 praedictus actus repugnet alicui subjecto, impossibiie est, quod talc subjectum ha- beat virtutem poenitentiae in ordine ad alios actus. Et ita contigit in Ghristo Do- mino. Upiica. 44. Sed replicabis : nam si semel actus agendi gratias est actus virtutis pceniten- tise, nequit esse secundarius, aut minus principalis; sed debet esse actus primarius, et principalior praedictae virtutis ; ergo si semel hujusmodi actus cohteret cum im- peccabilitate, quam habent beati, pariter poterit componi cum impeccabilitateChris- ti : et consequenter nulla erit ratio, ut illi negemus virtutem poenitentiae in ordine ad talem actum. Antecedens suadetur : tum quia ille actus censeri debet principalior, et primarius respectu alicujus virtutis, qui convenit virtuti secundum se et pro omni statu, vel quatenus ab omni statu praescin- dit : sedtalis respectu poenitentiae est actus agendi gratias Deo pro peccatis remissis ; siquidem convenit illi tam in statu viae, quam in statu beatitudinis : e contra vero actus poenitendi, aut detestandi peccata so- lum ipsi convenit pro statu viae : ergo actus agendi gratias pro relaxatione peccatorum est actus primarius, et principalior virtutis pcenitentiae. Tum etiam quia ille actus de- bet censeri principalior, et primarius res- pectu alicujus virtutis, qui est eidem inti- mior, magisqueaccedit ad ejus nobilitatem, et inclinationem : sed actus qui comitatur virtutem pcenitentiae in omni statu etiam perfectissimo, est eidem virtuti intimior et magis redolens ejus inclinationem , quam alius actus, quem praedicta virtus eliciat in solo statu imperfecto viae : ergo cum gratiarum actio pro peccatis re- missis sequatur pcenitentiae virtutem in omni statu etiam perfectissimo ; sequitur, quod sit actus principalior, et primarius praedictae virtutis. Prior Ad hanc replicam facile respondetur resFo°.n~ omisso antecedenti negando utramque con- sequentiam : nam sive gratiarum actio pro peccatis remissis sit actus primarius, sive secundarius virtutis pcenitentiae; semper debet defectibilitatem subjecti supponere, et quod illi non repugnet essentialiter pec- catum : ut enim proxime dicebamus, non minus implicat, quod subjectum incapax peccandi gratias agat pro remissione pec- cati proprii, quam quod detestetur peccatum proprium et de eo pceniteat. Beati autem non sunt essentialiter impeccabiles sed so- lum facta suppositione illius status sibi ac- cidentaliter convenienti, et supponuntur ha- buisse potestatem expeditam pcccandi, quin et aliquando peccasse, unde nulla apparet repugnantia in eo, quod gratias Deo agant pro misericordia sibi relaxante peccata. : et consequenter quod conservent virtutem pcenitentiae, et per eam praedictam gratia- rum actionem eliciant. Sed Ghristus est essentialiter, et in omni suppositione im- peccabilis, ut supra dictum est : unde nullo modo potest habere virtutem poenitenti;e, nec in ordine ad detestandum peccatum, nec in ordine ad agendum gratias pro illo- rum relaxatione. Et haec satis erant ad diluendam objec- Alia tionem. Sed quia aliunde falsum assumit, et ?®!*,,r ^ n , . . ' solutio. negamus antecedens, quod non evincitur eis probationibus. Utraque enim habet ma- nifestam instantiam in intellectu agente : quamvis enim confortare, et illuminare intellectum possibilem conveniat agenti pro omni statu : e contra vero abstrahere species intelligibiles a phantasmatibus so- lum illi conveniat pro statu conjunctionis ad corpus : non propterea dicimus, quod abstrahere species sit actus minus princi- palis intellectus agentis ; aut quod iilumi- nare, et confortare intellectum possibilem, praescindendo ab abstractione specierum, sit actus primarius, et principalior illius : oppositum enim constat ex vera philoso- phia, et doctrina D. Thomae. Sic igitur ex eo quod gratiarum actio pro peccatis remissis conveniat virtuti poenitentiae pro omni statu ; non probat praedictum actum esse actum principaliorem detestatione peccati, quam pcenitentia elicit solum pro statu imperfecto viae. Et ratio est : quo- niam dantur aliquae virtutes, quae per se primo ordinantur ad tollendum aliquem defectum, qui pro aliquo statu determi- nato convenit, aut convenire potest sub- jecto. Unde illi actus quibus defectum tollit, sunt primarii, et principaliores res- pectu talium virtutum. Et licet alii actus in alio statu ex genere suo nobiliori suc- cedant ; non propterea dicuntur principa- liores, aut intimiores : quia sernper res~ piciuntur cum subordinatione ad alios auferentesdefectum, pro quibus ex virtutes primario constituuntur. Et hujusmodi est gratiarum actio, quam D. Thorn. attribuit D.Tbom. virtuti poenitentiae in statu beatitudinis : non enim possibilis esset hujusmodi actus, nec pertineret ad pcenitentiam , si non supponeret saltem ut possibilem detesta- tionem peccati, in quam pcenitentia pri- 512 1)10 INCARNATIONK. mario Bimpliciter inclinat, el Bubinde po- testatem peccandi in Bubjecto ejusdem virtutis. Nam ut Optime tradit I). Tliom. 2, 2, quBBBt. 4, art. 3,non semel conlingit, quod imperfectio sit de conccptu esseti liali alicujus perfecti : sicut obscuritas est de ralione lidei. Et eadem rationc potcsUs absoluta peccandi, 'vel peccatum ut sub- jecto essentialiter non repugnans est de ratione virtutis poenitentise ob ea, quae supra diximus. Unde sicut exclusa obscu- ritatc per visionem pracluditur locus vir- tuti iidei : sic supposita impossibilitate absoluta peccandi, quam Cbristus habuit, locum habere non potest virtus poeniten- tioe etiam in ordine ad alios actus, qui non sunt formaliter detestatio peccati com- missi. Sed supposita possibilitate peccandi ob non repugnantiam ad subjectum secun - dum se, ut contingit in beatis, salvatur virtus poenitentise , potestque elicere aut gratiarum actionem aut alios actus, cum subordinatione tamen ad actum primarium sive detestationem peccati proprii, si non exercitam, saltem ut subjecto absolute possibilem. § iv. fteferlur scnlenlia sccundx asserlioni con- Iraria, et ejus argumcniis occurrUur. 45. Contra primam nostrarum conclu- sionum non reperimus opinionem aliquam, quoe probetur Auctoribus : continet enim veritatem cunctis Theologis probatam. Sed Suarez. adversus secundam assertionem sentit Sua- rez in praesenti disp. 19, sect. \ , et in tom. 4, disp. 7, sect. 4, cui suffragari Argenti- YJdentur Argentinas in 4, dist. 14, quaest. MarJi- 1> art. 1, et Marsil. ibidem qu?est. 20, lius. ad 6. Et ut Suarez suam sententiam de- claret, distinguit in virtute pcenitentiae en- titatem habitus ab ipsius denominatione : et asserit rationem formalem pcenitentiae, penes quam entitas habitus regulari debet, sitam esse in eo, quod peccatum absolute ut offensam, et malum Dei detestetur : denominationem vero pccnitentise, aut pce- nitentis connotare peccatum proprium ut expiabile per emendationem, et satisfac- tionem. Et quia hoc posterius importat imperfectionem ex parte subjecti ; pri- mum vero illud nullam claudit imperfec- tionem : propterea afQrmat virtutem, de qua agimus fuisse in Christo secundum suam entitatem, non autem sub expressa denominatione poenitentiae. Bt in hoc sensu Arguit primo pro hac sententia : quia i licet voluntas creatasit potentia peccandi, nu'"luru et secundum lianc rationem non fuorit in Christo, qui impeccabilis cst ; niliiloininus eadem voluntas sccundum suam perfectio- nem, et entitatem in Gbristo fuit : e pariter licet poenitentia sub ea denomina- tione, et expressione sub qua detestatur peccatum proprium, et Bupponit defectibi- litatem ex partc subjecti, non fuerit in Christo ; tamen in i!lo fuit secundum suam entitatem, et quatenus dicit detes- tationem peccati absolute, in quantum est malum Dei : quo pacto nullam dicit, aut supponit imperfectionem. Antecedens ctt certum. Et consequentia probatur : nam si voluntas, qua3 est potentia peccandi, ad- mittit eam partitionem, et duplicem con- siderationem, ut secundum unam sit in Christo, et non secundum aliam : nulla est ratio, cur pcenitentia eandem divisio- nem non admittat, et cur non fuerit in Christo secundum rationem dicentem per- fectionem; licet non potuerit esse secun- dum alium conceptum, qui imperfectio- nem explicat, aut supponitex partesubjecti. Respondetur admisso antecedenti in Diruiiur sensu statim declarando, et negando con- sequentiam. Ad cujus probationem iterum consequentiam negamus. Et ratio dispa- ritatis est : quoniam voluntas potest con- siderari secundum quod est potentia agendi, quo pacto explicat perfectionem : et se- cundum quod est potentia deficiendi mo- ra'iter, qua ratione imperfectionem im- portat. Rursus ut hoc posterius munus explicet, et denominetur potentiapeccandi, et simul denominet subjectum potens pec- care : debet connotare suppositum creatum defectibile : nam peccare, et deficere, sicut esse, agere, et pati non tam convenit na- tura?, aut potentiis ejus, quam supposito, in quo sunt. Unde quoties suppositum, in quo existit voluntas, nequit peccare ; prae- dicta voluntas non est potentia peccandi : licet importet eandem entitatem, quoe in alio supposito foret potentia peccandi ut docet D. Thom. in 3, dist. 12, quaest. 2, d.TIioJ art. 2. Quocirca, cum suppositum Christi sit impeccabile; potest voluntas creata esse in illo, quin ibi sit potentia peccandi, vel aliquem defectum moralem ipsi afferat, irU in ipso praesupponat : retenta semper habitiidine ad objectum proprium specili- cativum ejusdem voiuntatis, quod simili- ter DISP. XIV, DUB II 513 ter ex parte sui nullum defectum moralem concernit, aut pra^supponit. Caeterum vir- tus poenitentise ex sua formali, et specifica ratione, a qua impraescindibilis est, dicit detestationem peccati : non quidem abso- lute, et quatenus pra^cise est offensa Dei, atque abstrahit ab alieno peccato, et pro- prio, in quo vehementer fallitur Suarez. Nam respicere hoc modo peccata pertinet ad charitatem. Sed respicit illud quatenus proprium, et expiabile per propriam sup- positi emendationem, et satisfactionem. Peccatum enim sic acceptum est objectum aptum, et materia circa quam congrua, ut specificet particularem aliquam virtu- tem, quse non est alia, quam pcenitentia, ut discurrenti per singulas constabit , et satis liquet ex supra dictis § 2, ubi id ostendimus. Unde pcenitentia necessario supponit subjectum defectibile, et cui es- sentialiter non repugnet peccare : atque ideo hujusmodi defectum indispensabiiiter importat ex parte subjecti : quippe ubi subjectum peccabile non est, nequit occur- rere materia propria pcenitentise, peccatum videlicet proprium suppositi pcenitentis, ut pcenitentia emendabile. Gum ergo Ghristus sit suppositum, cui peccare essentialiter repugnat, nullo modo potuit esse subjec- tum pcenitentise, quse sub nulla prcecisione valet defectum prsemissum ex parte sub- jecti non pniesupponere. Sicut si daretur subjectum creatum, cui essentialiter repu- gnaret obscuritas fidei, non posset credere, aut fidem secundum aliquam praecisionem suscipere : quia fidei essentiale est im- portare ex parte subjecti obscuritatem, sive non visionem objecti crediti. 46, Sed instat Suarez (et sit secundum argumentum) non alia ratione Ghristus dicitur incapax pcenitentise, nisi quia est incapax peccati, quod est materia circa quam pcenitentiee : sed hsec ratio est nulla : ergo absque fundamento negamus Ghristum habuisse virtutem pcenitentiae sal- tem quoad entitatem , et perfectionem. Probatur minor : nam cum impossibilitate materioe circa quam peenitentise stat inte- rior dispositio, et affectus conditionatus operandi recte in materia talis virtutis : quod sufiicerc ad existentiam ejus osten- ditur multipliciter. Primo, quia ut Philo- soph. docet 4 Ethicor. cap. ult. in illo, qui taliter est dispositus, ut verecundere- tur, si aliquid turpe committeret, datur virtus, vel habitus verecundise : sufficit ergo ea interior dispositio ad existentiam Salmant. Ours. theolog. tom. XIV. virtutis. Secundo, quia integritas corpo- ralis, qua3 est materia circa quam virgi- nitatis, est impossibilis homini corrupto : tamen non est ei impossibilis virginitas ; si homo afficiatur ad illam integritatem cum proposito conditionato cadente supra integritatem conditionate sumptam. Ter- lio, quia D. Thom. 1 p. qusest. 'J5, art. 3, affirmat Adamum in statu innocentiai habuisse virtutem pccnitentiaj, idque pro- bat in hunc modum : Eral enim primus Itomo sic dispositus , ut si peccatum prxces- sisset, doleret : ergo ex ejus sententia praedicta dispositio interior , ct affectus conditionatus sufficiunt ad pcenitentiue cxistentiam. Quarto, et ultimo quia ob hanc eandem rationem Beatissima Virgo habuit pcenitentise virtutem ; quamvis poe- nitentiai dolorem numquam exercuerit : quippe quoe dolere non potuit de eo, quod nunquam commisit : satis ergo illi fuit pro preedicta \irtute affectus interior con- ditionatus. Respondetur hoc argumentum, cui mul- Dissoi- tum defert ejus Auctor, dilui ex supra Vltur' dictis num. 39. Juxta quse negamus mi- norem. Ad cujus probationem dicendum est eam dispositionem, aut affectum con- ditionatum posse deservire, quando refer- tur ad objectum absolute subjecto possi- bile , et sub conditione non destruente propriam ipsius subjecti rationem. Quod si aliter disponatur ille conditionatus af- fectus , chymericus est , et inutilis ad. constituendum virtutem. Alioquin, ut ibi- dem ostendimus, nullum esset subjectum, cui non competeret omnis virtus ; cum conditionate possit attingere omnis virtu- tis objectum. Quod falsum esse liquet tum in Angelis non habentibus temperantiam, tum in Ghristo non habente fidem, et spem, ut constat ex dictis § 1. — Et licet hcec doctrina satis superque firmata eo Firma- loco fuerit ; roborabitur amplius ex D. llir ~,, . .,, o •• • • iespon- Ihom. qui lllam Suarn cogitationem pra3- sio vidit in queest. 4, disp. de Spe art. 4, ubi B D- eam sibi opposuit his verbis : Aclus vir~ tutis videtur esse non solum facere, vel velle facere, quod pertinet ad virtutejn, quando facullas adest : sed etiam velle facerc, si facuttas adesset : actus enim juslitix est velle reddere pecuniam debitam, etiam si quis eam non possit habere. Sed sancti, qui sunt in patria, sic sunt disposili , quod vellent beatitudinem expectare, etiam si eam non habereni. Ergo est in eis actus spei. Sed actus procedit ab habitu : cr2, art. 3 ad 3, ubi ait : Ihcc virlus per pcenitcnliam reparari jmlest, qua?ilum ad id, quod cst formale in virtute : non autem quanium ad id, quod est materiale in ipsa. Non enim si quit magnificus consumpserit divitias suas, pcenilentiam peccati restiluunlur ei dUfilix. Et similitcr ille, qui virginitatem pcccando amisil, pcr pwnitenliam non recuperai vii- gi?iilaiis materiam, scd recuperat virgini- latis propositum. Circa maleriam autem virgi?iitatis est aliquid, quod miraculose reparari poterit divinilus, scilicet integritas membri, quam dici?nus accidentahler se ad vi^^gi^iilatem habere. Aliud aute?n est, quod nec miraculose reparari polest, ut scilicel quod qui expe?*tus est voluplalem ve?ieream, ftat ?io?i expertus : non enim Deus polest facere, ut ea qu% facta su?it, ?\on si?it facta, ut dixerat 1 p. quaest. 25, art. 4. An au- tem, qui aliquando voluntarie expertus fuit delectationem veneream, possit appel- lari virgo propter propositum nunquam admittendi talem delectationem, alia quajs- tio est hic non necessaria : quam attigi- mus, tract. 12 in arb. virtutum, § 13, numer. 118. — Ad tertium constat cx dictis, quod Adamus in statu innocentiaj potuit peccare, ut ab effectu liquet : unde potuit habere internam dispositionem sal- tem conditionatam ad detestationem pec- cati sibi absolute possibilis ; et consequen- ter potuit habere pcenitentiee virtutem. Ad quartum respondent aliqui B. Vir- ginem nec actum, nec habitum poenitentise habuisse : quia censent id esse congruen- tius ejusdem dignitati, et excellentia3, se- cundum quam debuit Ghristo assimilari in excludendo habitum pcenitentiae, qui ma- gnam importat imperfectionem ex parte subjecti, ut hactenus a nobis ostensum est. Et ita docent Nunno tom. 2, in 3 p. quaest. 85, art. 4, dub. 2, concl. Vazquez ad artic. 3, ejusdem quaest. dub. G, cum aliis. Quorum responsio, si admittatur, evertitilludexemplum, et assertionem nos- tram magis confirmat. Sed verior est contrarius dicendi modus, quem cum communiori sententia amplec- titur Arauxo ad art. 4, quaest. cit. dub. 3, concl. 3. Juxta quam dicendum est quod licet B. Virgo nullum conmiiserit pecca- tam, ut diffinivit Concil. Trident. sess. o, can. 23, hoc tamen fuit ex singulari privi- legio, Aliquo- rum respou- sio ad quartum. Nunno. Vazquez. Melior solulio. Arauxo. D1KI\ XIV, DUB TL 515 legio, ut ibidem signiticatur. Quod privile- gium non immutavit naturam subjecti; sed reliquit, ut de se erat, ab intrinseco defectibile. Quocirca B. Virgo respexit peccatum, ut sibi ex intrinsecis possibile : et consequenter potuit haberc internam dispositionem, et allectum conditionatum puenitendi, si peccatum eommitteret. Quod supposita possibilitate objecti, sufficit ad habendum virtutem puenitentiae, ut supra diximus. 48. Nec refert, si huic responsioni oppo- nas : qui non potest pcenitere, non est capax virtutis puenitentiai : sed Beata Virgo non potuit puenitere : ergo talem virtutem non habuit. ProbaLur minor : nam ad pueniten- dum non sufficit possibilitas peccati; sed requiritur peccatum commissum ; alias pos- semus pcenitere de peccatis nobis possibili- bus, quod est ridiculum : sed B. Virgo, licet potuerit peccare , nunquam tamen peccavit : ergo B. Virgo non potuit pceni- tere. — Et confirmatur, quia superfiuus est habitus , ubi non est reducibilis ad ac- tum : sed actus proprius puenitentia? est dolor de peccatis commisis : ad quem non potuit fieri reductio in B. Virgine cum nullum peccatum admiserit : ergo super- ilue in ea constituimus habitum pceniten- tioe. Non,inquam, refert objectio : nam licet evincat, quodB. Virgo non potueritpotes- tate consequenti pcenitere actualiter ob de- fectum accidentalem materise circa quam : non tamen probat, quod non potuerit pceni- tere habitualiter, et quantumad intentionem efiicacem pcenitendi, si opus esset. Quse intentio salvari valet absque actuali doiore : sicut salvatur intentio ex se efficax satis- faciendi sine actuali satisfactione. Et hu- jusmodi intentio, supposita absoluta possi- bilitate objecti, \el materioe comparative ad personam, sufficit ad constituendum in ea virtutem, ut supra vidimus ex D. Thom. Quse omnia concurrerent in B. Virgine. Unde licet non habuerit peccatum, nec actualem pro eo dolorem ; habuit tamen habitum pcenitentiee. Et in hoc sensu, dis- tinguendo praemissas negamus absolute consequentiam primi syllogismi. Etsecun- dus solum probat, quod B. Virgo non po- tuerit potentia consequenti pcenitere ac- tualiter ob defectum materiae : secus vero, quod non potuerit pcenitere habitualiter. et in animi praeparatione. — Unde etiam pa- tet ad confirmationem : ad existentiam enim habitus virtutis sufficit, quod iicet non sit reducibilis ad actum absolutum ol> defectum materiae, accidentaliter non oc- currenlis; possit tamen reduci ad actura conditionatum, et de se efficacem ob animi prteparationem, et absoiutam materise pos- sibilitatem respectu subjecti secundum se. Qua3 omnia concurrerunt in B. Virgine : li< et enim ex singulari Dei privilegio nul- lum habuerit peccatum, de quo exercite poenitere potuerit : fuit tamen subjectum secundum se capax peccati, et hal)uit ani- mum proeparatum , et ailectum conditio- natum pcenitendi, si opus esset. Quod pro existentia proedicti habitus satis fuit. — Fiet autem haic doctrina magis perspicua, si observemus ex D. Thom. 1 p. quoest. 95, art. 3, quod licet poenitentia, quae est virtus, et actus ejus, qui est dolor, suppo- nant in subjecto aliquam imperfcctionem : nihilominus majorem imperfectionem sup- ponit actus doloris, quam habitus virtutis. Nam dolor actualis supponit non solum potestatempeccandi, sedetiam actuale pec* catum exercitum : coeterum habitus solum necessario supponitpotestatem peccandi, et non requirit peccatum exercitum, sed sub- jecto absolute possibile. Unde S. Doctor excludit afelicissimo justitios originalis statu actum quidem pcenitendi; cum tamen ad- mittat in eo pcenitentioe virtutem. Et idem proportionabiliter dicendum est de B. Virgine : nam quia nunquam peccavit, non habuit actum doloris de peccato : sed quia potuit peccare, habitum pcenitentioe habuit ad poenitendum, si illi opus fuisset. Et peccare actu, quod est maxima imperfec- tio, longe exulavit ab ejus sanctitate, ut docet Tridentinum : sedpossepeccare, quoe minor imperfectio est, conveniebat illi ex propriis , attenta defectibilitate creaturae. Quocirca habuit pcenitentioe virtutem : sed non habuit puenitentiae dolorem. 49. Arguitur tertio ex eodem Suario : Tertiam quia si Verbum assumeret humanitatem nielnum. alicujus habentis virtutempcenitentiae ; non propterea corrumperet, sed potius conser- varet pra3dictam virtutem : et tamen hu- manitas a verbo assumpta, et quatenus per iilud terminata non esset minus impecca- bilis, quam humanitas de facto assumpta, et in Ghristo existens : ergo nulla est re- pugnantia in eo, quod Christus, licet sit impeccabilis, habeat virtutem poenitentiae. Respondetur negando majorem, quam Solutio» Suarez absque probatione reliquit, et iacile suadere non posset : quia sicut in co eventu auferretur ab humanitate potentia 516 DE INCARNATIONK. pcccandi, ct fomcs pcccati , ct peccatum habitualo, aut ctiam actuale, si in ea pro priori ad assumptionom preefuissent : sic ctiam excluderctur habitus pcenitentiee, qui in illa fuerat. Et ratio constat ox liactenus dictis, praesertim in responsionc ad pri- mum : quia pcenitentia supponit in sub- jecto, quantum est cx illius principiis in- trinsecis, dcfectibilitatem, sive potestatcm peccandi : undc cum quaelibet natura as- sumpta ad personam divinam, amittat per ipsam assumptionem hujusmodi defectum : cx eadem assumptione habet, quod sit in- capaxpoenitcntia) : unde licet prius habuis- sct talem virtutem, si assumeretur, illam necessario exueret , sicut et potestatem peccandi. Quod autem in illa humanitate assumpta aliquando fuerit peccatum (tacitae objectioni occurrimus), solum probattalem humanitatem posse poenitere in cadem per- sona, in qua deliquit : non autem in per- sona divina : in quasicutnunquampeccavit, nec peccare potuit, ita nec \alet et pceni- tere, et dolore de peccato. •iar0'u- 50. Arguitur ultimo : quia non implicat raontum Q}iristum elicere hunc actum : Sipeccarem, me pamileret de peccalo : sed iste actus per- tinet ad virtutem poenitentiae : ergo non implicat Christum habere hujusmodi vir- tutem. Probatur minor : tum quia praedic- tus actus attingit materiam, sive objectum proprium Yirtutis pcenitentiae , "videlicet peccatumproprium, siye ejusdemsuppositi, ut expiabile per emendationem, et satis- factionem : atque ideo pertinet ad talem virtutem. Tum quia praedictus actus proce- deret ab aliquo principio afliciente volunta- tem : et in aliud revocari non potest, quam in poenitentiam, ut discurrenti per alias virtutes constabit. Respor,- Ad hoc argumentum satis constat ex supra dictis num. 39 et 44, sed insuper respondetur majorem argumenti esse om- nino incertam, et verosimilius falsam : implicat enim Christum habere actum otio- sum, et irrationalem. Talis autem est, qui in argumento proponitur, non minus quam iste : Si essem avis, et non essem Christus, volarem , et similes : in quibus conditio adhibita negat, et excludit ipsum supposi- tum, quod enuntiat, quae proinde claudunt manifestam contradictionom. Sicut enim repugnat hunc hominem Christum esse avem : sic repugnat , quod peccet. Sed omissa majori, negamus minorem : quam neutra probatio evincit. Nam ad primam nogatur antecedons : quia materia poeni- tentiae non est peccatum sub conditionc Bubjecto impossibili ; sed ost peccatum, quod absolute potest inveniri in subjeclo, quantum ex principiis intrinsecis ejus est, ut ostondimus locis relatis. Ad secundam dicimus principium illius actus (facta, aut permissa ejus suppositione), fore charita- tem, vel aliquod auxilium transiens : quse inlluerentin ipsum, non ex motivo poeni- tcntiaj, quod Christo rcpugnat, sed ex alio eidem non repugnanii : neque enim ad hujusmodi actus adeo faciles, aut etiam impertinentes requiritur major potentiae per specialem \irtutem determinatio. Po- testque responsio haec magis declarari exemplo Angeli : in quo licet admitteretur hic actus, Si possem comedere, comederem temperate ; non propterea admittitur virtus temperantiae : et sic de aliis. 51. ln calce hujus dubii, ct pro ejus Qujcs- coronide inquiri valct, utrum supposito, ^'£1 quod Ghristus in quantum homo posset peccare, ut in schola Scotistarum defendi solet (de quo infra quaest. 15, ex professo disputabimus) , constituenda esset in Ghristo virtus pcenitentiae? Ad quam difficultatem Aliqug Labat disp. 1 do Incarnat. dub. 2, § 9, rJ™ «J et nonnulli Thomistae respondent nega- tive. Et moventur : quia poenitentia duo essentialiter importat, nempe et peccatum proprii suppositi, pro quo satisfacit; et inaequalitatem satisfactionis : nam ut sae- pius affirmat D. Th. est pars non subjec- tiva, sed potentialis justitise, a cujus rigore recedit ob defectum sequalitatis cum divina oifensa juxta supra dicta disp. 1, dub. 5. Cbristus autem in hypothesi praesupposita offerret Deo condignam, et aequalem satis- factionem ex toto rigore justitise : quippe qui eliceret actus satisfactorios infinite simpliciter dignos propter infmitam digni- tatem personee divinse satisfacientis , ut constat ex dictis disp. cit. dub. 6 et 7. Ergo adhuc facta praedicta suppositione non esset in eo virtus poenitentiee, sed alia ex- cellentior virtus. Sed veriorem consemus partem affirma- Propr tivam : quae dupliciter declarari, et defendi re^lu potest. Primo dicondo, quod pcunitentia, quam tunc Christus haberet , non esset ejusdem speciei cum pccnitentia, quae de facto datur : sed transiret ad speciem no- biliorem, in qua eminonter adunaret et conceptum pcenitentia?, et rationem justi- tiae perfectae. Sicut anima nostra cst emi- nenter formaliter sensitiva, etintellectiva : et sicut Theologia sacra unit eminenter rationes ARTICULUS V. 517 rationes scientiae practicae, et speculativao. Et ratio cst : quoniam in ea hypothesi cadem virtus, quatenus respiceret pecca- tum proprii suppositi ut expiahile per cmendationem, et satisfactionem esset vere et proprie pcenitentia, ut quae supra dixi- mus, satis evincunt : et quatenus redderet aequalem, et superahundantem satisfactio- nem pro ofTonsa Dei, foret vere, et proprie justitia, ut motivum ab illis Auctorihus propositum efficaciter concludit. Ergo data • illa hypothesi, Christus haheret quandam virtutem, qua3 eminenter formaliter esset simul vera pcenitentia, et vera justitia. Frequenter quippe contingit, quod ea, quae in inferiorihus sunt dispersa, adunentur in aliqua forma, aut ratione superiori, ut exempla supra posita satis declarant. Et juxta hunc dicendi modum virtus pceniten- tiae, quam haheret Christus, non esset ejusdem speciei, cum poenitentia nostra; et hoc ad summum probat motivum con- traria^ opinionis. — Secundo dici posset quod poenitentia, quam in ea hypothesi Christus haberet, foret ejusdem speciei, et rationis physicae cum pcenitentia nostra. Et ratio est : quoniam pcenitentia non res- picit per se primo satisfactionem pro of- fensa sub motivo aequalitatis, vel inaequa- litatis ; sed sub alia ratione longe diversa, utputa sub motivo emendationis, et reno- vationis vitae, aut placandi Deum : cui accidit aequalitas, aut inaequalitas valoris Nota. in actu ipsius pcenitentiae. Unde quod actus eliciti a pcenitentia in Ghristo exis- tente forent infiniti valoris, minime illam cxtraherent a propria specie, quam in no- bis habet. Potestque id declarari exemplo virtutis religionis : nam licet religio in Ghristo existens reddat Deo cultum aequa- lem, non propterea distinguitur specifice physice a religione existente in nobis : quia ad religionem non pertinet per se primo respicere aequalitatem, aut inaequali- tatem in cultu, sed respicere cultum sub alio motivo. Et ideo utraque, nempe reli- gio, et pcenitentia deficit, deficeretque in Ghristo a ratione, et propria specie verae justitiae : quia non respiciunt per se aequa- litatem : sed aequalitas accidit eorum acti- hus, et motivis. Quamvis autem uterque iste modus declarandi praedictam resolu- tionem sit satis probabilis ; posterior tamen nobis magis arridet : quia cohaerentior est illis, quae supra diximus disp. 1, dub. 9, § 3 et 4, et praesertim n. 2G9, ex quibus, si recolantur, magis confirmari valet. ARTICULUS V. Dtrum in c'irist» fuerit dona. Ad (juinlum sic nroceditur. Vidctur quod m Cl.mio noii fucrint dona. Sicut cnira corarauniter diritur, dona dantur adjutorium virtutum : Sed id quod v&\ iu sc per- fectum, non indiget exteriori ;mxilio. Cum igitur in Christo fuerint vittutes perfectao, videtur, quod in eo non fuerint dona. Pr;eterea, Non videtur es?e ejusdem, darc dona, et re- cipere : quia dare est liabentis, accipcre autem non ba- bentis : Sed Christo convenit dare dona : secundum illud, Psal. 67 : Uedit dona hominibus. Ergo Christo non con- venit acciperc dona Spiritus sancti. Prajlerea, Quatuor dona videntur perlinere ad contem- plationcm vi;e, scilicct sapientia, scientia, intellectus et consilium, quod pertinel ad prudent:ain : unde et Phi- losophus in G Etbic. numerat is a inter virtutcs intcllec- tuales : Sed Christus i abuit contei.iplftionem patria'. Ergo non babuit bujusmodi dona. Sed contra est, quod dicitur Isa. 4 : Apprebcndent scp- tem mulieres virum unum; Glo. id est septem dona Spi- rit»»s sancti Cbristum. Respondeo dicendum, quod sicut in secunda partedic- tum est, dona proprie sunt perfectioncs quaedam polen- tiarum anima3 secundum quod sunt nalae moveri a Spiriiu sancto. Manifestum est autem, quod anima Christi perfcc- tissime a Spiritu sancto movebatuv : secundum illud Lu^. 4. Jesus autem plenus Spiritu sancto rcgressus cst a Jordane, et agebatur a Spiritu in desertum. Unde mani- festum est quod in Christo fuerunt excellentissime dona. Ad primum ergo dicendum, quod illud quod est perfec- tum secundum ordinem sua3 natura, indiget adjuvari ab eo quod est altioris natura?, sicut bomo, quantumcumque perfectus indiget adjuvari a Deo. Et boc modo virtutas, quoc perliciunt potent:as animoe, secundum quod ducuntur ratione, quantumcumquc sint perfccta), indigent adjuva i per dona qua? perliciunt potentias anima3, secundum (juoa sunt mota3 a Spiritu sancto. Ad secundum dicendum, quod Christus nonsecundum idem est recipiens et dans dona Spiritus sancti : sed dat secundiim quod Deus; et accipit, secundum quod bomo. Unde Gregor. dicit in secun Io Moral. quod Spiritus .«anc- tus humanitaiem Christi numquam deseruit, ex cujus di- vinitate procedit. Ad tertiura dicendum, quod in Cbristo non solum fuit cognitiopatrise, sed ctiain cognitio vi;e : ut infra dicetur. Ettamenetiam in patria sunt per alkjuem modum dona Spiritus sancti, ut in secunda par'e dicura est. Conclusio. sime dona. In Christo fuerunl excellentis- 1. Haec assertio D. Thom. accipienda Qua3 est indefinite, et absque extensione, aut dicantiii distributione ad singula dona : nam de dono timoris, circa quod occurrit specialis difficultas, agit specialiter art. 6 imme- diate sequenti. Gonvenienter autem post- quam egit de virtutibus in Ghristo, ccepit tractare de donis : quia sicut virtutes , sic etiam dona gratiam habitualem comitan- tur, pertinentque ad ipsius perfectionem : in cujus manifestationem tota praesens quaestio collimat. Interest vero discrimi- nis, quod virtutes solum inclinant ad actus rectos rectitudine regulata per omnes regu- las prudentise acquisitae, vel infusae : dona vero respiciunt actus excedentes communes utriusque prudentioe regulas, et factos ex speciali motioneSpiritus sancti snnra com- 518 DE INCAUNATIONE. Eorum numc- rus. Piicrunt in Chris- to. lsaia?]]. Orige- nes. D. Irsc- ncus. D. Basi- Jius. D. Atlia- nas. D. Hila- rius. D. Am- bros. D. Hie- ronym. D.Au- gust. Ratio D.Thom. munem regulationom. Cum enim oportcat potentias aliquando sic ab Spiritu sancto moveri : conveniens etiam fuit elevari per aliquid habituale ad sequendum prompte hujusmodi motionem : et ad hunc cilcctum constituuntur dona. Quae proinde diffiniri possunr, quod sint : Ilalrilus supcrnaturalcs, quibus liomo disponitur, ut sil promptc mo- bilis a Spiritu sancto. Et similiter hffiC dona congruenter solent appellari Spiritus : non solum quia sint a Spiritu sancto ; quod omni gratiae, et dono supernaturali com- mune est : sed quia concurrunt ad opera- tionos elicitas, non ex industria, aut liu- mano modo etiam per gratiam ; scd ex peculiari instinctu, atque impulsu Spiritus sancti specialiter moventis, et dirigentis supra communes regulas. Recensentur au- tem communiter septem Spiritus sancti doua, nempe donum sapientioe, donum in- tellectus, donum scientise, donum pietatis, donum consilii, donum fortitudinis, et do- num timoris. Quorum proprias rationes, operationes sive fructus, et corresponden- tiam tam ad potentias, quam ad virtutes explicuimus tract. 12 in arb. virt. § 2, et sequentibus, ubi de singulis occurrebat. 2. De his itaque donis resolvit D. Thom. quod fuerint in Ghristo Domino. Quam assertionem intellectam de donis saltem quoad habitus amplectuntur Theologi lan- quam certam secundum iidem : quamvis non eadem omnium sententia sit in expli- cando donorum naturam, et ab aliis virtu- tibus distinctionem. Et probatur satis effi- caciter ex testimonio Isaiae 1 1 , quod allegat D. Thom. art. seq. : Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiw et intelleclus, Spiriius scientise , et pietatis, Spi- ritus consilii, et fortitudinis , ct replebit eum Spiritus timoris Domini. Nam prsedictum locum interpretantur communiter Patres de Christo Domino, Origines hom» G in Num. D. Iraeneus lib. 3 contra hseres. cap. 10. D. Basil. sermon. 5 contra Eu- nom. cap. 14. D. Athanas. in lib. de iide sua, D. Hilarius can. 15, in Matth. D. Ambros. serm, 5 in Ps. 118. D. Hiero- nym. ad locum cit. Isaiae, D. August. lib. 12 contra Faust. cap. 15, et alii. Et ean- dem vim habet locus ejusdem Isaice cap. 4, quem refert D. Thom. in arg. sed contra hujus art. : Et ajjprchendenl sepiem mulieres virum unum : hoc est, ut exponit Glossa ordin. septem dona Spiritus sancti Chris- lum. Deinde probatur ratione D. Thom. in hoc art. nam dona Spiritus sancti sunt lur. porfoctionos qurodam potentiarum anirmo, ut iiant prompto nobilei a Sj»iritu gancto in onlino ad aliquas operationes, ut proxi- me descripsimus. Sed anima Cliristi fuit perfectissime disposita ad soquondum mo- tum Spiritus sancti. Undo Luc. k dicitur : Luca' j. Jesus aulcm plenus Spiritus sanclo rcr/ressus est a Jordane, et aqebatur a Spirilu in de- sertum. Et Marc. 1 : Expulit eum Spiritus Marc. l. in desertum. Ergo Christus habuit Spiritus sanctidona. — Et confirmatur : quia hu- Robora jusmodi dona quoad habitus habent neces- sariam connexionem cum gratia sanctili- cante, et illam comitantur, ut accidit in aliis justis : sed Christus habuit gratiam sanctificantom, ut constat ex dictis disp. 13, dub. 1; ergohabuitdona Spiritus sanc- ti. — Ad ha)c : non minus connectuntur dona cum gratia, quam virtutes : sed istte ob connexionem cum gratia, quam Chris- tus habuit, fuorunt in illo, ut patet ex dictis disp. pra3ced. ergo eadem ratione confiteri oportet, quod Spiritus sancti dona fuerint in Ghristo. Quee motiva persuadent Ghristum habuisse procdicta dona non ut- cumque, sed in gradu excellentissimo, ut statuit D. Thom. nam eodem modo habuit gratiam habitualem, ad quam hujusmodi dona sequuntur ; ct hanc excellentiam Ghristi dignitas exposcit. 3. Sed Durandus, licet teneat commu- Sentco- nem sententiam circa existontiam horum donorum in Christo quantum ad habitus ; nihilominus in 3, dist. 34, qusest. 3, au- sus est negare, quod hujusmodi dona sint in beatis, et in Christo quantum ad actus. Et movetur : quia in beatis, non occurrit materia aliquorum donorum , praBsertim vero doni consilii : quippe nulla in ois adest dubitatio circa aliquid agendum. Et eadem ratione dona sapientisc, scientiee, et intellectus dantur viatoribus ad juvan- dam fidem : quocirca aliquam obscurita- tem necessario includunt : idvero nullum locum iiabere potuit in Christo, et in aliis beatis, quippe qui nec fidom, nec ullam obscuritatem habent circa objecta , qua) cognoscunt. Nulla igitur est necessitas concedendi, quod dona habuerint suas operationes in Ghristo. Hanc tamen Durandi sententiam omncs Refel i- Theologi (uttestatur Arauxo in prces. dub. tur" unico), rejiciunt tanquam temerariam, at- quc errori proximam. Et merito : tum quia testimonia Isaioe supra relata signifi- cant juxta communem Patrum explicatio- nem non solum habitus, sed etiam actus, sive tia Durandi. / ARTTCULU8 V. 519 sivo operationes donorum. Tum oliam quia ex opposito fieret Christum habuisse otio- sos pnedictos donorum habitus : quippe qui non elicoret actus eisdein correspon- dentes, et ad quos ipsi ordinantur : quod absque temeritato, ct non levi crga Chris- tum irreverentia dici non potest. Tum praeterea, quia vel Durandus loquitur in- consoquenter ; vel ex ojus sontcntia Chris- tus non habuit donorum habitus : quos ta- mon ipse palam negare non audet. Nam vel Ghristus potuit elicere donorum opera- tiones, vel non potuit? Si dicatur hoc ul- timum : sequitur quod nec actus, nec ha- bitus donorum habuerit : habitus enim non constituitur in subjecto, cui operatio habi- tus est impossibilis, ut liquet in virtute pomitentiae, quam hac ratione non admit- timus in Ghristo, sicut constat ex disp. praeced. dub. 2. Si autem eligatur pri- mum : plane infertur Ghristum habuisse non solum habitus donorum, sed etiam eorum operationes : quia nullavel apparenti ratione valet negari, quod elicuerit dono- )iruun- rum actus, cruos potuit elicere. Tum deni- ur oi us "" • • • • noiiva. que quia motiva Durandi (sic eis occurn- mus), nullius momenti sunt, ut constabit recensendo actus donorum, qui absque ali- qua imperfectione constitui possunt tam in Ghristo, quam in aliis beatis. Nam in primis genoraliter loquendo, Hcet praedicta dona nobis viatoribus adjumento sint ad percipiendas, et tractandas res, quas fide cognoscimus : nihilominus eorum facultas ad hoc praecise minime restringitur ; sed absolute possunt a consortio fidei absolvi in ordine ad alios actus magis absolutos, et communes, qui cum cognitione clara tam scientiae pcr se infusse, quam beatificae componi possunt, ut statim ostendemus. Deinde ad actus particulares descendendo, Ghristus per donum sapientix habuit cer- tum judicium de rebus aeternis per altissi- mas causas. Per donum scientix certis- sime , et evidenter judicavit de rebus occurrentibus per rationes inferiores. Per donum intellectus perfectissime penetravit, qua3 proponuntur a Deo. Per donum con- silii statim, et.absque ulla dubitatione in- venit rationem agendorum. Per donum fortitudinis abjecit a se ut viatore formidi- nem mortis, ut perficeret opus redemptio- nis nostrae : et post mortem habet omni- modam securitatema periculis. Per donum pietalis habuit affectum filialem erga Pa- trem Deum, et erga alios sanctos ut filios Dei adoptivos. Denique per donum timoris habuit summam ad Deum reverontiam, ut art. seq. magis declarabinius. 4. Porro, ut lncc melius percipiantur Animad- prae oculis habendum est, quod licet hu- vers'°« jusmodi actus, et sub eislem nominibus proveniant a similibus virtutibus, vel in- tellectualibus, vel moralibus, quae cisdem vocibus significari solent : nihilominus distinguuntur specifice ab illis, sicut ipsi habitus donorum diflerunt a virtutum ha- bitibus. Quoniam licet versentur circa oandem materiam ; attingunt tamen illam ut diverso modo regulatam : virtutes qui- dem secundum communes regulas, quas ratio illustrata prudentia vel infusa, vel acquisita praescribit : dona vero supra, et praeter communem illam regulationom per specialem Spiritus sancti instinctum, ut num. 1 dicebamus. ld autem sufficero ad praedicta distinguendapersuadet distinctio, quam communiter admittunt Theologi in- ter virtutes morales acquisitas, et per se infusas : quia licet attingant eandem ma- teriam, operantur tamen ex diverso mo- tivo, secundum differentes regulationes, et in ordine ad distinctos fines, ut fuse ex- plicuimus tract. 12, disp. 13, dub. 1. Secundo advertendum est, quod cum di- Aiia citur animam in operibus donorum agi et ol)serva' moveri ex impulsu, aut instinctu Spiritus sancti ; non significatur animam pure pas- sive se habere in talibus operationibus : nam cum vitales sint, impossibile est , quod ab anima non procedant. Sed sensus est, quod anima non se movet ex propria industria, et se applicando juxta regulas communes, quas notas habet : sed quod agit applicata supra illas regulas, et com- munem agendi modum : quod plerumque fit eliciendo aliquas operationes indelibera- tas, aut etiam omnino necessarias, ex qui- bus trahitur ad alias liberas. — Ex quo fit Aitera (et est tertio loco observandum) , quod alii \f^ homines cum ita moventur a Spiritu sanc- to, non capiunt, aut saltem perfecte non penetrant, quomodo, quando, et ad quem finem trahantur a Deo, ita illis agentibus. Sed hic motionis modus, qui imperfectio- nem affert ex parte subjecti, non fuit in Ghristo : nam perfectissime comprehendit omnes suarum operationum motus, ins- tinctus, et fines. Et idem de aliis beatis proportionabiliter intelligendum est. Vi- deantur, quae supra diximusdisp. 13, dub. ult. num. 105. Tandem observari debet, quod licet di- Nota camus Ghristum habuisse dona quoad ultlllia- L20 DE INCARNATIONE. habitus, ot actus; non proptcroa affirma- mus omnes operationes Ghristi fuisse ac- tus proprios donorum, vol processisse ex illo speciali Spiritus sancti instinctu. Tum quia ex opposito lieret prudontiam tam acquisitam, quam infusam fuisse in Ghristo otiosam, et supcrfluam, si omnia Christi opera fuissent supra proprias prudentise regulas : ex quo ulterius fieret superfluum etiam in illo fuisse virtutes morales : quod est valde absurdum, et nulla ratione admittendum. Tum quia Ghristus exercuit aliqua opcra communia, ut comedere, ambulare, extergore sudorem, et similia : ad quae non fuit opus instinctu speciali, de quo loquimur, neque speciali donorum exercitio. Unde satis est concedere in Ghristo actus proprios donorum : licet nec debeamus , nec possimus semper dosi- gnare, quando et ubi illos exercuerit. ARTICULUS VI. Virum in Christo fuerit donum limoris. Ad sextum sic proceditur. Videtur, quod in Christo non fuerit donum timoris. Spes enim videtur potior, quam timor : nam spei objectum est bonum, timoris vero ma- lum : ut in secunda parte habitum est. Sed in Christo non fuit virtus spei, ut supra habitum est. Ergo eiiam non fuit in eo donum limoris. Prseterea, Dono timoris timet aiiquis vel separationem a Deo, quod pertinet ad timorem castum : vei puniri ab ipso, quod pertinet ad timorem servilem : ut Aug. dicit super cano. Joan. Sed Chrisiusnon timuit separari a Deo per peccatum, neque etiam puniri ab eo propter culpam, quia impossibile erat ei peccare : ut infra dicetur. Timor autem non est de impossibili. Ergo in Christo non fuit donum timoris. Prseterea. Prima) Joan. 4 dicitur, quod perfecta charitss foras mittit timorem. Sed in Christo fuit perfectissima charitas, secundum illud Ephes. 3 : Supereminentem scien- tiae charitatem Christi. Ergo in Christo non fuit donum timoris. Sed contra cst, quod dicitur Psa. 1 1 : Replebit eum Spiri- tus timoris Domini. Respondeo dicendum, quod sicut in secunda parte dic- tum est, timor respicit duo objecta, quorum unum e^t malum terribile, aliud estillud, cujus potestate malum potest inferri : sicut aliquis timet Regem, in quantum habet occidendi potestatem. Non autem timerelur illc qui potest nocere, nisi haberet quandam eminentiam po- lestatis cui de facili rcsisti non possit : ea enim quso in promptu habemus repeilere, uon timemus. Et sic patef, quod aliquis non timetur nisi propter suam eminentiam. Sic igitur dicendum est, quod in Christo fuit timorDci : non qnidem secundum quod respicit malum separationis a Deo per culpam, neque etiam secundumquod respicit ma- lum punitionis pro culpa, sed secundum quod respicit ipsam divinam emineutiam, prout scilicct aniina Christi quodam atTectu reverentise movcbatur in Dcum, a Spirilu sancto acta. Unde Hebr. 5 dicitur, quod in omnibus exau- ditus est pro sua rekcentia. Hunc enim affectum re- verentia) ad Deum, Christus secjndum quod homo, prac ca)teris habuit pleniorem. Et ideo ei attribuit Sciiptiua plenitudinem timoris Domini. Ad primum • ergo dicendum, quod habitus virtutum et donorum, proprie, et per se respiciunt bonum : malum autem ex consoquenti. Pertinet enim ad rationcm virutis, ut opus bonum reddat, ut in sccundo Elhi. dicitur. Et idco de ratione doni timoris non est illud malum quod respicit timor, sed eminentia illius boni, scilicet divini, cujus potestate aliquod malum infligi potest : sed spes. secundum quod virtus est, respicit non solum auctorem boni, sed etiam ipsum bonum, in quantum cst non habitum. Et id(<> ciiristo qui jam babebat perfectum beatitudinis. bonom, non attriouitur virtus gpei, sed donam tiworis. Ad sccundam dicendam, qaod ratio ilia procedit de timore secundum quod respicit objectum, quod est ma- lum. Ad tertium dicendum, quod pcrferta charitas foras mittittimorem se/vilem, qui respicit principaliter poenam i Sic autem timor non fuit in Christo. Conclusio est ftffirmativa. Statuerat D. Thom. generaliter art. prreced. dona Spiritus sancti fuisse in Ghristo. Sed quia circa donum timoris erat specialis difficultas ob incapacitatcm Ghristi tam ad committendum culpam, quam ad subeundam pro culpa pcenam : ideo S. Doctor proposuit circa hoc specia- lem articulum. In quo resolvit Christum habuisse donum timoris. Qua? conclusio est de fide, ut docent communiter expo- sitores in prsesenti, etprobatur ox cap. 11 Isaia? : Replebil eum spiritus timoris Domini : isaTa? 11. quem locum in sensu a D. Thom. intento explicant Patres relati in notis ad prseced. articulum. Dubitari autem hic solet, quem actum qujs timoris elicuerit Christus Dominus , an a01."55. ' . doni ti- prsecise actum reverentise erga eminentiam moris in divinam, ut absolute potentem infligerc Christo. malum, qui est absolute actus prosecutio- nis in Deum , licet cum resilientia, et contractione ad propriam naturaB creatae parvitatem ; an etiam actum fugae a malo vel culpae, vel pcenae ut absolute possibili naturse creata^ secundum se ? Circa quod Theologi longas trahunt controversias, ut videri potest in Godoi disp. 25, qui g 3 Godoi. hunc ultimum dicendi modum tuetur. Sed nos ab hoc negotio tractando deobligamur, qui illud peractum reliquimus tract. 8, disp. 4, dub. 4 per totum, ubi explicui- mus, quem actum primarium habeat hoc donum , nempe priorem illum , quem fnodo descripsimus, et quem absque ulla imperfectione Christus elicuit. Posteriorem vero illum actum per modum fugae, quem admittit Godoi, tam Christo, quam aliis beatis negavimus a n. 56. Quse est com- vera munior Theologorum sententia, et evi- se"ten.J denter, ut censemus, D. Thom. in hoc D.Thom. art. ubi ait : Sic icjilur dicendum est, quod in Chrislo fuit iimor Dei : non quidem se- cundum quod rcspicit malum separalionis a Deo p.er culpam : neque eliam secundum quod respicit malum punitionis pro culpa ; sed secundum quod respicit ipsam divinam eminentiam, prout scilicet anima Chrisii quodam affectu revercntisc movebatur in Deum ARTICULUS VII. 521 Deum a Spirilu sanclo acta. Et in eadern sententia perpetuus est, ut constat ex 1 , 2, quaost. 07, art. 4 ad 2 et 2, 2, quaest. 19, art. 7, et in 3, dist. 34, quoest. 1, art. 2 ad 7, et in qua^st. disp, de spe art. 4 ad 2, et alibi ssepe. Quin et Magister Estcom- Sent. in 3, dist. 34 circa finem, hanc munis. sententiam, ut communem ex Scriptura, et Patribus tradit his verbis : Spiriius li- moris erit in futuro, secl non habebil cm- nem illum usum, quem modo habet. Faciet cnim nos tunc revereri Deum, non timere separari, vel carere. Fuit ergo in Chrislo timor ille : scd juxta illum usum, quem habebit in fuluro, in Sanctis (et quidcm a fortiori; cum fuerit essentialiter impec- cabilis). Non enim timuit Chrislus separari, vel offendere Deum : sed eum prse omnibus reveritus est. Caetera videantur loco cit. ubi argumenta Godoi, quae urgentia non sunt, diluimus. ARTICULUS VII. Ulrum in Cliristo fuerint gratiw gratis datoc Ad septimum sic proceditur. Vidctur, quod in Christo non fuerint gratiae gratis datie. Ei enim qui liabet aliquid secundum plenitudinem, non competit illud haberesecun- dum participationem. Sed Christus babuit gratiam secun- dum illud Joan. 1 : Plenum et gratiae, et veritatis. Gra- tiae autem gratis datae videntur esse quoedam participationes divinae divisim, et particulariter diversis ;ittributae : se- cundura illud primae ad Cor. 12. Divisiones gratiarum sunt. Ergo videtur quod in Christo non fuerint gratiaj graiis dataj. Praeterea, quod debetur alicui, non videtur essc gratis ei datum : Sed debitum erat homini Cbristo, quod ser- mone sapientiae, et scieutiae abundaret, et potens esset in virtutibus faciendis, et in aliis hujusmodi, quae pertinent ad gratias gratis datas : cum ipse sit Dei virtus, et Dei sapientia ut dicitur 1, ad Cor. 1. Ergo Christo non fuit conveniens habere gratias gratis datas. Prajterea, Gratine gratis datse ordinantur ad utilitatcm iidelium : secun^um illud 1 ad Cor. 12, unicuique datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Non autem vidctur ad utilitatem aliorum pertinere habitus aut quaecumque dispositi, si hoomo non utatur : secunndum illud Eccl. 50: Sapientia abscondita et thesaurus invisus, quae utilitas iii utrisque? Christus autem non lcgitur usus omnibus gratiis gratis datis : prajsertim quantum ad genera lingua- rum. Non ergo in Christo fuerunt omnes gratiao gralis data>. Sed contra est quod Aug. dicit in epistola ad Darda- num, quod sicut in capite sunt omnes scnsus, ita in Christo fuerunt omnes gratjse, Respondeo dicendum, quod sicut in secunda parte ha- bitum est, gratia) gratis data) ordinantur ad fidei et spiri- tualis doctrinao manifestationcm : oportet enim eum qui docet, habere ea, per quaj sua doctrinamanifestctur alias sua dectrina esset inutilis. Spiritualis autem doctrinae, et lidei primus et principalis doctor estChristus : secundum iilud Hebr. 2, cum initium accepisset enarrari perDomi- num, per eo^ qui audicrunt, in nos conlirmata est, con- testanie Dco signis, et portentis, etc. Unde manil'est"m cst, quod in Christo excellentissime fuerunt omnes gratiaj gratis datae : sicut in primo, ct principali lidei doctore. Ad primum ergo dicendum, quod sicut gratia gratum faciens,ordinatur adactus meritorios tam interiores quam exteriores : ita gratia gra'is data ordinatur ad quosdam actus exteriores iidei manifestativos : sicut est operatio miraculorum, et alia hujusmodi. In utraque autcm gratia Chnstus plenitudinem habuit : in quantum cnim divini- tati unita crat ejus anima, plenam efficaciam habebat ad omnes praedictos acios perflciendos : Sed alii Sancti, qui moveotar a Deo sicut instrumenta oonunita, sedseparata particulariter efficaciam recipiont ad hos, vel ad iilos actus perflciendos. Et ideo in aliis Sanctis hujusmodi gratias dividuntur non aatem in Christo. Ad secundnm dicendum, quod Christus dicitur Dei virtu?, et Dei sapientia ini|uamum est aeternus Dei liiius : Sic autem non competit sibi lialicie gratiam, sed esse potius datorem gratke : competit autem sibi habere gra- tiam secundum humanam naturam. Ad terlium dicendum, quod donum linguarum datum est Apostolis, quia mittebantur addocendasomnes gentes. C ristus autem in una sola gente Judaeorum voluit per- sonaliler pnedicare secundum quod ipse dicitMattli. 1") : Non sum missusnisi ad ovesqnae penerunt domus Israel. Et Apostolus dicit Rom. 15 : Dico Christum Jesura minis- trum fuisse circuncisionis. Et ideo non oportuit, quod loqueretur pluribus linguis : Nec tamen defuit ei omnium linguarum notitia : cum etiam occulta cordinm ei non essent abscondita (ut infra dicetur) quorum voces qua - cunque sunt signa : Nec tamcn inutiliter hanc notitiam habuit : sicut non inutiliter habet habitum, qui eo non utitur quando non est cpporlunum. Conclusio est affirmativa. 1. A virtutibus, et donis progreditur D. Thom. ad gratias gratis datas, ut os- tenderet postea (quod intendere demons- trat totius quyestionis contextus) summam Ghristi gratia) perfectionem, et plenitudi- nem. Yocantur autem gratix gratis dalse Quaxii- quaedam perfectiones communicatse sub- ^JJJJ jecto ad aliorum utilitatem, quatenus con- gratisda- currunt ad opera, quibus conhrmari possit la>* sermo fidei, et fieri perfectus in alio, cum conversione, atque permotione circa ne- gotium salutis. Differunt autem hujusmoJi perfectiones a virtutibus : tum in eo, quod virtutes ordinantur ad perfectionem ha- bentis; quem proinde constituunt bonum : sed gratise gratis data) ordinantur princi- paliter ad aliorum utilitatem : quocirca non constituunt, nec supponunt subjectum bonum, quamvis nec id excludant : unde possunt reperiri tam in Sanctis, quam in peccatoribus. Tum in eo (et sequitur ex prsecedenti) , quod virtutes supernaturales habent connexionern cum gratia sanctiil- cante : sed gratiae gratis datoe connexio- nem necessariam non habent cum gratia, et virtutibus. Tum denique (ut alias diffe- rentias minoris momenti omittamus), in eo, quod virtutes ex genere suo sunt habi- tus, sive qualitates permanentes : gratiae autem gratis datse ex genere suo id non exposcunt, sed potius earum plures non dantur, nec dari possunt nisi per modum transeuntis, ut liquet in gratia miraculo- rum. Ideo autem specialiter vocantur gralis Quare datx : quia licet omnia bona, supernatu- vocen- ralia gratis communicentur; id tamen ma- gis adhuc elucet in hujusmodi donis : nam DE INCARNATIONE. gratia I). Au- gust. Earum nume- rus. Fuerunt in Ghris- to. D. Au- gust. D. Chry- sost. D. An- selm. Ratio D.Tnom fulcitur. habitualis cnm virtutibus s il»i an- nexis est a Deo promissa facientibua quod est in se ex viribus gratiffi unde hac con- ditione suppoaita, debentur saltem ex fide- litate. CaHerum gratiie gratis datffl, quam- vis semper adsint in corpore Ecclesiffl, nulli tamen in particulari quantumvis Sancto promittuntur : quocirca absque omni prorsus debito ; et subindc omnino gratis conferuntur, ubi alicui ex divina providentia communicantur. Ut enim op- time tradit D. Aug. apud D. Th. 2, 2, q. 178, art. 2, ad 5 : Ideo non omnibus Sanclis isla aliribuuntur , ne perniciosissimo errore decipiantur infirmi exisiimanies in talibus factis esse majora dona, quam in operibus justitise, quibus vila seterna comparatur . — Novem autem sunt hujusmodi gratice gratis datffl , ut colligitur ex Apost. 1 ad Gorinth. 12, ubi illarum recenset ra- tiones , et numerum ab illis verbis : Alii quidem per Spiritum datur sermo sa- pientise, etc, et magis constabit ex im- mediate dicendis, ubi prsedictas gratias Ghristo applicabimus. Et hsec satis erit in genere prselibasse : nam de hujusmodi gratiis tam in genere, quam in specie, et propriis earum rationibus ex professo egi- mus tract. 12 in arb. virt. § 17 per to- tum, abbreviantes, quffl late de illis dispu- tat D. Tho. 1, 2, qusest. 111, art. 4, et 2, 2, qusest. 171, et deinceps per octo quaest. sequentes. 2. His praemissis circa quid nominis, et rationem harum gratiarum in genere, con- clusio D. Thom. (quam indefinite, et prout jacet, docent unanimiter Theologi tam in proes. quam in 3, dist. 13), probatur primo ex D. August. (quem allegat D. Thom. in arg. sed contra) epist. 57 ad Dardanum circa finem ubi ait : Sicui in capite sunt omnes sensus, ita in Christo fuerunt omnes gratigs. Et similiter loquuntur D. Ghry- sost. hom. 11, et hom. 29 in Joan. et D. Anselmus in id ad Goloss. 1 : Ipse est caput Ecclesise, et alii. Deinde probatur ra- tione D. Thom. quoniam hujusmodi gra- tioe ordinantur ad aliorum utilitatem in manifestatione fidei : unde communicari solent Doctoribus, qui fidem praedicant : sed primus , et principalis Doctor fidei nostrse fuit Christus Dominus : ergo prse- dictae gratiae fuerunt in Ghristo. — ■ Con- firmatur primo : quia perfectiones, quee reperiuntur dispersae in membris, debent proeexistere in capite : sed gratise gratis datae fuerunt in Apostolis, et aliis fidei Doctoribus, qni comparantur ad Christum, sicut mombra ad caput : ergo hujusmodi gratiae fuerunt in Christo, et quidem ex- cellentius, quam in aliis.. ut capitis digni- tatem decebat. — Confirmatur secundo : nam Christo Domino attribuenda cst ont- nis perfectio, quui incompossibilis non est cuin unione hypostatica, statu beatiiico, et fine rcdemptionis nostne : sed gratiae gratis datoe important aliquam perfectio- nem ; et aliunde nullam cum prcedictis repugnantiam habent : ergo proedictae gra- tiuj Ghristo attribuendae sunt. Sed congruentius, urgentiusque proba- Aiiri- tionis genus est ad singulas gratias des- ^S^ cendere, et ostendere quod fuerint in grati» Ghristo. Et primo loco occurrit fides, qua^ ^S' non sumitur pro virtute Theologica, qua obscura credimus : sed pro eminenti qua- dam certitudine, per quam homo fit ido- neus ad alios erudiendos, ad quod pluri- mum confert , si doctor certitudinem eorum quae tradit quasi tangat, et con- trectet, ut explicuimus in arb. virt. num. 165. Hujusmodi autem certitudinem ha- buisse Ghristum in proedicando mysteria fidei nostrffl, liquet ex ejus verbis Joan. joau. .3. 3 : Quod scimus loquimur, et quod vidimusf testamur, et Matth. 13 : Eruclabo abscon- Matt.i3. dila a conslitutione mundi. — Secunda sermo gratia est sermo sapientise, et tertia sermo saP'en- scientise, quae communi utrique vocabulo sermo dicuntur gratix sermonis, ut observat D. scientiae. Thom. 2, 2, quaest. 171, art. 1. Consis- tunt autem non in virtutibus, aut donis, quae hiscemet nominibus significantur : sed in peculiari quadam gratia, quam ali- qui habent in sermocinando, et explicando aliis, quse de divinis per sapientiam, et scientiam assequuntur, ut diximus loco immediate citato. Hanc autem habuisse Ghristum constat Joan. 7 : Nunquam sic jCan. 7. locutus est homo, et Luc. 4 : Mirabantur luc. 4. in verbis gratise quse procedebant ex ore ipsius. Sequitur gratia miraculorum quffl sub- dividi solet in quartam, quse est gratia sa- nitatum, et in quintam, quse est operatio virtutum. Et haec conferri solet prsedicato- ribus fidei, ut signis, seu miraculis qua3 operantur tam circa infirmos, quam circa alias omnes res , doctrinam fidei cor- roborent, juxta dicta loco cit. num. 166. Quod autem haec gratia fuerit in Christo, liquet ex innumeris ejus mira- culis , quffl recensent Evangelia, ut su- perfluum sit specialia loca referre. De quo plura Gratiae miracu- luium. ARTICULUS VII. 523 Ponum Ingua- rum. nterpre tatio senno- lli-:. rtatt. iscretio spiri- ;uum. Hatt 9 et!2. •roplie- tia. )pinio bulen- sis. plura dicemus infra qnoest. 1 3, agentes de potentia animoe Christi. — Sexta cst do- num linguarum, et septima intcrpretalio ■ sermonis. Prior consistit in eo, quod illam habens gaudeat notitia diversorum idiomatum, et intelligat, atque possit lo- qui variarum gentium linguas. Posterior vero consistit in intelligendo, et expo- nendo, qua3 in sermonilius, et scripturis obscuritatem habent vel ob res dictas, vel ol) modum dicendi : qua) non le- \em solent aflerre difQcultatem supra idiomatum notitiam, et ideo exposcunt distinctam gratiam, ut diximus loco citato num. 67, cum sequent. Et quidem in Ghristo fuisse gratiam interpretatipnis ser- monis liquet Matth. 5. Marc. 12. Luc. 4. quibus locis dicitur Ghristum aperuisse sensum Scripturarum. Quod autem habue- rit donum, seu gratiam linguarum, cons- tat : quia certam habuit earum notitiam. Utrum autem hac gratia aliquando usus fuerit incertum est. Afiirmant non pauci, et satis probabiliter proesertim pro eo tem- pore, quo fuit in iEgypto, et in occasio- nibus, in quibus Gentibus loquebatur. Sed probabilius apparet, quod tradit D. Thom. articul. in resp. ad 3 his verbis : Donum linguarum datum est Aposiolis, quia milte- baniur ad docendas omnes gentes. Chrislus autem in una sola gente Judseorum voluil personaliter prwdicare secundum quod ipse dicit Matlh. 15 : Non sum missus nisi ad oves, quae perierunt domus Israel. Et Apost. dicit ad Rom. 15 : dicoJesum Christum mi- nistrum fuisse circumcisionis . Et ideo non oporiuit, quod loqueretur pluribus linguis. — Octava est discretio spirituum, qua quis penetrat secreta cordium, potestque discernere inter occultissimas affectiones : et reducitur, ut diximus loco citato nu- mer. 109, ad prophetiam : de qua dicemus statim. Hujus#modi vero discretionem fuisse in Ghristo constat Matth. 9 : Cum vidis- sel Jesus cogitationes eorum dixit : ut quid cogilalis mala in cordibus vestris?et capite 12 : Jesus autem vidcns cogitationes eorum. 3. Nona est gratia prophctise : quse po- test deffiniri, Supernaiuralis intelligeniia per divinam inspirationem habila de rebus dislantibus, ei ignotis. De qua late disserit DivusThomas2, 2,aqusest. 171, usque ad 175, nosqueejus species, et modos descrip- simus loco citato a numer. G8, usque ad ti- nem. Et circa hujusmodi gratiammajordifli- cultas,quamcircapra3cedentesoccurritprop- ter Abulensem in cap. 11. Numer. qusest. rintli.13. 2Pc- trus 1. ()•?. , et in cap. 16, quaest.. 4, ubi affirmat prophetiam proprie dictam non fuisse in Christo : nec ipsum fuisse vere prophetam, sed solum secundum vulgi BBStimationem. Quod potestsuaderi diilicilibus argumentis. Motiva. Primo : quia cognitio prophetica non co- haoret cum beatitudine : unde evacua- tur per claram Dei "visionem, juxta illud Apost. 1 ad Corinth. 13 : Ex parle co- l ad Co- gnoscimus, ct ex parte prophelamus ; cum autem vencrit, quod perfectum esl, evacua- bitur quod ex parte est : sed Ghristus a principio su?e conceptionis fuit beatus, et fruens clara Dei visione : ergo Ghristus non habuit prophetiam saltem propric dic- tam, sed solum secundum quid, et simili- tudinarie in quantum praedixit, quse solent annuntiare Prophetee. — Et confirmatur : quia cognitio prophetica est senigmatica, et obscura, at expresse docet D. Thom. 1, 2, qusest. 174, articul. 2 ad 3, unde Di- vus Petrus epist. 2, capite 1, illam vocat iucernam lucentem in caligi?ioso loco : atqui cognitio, quam Ghristus hahuit de rebus distantibus, aut ignotis, non fuit senigma- tica, et obscura, sed clara et evidens ; alio- quin in illo constituenda esset fides, contra illa quoe statuimus disput. prseced. num. 32, cum sequent. ergo in Ghristo non fuit cognitio prophetica proprie dicta. Ad heec de ratione prophetiee est, quod detur per modum coruscationis transeun- tis : idque in diffinitione prophetiae signi- ficat ly per divinam inspirationem. Unde Divus Gregor. homil. 9, super Ezechiel. d. Grc observat, quod Spiritus sanctus Sap. dici- sor. tur mobilis, et stabilis : quia, inquit S. Doctor, in fide, charitate, et aliis virtutibus, sine quibus ad cc&leslem patriam non potesl venire, pcrfectorum corda non deserit : in prophelise vero virtute, et miracuiorum ex- hibitione, aliquando adest, et aliquando se subslrahit. Sed constituere in Ghristo per- fectionem preecise per modum transeuntis estconstituere potiusimperfectionem. Ergo in Ghristo non est admittenda prophetia proprie sumpta. — Quae omnia magis con- firmat Abulensis : quia Joannes Baptista fuit plusquam propheta, ut testificatur ipse Ghristus Matth. 11; ergo idem a foitiori dicendum est de Ghristo : et consequenter quod propheta non fuit vere, et proprie, sed solum secundum communem, et vul- garem aestimationem. Gui perfecto opinioni favet Tertullian. libro 4, contra Marcion. Tertul- capite 22, ubi ait : Deum a principio prx- lia,K dixisse populo Israel, ut audiret Chrislum Alia rnotiva. 524 DE INGARNATIONE. Vera et connmi- nis spii- lenlia. Deute- ron. 18. D. Justi- nus. D. Ira;- ncus. Clemens D. Alex. D . Cy- prian. D. Am- bros. D. Au- gust. D. Cy- rillus. D.Thom. Luc. 7 et 24. Joan. 4. Ratio D.Thom. D. Au- gust. sub nomine prophctx : quoniam prophela c.risUmandus erat a populo : significat cnim Cliristum non fuisse verum sed existima- tum prophetam. 'i. Nihilominus vera, et certissima est communis Theologorum sententia asserens Christum vere, et proprie fuisse prophe- tam; atque ideo hahuisse gratiam prophe- tiflB. Et probatur ex Scriptura sacra : nam Deuteron. 18 dicitur : Prophelam suscila- bit vobis Deus de fralribus vestris. Quem locum communiter Patres explicant de Christo Domino, Divus Justinus quaest. 101 ad gentes, D. Iraeneus libro 3, ca- pite 12. Clemens Alexandrin. lib. 1, pae- dag. D. Cyprian. lib. 1 contra Judaeos cap. 18. D. Ambros. serm. 8, in Ps. 118. D. August. lib. 1G contra Faust. cap. 18. S. P. N. Cyrilli Alexandrin. lib. 1 in Joan. cap. 24, et lib. 3, cap. 9, et lib. 8, contra Julianum in principio, D. Thom. articul. sequent. in arg. sed Qontra, et alii plures, qui nullam limitationem adhibent, qua significent Ghristum dici prophetam in sensu improprio. Cum ergo verba Scripturae accipienda sint proprie, ubi nullum sequitur inconveniens, praeser- tim accedente communi Patrum interpre- tatione; sequitur quod Christus Dominus fuerit vere, et proprie propheta. Eteandem vim habent aliae Scripturae testimonia : quia Christus propheta vocatur non solum a vulgaribus personis, Luc. 7 : Propheta magnus surrexit nobis. Joan. 4 : Domine ut video, propheta es tu : sed etiam a discipu- lis, Lucae 24 : Fuit vir propheta : quin et a se ipso Lucae 4 : Non est propheta sine honore, nisi inpatria sua. Incredibile autem est quod omnia haec testimonia, et omnes eae personae loquantur in sensu improprio, ut vult Abulensis : praesertim cum nihil addant, quo modificent suam sententiam, aut indicent sensum improprium. Deinde probatur ratione D. Thom. ar- ticul. cit. quoniam illi vere, et proprie dicitur propheta, qui cognoscit et annun- ciat, quae procul sunt a notitia illorum, cum quihus vivit, ut constat ex communi Scripturae usu, et Patrum, ac sapientum acceptione : sed Christus plurima cognovit, et annunciavit, quae procul erant a notitia illorum, cum quibus ipse in statu passibili habitabat, ut evidenter patet ex Evangelio : Ergo Christus fuit vere, et proprie pro- pheta. Quam rationem breviter proposuit, et insinuavit D. August. loco citato contra Faustum, ubi versans testimonium relatum Conlir- nialio. mentum ex Deuteron. inquit : A/i quia pronheta dictus est, qui et hoc esse diynatus est, et tam multa fulura pr&dixit. Nisi forte aliud est prophcta, quam homo ullra humanas conjccturas fulura pr/cdicens. — Confirma- tur ; quia Christo attribuenda est omnis perfectio, quae cum ejus statu, et fine re- demptionis non habet oppositionem : sed gratia prophetiae est aliqua perfectio, nul- lam habens oppositionem cum statu passi- bili Christi, aut cum (ine redemptionis, ut diluendo contrarias objectiones constabit : ergo Christus vere, et proprie habuit gra- tiam prophetiae, et vere, ac proprie pro- pheta fuit. ■*"). Ad fundamentum ergo oppositorum Diruitur respondetur, quod licet prophetia non co- 0p£®31" haereat cum visione Dei clara, et cum funda- beatitudine omnino consummatis, sive ex- cludentibus statum viatoris : recte tamen componitur cum visione, et beatitudine animae conjunctis conditionibus corporis passibilis, et viatoris statui. Unde quia Ghristus in hac vita fuit non solum com- prehensor, sed etiam viator : potuit optime simul cum beatitudine habere gratiam pro- phetiae. Testimonium autem Apostolisolum improbat illud primum, quod concedimus. Ratio verohujus responsionis, etdifferentia? assignatae : traditur a D. Thom . art . sequent. quia ut aliquis vero et proprie dicatur pro- pheta ; non sufficit, quod cognoscat, et annuntiet, quae procul sunt ab hominum cognitione : alias si Deus, vel Angelus beatus aliquid nobis occultum nobis prne ■ nuntiarent, diceretur vere, etproprie pro- pheta : quod est falsum, et contra com- munem Patrum, et Theologorum sensum. Requiritur itaque, quod prsenuntiet illa, quaa procul sunt ab illorum notitia, cum quibus vivit, atque ideo ab ipso, secundum quod cum illis habet communem statum ut diximus in arb. saepius cit. nmri. 169. Cum ergo Ghristus in haec vita nobiscum egerit, et habuerit statum viatoris nobis commu- nem, licet alias simul comprehensor fue- rit : propterea cognoscendo atque annun- tiando distantia tam a nobis, quam a se pro illostatu, vere, etpropriepropheta fuit. Unde obiter colligitur, quare Ghristus non sit propheta respectu heatorum, cum quibus vivit, et quibus aliqua relevare potest : quia videlicet gratia prophetiae, sicut et coeterae supra relatae, ordinantur ad utilitatem aliorum, qui prophetiae oh- jecta alias non attingunt : beati autem omnia sibi utilia, et ad se pertinentia cognoscunt Noia. ARTTCULUS VII. 525 cognoscunt cvidentcr cx vi visionis bea- tificoe, ut diximus tr. 2, disp. 7, dub. 3, num. 40, quocirca Ghristus respectu il- lorum nequit obirc munus prophetae. Nec illud exercere potest respectu nostri pro hoc statu : quippe qui nobiscum non vi- vit, ut liquet ex doctrina proxime tra- dita. Cabrora. Et hinc ulterius colligitur contra Cabre- ram in exposit, art. 8, quod licet Angeli beati aliqua nobis revelent, non sunt proprie propheta) : quia licet illa procul sint a nobis, non tamen ab illis, cum quibus communem vitam agunt in statu beatitudinis. Aliud vero dicendum est de animabus Purgatorii si ex instinctu Dci aliqua nobis occulta annuntient : quia haic possunt esse procul tam a nobis , quam ab eis, et aliis animabus, cum qui- D.Tiiom. bus vivunt. Videatur D. Thom. 2, 2, quaest. 174, articul. 5 ad 4, ubi agit de revelatione facta per animam Samuelis. Occuni- Ad confirmationem respondetur, quod confirma ^cet prophetia in nobis habeat adjunctam tioni. obs2uritatem : quod praecise intendit, et docet D. Thom. loco citato, nihilominus hanc obscuritatem ex sua formali ratione non ^exposcit; sed per accidens habet ex participatione , et imperfectione subjecti. Sicut etiamTheoiogia in nobis est de facto amigmatica, et obscura : id tamen non importat essentialiter, sed solum ex con- junctione ad fidem in eodem subjecto : et ideo evacuata fide, idem Theologise habitus specie, aut etiam numero manebit, non enim amigmaticus, nec obscurus, sed evidens in Patria. Unde Christus , qui beata fruebatur visione, potuit (supposita necessaria alia conditione status viae), habere cognitionem propheticam absque imperfectione obscuritatis : sicut et jam Theologiam non obscuram. Nec oppositum probat testimonium D. Petri : tum quia loquitur de prophetia non comprehenso- rum. Tum quia non significat lpsam co- gnitionem propheticam esse necessario obscuram ; sed quod testimonia ex pro- phetia, sive a prophetis desumpta sunt nobis obscura : quia illorum sensum evi- denter non semper videmus ; quibus tamen attendere per iidem debemus, sicut lu- cerme lucenti in caligine hujus status, quousque obscuritas evacuetur per clari- tatem visionis. Recolantur, quoo diximus tractat. 19, disput, 2, dub. 5, num. 123, et disput. 3, dub. 1, numer. 20, cx qui- bus constabit, quam aliter se habeat lu- men propheticum, ac lumen fidei in ad- mittendo evidentiam. G. Ad augmentum diflicultatis respon- Dissol- detur concedendo majorem, quaj verita- vul,ir:.,Jr tem continet : lumen enim propheticum, motiva. si formaliter consideretur, secundum quod super alia principia cognitionis addit, non daturper modum habitus : sed per modum inspirationis, et auxilii, ut signiiicat difli- nitio prophetiae proposita num. 3, et statui- mus in art. cit. num. 170. Sed neganda est minor : cui inserta probatio nihil evin- cit : quia perfectiones constituendye sunt in Christo, prout earum natura postulat : unde cum earum aliquaa habeant rationem impulsus, motionis, et auxilii transeuntis ; nulla indecentia est, quod prsedicto modo fuerint in Christo. Idque generalius con- tingit in his gratiis gratis datis, preesertim vero in gratia miraculorum : non enim ha- buit Christus unam aliquam qualitatem ad patrandum omnia miracula, sed pro sin- gulis accepit diversam elevationem tran- seuntem, ut in instrumentis physicis di- vinoe virtutis contingit, et ex professo ostendemus qusest. 13. Potestque hsec doctrina magis confirmari ex dictis disput. 13, dub. 4, g G, ubi statuimus Christum habuisse auxilia tam physica, quam mo- ralia, quse dantur per modum motionis, et subitae inspirationis transeuntis. Eadem itaque ratione recipere potuit lumen pro- pheticum ; licet non sit habitus perma- nens, sed illustratio transiens. Per quod non negamus, quod habuerit aliquam dis- positionem, sive habilitatem distinctam ab iliustratione prophetica, et permanente ut iterum illuminaretur : a qua, et non praecise ab illustratione actuali denomina- tus fuerit propheta, ut in aliis etiam prophetis ex Divo Thoma observavimus loco supra citato. — Unde non probamus, quod tradit Gonet. disput. 12, articul. 5, Gonet. numer. 129, et ex Suario accepit, nempe Suarez. prophetiam in aliis habere modum tran- seuntis ; in Ghristo autem fuisse per mo- dum permanentis : qui prophetabat quando volebat. Quod enim statuimus, est de mente Divi Thomoe et illud motivum non urget : nam Ghristus etiam operabatur miracula, quando volebat ; et tamen non habuit unam qualitatem permancntem factivam miraculorum. Satis itaque fuit, quod hse motiones, aut eievationes com- municarentur ei pro sua voluntate. Quod ultimo loco additur, facile dis- pellitur : nam Joan. vocatus est plusquam 526 DB LNCARNAWONE, Relcga- tur qufcdam Su.irii senten- tia. propheta, non quia vere, et proprie pro- pheta non faerit , sed qula alioa prophetaa oxcclluit cum aliis non paucis, cum Bpe- ciallter in eo, quod Messiam, quem alii futurum pnenuntiavcrant, ipso digito tle- monstravit. In tjuo sensu ipse Christus potest a fortiori vocari plusqnam propheta; licet vere, et proprie propheta fuerit. 7. Ex quibus sequitur falsam esse sen- tentiam Suarii disp. 21, sect. 1, g Ex hac conclusione, ubi asserit propheticam Christi cognitionem non fuisse distinctam a cognitione supernaturali, quam de rebus divinis habuit per visionem beatam, aut scientiam per se infusam ; nec aliud in Christo habuisse principium, quam istas scientias. Oppositum enim constat : tum ex proxime dictis : nam scientia beata, et scientia per se infusa sunt habitus perma- nentes : prophetia vero non est habitus, sed illustratio per modum transeuntis, ut p.Tliom. satis evidenter docet D. Thom. in locis, quaB in arbore virt. allegavimus, et videri specialiter potest, 2, 2, quaest. 171, articul. 2 ad 2. Tum etiam quia prsedicta Suarii doctrina elevat vim testimoniorum Pa- trum, quse supra retulimus : nam Patres eodem modo dicunt Christum esse pro- phetam, ac alios : cceteris autem prophetis communicatse non sunt visio beata , et scientia infusa ; sed aliud lumen inferius, ut ex se liquet. Tum prseterea quia, si vera fuisset Suarii opinio, minime pro- baret in Ghristo fuisse gratiam gratis da- tam prophetise ; quod ipse eo loco inten- dit : nam nec visio, nec scientia per se infusa sunt gratise hujusmodi : cum ex una parte non pertineant ad statum vise, sed ad statum patrise : et ex alia parte non ordinentur ad bonum aliorum (quod est de ratione gratite gratis datee), sed ad pro- priam perfectionem subjecti. Tum denique (et quod caput est), quia praedicta lumina habent objecta terminativa , et motiva longe diversa. Objectum enim primarium scientise beatificse est Deus visus in se : et objectum primarium scienta per se infusae est etiam solus Deus cognitus evi denter quoad an est. Sed objectum pri- marium prophetise non est solus Deus, sed omne a Deo revelabile : nec exposcit de- terminate claram notitiam objecti vel quoad quid est, vcl quoad an est : sed potest cum obscuritate componi, et ab utroque modo ex sua ratione formali preescindit, ut diximus tractat. 4 7, disput. 2, dub. 5, numer. 124, et disput. 3, dub. nutter, et magie constabit ex dicendii infra a quirst. 9, ubi agemus dc scientia Christi. Undc licet judicium propheticum in Christo consummatum fuerit per cogni- tionem scientia; beata>, aut per se infa quod non negamus : nihilominus praesop- posuit aliam notitiam per modum tran- seuntis, ortam ex aliqua illu-tratione 1'acta in imaginativa Christi, ut signiGcat I). Thoin. art. 8, in resp. ad 1, ubi ait : Polcst dici, quod si Cliristus liabuit plenam, ct apertam noliliam quantum ad partem intel- lectivam : habuit tamen in parte imagina- tiva quasdam simititudines , in quibus pote- rat etiam speculari divina, in quantum non solum crat comprehrnsor scd eliam viator. Sedde hoc plura ioco citato. ARTICULUS VIII. Ulrum in Cliristo fucril plcnitwlo (jraiuv. Ad nonum sic proceditur. Videtur quod non luerit in Christo gratke plenitudo. A grat a cuim deiivantur virtu- tes, ut in secunda parte dictum est. ft< d in Cliristo uon fuerunt omnos virtutes : non enim fuit in co lides neque spes : ut Oitensum Cit. Eigo in Christo non fuit grati* plenitudo. Praeterea, sicut patet exhis quag in sccunda parte dicla sunt, gratia di vinitur ifl operautem, el cooperantern: Ope- rans autcm gratia diritur, pcr qu.nn justilkatur Tlnpius. Quod quidem non hahuit locum m Christo, quj numquam suhjacuit alicui peccato. Ergo in Cliristo non fuit pleni- tudb gralicO. Pneterea, Jac. 1 dicitur, Omne datum optimum, ct omne donuui perfectum demrsum est descendeiis a l\t- tre luminum : Sed quod desceudit, habetur particulariler et non plene. Ergo nulla creatura , nec ctiam anima Christi potest liabere plenitudiacti donornm gratiae, Sed contra est quod dicitur Joan. 1, vidimus eum plc- num gratiae ct ventatis. Respondeo diceudum, q<:od piene dicitur haberi quod peifecte: et totaliter habciur. Totalitas autem et perfcc- tio potcst attcndi duplidler. Uno modo quaiitum ad quan- tiiatem cjus intensivam : puta, si dicam aliquem pleiio habere alhedinem, si habeat cam, quanturacunque nata esl habsri. Alio modo secundum virtutem : puta si aliquis dicotur plene habere vitam : quia habet eam secundum omnes effeclus vel opera vitae, et sic habet plene vitam horao, non autem brutum animal, vcl planta. Utr.ique autem modo Christus habuit gratiio plenitudinem. Primo quidem, quia habuit eam in summo secundum perfeclissi- mura modum quo liaberi potest. Et hoc quidem apparet, primo ex propinquitate anim*. Christi ad causam gratiae: dictum est cnim quod quanto aliquod receptivum propin- qiusest causaj inlluenti, tamo abundantius recipit Et ideo anima Christi, quae propinquius conjungitur Deo inter omnes creaturas rationales., maximam recipit influen- tiam gratisc ejus. Secundo ex comparatione ejusad elfec- tum. Sicenim recipiebat anima Christi grratiam, ut ex ea quodammodo transfunderetur in alios. Et ideo oportuit, quod haberet lnaximam gratiam, sicut ignis, qui est causa caloris in omnibus calidis, est maxime calidus. Similiter etism q!;antum ad virtutem gratia», piene habuit gratiam : quia habuit cam ad omnes orerationes, vel effcctus gra- tiio. Et hoe ideo, quia conferebatur ei gratia tanquam cuidam universa i prinripio in gcnere habcntium gratiam. Virtus ainem priini principii altcujus generis universali- ter se cxlendit ad omnes fffeetus illius gencris : sicut sol, qui est universalis causa generatknis (ut Diony. di- cit 4, cap. de divin.) ejus virtus se extendit ad omnia, quao sub generatione cadunt. Et sic secunda plenitudo gratia: attenditur in Christo, in quantum se extendit ejus gratia ad omnes graiia: effectus, qui sunt virtutes, et dona, et alia hujusmodi. Ad DISP. XV, DUB. UNIG. 527 Ad primum ergo dicendum, quod lides et spes nomi- nant eflectus gratiai in quodam defectu, qui est ex partc recipientis gratiani, inquantuin scilicct, lidcs est de non visis, et spes de non habitis. Undc non oportet, quod in Clnisto, qui est aucior gratiie, lueiint delectus quos im- portant iides, et spes : sed quidijuid ost pcrfectionis in fide, et spe, in Cliristo est multo perfectius : sicut in igne non sunt omnes modi caloris dcfectivi ex defectu subjecti, sed quidquid portinet ad perfectionem caloris. Ad secundum dicendum, quod ad gratiam operantem per se, perlinet facere justum : sed quod iustum faciat ex impio, lioc accidit ei ex parte subjecii, in quo pecca- tum invenitur : Aniiua Clnisti igitur justilicata est pcr gratiam operantem, in quantuin per eam facta estjusta et Sancta a priocipio sua) concepiionis, non quod anto fuerit poccatrix, aut etiam non justa. Ad tcrtiuin dicendum, quod plenitudo graliae altribui- tur animaj Christi secundum capacitatem creaturae : non auicm per comparationem Ld plenitudinem inlinitam bo- nitatis divinaj. Conclusio cst affirmativa. DISPUTATIO XV. De perfectione gralias habilualis in Cliristo. Ordo StatueratD.Th.aprimohujusquaist. art. ram.°" existentiam gratisehabitualis inGhristo. Sed ut ejus perfectionem, ac pienitudinem evi- dentius demonstraret, egitper septem articu- los sequentes dc virtutibus, donis, et gratiis gratis datis, quse illam sequuta sunt, plu- r-mum addentia decoris. Quibus absolutis, inccpit ah art. 9, ostendere prsedictse gratitc excellentiam, plenitudinem, atque infini- tatem, usque ad qua^stionis finem. Sedcum disp. 13,dub. 1, § 3, oslenderimus gratiam habitualem Ghristi fuisse ejusdem rationis, siveperfectionis specificse cumnostra ; con- siderationem pnedictae gratise ab hoc capite missam facimus, calamum convertentes ad perfectionem gradualem sive intensivam talis gratioe, in quam etiam pnecipue colli- mat mens D. Thom. in his ultimis articu- lis. Quam methodum observan.t etiam com- muniter alii Theologi in hoc loco , cum investigant, an gratia Christi infinita fuerit. Girca quod punctum tot reperiuntur di- cendi modi apud Auctores, ut plusquam Naza- decem referat Nazarius in praes. art. 11, controvers. 1, etart. 12, controvers. unica. Quce opinionum multitudo aliud nobis non videtur quam confusionum silva : et idco eas demetere, et vitare curabimus, pro- priam (quam veriorem censuerimus), re- solutorie statuendo opinionem. Unde res- cissis sententiarum ramis, ut radicem tam controversise principalis quam tenenda^ ve- ritatis fundamenta penetremus, atque ape- riamus, sit DUIUUM UNIGL.M. Uirtd». grotia habilualii Chfisti poluei il auytri. Jlic est cardo pra^cipuui difficultatisi , quam aliquiin prasfenti aliis titulis reprffi* scntant : nam ex accurata dccisione dubii, prout a nobis proponitur, pendet refolutio aliarum omnium qu;i'stioitum, tma3 circa perfectionem gratiu3 Ghristi excitari solcnt : easque proinde, superata principali difii- cultate, tanquam ipsius consectaria adde- mus. Ne autem immoremur circa ea, qua3 faciliora sunt, et ab omnibus communiter admittuntur, oportet aliqua breviter prajli- bare. |i- NonnulUs iirxmUsis, aperilur stalus quxslionis. 1. Saopius insinuavimus, et agentes de Muiti- valore operum Ghristi disp. 1, dub. fusius . PIc* . r i ,. . • /-ii • , - intentio- expressimus, dupltcem m gratia Ghnsti nis posse considcrari latitudinem, sive inten- gratj» *. . t • i» j eonsidc- sionem : unam moralem, sive m oruine ad ratj0. prudentem sestimationem, quu3 attendit ad dignitatem suppositi, in quo est talis gra- tia : aliam vero physicam, et in se, qua3 consistit in eo, quod gratia magis, ac ma- gis radicetur in subjecto, ejus potentiam perfectius actuando, etsibi subjiciendo, ut declarant N. Gomplut. abbrev. in lib. de generat. disp. 4, queest. 6, et in simili difficultate agentes de augmento charitatis observavimus tract. 19, disp. 5 in princi- pio. Ex quibus hoc loco prsesupponendum est, ne circa non necessaria implicemur, intensionem hanc physicam qualitatum non fieri per additionem gradus ad gradum ejusdem , vel diversai rationis , sed per modos specie diversos majoris actualitatis, et radicationis in subjecto , ut recte probant illi Patres loco citato. — - PraBsupponendum etiam est gratiam habitualem esse capacem hujus inten- sionis physica? : quod facile ostenditur exemplo charitatis, quae est proprietas gra- tice : nam de illa ostendimus loco cit. quod hujusmodi augmentum admittit : idem itaque de gratia habituali dicendum est. Quod confirmatur ex iruequalitate in- tensiva, quam habent justi in sanctitate formali, quae per gratiam communicatur; 528 DB INCARNATIONE. Gratia babiiua lis Christi non potuit et quam beati habobunt in vi.sionc bo;it;i, quam eademgratia radicat, ut statuimus tract. 2, disp. 4, dub. 1 et 2. 2. Si ergo sermo fiatde intensione mo- rali gratiffl habitualis in ordine ad pruden- tem ajstimationem ; ut certum omnino sup- ponimus prsedictam gratiam non potuissc moraiitcr moralitcr augcri. Quoniam hujusmodi in- augcn" tensio attenditur penes dignitatem persona3 divinae terminantis mediatc, etsustentantis praedictam gratiam in humanitate Ghristi : hujusmodi autem dignitas sic est simpliciter inlinita, ut nequeat cxcogitari alia inten- sive major : ergo gratia habitualis Ghristi sccundum valorem moralem in ordine ad prudcntem uestimationem nequit intensive augeri. Sicut enimdignitas personac Ghristi ncquit esse intensive major : sic gratia Ghristi moraliter nequit esse major in or- dinead illum terminum, et quantum capax est dignificationis a persona sustentantc, quao simul habet rationem finis, et quasi termini extrinseci, in quem ordinatur talis D.Thom. gratia.Quodadminusprobat,intenditqueD. Thom. articulo 13 hujus qusest. ubi ait : Finis gratiso est unio creaiurx raiionalis cum Deo. Non potest autem esse, nec intelligi ma- jor unio creaturse rationalis ad Ueum, quam quse est in persona. Et ideo gratia Christi periingit ad summam mensuram gratise, utique in esse gratiffl, atque beneficii, ac per ordinem ad prudentem aestimationem. Potestque haec suppositio magis declarari tum exemplo unionis hypostaticae : quae licet physice considerata sit modus quidam finitus, ut diximus disp. 4, dub. 1, tamen moraliter, et per habitudinem ad perso- nam, ad quam terminatur, est ita infinita simpliciter, ut nullum suscipiat augmen- tum intensivum, ut in eadem disp. statui- mus dub. 3. Tum exemplo operationum Ghristi, quae quamvis physice sint limitatae, et ejusdem rationis cum nostris : tamen moraliter in aestimatione prudentum tan- tum habentperfectionis, utnequeant augeri intensive, ut fuse deciaravimus disp. 1, NJta, dub. 6. — Et haec, ut diximus, accipienda sunt de augmento morali intensivo : quia si ad aliquod extensivum incrementum attendamus, potest absque inconvenienti admitti, et propter majorem extensivam termini dignitatem, et ob majorem perfec- tionemnaturae assumptae. Utcontingeret, si eadem natura, quse assumpta est ad unam tantum personam , assumeretur , ut fieri potuit, ad tres ; vel si loco naturse humanse assumptae subrogaretur alia natura per- feciior, v. g. angelica; juxta ea, quae dixi- musdisp.S, dub. 6, otdisp. [) , dub. 3.Auge- retur enim in hiseventibus tum unio, tum gratia moraliter quantum ad aliquid majus extensivum incrcmentum, ut eisdem locis signiticavimus. Et h;oc communia sunt in- tor Thomistas, ct ab aliis etiam facile ro- cipiuntur. 3. Sed difficultas revocatur ad augmen- tum physicum intensivum. Circa quod ul- terius citra dubium supponondum est gra- tiam Christi fuisse ita physice intensam, ut illam nullius purae croaturae gratia vcl ex- cesserit, vel aequaverit. Quod quia satis evi- denter constabit ex immediate dicendis, brcviternunc ostenditur^ex eo, quod gratia est terminus dilectionis divinoe, ut ostendi- mus tract. 1 4, disp. 4,dub. 1, §3. Sed Deus nullam creaturam plus vel aequaliter diligit, ac Ghristum Dominum, quem antomastice vocat filium suum dileclum : ergo nulla crea- tura habet majorem, vel aequalem gratiam, quam Ghristus. Et in hunc sensum D. Gre- gor. lib. 18. Moral. cap. 34 expendit il- lud Job : Non adxquabitur ei topazium tle Mthiopia, et ait : Ac si aperte dicat : Nullus sanciorum, quibuslibet virtutibus plenus, cx ista iamen nigredine mundi collectus, xquari eipotest. de quo scripium est : Quod nascelur ex te sanctum, vocabitur fdius Dei. Et idem intellige de quolibet Angelorum juxta illud Apost. ad Hebraeos 1 : Tanlo melior Angelis , quanto differeniius prse illis nomen hseredi- tavit : cui enim dixit aliquando Angeiorum, Filius meus es tu, ego hodie genui le? Quin eadem fere certitudine supponen- dum est gratiam habitualem Ghristi fuisse physice intensiorem omni gratia collective sumpta tam hominum, quam Angelorum : ita ut quotquot gratise gradus inveniuntur dispersi in omnibus creaturis, tot, et eo plures reperiantur uniti in unica gratia habituali Ghristi. Sic docent communiter graves Theologi, Alvarez disput. 37. Sua- rezdisputat. 22, sect. 2 in fine. Gabrera ir. comraent,, art. 10. Arauxo in comment. ad art. 13 in principio, qui pro eadem re- fert. D. Bonavent. in 3, dist. 13, quasst. 2. Altisiodor. in summa lib. 3, tit. 1 , cap. 1. Gonet. disputat. 13, articulo 2, numer. 60, et alii plures. Et pro eadem sententia a fortiori referri debent plurimisanctorum. et Theologorum, quos dedimus, et secuti sumus tract. 16, disputat. dub. 5, § 3, qui asserunt gratiam B . Virginis esse intensive majorem omni gratia collective sumpta hominum, et Angelorum. Sed suppositio praesens Gratia habitua- lis Clnisii cxcedit physirac oinneni graliara purac creatu- rau. D. Gre- gor. Ad Hc- brtc. 1. Non 6olum divisive , sed et collcetive acccp- tam. Alvarez. Suarez. Cabrcra. Arauxo. D. Bo- nav. Altisio- dor. Gonet. DISP. XV, DUB. UNIC. 529 robatur ipposi- tio. Thom. ■alcitur mplius. .Thom. praesens (qua3 longe certior est), probatur primo exD. Thom. infra qua^st. 34, art. 4, ubi se referens ad articulos 9 et 10, et 12, hujus quoest. concludit : Unde mani- festum est, qnod Christus in primo inslanti sux conceptionis non solum tantamgratiam, quantam comprehensores habent, sed etiam omnibus comprehensoribus majorem. Si au- tem gratia Ghristi omnium comprehenso- rum gratiam superavit, eadem ratione de- buit excedere gratiam omnium viatorum, atque ideo omnem repertam in omnibus puris creaturis. Secundo probatur ratione desumpta ex eodem Sancto Doctore in art. relatis : quia Ghristus Dominus est causa (licet causce genus non expediat modo as- signare), omnis gratice , quae in omnibus creaturis reperitur : sed causa prcehabet eminentius perfectionem effectus, preecipue si finalis sit, uti Ghristum fuisse contra ex dictis disp. 2, dub. 1 , § 5 ; ergo oportuit, quod gratia Christi fuerit major omni gra- tia collective, quce reperitur in puris crea- turis. Confirmatur primo ratione D. Thom. in hacqucest. etart. quce si bene expendatur, probat non solum existentiam gratiae ha- bitualis in Ghristo, sed quod fuerit major ornni gratia collective in puris creaturis re- perta : Necesse, inquit, est ponere inChristo gratiam habitualem propter tria. Primo qui~ dem propter unionem animx illius ad Verbum. Quanto enim aliquod receptivum est propin- quius causse influenti, tanto magis participat de influentia ipsius. lnfluxus autem gralise estaDeo, juxta illud Psalm. 83 : Gratiam, et gloriam dabit Dominus. Et ideo maxime fuit conveniens, ut anima illa reciperet influ- xum divinxgratix. Licetautem sanctusDoc- tor solum concludat absolute, et positive existentiam gratiae in Ghristo ; quod ibi prce- cise intendebat : nihilominus ex prcemissis, quas disposuerat, infertur etiam excessus gratiae Ghristi super omnem gratiam crea- tam : quia nec una, nec omnes creaturce simul sumptce sunt sic conjunctce principio gratise sicut anima Ghristi : et ideo decuit, quod acceperit majorem gratiam, quam quce reperiturin omnibus simul sumptis, utex- cessus gratiee responderet intimiori unioni cum gratice principio. Gonfirmatur secundo : quia Deus magis dilexit Ghristum, quam omnes creaturas simul et collective sumptas , ut docetD. Thom. 1 p. qucest. 20, art. 4 ad 1, ubi ait : Deus diligil Christum, non solum plus- quam humanum genus, sed etiam magis Salmant. Curs. theolog. tom. XIV. quam totam creaturarum universitatem : quia scilicet ei majus bonum voluit. Et in resp. ad 2 addit : Naturam humanam as- sumptam a Dei Verbo in persona Christi Deus plus amat , quam omnes Angelos ma- xime ratione unionis. Ubi illa particula maxime, ut bene observavit Alvarez, de- notat excessum non solum ratione unionis hypostaticce, sed etiam ratione gratiaj, et aliorum donorum. Sed amor Dei erga crea- turam rationalem constituit in communi- cando illi donum gratnu habitualis, ut tra- dit idem S. Doctor, 1, 2, qusest. 119, art. I . Si ergo Deus Ghristum non solum ra< tione persona?, aut unionis hypostaticse, sed etiam ratione gratioe habitualis plus diligit, quam totam collectionem hominum, et Angelorum : sequitur plus gratia? habi- tualis fuisse inGhristo, quam in omnibus hominibus, et Angelis simul sumptis. Quod magis constabit ex infra dicendis num. 22, ubi declarabimus, qualiter in Ghristo exti- terit plenitudo gratiee, et quod fuerit ejus propria. 4. Nec refert, si cum aliquibus Thomis- Objec- tis, quos suppresso nomine refert Alvarez ti0* (licet nullum nos viderimus oppositum af- firmantem), objicias primo : nam Ghristus ex una parte totam suam gratiam habitua- lem accepit in primo conceptionis mo- mento, ut cum communi Theologorum sententia statuimus disp. 13, dub. 1, § 4, ex alia vero parte illam accepit per pro- priam dispositionem actualem liberi arbi- trii, ut ostendimus eadem disp. dub. 3, g 1; quocircaactus, quos tunc elicuit, debue- runt esse ejusdem intensionis cum gratia. Sed incredibile apparet, quod actus Ghristi habuerint tunc tantam intensionem, qua3 superaverit omnes gradus in gratia om- nium hominum, et Angelorum repertos. Ergo falsum est, quod gratia habitualis Ghristi sit, physice loquendo, major, quam omnis collective gratia, quae in omni pura creatura invenitur. Secundo , quia inde Aiia. maxime probaretur hujusmodi excessus, quod Ghristus sit caput morale omnium hominum, et Angelorum, influens in eis dona gratise : sed ex hac ratione magis infertur oppositum : quippe si attendamus ad analogiam cum capite naturali, mons- truosum esset caput, quod excederet totam molem omnium membrorum ejusdem cor- poris : ergo licet fateri oporteat, quod Ghristus habuerit majorem gratiam, quam quilibet hominum, vel Angelorum, si di- visim considerentur, absurdum tamen ap- 3i :»30 l)E INCAHNATIONK. Diluilnr [•rin.a. Et so- cunJa. El ter- tia. paret, quod iugratia physicc accepta e.we- dat omnes hoinines, ct Angeloa simul sumptos. Tcrtio, quia idem, et cadeua li- eentia dici posset dc gratifl B. Virginis; cum hujus dignitas redundet uKimo in ma- jorem iilii exccllentiam. Non, inquam, referunt ista) objcctiones. Nam ad primam, conccssa majori, negft- mus minorem, quaj nullum continet absur- dum, sed veritatem : quoniam amor cha- ritatis, quo Christus in primo conccptionis momento se disposuit ad gratiam susci- picndam, cst major intensive, quam omnis amor collective sumptus, qui in pura crea- tura reperiatur. Etratio est : nam co plus, casteris paribus, aliquis Deum diligit, quo magis ejus perfcctionem cognoscit : scicn- tia autem , quam de divina perfectione ha- buit Ghristus, excedit simpliciter omnem scientiam creatam in puris creaturis reper- tam, ut ex dicendis infra quoest. 9, satis constabit; et modo suaderi potest ab exten- sione. Quidquid enim cognoscitur a crea- turis , cognoscitur a Ghristo , et aliqilid amplius. Undc oportuit, quod amor Dei in Ghristo repertus fuerit longe major, quam omnis amor Dei collective sumptus, qui in aliis est. Quocirca idem dicere debe- mus de gratia habituali, quam Christus, mediante illo amore ut dispositione, sus- cepit. — Ad secundam negamus mino- rem : nam ea analogia tenet quidem in eo, quod perfectio membrorum debeat prama- beri in capite sicut in causa, aut radice. Sed deiicit in eo, quod forma naturalis exigit determinatam quantitatem tam in toto, quam in partibus : unde fieri non valet, quod caput naturale excedat omnes corporis partes simul sumptas. Sed gratia habitualis, quoe dicitur communis forma capitis, et membrorum in esse spirituali, nullum sibi determinat certum gradum intensionis vel in toto, vel in partibus : et ideo absque ulla monstruositate potest esse simpliciter major in solo capite, quam in omnibus membris. Potestque id confir- mari exemplo tum scientise, ut proxime vidimus : tum gratia) moraliter conside- ratae in ordine ad prudentem a^stimatio- nem : nam in Ghristo capite est simpliciter infmita, et excedens iniinite dignitatem moralem repertam in omnibus puris crea- turis coiiective acceptis. — Ad ultimam concedimus sequelam ut valde piam, et probabilcm, ut ex plurimorum sententia ostendimus loco cit. cx tract. 1G. Nec id proferimus libere, aul ex sola liccntia, sed ducti satis rationalibus fuixbunentis, qtlffl ibi insinuavimus. Et tamen longe cer- tius est cuin exces&um iuis-e in Chrislo, quam in matrc , ut major iliius dignitas satis probat. 5. Quamvis autcm hactenus dicta satis manifestent, quod gratia habitualis Ghristi habuerit physice insignem pcrfectioncm sccundum latitudinem gradualem, aut in- tcnsionis modos : adhuc tamen exploratum non est, utrum fuerit in surnmo, et atti- gcrit maximurrt quod sic , ut augmentum majus suscipere nequeat. Quod dupliciter apprehendi valet contigissc. Primo si non repugnet dari gratiam habitualem actu in- iinitc intensam : ct dicatur, Ghristum sic habuisse gratiam intensam infinite. Secundo si, licet rcpugnet, quod gratia habeat in actu infinitam intensionem : nihilominus vel ex natura sua, vel ex conjunctione ad Ghristum vendicct sibi determinatum gra- dum, ultra quem progredi intensive non valeat : et dicatur Ghristum pervenisse ad istum gradum, et subinde nullum posse suscipere gratiae augmentum. Quod si as- seratur hoc ultimum; consequenter di- cendum erit Ghristum habuisse gratiam infinite intensam, aut infmitam gratiae in- tensionem; non quidem positive, sed nega- tive, quatenus possidet omnem gratiam, quce dari potest : sicut quilibet Angelus di- citur negative inlinitus, quia habet totam pcrfectionem, qua3 in sua specie est possi- bilis; repugnat enim dari alium Angelum in eadem specie. 6. Et quidem si loquamur in priori sensu, supponenda est pars negativa. Nam in primis gratia habitualis Ghristi non po- tuit esse inhnita secundum speciem, aut in esse entis : generaliter enim repugnat, quod detur aliqukl creatum hac intinitate gaudens, ut statuit D. Thom. 1 p. quoest. 7, art. 2, et cum communi Philosophorum, ac Theologorum sententia recte probant N. Gomplut. abbrcv. in lib. Physic-. disp. 18, qusest. 2. Implicat enim aliquid essc infinitum in ea ratione, in qua habet ter- minos, et secundum quam propriis tcrmi- nis coiicluditur : termini autem essentiie, sive specici sunt genus, et dilYerentia : cum ergo omnis creatura secundum essen- tiam considerata constet genere, et diffc- rentia ; sequitur impossibile esse , quod aliqua creatura sit iniinita seCundum spe- ciem, vel essentiam : atque ideo implicat gratiam habitualem Christi, quae aliquid creatum est, habere hujusmodi infinitatem. Unde Quo sensi posslt dici g$ liam summo Grali. Clnisl no ii fu siauli( ter infinil physic D.TIjo N.Coi plul. DISP. XV, DUB. UNIC. 531 Noc [fiiiitae lensio lis in jc!u. Coin- iliu. Sa- ■nt. 1, Unde D. Tho. in praes. art. II, ait : Gra- lia habitualis OhrisU, secundum quod esl quoddam ens, necesse est, quod sit ens fini- tum : est cnim in anima Christi sicut in subjeclo : anima autem Christi est creaiiira qiuvdam, habens capacitatem finilam : unde csse gratiie cum non cxcedat suum subjec- ium, non potesl esse infnitum. Quod ex infra dicendis a n. 1C magis constabit. Ex qua suppositionc cum sequali fere . certitudino pra^mittendum est gratiam ha- bitualem Christi non habtiisse cathcgore- matice, sive inactu inlinitam intensionem, sive, et in idcm redit, non fuisse actuali- ter intensam infinite physice. Quod con- tra Almainum, et Marsilium in 3, dist. 13, et unum aut alterum non magni no- minis Reccntiorum docent communiter Theologi. Et probatur tum generali ra- tione : quia repugnat dari aliquod infini- tum in actu pneter Deum, ut ostendunt Gomplut. disp. cit. per totam. Tum ratione immediate proposita ex D. Thom. quia implicat essentiam simpliciter finitam ha- bere aliquem modum, aut proprietatem, quye sint simpliciter infmita ; cum modus, atque proprietas debeant essentia3 corres- pondere : sed intensio est quidam modus, seu proprietas grati^e, quae, ut proxime os- tendimus, habet essentiam simpliciter fmi- tam : ergo-repugnat intensionem gratise esse actu, et simpliciter infinitam. Tum praeterea quia vel intensio gratia^ fit per additionem gradus ad gradum; vel fit per additionem modi majoris radicationis ex- cludentis alios imperfectiores ? Si eligatur primum, quod est magis familiare Juniori- bus; ut gratia esset iniinitae intensionis in actu, deberet habere in actu infinitos gra- dus intensionis : et sic daretur numerus quidam innumerabilis, et impertransibilis : quod est implicatorium ; cum numerus sit multitudo numerata per unura, ut recte ostendunt Gomplut* ibi supra q. 5. Si au- tem cligatur posterius, sequitur, quod mo- dus iiie constituens gratiam actu infinite intensam esset infinitus simpliciter secun- dum speciem, et essentiam : quod esse impossibile constat ex supra dictis. Tum denique quia esto , hsec non clauderent contradictionern, nihilominus de facto ne- queunt ulla ratione admitti : quia Scrip- tura nos docet Sapientiae 1 , Deum de facto cuncta fecisse in numero, pondere, et mensura : omne autem infinitum nu- mero, et mensura caret; cum nullum ha- feat termimim in rationo iniiniti. 7. Sed communiter solet opponi illud Joan. 3 : Non ad mensuram dat Deus Spi- ritum Filio, id est Christo, ut explicat D. Tliom. art. 11, hujus quuest. sed Spiritus sanctus coinmunicirctur pcr gratiam habi- tualem : ergo Christus accepit hujusmodi gratiam absque ulla mensura : et conso- quentcr gratia habitualis Christi fuit im- mcnsa atque inlinita. Gseterum hoc testimonium facile expli- catur absque aliqua oppositione cum com- muni doctrina, admittitque alias gravissi- mas expositiones, quas optime expendit D. Thom. art. cit. in resp. ad 1, his verbis : Id quod dicitur, Paler non ad mcnsuram dat Spiritum Filio, uno modo exponitur de dono, quod Pater ab xterno dedit Filio, sciiicet di- vinam naturam, qux est donum infinitum. Unde quxdam Glossa dicit ibidem, ut tanlus sit Filius, quantus, et Pater. Alio modo po- lest referri ad donum, quod datum est hu- mancB naturso, ut uniatur divinw personx : quod etiam est donum infmitum. Unde Glossa dicit ibidem :■• Sicut Paier plenum, et perfec- tum genuit Verbum : sic'etplenum, etperfec- tum est unitum liumanx naturse. Teriio modo potest referri ad graiiam habilualem, in quantum gralia Christi se extendit ad omnia, quse sunt graiix. Unde Augustinus hoc exponens dicit : Mensura divina, divisio qusedam donorum cst : alii enim dalur pe.r Spiritum sermo sapieniix-, alii vcro sermo scientix: sed Christus , qui dat, non ad men- suram accepit. Ex quibus liquet, quod ex prsedicto Joannis testimonio non inferatur ulla infinitas physica gratia^ habitualis Christi subjective, et in se ; cum significet alia longe diversa, nempe vel communica- tionem naturse divinse ad intra; vel donum personalitatis divinae, humanitati in tem- pore collatum ; vel denique ipsam gratiam habitualem in esse principii influentis in alios ad eorum utilitatem : est enim fontale principium, quod ad infinitos effectus se- cundum sufficientiam extendi valet. Ad quod tamen opus non habet infinitate ali- qua physica secundum intensionem (qua3 forte praecisive sumpta nec ad id sufficeret), sed satis illi est infinita dignitas per con- junctionem ad Verbum, ut numer. 2 pra3- misimus, et magis declarat ipse S. Doctor lect. G, super illud caput Joan. ubi propo- nit easdem interpretationes, et concludit : Sic igilur gratia Christi habitualis fniila cjuidem fuit secundum esseniiam [quae est suppositio nostra) : sed lamen diciiur abs- qnf lcrmino. ct mensura fuisse : quin quxd- Objcc- tio. Joan. 3. Solntiu ox D. Tliom. 532 DE INCARNATIONE. quid (id ralionem gratix poterat pertinere, lolum Chrislus accepit. Alii aulcm non lolum accipiunt : sedunussic, et aliussic: divisioncs enim gratiarum sunt \ adCorinth. 12, juxta No,a ea, quae supra diximus num. 3. Unde lector Vaz- obiter notabitaudaciam vazqucz, qui disp. aliud augmontum. Et in hoc sensu lo- quitur D. Thomai, ot confirmatur assertio nostra ipsius ratione. 10. Sed oppones discursum hactonus factum in eo primitus, et prcecipue fun- dari, quod gratia sit formaiis participatio naturae divina? : inde enim colligimus esso formam ex sc non habentem torminum augmenti, et subinde exigentem similem potentiam receptivam, qucc non finiatur in recipiendo : sed optime cohceret, quod gra- tia sit formalis participatio proedicta) na- turae, et quod nihrominus habeat terminum suae intensionis, ultra quem augeri non valeat : ergo hactenus dicta corruunt. Pro- batur minor : quoniam essentia divina non solum est infinita in pcrfectione, et inten- ' sione, ut sic dicamus graduali, sed etiam in ipsa formali ratione essentise : quinimo prius est esse ita infinitam, quam quod in- telligatur fundare infinitam perfectionom intonsionis gradualis : sed quod gratia sit formalis participatio naturse divinffi sub conceptu essentiae, aut naturae; non pro- bat, quod gratia non limitetur propriis terminis essentise, nempe genere, et ditVo- rentia : ergo pariter non probat, quod non debeat limitari termino augmenti, ultra quem intendi non valeat. Pra?missa? sunt certae. Et consequentia patet tum a pari- tate; tum ex eo, quod ad determinationem generis, et differentia?, quae sunt termini essentiie, debet sequi certum augmentum, quod est modus, et terminus intensionis : ut sic obsorvetur debita proportio intcr essentiam, et ejus modum, sive perfectio- nem : ergo vel gratia caret torminis essen- tiae, nempe genere, differentia, quod est omnino falsum; vel habet certum tormi- num sui augmenti. Respondetur negando minorem. Ad cu- Sotutio, jus probationem, omittendo prsemissas, ne- gamits consequentiam. Et prima ejus pro- batio a paritate desumpta non urget : quoniam essentia? rerum consistunt in in- divisibili, quatenus nihil potest eis addi, vel DISP. XV, DUB. UNIC. 53! vel subtrahi intra latitudinom pnedicato- rum cssentialium, quin ipsffi essenti» va- ricntur. Et quia omnis essentia creata est finita, nccessario exposcit determinatum genus, et determinatam difforontiam, qui- bus tanquam terminis essentialiter clau- ditur; eisque mutatis , aut variatis ab intrinseco destruitur. Unde cum gratia habitualis sitaccidens creatum ; necessario clauiiitureidem terminis essentialibus, quin circa illos queat intensionem, vel aliam variationem suscipere. Et quod essentia divina, cujus gratia est participatio, sit infinita in iinea essentia3, et naturco ; nihil refert, ut gratia possit in se suscipere si- milem intinitatem, et terminis essentiali- bus absolvi : quia gratia non est partici- patio substantialis, et adaequata prsedictse essentia^; sed accidentali, et analoga, ut ipsum nomen participationis satis signi- ficat, et explicuimus tract. 15, disp. 4, dub. 3 et 4. Quocirca sicut non obstante, quod sit participatio formalis naturse divinae, est formaliter creatura; sic etiam habet terminos essentiales creaturse, nempe ge- nus, et differentiam. Nec valet in partici- pando divinam essentiam fieri progressus per alias gratias specifice perfectiores, quia gratia prsesens habet modum participatio- nis, qui specifice perfectissimus est, ut ex professo ostcndimus disp. cit. dub. 8. Gum hac autem determinatione gratise quantum ad terminos essentiales (ut sic secundse probationi consequentioe occur- ramus), optime cohseret, quod licet semper liabeat in actu determinatum, et finitum modum intensionis, sic exigente finita ejus essentia (quod praecise evincit illa proba- tio) : nihilominus gaudeat capacitate ad majus, et majus augmentum sine ulla de- terminatione syncategorematice, et in po- tentia : quia huic non praejudicat deter- minanatio pniedicatorum essentialium. Sed potius ipsa essentia gratiae, licet finita, fundat capacitatem ad hujusmodi augmen- tum ob ea, quse supra diximus. Potestque haec doctrina confirmari tum ex eo, quod licet essentia gratise sit omnino determi- nata quantum ad genus, et differentiam : nihilominus in omnium sententia admit- tit aliquam variationem penesaugmentum, quin opus sit, quod hujus in potentia de- terminatio cum determinatione essentiee commensuretur. Tum exemplo desumpto Aristot. ex Arist. 2 de Anima, ubi affirmat non viventia posse augeri sine termino : quia prsedictum augmentum non provenit ab intrinsoca eorum virtute, sed ab actione agentis extrinscci. Kt tamcu non viven- tia habent certos, et determin.Uos, ter- minos essenti;r, sicut omnia alia entia creata. Non itaque opus est, quod si es- sontia rei est finita, ejus augmentum sit infinitum tam in actu, quam in poten- tia : sod sufiicit, quod semper in actu fini- tum sit, et actu esscntite limitatae com- mensuretur. Et sic contingit in gratia. Yideantur, quae agentes de charitate dixi- mus loco cit. ex tract. 10. i ni. Slatuilur principalis asserlio dubio directe respondens, 11. Dicendum est secundo gratiam ha- Secunda bitualem Christi potuisse augeri intensive, c0°c0lu" saltem de potentia absoluta. Sic docet D. D.Tiiom. Thom. locis statim referendis. Cui disci- puli, uno, aut alio excepto, communiter subscribunt, Gapreol. in 1, dist. 17, quaest. Capreo- 2, art. 2. et in 3, dist. 13, quoest. unica j^JJj art. 3. Joan. Yincent. in relect. pa. 236. VincenL Bannez 2, 2, quaest. 24, art. 7. Medina ^KgJJ; in prass. art. 12, ibi Alvarez disp. 36. Alvarez." Arauxo dub. 3. Cabrera disput. unica § Awjj* 4. Cipullus dub. unico § 2. Joan. a S. cfpullus. Thom. disp. 9, art. 1, num. 14. Joannes g0ijnnD0'ma Prudentius, tom. 2, disp. 2, dub. 2, sect. joann." 2. N. Laurentius controvers. 14, § 1. N. pGr^oft# Philippus disput. 5, dub. 4. Godoi disp. Gonet." 27, § 2. Gonet disp. 13, § 1. Parra tract. P™; 2, disp. 1, quaBst. 6, art. 2, concl. 2, et tia. alii plures. Tdem etiam communiter tuen- Suarez. tur Juniores extra scholam D. Thom. quez. Yalentia disp, 3, quaBst. 2, puncto 3. Sua- rez disp. 22, sect. Yazquez disp. 47, cap. 1. Turrianus2, 2, disput. 68, dub. 6. Mal- derus ibidem quaest. 24, art. 7, dub. 5. Martin. Pcrez. disp. 18, sect. 6. Probatur primo ex D. Thoin. in pra3- probalai senti art. 12, in corp. ubi ait : Sic igitur ^x ^* manifestum est , quocl gralia Christi non polest augeri ex parte vpsius gralise (nempe in ordine ad altiorem finem, quam sit unio personalis cum Deo, ut prius explicuerat), sed neque etiam ex parte subjecti : quia Christus secundum quod homo a primo ins- tanti sux conceptionis fuit verus, et plenu» comprehensor. Unde in eo nonpotuit esse gra- iicV augmentum, sicut nec in aliis beatiis : quorum gralia augeri non potest , eo quod sunt in termino. Ubi S. Doctor non aliter docet repugnare Christo augmentum gra- Tj36 DE INCARNATIONE. Confir- matio. tiio (quod sumitur in ordine ad subjectum per majorcm actuationem, ct iirmius su- pra ipsum dominium, ct cst vcrc intcnsi- vum), quam repugnafc aliis beatis, Quam- vis autcm aliorum bcatorum gratia nequeat augcri attenta conditione status : potest tamen de potentia absoluta. Quod facile apparet tum ex ratione impotentiffi, quam assignat D. Th. : Quorum, inquit, gralia au- gcri non polest, eo quocl sunt in lermino : nam praedicta ratio non probat absolutam incapacitatem in beatis ad majus gratiae incremcntum absolute; sed solum quod hujusmodi variatio non sit congrua prce- dicto statui, qui est terminus profectus nostri, ct petit immobilitatem in modo substantiali se habendi. Tum ex eo, quod omnes beati habent absolute eandem capa- citatem ad gratiam : sed certum est, quod unus habet majorem intensive gratiam, quam alius ; ergo ille, qui minori gratia praeditus est, habet absolute capacitatem ad majorem gratiam : et consequenter, quod non se extendat ad illam, minime provenit ex absoluta incapacitate, vel re- pugnantia ad augmentum; sed solum ex conditione status, in quo existere acciden- taliter praesupponitur. Cum igitur D. Thom. eodem modo loquatur de augmento gratiae respectu Christi; sequitur, quod ex ejus sententia Christus non habuerit abso- lutam repugnantiam ad gratiae augmen- tum; sed eam praecise impotentiam, sive, ut aptius loquamur, improportionem, quam fundat comprehensoris status : quae tamen ut diximus, relinquit absolute essentialem capacitatem ad majus augmentum. Prae- sertim cum absolute fieri potuerit, quod Christus non esset comprehensor ; et ta- rnen haberet eandem intensive gratiam, quam modo habet : in qua hypothesi ces- saret ratio D. Thom. et gratia habens to- tam illam intensionem posset ulterius au- geri. 12. Confirmatur primo : nam S. Doctor in eodem art. opponit sibi hoc argumen- tum : augmentum gratiae fit per virtutem divinam , secundum illud 2 ad Corinth. 9 : Potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in nobis : sed virtus divina cum sit divina, nullo termino coarctatur : ergo videtur, quod gratia Christi potuerit esse major. Et respondet : Ad secundum dicendum, quod vwtus divina, licet possit fa~ cere aliquid majus, et melius, quam sit ha- hitualis gratia Christi ; non lamen posset facere , quod ordinaretur ad aliquid ma- jus, quam sit unio personalis ad Filium imigcnilum a palre. Cui unioni suffcienter correspondet lalis mensura gratix secundum diffinitionem divinx sapientix. Qua rcspon- sione manifeste dcmonstrat se in ea esse sentcntia, quod Christo absolute potuorit conferri gratia intensive major : quamvis ex parte termini, et finis, in qucm ordinata fuit, ncmpe ex parte unionis personalis natura) creata) cum persona divina, nullum potuerit subire augmentum ob summum, et infinitum excessum praedictis finis, ut supra insinuavimus num. 2. Et proptorca recurrit S. Doctor ad mensuram grati;o taxatam ex diflinitione divince sapicntiae in ordine ad talem finem : quo recursu nul- lum opus haberet, si censeret gratiam Christi habuisse ultimum intensionis gra- dum, quem absolute potest habere, et ul- tra quem progredi essentialiter repugnat. Hic itaque recursus, ut optime observat Joan. a S. Thom. loco cit. palam innuit, Joarm. a quod res aliter absolute potuit disponi per S-Th01». divinam sapientiam, vel conferendo majo- rem gratiam, vel non ita intensam praes- tando. Quod igitur tantam determinate ha- beat de facto, solum provenit ex divina sapientia ita disponente. Et consequenter absolute, et praescindendo ab hac acciden- tali suppositione praedictae dispositionis, minime repugnat, quod gratia Christi sus- cipiat augmentum. Confirmatur secundo : nam cum D. Tho. q. 29 de verit. art. 3, versaret hanc eandem difficultatem, sibi opposuit, quod si anima Christi habuit capacitatem infini- tam, sequitur recepisse infinitam gratiam : et si habuit capacitatem finitam, sequitur, quod potuerit esse alius Christus melior, vel quod Deus hunc Christum potuerit fa- cere meliorem. Et respondet : Ad sextum dicendum quod capacitas animse Christi est finita, et potest Deus majorem capacitatem facere, et meliorem creaturam , quam sit anima Christi, si per inteltectum separetur a Verbo. Non tamen sequitur, quod possit facere meliorem Christum : quia Chrislus habei ex alio boniiatem, scilicet ex unione ad Verbum : ex qua parte ejus bonitas ma- jor intelligi non potest. Et per hoc patet so- lutio ad 7. In quo testimonio non pauca occurrunt ponderatione digna, in quibus palam favet nostrae assertioni. Nam in pri- mis concedit Deum posse facere majorem capacitatem ad gratiam, quam habuerit anima Christi. Quod minime intelligi po- test de capacitate remota, et creaturae prorsus Aiia confir- matio. DiSP. XV, DUB. UNIG. :,37 prorsus intrinscca : haec cnim aequalis prorsus est in omnibus creaturis intellecti- vis, et ita minima anima (si ita loqui pos- sumus), habet eanclem capacitatcm ad gra- tiam, et gloriam, quam habct supremus Angelus. Loquitur itaque de capacitate proxima, quae crescit, et augetur per lp- sam gratiam, et charitatem, ut supra obser- vavimus num. 9. Unde concedendo majo- rem capacitatem, quam fuerit in anima Christi, concedit consequenter implicite majorem gratiam possibilem, quam in ea- dem anima extiterit : et hanc absoluto po- tuit recipere Ghristus. Prxterea cum docet Ghristum habuisse ex alio bonitatem, sci- licet ex unione ad verbum : ex qua parte ejus bonitas major intelligi non potest , aperte indicat, quod ex alia parte, nempe ex gratia habituali potest major bonitas in- telligi, et hoc concedit argumento : nam cxceptio firmat oppositum : sensit itaque bonitatem accidentalem , quam Christus habuit ex parte gratiae habitualis, potuisse majorem esse : et consequenter non repu- gnare Ghristo augmentum in praedicta bo- nitate. Denique addit praedicta solutione dilui septimum argumentum , quod erat hujusmodi : Optima creatura distat a Deo in inflnilum : ergo sunt infinili gradus me- dii inier Deum, et creaturam optimam : et sic qualibet bonitate, vel capacitate creala potest Deus facere meliorem. Quod solvit adhibita responsione, quod ex parte unio- nis ad Verbum major bonitas intelligi non potest, ac si dicat, quod licet gratia habi- tualis Ghristi non possit esse melior ex parte finis, sive termini, ad quam ordinata fuit : tamen ex alia parte, nempe absolute, et attenta natura, et intensione praedictae gratiae, potest Deus facere meliorem gra- tiam : quod falsum esset, si praedicta gra- tia non posset absolute esse intensior : certum quippe est in sententia S. Doctoris non posse dari aliam gratiam habitualem specifice diversam, et quae secundum spe- ciem perfectior sit, ut ostendimus tract. 14, disp. 4, dub. 8. 13. Unde corruunt plures evasiones, quibus Adversarii praedicta testimonia ele- piican- vare contendunt. Gajetanus sentit D. Tho- rfoiE mam admittere excessum majoris gratise " in entitate, non vero in intensione, quasi voluerit Dcum posse producere gratiam in entitate perfectionem, quam sit gratia in Ghristo existens : sed non posse efiicere, quod illa gratia intensior existat. Alii di- cunt D. Thomam (et recidit in preecedentem explicationem) voluisse, quod Deus po- tuerit producere plures, et plures gratias -specie meliores; minimo vero, quod eadem gratia valeat in infinitum syncategorema- tice augeri. Alii dcnique respondent S. Doctorem solum intendere, quod gratiae conveniat augmentum conditionatum, non autem absolutum ; ct se magis declarant dicendo, quod si gratia ex parte essentia}, et subjecti non limitaretur, et traheretur ad certum, et determinatum intcnsionis modum; posset in infmitum augeri, quan- tum est ex parte Dei illam producentis. Sed quia Ghristi gratia absolute limitatur ex parte essentia3, et subjecti, propterea ne- quit absolute suscipere majus augmentum. Sed omnes istae explicationes sunt satis Confu- futiles, et alienae a mente D. Thomae, ut tantur' constat ex his, quae diximus ponderando singula testimonia. Quod ut evidentius constet, aliud addemus, quod omnia pro- posita effugia satis directe, et satis evi- denter praecludit. Nam S. Doctor infra quaest. 10, art. 4, inquirit : Utrum anima Cnrisli videat Verbum, sive divinam es- sentiam clarius, qualibet alia naiura. Et respondet affirmative. Sed sibi opponit : Deus in infmitum perfectius videt Verbum suum, quam anima Christi. Sunt ergo infi- niti gradus medii possibiles inter modum, quod Deus videt Verbum suum, et inter mo~ dum, quo anima Chrisii videt ipsum. Ergo non esl asserendum, quod anima Christi perfectius videai Verbum, vel essentiam di- vinam, quam quwlibet alia creaiura. Huic itaque argumento occurrit D. Thom. con- cedendo ex una parte possibilem esse vi- sionem perfectiorem, et ex alia parte sal- vando qua ratione visio, quam habet Ghristus, non suscipiat incrementum : Ad tertium, inquit, dicendum quod sicut supra dictum est de gratia, (nempe hac quaest. 7, articul. 2), quod nonpotest essemajor gratia, quam gratia Christi per respectum ad unio- nem Verbi ; idem etiam dicendum est et de perfectione divinx- visionis : licet absolute considerando possil esse aliquis gradus altior, sublimiorque secundum infinitatem divinx potentix. Tn quo testimonio non loquitur D. Tho. conditionaliter, ut aiebat ultima explicatio ; sed ipse S. Doctor loquitur, ab- soluie considerando. Deinde non loquitur de excessu quantum ad entitatem, vel quoad speciem, ut volebant duae priores respon- siones ; sed de excessu intensivo, et quan- tum ad latitudinem gradualem : tum quia hanc considerat in toto articul. Tum quia 538 \)K INCARNATIONE. impossibilis est distinctio Bpecifica, et ex-* cessus cssentialis intcr visionos Dei in 88 ipso, ii t cum I). Tlinm. docont commu- Cajetan. niter Thomistae, ot specialiter Gajet. in lioc oodem articulo 4, ox qiuest. 10, et ox professo ostendimus tract. 2, disput. 5, dub. 2. Rostat igitur quod S. Doctor ad- mittat, absolule loquendo, ci considerando, possibilem esse visionem Dei intensivo majorem, quam fuerit Dci visio in Chris- to. Rursus idem S. Doctor exprcsso affir- mat eodem modo sentiendum ease do por- fectione gratia) Christi, ac de perfectione divinaa visionis in Christo. Sentit ergo, quod absolute consicler ando , gratia potuerit esse intensive major, quam in Christo de facto fucrit : et consequenter absolute non repugnare, quod Christi gratia habeat majus intensionis incrementum. Major Gum autem dicit nec gratiamhabitualem, Xtiota" nec visionem divinam in Christo repertam D.Thom. posse esse majoremper respectum ad unio- nem Verbi ; manifeste explicat suam men- tem, ubicumque significare videtur, quod gratia Christi non potuerit esse major, vel quod fuerit summa : loquitur enim com- parative ad terminum, vel finem, in quem ordinata est. Non enim excogitari potest alius major, aut perfectior, quam Deus ipse hypostatice unitus. Unde gratia ex hac parte, ut scepius loquitur Divus Tho- mas et nos a principio hujus dubii sup- posuimus , nequit augmentum suscipere. Sed id minime impedit , quod ex alia parte propter majus dominium supra sub- jecium, et ulteriorem accessum ad cau- sam, et magis depuratam actualitatem in se ipsa, valeat ulterius perfici, atque acci- pere incrementum intensivum. Saepe quippe contingit illud, quod ab uno capite non potest suscipere magis, posse plus absolutc perfici ex alis capitibus. Sic enim ipse Di- vus Thomas 1 part. qusest. 24, articul. 6 ad 4, inquit : Humanilas Christi ex hoc, quod est unita Deo • et beatiiudo creata ex hoc, quod esi fruitio Dei; et B. Virgo exhoc, quod est mater Dei liabenl quandam digni- tatem infnitam ex bono infmito, quod est Deus, et ex hac parle non potest aliquid fieri melius eis : sicut non potest aliud melius esse Deo. Et tamen ut alia hic proposita exemplaomittamus, nemo negabit beatitu- dinem, verbi gratia, unius ex infimis bea- tis, licet non possit fieri melior ex parte boni, quo fruitur, posse absolute esse in- tensive majorem : cum manifestum sit roperiri alias beatitudines , scu visiones intensive perfecUores, Bic igitur gratia Cliristi, quamvis ea parte qua eit gratia Dei sulisislontis in natura Immana non possit csso major, cum non lit cxcogitabi- lis major, aut perfectior persona : tamon absolute considerando potest suscipere ma- jus in se intensionis augmentum. Noc id unquam nogat D. Thom. sed potius sup- ponit, ac docet satis expresse tam locis citatis, quam in pluribus aliis quffl eandom habent sententiam, ut ex dicendis a num. 22 magis constabit. 14. Hajc circa mentem Angelici Docto- ris aliquantulum fusius adnotare oportuit : tum proptor Cajetanum, et nonnullos, qui eam nobis dubiam, et quod pejus est con- trariam reddere conati sunt. Tum quia id circa assertioncm nostram prrecipue desi- derari videbatur. Quod enim ad rationem fundamontalem attinet, facile, ac brovitor deducitur ex dictis § praeced. potestque ita formari. Gratia habitualis Cliristi est ejus- dem natura?, et rationis essentialis cum gratia nostra, ut cum communi Theologo- rum sententia statuimus disput. 13, dub. 1 , § 3 : atqui gratia habitualis nostra non habet ex natura sua aliquem terminum, ultra quem non possit promoveri, et au- geri : sed assignato quolibet gradu , et modo intensionis in actu , non repugnat illi majus, et majus augmentum sine ter- mino usque in infinitum syncategorema- tice, ut § prsecedenti ostendimus : ergo gratia habitualis Christi habet eandem ca- pacitatem : atque ideo potest augeri, sal- tem de potentia absoluta, ut in assertione statuimus. Utraque consequentia legitimc infertur ex praemissis, et coniirmatur am- plius : nam quod gratia habitualis Christi sit in supposito divino, et inde mutuetur infmitam dignitatem moralem in ordine ad prudentem sestimationem , non immutat ejus naturam physicam, nec aufert ab ea aliquod ex intrinsecis prsedicatis, pra?ser- tim si perfectionem dicat, ut per singula discurrenti constabit. Sed gratia habitualis, quae in Christo existit, ex natura sua, et praedicatis intrinsecis est augmentabilis usque in infinitum syncategorematice, ut locis relatis ostendimus ; et quod habet ca- pacitatem ad hujusmodi incrementum, ex- primit perfectionem; siquidem fundatur in eo, quod gratia sit participatio formalis naturae divinae, quoe infmite absque ter- mino participabilis, atque imitabilis est. Ergo gratia Ghristi potest ulterius augeri saltem de potentia Dei absoluta. Nec Ratio nostrae conclaj sionis. DISP. XV, DUB. UNIG. 539 Pnrei- Noc valet dicoro, quod lieet gratia ba- evasio. l»itualis quae ost in Ghristo, possit, quan- tum est ex pnedicatis specilicis augeri ; quod solum probat nostra ratio : tamen fit incapax augmenti vel proptor ditlorentiam individualem, vel propter modum inton- sionis, quem habet : quia vidclicet est in summo. Nam contra hoc est : etenim, in conceptibus realibus, sou pradicatis primai intensionis quidquid dicitur de specio, di- citur etiam do omnibus individuis ; et im- plicatorium est, quod aliquid speciei con- veniat, ct individuis ropugnet : ergo ^i gratia habitualis cx specie, et natura sua habet capacitatem, ut magis, ot magis au- gcatur usque in inlinitum syncategorema- tice; impossibilo ost, quod hujusmodi ha- bitudo, ot capacitas repugnet particulari gratise habituali, qmo existit in Ghristo : et conscquenter incapacitas ad hujusmodi augmentum nequit provenire a conditiono individuali proedictae gratia^. Quod vero di- citur de additione modi ratione cujus in Christo habet esse in summo, verbis tan- tum consistit, et eadem facilitate dispelli- tur : quoniam gratia Christi non habet illum modum physice infmitum, aut phy- sicae infmitatis : quippe qui impossibilis est, sicut, et quodlibet aliul ens creatum physice infmitum in actu, ut supra prce- misimus num. 6. Hoc autem ipso, quod modus intensionis non sit physice infini- tus, quamvis valde intensus sit, possitque comparative ad aliarum gratiarum modos summus appellari de facto; relinquit nihi- lominus gratiam Christi in statu finitae simpliciter, atque ideo cum capacitato ad majus, et majus augmentum, quam habet ex natura, et specie sua, ut hsec evasio sup- ponit. Objeu- 15. Sed objicies : nam si ratio a nobis proposiLa recte probat, convincit gratiam Christi po.-se augeri non solum secundum potentiam Dei absolutam, sed etiam juxta communem, et ordinariam Dei providen- tiam : ergQ impertinenter tam in conclu- sione, quam in fundamento addimus, ly secundum polenliam absolulam. Probatur sequela : nam providentia ordinaria, et communis dicitur, qua3 consulit rebus se- cundum naturam suam : ergo quod alicui competit ex natura sua, convenit secun- dum communem, et ordinariam Dei provi- dentiam, sed asserimus, et probamus gra- tiam Christi ex natura sua esse capacem majoris, et majoris augmenti : ergo vel nihil dicimus, vel debemus consequenter asscrore, quod gratia Ghristi possit augeri non solum de potentia Dei absoluta, B6d c-Liam socundum communem Dei provi- dentiam. Iluic objectioni potest responderi primo, Prior concedendo sequelam, sivo antecedens, et ^JjJ*11* negando consequentiam. Nam si ad natu- ram gratiae habitualis, qua; in Ghristo oxis- tit, attondamus, potcst consono ad talem naturam augeri, atque ideo socundum pro< vidontiam ordinariam, ut in objectione probatur, et non obscuro affirmat Godoi Godoi. disput. cit. § 5. Nec tamen redundanter aut impertinenter addimus tam in as- sertione, quam in probatione secundum potentiam Dei absolutam : quia id non addimus tanquam limitationem, sed ut ex- plicationem denotantem posso ad minus ita fieri, quidquid sit, an iieri etiam valeat de lege communi, et secundum ordinariam providentiam. Licet enim aliquid utroquo modo fieri queat , tamen cerlius est posse fieri de potentia Dei absoluta, quam do lege ordinaria : ct primum illud sufficiebat ad intentionem nostram, et ad difficulta- tem hujus dubii decidendam. Idque satis aperte significavimus in assertione nostra dicendo, saltem de potentia absoluta : per quod minime exclusimus, quod fieri etiam possit secundum providentiam ordinariam ; sed ab ea consideratione ut tunc non ne- cessaria duximus abstrahendum. Secundo, et melius respondetur negando Melior antecedens : quoniam ut aliquid possit soluuo- fieri secundum providentiam ordinariam, debet posse fieri juxta dispositionem, et exigentiam eorum, quae in ejus productione concurrunt tam ex parte ipsius rei, quam ex aliis capitibus. Modo autem loquimur de gratia Christi, qui supponitur perfecte comprehensor, et beatus. Et quia status beatitudinis petit immobilitatem tam ex parte visionis, quam ex parte gratiae , quae est ejus radix, propterea (ut alia ca- pita omittamus), fieri non potest secundum providentiam ordinariam (non solum gra- tise, sed aliis etiam conditionibus occurren- tibus consulentem), quod augeatur gratia Christi. Quo etiam motivo probari solet gratiam aliorum beatorum non posse au- geri secundum providentiam ordinariam, sed solum de potentia absoluta, ut osten- dimus tract. 16, disp. 1, dub. 4. Si autem supponeretur Ghristus non beatus, licet habens totam gratiam habitualem, quam de facto possidet : non dubitamus, quod de lege ordmaria posset elicere actus quibus 540 DE INCARNATIOM Gratia Christi merereturaugmenttim grati», illamquc au- gesceret intensive. Ad probationem autem antecedentis patet ei dictis, quod provi- dontia ordinaria in augmento gratuc atten- dit non solum ad illud, quod gratia cx na- tura sua admittit ; sed etiamad conditionem subjecti, ct alia requisita. Unde licet gra- tia, qua3 est in Ghristo, ex natura sua sit capax augmenti; non sequitur quod eadem gratia, prout est Ghristi comprehensoris, et conjungitur statui beatitudinis, valoat augeri juxta providentiam communem, ut in gratia aliorum bcatorum cernere licet. IIV. Conseclarium prsecedenlis doclrina cum decisione incidentis difficuUatis. 16. Ex dictis inferturgratiam habitualem nonest Ghristiphysiceloquendo non essc infinitam physice positive, aut negative. Dicimus physice lo- quendo, nam si fiat recursus ad considera*- tionem moralem secundum prudentum ses- timationem ; jam a num. 2, praemisimus talem gratiam esse infinitam : unde solum de intensione , aut magnitudine physica sermo est. Et in hoc sensu probatur consec- tarium istud : quoniam ut aliquid sit infi- nitum positive (quod importat infinitatem simpliciter) , inaliqualinea, debetpossidere ejus perfectionem absque ulla limitatione in tali linea, sive excludendo in ea termi- num tam actu, quam potentia t sicut e converso finitum positive est, quod termi- nis propriis clauditur. Rursus ut aliquid sit infinitum negative in aliqua linea, re- quiritur quod illam habeat sedsequate, licet termino finitam : eo quod talis linea impor- tat determinatum suse perfectionis termi- num : sicut angelus v. g. Michael dicitur infinitus negative in propria specie : quia talis species licet finita sit, et clausapropriis terminis generis, et differentioe : nihilomi- nus tota adaequate possidetur a Michaele ; cum nullus alius Angelus sit possibilis intra eandem speciem, juxta doctrinam Divi Thomse quam statuimus tractat. 6, disput. 1 , dub. 6 et 7. Gratia vero habitualis Ghristi Domini nullam habet ex prsedictis infinitatibus : non quidem primam ; quia ut ostendimus a numer. 6 , implicat quod ulla qualitas creata habeat hujusmodi infi- nitatem in actu obgenerales rationes, prop- ter quas repugnat dari infinitum simplici- ter extra Deum. Idque magis constat ex nostra assertione : quia non est infinitum positive, et simpliciter in aliqua linoa, cui potest fieri additio in eadem linca : cum habeat actu tcrminum, ultra quom non progrediatur : sed gratiae habituali Ghristi potest absolute fieri additio in linea propria gratiije habitualis, ut ostonsum ost : ergo praedicta gratia non est infinita positivo, et simpliciter. Nec etiam habet infinitatem negativam : tum quia non habet plenitudi- nom totius spccici sua?. Tum quia, ut sic esset infinita, deberet exnatura sutfimpor- tare aliqucm terminum ultimum, ot sum- mum, ultra quem non posset progredi : gratia autem ex natura sua non habet hujusmodi terminum; et aliunde etiam in ipso Christo est capax majoris augmenti absolute, ut constat ex dictis : ergo pra> dicta Ghristi gratia non potest dici infinita negative. Fateudum itaque est hujusmodi gratiam physice loquendo esse finitam sim- pliciter in actu, prout simpliciter excludit omnem modum physicoe infinitatis, tam positivse, quam negativae. 17. Dubitari autem potest, an facta sup- incidew positione, quod esset possibilis gratia in- dubiuni. finita in actu quoad intensioncm, ut Al- mainus, et Marsilius num. C, rel. et alii pauci opinantur, concedi consequenter de- beat Christum de facto habuisse gratiam in- finite intensam in actu ? Ad quam difficulta- Duac tem respondetGodoi disp. 26, § 1, concl. 1 , senten- amplectendo partem affirmativam, pro qua opposi- refert Medinam, Nazarium, Suarezet alios. tie- Et eidem subscribunt Gonet disp. 13, art. 1, g 3, et Joannes Prudent. tom. 2, disp. 2, sect. 1, num. 7. Negativam vero par- tem tuentur Arauxo loco supra cit. § Tum quia admisso, Granados tract. 7, disp. 4. Sed distinguendum est : nam vel sermo Rcsolu^ fit de sola infinitate negativa propter at- ti° i tingentiam ad ultimum, summum, et per- tatis. fectissimum gradum, quam gratia habere suppbnatur : vel de infinitate simpliciter tali ob exclusionem omnis termini tam actu, quam potentia, juxta ea, quse dixi- mus num. prseced. Et in priori sensu lo- quendo, censemus, quod data illa suppo- sitione Ghristus haberet de facto gratiam infinitam. Nam gratia, quae sic infinita diceretur, esset simpliciter finita, licet summa ex possibilibus : non autem re- pugnat, sed potius congruit Ghristum ha- bere gratiam simplicitor finitam, licet sit in summo, et ultimo sui augmenti : ergo si supponatur gratiam habere ex natura sua ultimum terminum, ad quem pertin- gere possit ; valde consequenter diceretur Ghristum DISP. XV, DUB. UNIC. 541 Christum habuisso gratiam in hoc tcr- mino, sive perfectione ; atquc ideo habere gratiam negative infinitam. Et in hoc sensu loquuntur dc facto Cajctan. Lorca, et alii referendi num. 30, cum opinantur gratiam Christi non posse augeri ; censent enim gratiam habcre ab intrinseco termi- num summum, ultra quem progredi ne- queat, et illum attigisse in Christo. Quo Clinstus pnncipio (quod esse falsum constat ex dic- non tis) supposito, valde consequenter proce- graSm dunt; et procederct etiam responsio Go- iniinitan; doi. — Cgeterum in secundo sensu (quem P°Sete'mc Auctor prsecipue intendit), veriorem esset putamus secundam, ct negativam scnten- P°Hs. tiam> cum subscribimus. Funda- 18. Et probatur primo ad hominem : tumni. ^f11*3, Ghristo possibilis fuit cognitio om- nium possibilium extra Yerburn : et ta- men illa de facto non cognovit : ergo licet esset possibilis gratia infinitoe intensionis simpliciter in actu ; non esset consequens, quod Christus de facto gratiam ita inten- Godoi. sam habuerit. Majorem statuit Godoi loco statim expendendo. Minorem negat loco supra cit. ex disp. 26. num. 18, ubi haec habet : Sipossibilis esset omnium possibilium cognitio ; de facto Christus omnia possibilia cognosceret aut in Verbo, aut extra Verbum. Sed tamen ubi rem ex professo versat, nempe disp. 35, § 15, numer. 224, illam expresse simul cum majori (atque ideo utramque argumenti nostri prsemissam), concedit (qua consequentia ad verba im- mediate relata, nescimus), sic enim ait : Nota, Sit sexia conclusio. Non implicat totam pos- sibilium colleciionem extra Verbum quiddi- taiive cognosci : de facto tamen non fuit ab anima Christi cognita, Consequentia vero ex hujusmodi prsemissis (quarum veritatem non disculimus, sed apud pra?dictum Auc- torem supponimus), legitime infertur tum a paritate : sicut enim gratia simpliciter infinita est perfectior, quam gratia finita ; sic etiam cognitio omnium possibilium est perfectior, quam cognitio duntaxat aliquo- rum possibilium : et sicut supponitur, quod gratia simpliciter infinita non repu- gnat de potentia Dei absoluta ; sic etiam supponitur, quod cognitio omnium possi- bilium non repugnat ex eadem potentia : sed licet hcec cognitio non implicet, nihi- lominus non est communicata Christo de facto : ergo similiter licet gratia infinita non repugnet , non sequitur quod illam habuerit de facto : atque ideo data etiam illa suppositione, non est conrequens, quod Ghristus de facto habuorit gratiam simplicitcr infinitam. Tum rationc expli- cante vim paritatis : nam ideo licet sup- ponatur possibilitas pra^dictuj cognitionis, non admittitur Christum cognovisse de facto omnia possibilia : quia non oportet concedere Ghristo omnia, quae possunt fieri de potentia Dei absoluta, licet per- fectiones sint; sed ea prujcise, qua3 conna- turaliter fieri possunt supposito mysterio Incarnationis, etconducunt ad ejus finem : unde quia cognitio omnium possibilium, licet sit quaedam magna perfectio, non est possibilis nisi dc potentia Dei absoluta, et non conducit ad finem mysterii Incar- nationis; propterea non conceditur de facto Ghristo Domino. Sed hsec eadem ra- tio militat in gratia infinite simpiiciter in- tensa : solum enim supponitur possibiiis de potentia Dei absoluta, non autem de lege ordinaria; et aliunde non conducit ad finem Incarnationis ; siquidem inde- pendenter ab illa salvatur in operibus Ghristi infinitus valor satisfactorius, et meritorius. Ergo data suppositione, quod sit possibilis gratia infinite simpliciter in actu, sive categorematice ; adhuc non in- fertur, quod hujusmodi gratia ita intensa fuerit in Ghristo de facto. Confirmatur : nam si ex suppositione, confir- quod gratia infinite simpliciter intensa sit matio. Christo possibilis , inferretur Christum habuisse de facto hujusmodi gratiam, et ita asserendum esse, pariter sequeretur Christum de facto cognoscere omnia pos- sibilia : consequens est falsum in sen- tentia Godoi : ergo et antecedens, si con- sequenter loquatur. Probatur sequela : quia gratia infinite simpliciter intensa ra- dicat lumen glorise in eadem intensione, quod sufficiens est ad cognoscendum infi- nitam possibilium cognitionem : et rursus lumini cognoscitivo sufficienti ad cognos- cendum objecta debentur species eorum reprsesentativae : ergo de primo ad ulti- mum, si in Ghristo esset de facto gratia iufinite simpliciter intensa : concedenda consequenter in illo essent cuncta prin- cipia ad cognoscendam collectionem om- nium possibilium necessaria; atque ideo quod Gbristus illam de facto cognove- rit. 19. Secundo probatur eadem resolutio Aiia ratione : quia Ghristo non est attribueu- ratio. dum omne, quod non iinplicat contradic- tionem ; sed illud quod est necessarium ad finem nostrae redemptionis , et congruit 512 I)K INCAHNATIONK. modo connaturali essendi , et oporandi ipsius : atqui gralia inlinit.a iu actll liec est necesaaria ad lincni redemptionis, tieo congrui modo connuturali cssondi, ct ope- randi Christi ; ergo licet Supponatur, cmod gfatia infinite intensa in actu non implicct COntradictioneff) ; non propteroa attribuoii- dum cst Cliristo, quod habuerit hujusmodi gratiam ita intensam. Conscqucntia cst legitima. Et major patet : tum quia pos- sibilc est absolutc, quod gratia Christi habeat aliquem modum majoris intensio- nis, quam dc facto habct, utGoJoi, Gonet, ct omnes Auctorcs num. 1 1 relati nobis- cum docent : et tamen gratia Christi non habct dc facto talcm modum, sed alium inferiorcm. Similiter non repugnat inlcl- tectum Christi cognoscere aliqua possibila prseter ea, qua3 dc facto cognoscit : tamen de facto illa non attingit, alias omnia possibiliacognosceret, Nec istius doctrinue, quaj communis est, potest alia ratio assi- gnari. quam quod habere modum majoris intensionis, \el se extendere ad illa possi- bilia, quoe intellectus Christi de facto non attingit, non est necessarium ad finem nostrae redemptionis , \el non congruit modo connaiurali essendi, aut opcrandi Christi. Ergo non oportet Christo attri- Imere omne quod non implicat contradic- tionem ; sed ea solum quae conferunt ad finem redemptionis nostroe, ct congruunt modo connaturali ipsius in essendo, atque operando. Minor autem, in qua poterat esse diffi- cultas, ostenditur quoad primam partem : quia \alor operationum Christi infmite meritorius , et satisfactorius , qualis ad perfectionem redemptionis nostrae desidc- ratur, non dependet a quantitate gratiae habitualis, sed a dignitate personae cum gratia habituali in qualibet intensione : undc \idemus Christum de facto perfectis- sime exercuisse officium redemptoris non solum absque gratia infinite intcnsa, sed etiam absque alio modo intensionis ma- joris, quam de facto habebat: infinita ergo intensio gratiae habitualis minime neces- saria est ad finem redemptionis nostrie. Secunda etiam minoris pars facile suade- tur : tum quia potentia receptiva actu finita petit connaturaliter actuari per for- mam finitam : sed anima Christi, quae est potentia receptiva gratise, est actu finita, sicut ipsa anima : ergo connaturaliter lo- quendo non congruit ipsi actuari per gra- tiam simpliciter infinitam ; esto, hnjns- modi gralia ita intcnsa non implicet con- tfadictionem, et possit Infundi contra, et prseter id, qUOd ejus SUbjectum connatu- rallter petit. Tum etiam quia connaturalis modus agcndi natura1 actu iiniia; cst in- fluere per viriutem tam radlcalem, qutm pfolimam actu linitam, et pcr operatio- nem actu linitam : sed anima Christi est quaedam natura actu simpliciter finita, ut nemo ncgat : ergo connaturaliter petit agere pcr virtutcm tam radicalcm, quam proximam finitam simplicitcr, et per opc- rationem eodem modo finitam. Quod mi- nimc salvaretur, si reciperct gratiam actu simpliciter infinitam ; siquidem gratia in ea hypothesi radicaret charitatem, et alias \irtutes proximas eodcm modo infinitas, et concurreret ad operationes infinite sim- pliciter intensas. Et desumitur hic discur- sus ex D. Thom. in art. II, hujus quicst. ubi ait : Gralia habitualis polest duplicitcr considcrari. Uno modo secundum quod esl quoddam ens. Et sic neccssc est, quod sit ens ftnilum : est enim in anima Christi sicut in subjecto : anima aulem Christi csl crca- tura quscdam habens capacitatem (initam. Unde essc gratise cum non excedat suum subjectum, non polest essc infinitum. Quic Sancti Doctoris ratio \el nullius momcnti est, nihilque e\incit, quod nullus Thomista dicet : \el ut minimum probat naturalem commensurationem inter subjectum , et formam ; quod ubi subjectum est Gnitum, connaturaliter actuari non \alet per for- mam simpliciter infinitam. Ergo quidquid sit de possibilitate, seu non implicatione gratise infinite simpliciter intenscu, hujus- modi gratia non posset esse connaturalis Chiisto nec in modo essendi, nec in modo operandi. Gonfirmatur : nam abstrahendo ab opi- nionibus metaphysicis circa possibilitatem quantitatis, \el qualitatis, \el intensionis simpliciter infinitse inactu, nonnullis asse- rentibus, et plerisque negantibus, ut apud N. Complut. disputat. supra cit. \ideri potest : tamen Theologo sincere fatcndum est Deum nullum infinitum simpliciter in actu hactenus produxisse, sed cuncta sub propriis terminis, et determinatis gradibus juxta illud Sapient. 1 : Omnia in numero, ct pondere, et mensura disposuisli. Ergo concesso, aut piTctermisso, quod gratia habitualis, infinita simpliciter in actu, sit, aut csset possibilis de potentia Dei abso- luta; adhuc concedendum non foret Ghris- tum de facto habuissc gratiam habitualem simpliciter, Onfir- nialio. S.ipicn- ti.-c 1. DISE\ XV, DUB. UNIC 543 simpliciter, ct in actu infinitam; sed sub dcLerminato gradu intcnsionis, uhra quem possit absolute augeri, ut In nobtra asscr- tione statuimus. pbjectio. 20. Sed oppones primo cx Godoi : si 00 0I* csset possibilis gratia infinite intcnsa, et Christus suis mcritis consecutus fuisset, (quod minimc repugnat), gratiain habitua- lem ; eam suis meritis obtinuisset simpli- citer iniinitam : ergo ctiam si absque meritis obtinuerit gratiam , tamcn dicen- dum cst oblinuisse gratiam simpliciter inlinitam itt intensione, si luec est possibi- lis saltem de potentia absoluta. Antece- dens suadctur : nam merita Ghristi, cum sint simpliciter iniinita, habent de se suf- ficicntiam ad merendum prajmium simpli- citcr iniinitum : aliunde vero in pr&dicta hypothesi non dcesset pactum, ct ordi- natio ; vel saltem possent adesise : ergo si supponitur quod gratia possit esse infinita simpiiciter in actu, et Ghristus meruisset gratiam ; obtinuisset utique suis meritis gratiam simpliciter infinitam. Gonsequen- tia vero probatur : quia ex opposito iieret mclius fuisse Ghristo habere gratiam ex meritis, quam absque illis; siquidem per mcrita haberet gratiam simpliciter inlini- tam, et absque meritis haberet gratiam fini- tam simpliciter : et consequenter non ita bene provisum fuisset dignitati Ghristi ; quod dici nequit : ergo fateri oportet, quod si gratia inlinita simpliciter non repugnet, Ghristus habeat de facto gratiam cum hac intcnsione. Soiutio. Hespondetur hanc objectionem mani- festc dcbilitari exemplo cognitionis om- nium possibilium, quam ejus Auctor con- cedit non repugnare : potest enim eidem applicari sub eadem forma : Si Christus suis meritis consecutus fuisset cognitio- ncm possibilium extra verbum ; et hcec esset possibilis rcspectu omnium in parti- culari : proculdubio illam suis meritis obtinuisset : ergo etiam absque meritis illam de facto habct. Patet consequentia : quia alias melius fuisset Christo habere illam cognitionem ex meritis, quam sine illis. Et tamen cum prsedictus Auctor conccdat Christo fuissc absolute possibi- lem cognitioncm omnium creaturarum possibilium extra Verbum ; negat tamen, quod illam habeat de facto. Debilitatur ctiam cvidenter objectio excmplo altcrius gradus majoris intensionis gratia?, qucm Ghristus recipere non implicat : nam iieri. valet argumentum cisdem fere proposino- nibus : Si Ghristus obtinuisset gratiam per meiita, ubtinuis.set majofem gratiam, quam de Eacto habet, siquidem merita habentsuf- Qcientem valorem ad majus illud augmen* tum : ergo de facto hauet intensiorcm ii- liim possibilem grati«3 gradum. Probatur conscquentia : quia cx opposito iicret me- lius fuissc Christo conscqui gratiam per mcrita, quam sine illis. Et tamen ceriuin est praidictas consequentias fallere; cum falsum concludant. Ad objectionem itaque, omisso antcce- denti, consequcntianeganda cst, assignando rationem disparitatis : nam cum aliquid acquiritur per viam mcriti, attenditur ad eequalitatem praemii cum ipso ; et ideo si Ghristus meruissct gratiarn, et hflsc posset esse simpliciter infinita, Cliristus meruisset gratiam inlinitam simpliciter in actu : quippe ad totum hoc datur valor sufficiens in meritis Ghristi. Caiterum Deus cum Ghristo distribuit gratiam, non attendit ad ejus merita, quco nulla supposuit; sed ad finem Incarnationis, nempe rcdemptionem nostram, et ad modum connaturaiem, quem gratia haberet in Ghristo : ct quia ad lucc nec necessaria , nec congrua crat gratia simpliciter infmita, ut supra ostendimus ; propterea Deus de facto non produxit in Ghristo gratiam simpliciter infinitam ; quid- quid sit de hujus non repugnantia. Ad pro- bationem autem consequentiao respondetur Ghristum non potuisse habere meritum condignum alicujus pramiii supernaturalis absque gratia habituali, ut ostendimus disp. 13, dub. 4, n. 79. Unde nullo modo potuit habere gratiam habitualem ex meri- tis, iinitam, aut infinitam : et negandum est suppositum. Decuit autem, quod ubi primo Christus recepit gratiam, illam re- ciperet consummatam pervisionem beatifi- cam : quo supposito , non potuit mereri majus ejusdem gratiaj augmentum : nam visio beata importat immobiiitatem tam in sc, quam in sua radicc, quse est gratia. Et fuec profecto fuerunt Christo convcnien- tiora. Unde non fuisset illi melius mereri gratiam infinitam : sicut nec melius illi iuit mereri cognitionem omnium possibi- lium extra Verbum, aut mereri illud aug- mentum gratiae, quod est possibile, et in eo non est. 21 . Oppones secundo ex eodem Auctore : Alia gratia infinita) intensionis deceret humani- onjccno. tatem Christi ex conjunctionc ad Verbum : g-.1as rrorum. E» in hoc sensu per nihil aptius explicari valet, quam per suos effectus, quos peculiariter, et se- cundum propriam gratke rationem causat, gratificando scilicet formaliter, et intrin- sece proprium subjectum, et gratificando effective, et extrinsece alia. Gonstituere enim gratum hoc, aut illo modo pertinet peculiariter ad gratiam in esse gratiae. Et consequenter gratia habitualis Ghristi si- gnificat se ipsam sub munere expresso constituendi gratum. Quod satis aperte si- gnificavit D. Thom. loco cit. cum agens de gratia Christi in esse gratiae dixit : Gratia confertur animx Ghristi sicut cuidam uni- versali principio gratificationis in humana natura. Quo supposito censemus infinitatem, Infinita» quam D. Thom. attribuit gratiae Ghristi in chrUu esse gratiae, non esse positivam, et simpli- m esse citer; sed negativam et secundum quid. ^on^cst Movemur autem principaliter propter auc- positiva , toritatem ipsius S. Doctoris, uui satis ex- „**?!•„. plicat se agere de hac solum lnfinitate, ut liquet ex illis verbis : Alio modo potest con- siderari secundum propriam rationem gra- li3B. Et sic gratia Christi potest dici infinita. Non dixit : Est infinita, quod denotaret in- finitatem simpliciter : sed potest dici, ad quod sufficit infinitas negativa, et secun- dum quid. Deinde suam resolutionem ul- timo explicat in hunc modum : Sicui si dicamus lucem solis esse infxnitam, non qui" dem secundum suum esse , sed secundum rationem lucis : quia habet quidquid ad ra- tionem lucis pertinere potest . Gonstat autem lucem solis in esse lucis non esse infinitam simpliciter, et positive ; cum actu clauda- tur terminis etiam in esse lucis ; sed solum * negative, et secundum quid. Idem ergo affirmat D. Thom. de gratia habituali u.Thom. Ghristi in esse gratiae, non intendens ma- jorem aliquam infinitatem. Et eodem modo se explicat in aliis locis : nam opusc. 2, cap. 215, ait : Quia habet ex parte ipsius formse, quidquid ad rationem gratix perti- nere potest, sicut lux in sole polest dici infi' nita, et calor in igne : quia habent quidquid ad rationem lucis, el caloris pertinere potest. Et q. 29, de Verit. art. 3, affirmat gra- tiam Christi esse infinitam in esse gratise. Sicut anima sensitiva dicitur infinita in essc sensitivx quando contijiet omnem gradum senliendi. Gertum enim est, quod in his exemplis non salvatur infinitas simpliciter, et positive; siquidem lux, calor, et anima sensitiva sunt aliquid simpliciter finitum, sod solum d:cu^tur irfiniti rpgntivc. qua- 548 DE INCARNATIONE. tenus habent, quidquid habere debent in propria specie. Ergo in eodem sensu aflir-. raat D. Tli. quod gratia Ghristi in essc Ratio. gratiue fuerit inGnita. Et eadcm ratio satis efficax persuadct, quae desumitur cx hactc- nus dictis : nam gratia Christi in esse gratia) importat seipsam ut causam tam in gencre causa3 formalis constituendo sub- jectum gratum, quam in genere causoe effi- cicntis faciendo alia subjecta grata : sed in nullo horum generum est infinita posi- tive, et simpliciter : ergo in esse gratiai non est inlinita pra^dicto modo. Probatur minor : nam in primis in genere causce formalis non praestat omnem effectum, quem gratia absolute potest communicare : siquidem habet actu gradum limitatum, ultra quem valet progredi saltem de po- tentia absoluta, ut constat ex dictis a n. 11. Deinde nec in genere causoe efficientis prsestat omnem effectum, quem efficere ab- solute potest ; siquidem si intensior esset (quodnon repugnat), eliceret actus inten- siores. Unde D. Th. loco cit. ex qusest. de verit. in resp. ad 4 inquit : Meriium Christi non fuit infinitum secundum intensionem actus : finite enim diligebat, et cognoscebat. Ergo in prsedicta gratia in nullo causee ge- nere importat iniinitatem positivam , et simpliciter talern. Objec- 28. Nec refert, si dicas, quod si ita res se habeat, sequitur gratiam Christi in esse gratise nullo modo fuisse infinitam adhuc negative : quod tamen asserimus, et sic interpretamur D. Thomam. Probatur se- quela : quoniam illud dicitur negative infi- nitum in aliqua linea, quod licet absolute • finitum sit, et terminis intrinsecis clausum ; nihilominus habet in preedicta linea, quid- quid potest habere : sed modo asserimus gratiam Chrisli in linea gratise non ha- buisse, quidquid illi non repugnet habere : ergo sequitur prsedictam gratiam non esse infinitam adhuc negative. Et ita plane sta- tuimus supra n. 16. Dissolvi- Non, inquam hoc refert, sed facile dis- pellitur explicando magis mentem D. Tho- mae. Duplex enim infinitas negativa dis- tinguenda est : alia omnino absoluta, et per respectum ad quamcumque potentiam, nempe ubi aliquid in aliqua linea eam per- fectionem habet, quod licet finita positive sit, nihilominus in ea linea est omnis per- fectio possibilis, nec alia in eadem linea dari potest. Quomodo natura Angeli Ga- brielis est negative infmita in propria spe- cie : repugnat enim, quod in tali specie tio. tur. detur alia natura. Et in hoc sensu gratia Christi in essc gratia^ non est dicenda infi- nita adhuc negative, nec id intendit D. Th. nam prujdicta gratia potuit esse simpliciter major per respectum ad potentiam Dei ab- solutam, ut supra ostendimus. In quo etiam sensu loquebamur n. 1G, ubi pra> dict;je gratiae non concessimus iniinitatem adhuc negativam. Alia vero est infinitas negativa non omnino absoluta, sed solum per habitudinem ad providentiam prajsen- tem : et contingit cum aliqua perfectio pertingit ad eum gradum qui secundum hujusmodi providentiam est summus, ct omnes alios de facto existentes superans. Quomodo lux solis dicitur infinita nega- tive : quia licet ex una parte habeat termi- num positivum : et ex alia parte possit de potentia Dei absoluta suscipere perfectio- rem intensionis gradum : nihilominus de facto habet omnem perfectionem, quae in linea lucis est possibilis secundum or- dinariam, et praesentem providentiam, ita ut nulla lux de facto reperiatur major, et illa ad omnes effectus lucis de facto exis- tentes se extendit. In hoc itaque sensu do- cet D. Tho. gratiam Christi (quam semper comparat luci solis), esse infinitam : non quidem positive, cum terminum actu ha- beat; nec negative omnino ; siquidem per divinam potentiam augeri potest : sed ne- gative per ordinem ad praesentem Dei pro- videntiam. Quia attingit supremum inten- sionis gradum, quem talis providentia fere praeordinavit, et superat omnem gratiam actu existentem, et se extendit ad omnes gratise affectus, qui in aliis reperiuntur. Unde fit primo, quod de hujusmodi in- Corolla- finitate eodem modo loquendum sit, quo n. "J,jDJ]J" 22, et seq. explicuimus gratiae plenitudi- doctri- nem in Ghristo. Fit secundo juxta hanc n{e# distinctionem nullam reperiri contradictio- nem in dictis D. Tho. nec inter se, nec cum explicatione nostra tam in praesenti quam n. 16. Fit tertio commentitium esse, et alienum a mente S. Doctor. modum quendam physicum infinitatis, quem ali- qui imaginantur a persona Verbi in gra- tiam Christi descendisse, ut infinita cons- titueretur, et principium operum valoris simpliciter infiniti. Nam Angelicus Doctor nullibi meminit hujusmodi, aut elevatio- nis : sed ubi dehis inlinitatibus agit (sup- posita,. quoe sumitur ab infinita dignitate personse), solum recenset illam, quce atten- ditur penes effectus ad quos gratia Christi concurrit. Ad eos autem vel formaliter, vel meritorie, DISP. XV, DUB. UNIC. >49 Quo sensu D.Thom, neget gratiam Christi posse geri. meritorie, vel satisfactorie causandos nul- lus modus physicse infinitatis necessarius est : sed sufGcit infinita dignitas moralis, immensusque valor moralis, quae ab infi- nita suppositi perfectione tam in gratia, et virtutibus Ghristi, quam in ejus operibus resplendent, ut late explicuimus disp. 1, dub. G. Aliunde vero modus creatus phy- sicoe iniinitatis non minus est impossibilis, quam quailibet alia creatura simpliciter in- finita. 49. In articulo duodecimo , inquit D. Tho. Ulrum gratia Christi potuit augeri^Et respondetnegative. Sed resolutio accipienda est conformiter ad hactenus dicta, nempe quod licet absolute potuerit augeri de po- tentia Dei absoluta, non tamen secundum ordinationem prsesentis providentiae, se- cundum quam habet esse in summo, et ultimo gradu ejusdem providentise. Quam expositionem tradit nobis ipse Angelicus Doctor locis relatis § 3, eamque magis confirmabimus § seq. Modo ad eam firman- dam satis sunt verba illius in eodem art. : Unde, inquit, in eo non potuit esse gratise augmenium : sicut nec in aliis beatis : quo- rum gratia augeri non potest, eo quod sunt in termino. In quibus satis apparet non intendere, quod fuerit incapax majoris augmenti de potentia absoluta : sed solum de lege ordinaria, et secundum preescrip- tam ordinationem prsesentis providentiae determinantis gradus gratiae futuros. In ultimo articulo inquirit : Qualiter gra- tia habitualis se habeat ad unionem ? Qua occasione aliqui in praesenti disputant , utrum gratia habitualis disposuerit ad unio- nem ; et utrum dimanaverit physice ab illa; et an fuerit Ghristo connaturalis?Sed has difficultates suis locis superatas reli- quimus : primam disp. 6, dub. 2, secun- dam vero, et tertiam disp. 43, dub. 3, qui- bus locis explicuimus propriam D. Th. sententiam in hoc articulo. Unde nihil oc- currit addendum. § yi. Refertur opinio principali assertioni contra- ria, et ejus fundamenta ab auctoritate eliduntur. 30. Gontrariam nobis sententiam, quae negat gratiam habitualem Ghristi potuisse augeri etiam de potentia Dei absoluta, D. Bona- defendunt multi, et graves Theologi, D. vent. Bonavent. in 1, dist. 47, art. 4, quaest. 4. Alia quacstio- nes re- missive. Ricardus ibidem art. 2, quaest. 4. Duran- dus in 3, dist. 4 3, quasst. 1. Garthus. ibidem quoest. 2. Almainus et Marsilius relati n. C. Gajetan. in prasent. art. 9 et 10, et 41, et in 2, 2, quaest. 14, art. 7, Nazarius in praes. art. 42, controv. unica. Driedo tract. 2, de cap. 4, hum. generis cap. 2, part. 0. Lorca, disp. 43. Maldonatus Luc. 2, vcrs. 40. Hurtado disp. 13. Physic. g 47. Bernal. disp. 30, sect. 4, § 2, num. 48, et alii plures. Qui tamen diverso modo hanc sententiam explicant, et tuentur. Marsilius enim , Ahnainus, Maldonatus, et Hurtado opinantur Ghris- tum habuisse gratiam simpliciter infinitam intensive : quse proinde non est capax majoris augmenti. Durandus vero, Ri- chardus, et Driedo rocognoscunt gratiam Ghristi infinitam simpliciter non esse : as- serunt tamen esse in summo gradu, quem transilire nequeat : non quia ipsa ha- beat hunc determinationem ; sed quia illi convenit ex subjecto : anima enim Ghristi habet determinatam capacitatem ad for- mam, et modum ejus. Gajetanus autem, Nazarius et quidam alii sentiunt hujus- modi determinationem convenire gratiae ex se, sive ex propria specie : quia habet intrinseco terminum, sive maximum quod sic : nam cum sit forma creata, vendicat sibi determinationem, et finitum perfectio- nis modum. Lorca denique docet quod si intensio gratiae fit per gradus ejusdem ra- tionis, augeri poterit in infinitum sine ter- mino; secus autem, si augeatur per gra- dus, aut modos diversae rationis : et quia hoc posterius magis illi arridet, censet gratiam habere terminum intrinsecum, ultra quem nec in aliis, nec in Ghristo possit augeri. Et quamvis hi Auctores juxta diversitatcm suarum opinionum utan- tur diversis argumentis, quibus illas con- firment; conveniunt tamen in eo, quod nostram impugnant. Unde prsetermissa il- lorum differentia, quse nostra parum re- fert, curabimus eorum motiva contra prin - cipalem assertionem nostram dirigere, et in eodem sensu eis satisfacere. Et primo opponi solet illud Joan . 3 : Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum Filio. Unde colligi videtur gratia habitualem, quse spi- ritus nomine significatur, fuisse in Ghristo immensam , nullumque terminum ha- buisse. Sed ad prsedictum testimonium satis constat ex supra dictis num. 7 ad- junctis, quse diximus num. 27. Primum itaque, validius, et nobis difti- Richar- dus. Duran- dus. Carthu- sian Almai- Marsi- liof. Cajetan. Na/a- rius. Driedo. Lorca. tlurtado. Bernal. Maldona- tis. Joann. 3. 1 argu- mentum ex testi- inoniis D.Thom. .50 DB INCARNATIONI-:. matio. cilius fundamontum sumitur ox tostimo- niis D. Thom. qui hanc scntcntiam do- cuissc vidotur : nam art. 12, hujus quaest. oxcludit a gratia Christi possibilitatem ul- terioris augmenti tam ex parte subjecti, quam ex parte formae, ut constat ox illis verbis : Mensura autem unicuique formse prxfigitur per comparationem ad suum //- nem : sicut non est major gravitas, quam gravitas lerrx : quia non potest esse infe- rior iocus, quam locus terrse. Finis autem gratise est unio creaturse rationalisad Deum. Non potest autem esse, nec inlelligi major unio creaturse rationalis ad Deum, quam quse est in persona. Et ideo gratia Christi perlingit ad summam mensuram graiise. Sic igitur manifestum est} quod gratia Christi non potest augeri ex parie ipsius gratise. Sed neque eliam ex parte subjecti, etc. Si autem gratia Christi nec ex parte formae, nec ex parte subjecti potuit augeri ut tam asseveranter tradit D. Thom. sequitur, quod cx ejus sententia nullum potuerit in Christo suscipere augmentum. Praesertim cum impossibile sit, et non minus perspi- cue assertum a D. Thom. gratiam posse sortiri finem altiorem illo, quem de facto habet in Christo. Confir- Confirmatur ex eodem S. Doctore in 3, dist. 13, quaest. 1, art. 2, quaestiunc. 3, ubi ait : Secundum quod res est in termino, tota capacitas ejus impleta est ex fine im- plente : et ideo non habet ulterius, quo crescat. Ei quia anima Christi ab initio fuit ullimo fmi unita, non solum per fruiiionem, sed etiam communicando in persona Verbi; ideo gratia ejus crescere non potuit. Et quod loquatur non solum de potentia ordinaria, et providentia praesenti, sed etiam de po- testate absoluta; constat ex solut, ad 2 ejusdem quaestiunculae : nam cum sibi op- posuisset, quod quanto natura intellectua- lis magis proficit in perfectione gratiae, tanto fit habilior, et magis capax ad ulte- rius intensionis augmentum : unde conse- quenter videbatur, quod gratia potuerit augeri; respondet quod hoc intelligendum est de capacitate inielleclualis naturse circa finem : ultra quem nulla capacitas alicujus rei extenditur. Sentit igitur D. Thom. ca- pacitatem animae Ghristi ita fuisse imple- tam, quod ad ulteriorem perfectionem, sive intensionem non potuerit extendi. — Ubi notandum est S. Doctorem se explicare in aliis locis, in quibus tradit capacitatem animae ad suscipiendam gratiam, et chari- tatem augeri per ipsas. Ex quo principio supra num. 9, colligebamus gratiam posse absque tormino suscipere novum incre- mcntum : quia per sui augmontum habili- tat animam ad novam intensionem. Aflir- mat enim D. Thom. in testimonio rclato lianc maximam solum vcrificari in gratia citra, aut extra linem; secus in illa, quflB fini ultimo actualiter est conjuncta. Cum igitur gratia Christi ita so habuerit : quitur quod juxta glossam, qua D. Thom. propriam doctrinam exponit, nullo modo potuerit augeri. Et ita debilitantur testi- monia, quae in priori sensu ex doctrina ipsius pro nostra assertione allegavi- mus. 31. Haec testimonia, et alia, quoe infra Saiisfit expendemus, dubiam nobis redderent men- ^sjjj tem D. Thomae, nisi evidentius nobis constaret ex aliis, quae dedimus g 3, ad- junctis etiam, quae agentes de augmento charitatis ponderavimus tract. 19, disp. 5, dub. 1, a num. 10. Unde conformiter ad doctrinam supra traditam respondetur ob- jecta nobis loca procedere attentis commu- nibus legibus divinae providentiae; non vero secundum potentiam Dei absolutam, et considerata praecise natura gratise absque extrinseca alia taxatione, aut ordinatione ad determinatum finem. Et quidem haec explicatio, quod attinet ad priorem locum, satis constat ex ipso textu : nam post verba relata subdidit S. Doctor : Unde in eo non D.Tliom. potuit esse gratise augmentum, sicut nec in aliis beatis, quorum gratia augerinonpo- test, eo quod sunt in termino. Hominum vero, qui sunt pure viatores, graiia polest augeri, et ex parie formse, quia non attin- gunt summum gradum gratise, et ex parte subjecli, quia nondum pervenerunt ad ter- minum. Constans enim, et certum cense- tur esse apud omnes, quod gratia beatarum potest augeri de potentia Dei absoluta. Et quod de facto non suscipiat augmentum, provenit ex snavi, et communi providen- tia , quae consulens statui beatorum se- cundum immobilitatem, quam petit, non permittit, aut disponit tale augmentum. Aliunde vero extra dubium videtur, quod cum gratia alicujus beati sit minus in- tensa, quam gratia alterius viatoris, ut ostendimus tract. cit. disp. 7, dub. 4, posset gratia illius pertingere absolute ad intensionem istius : et irrationabiliter hoc negarotur. Solum itaque intendit D. Tbom. eo loco gratiam Christi non posse augeri secundum communes leges providentiae di- vinae ; sed id non negat de potentia abso- luta, DISP. XV, DUB. UNIC. 51 luta, et attenta proecise gratiae capacitate, ut fusius diximus num. 15. Occurri- "Et eodem modo explicandus est locus coniir- in coniirmatione relalus : intendit enim mationi. d. Thom. quod Ghristi gratia non possit augeri; idque probat, quia habet capaci- tatem impletam : quod denique ostendit optime, quia fuit in fine, sive termino : tum in eo, ad quem ex natura sua ordina- tur, qui est beatitudo per claram visionem Dei in se ipso : tum etiam in illo, quem habet ab extrinseco, et accidentaliter, qui est conjunctio, saltem mediata, cum per- sona divina. Quae principia recte probant gratiam Ghristi non posse augeri, utique de lege ordinaria, et secundum ordinatio- nem divinoe providentiae proesentis. Et in eodem sensu excluditur recursus ad aug- mentum capacitatis in gratia, ut ulterius valeat crescere : quia dilatatio capacitatis per gratiam solum procedit in gratia, quae non pervenit ad finem, nec adhuc existit in suo quasi centro. Sed tota hoec doctrina, quoe verissima est secundum proesentem, et communem providentiam, in quo sensu illa utitur D. Thom. non urget attentis capacitate essentiali gratiae, et potentia Dei absoluta. Et quia in hoc posteriori sensu procedit nostra conclusio; nullo modo il- lum tangunt, aut impugnant proedicta D. Thomoe testimonia. Expiica- 32. Quoe doctrina fiet intelligibilior sup- tur et i • robora- ponendo potentiam, sive capacitatem pas- }ur. sivam regulari per potentiam activam, cui subditur : unde illius amplitudo commen- suratur cum amplitudine istius. Quocirca capacitas creaturoe ad recipiendum gra- tiam, cum respiciat Deum supernaturaliter agentem, juxta diversam istius acceptio- nem distingui debet. Deus autem, ut po- tens supernaturaliter agere influendo gra- tiam, duobus modis potest considerari : videlicet vel per ordinem ad finem, quem divina sapientia de facto praescripsit; vel absolute, id est, nullo habito respectu ad aliquem finem determinatum de facto pr8eordinatum, sed ad id, quod absolute iieri potest, et quod ex parte facti non implicat contradictionem. Et juxta hanc acceptionem distinguuntcommuniter Theo- logi duplicem in Deo potentiam , aliam ordinatam, aut ordinariam, quam vocant communem, quaeque respicit objectum sub determinatione divinoe sapientiae actu proes- cribentis finem; et aiiam absolutam, quae ab hujusmodi determinatione exercitaproes- cindit, et respicit objecta secundum illam ■;onci- liantur diversa Ioca D.Thoin. non repugnantiam, quam ex se habent. Unde consequenter in potentia obedien- tiali creatune duplex capacitas, aut duplex capacitatis accoptio distingui debet : una per ordinem ad potentiam Dei ordinariam ; et alia per respectum ad potentiam Dei absolutam. Ex quibus potest impleri prima, secus secunda : quia similiter potentia Dei, quatenus ordinata potest impleri at- tingendo finem a sua sapientia proescrip- tum : sed quatenus absoluta impleri non valet : est enim inexhauribilis, et nunquam tot effectus producet, quin plures, et plu- res absque termino producere queat. Ex quo ulterius iit contingere posse, quod ca- pacitas, aut potentia obedientialis crea- turoe impleatur per ordinem ad potenfeiam Dei ordinariam ; et quod nihilominus ma- neat non impleta, sed insatiata, atque in- satiabilis per respectum ad potentiam Dei absolutam. Quod satis liquet ex praemisso discursu. Hinc apparet potuisse D. Thomam abs- que ulla in suis dictis contradictione asse- rereex una parte dilatari capacitatem ani- mae adgratiam peripsam susceptionem gra- tiae, et consequenter posse plus, et plus gratiae recipere, ut ponderavimus num. 9, adjunctis aliis testimoniis relatis a num. 1 1 , et ex alia parte dicere capacitatem animae Ghristi ad gratiam impletam fuisse, et non posse suscipere augmentum, ut num. 30 nobis objicitur. Nam hoc posterius docuit loquendo de capacitate secundum poten- tiam ordinariam : secundum quam anima Ghristi assecuta est finem per divinam sa- pientiam praescriptum, sive sit finis bea- titudinis aliis beatis communis ; sive finis extrinsecus (sed ei specialissimus), con-» junctionis ad Verbi personam, quo subli- mior alius excogitari non potest. Gaeterum primum illud docuit attendendo ad capa- citatem secundum potentiam absolutam : secundum quam fit praecino a fine intrin- seco, et extrinseco per divinam sapientiam de facto praescriptis : et solum consideratur non repugnantia ex parte facti secundum se. Unde prior assertio huic ultimae non opponitur, atque ideo nec nostrae doctrinae, quae in hoc posteriori sensu procedit. Et eodem modo possunt conciliari alia S. Doctoris testimonia, quae specie tenus pu- gnare inter se videntur. 33. Sed adversus hanc doctrinam op- Replicf pones difficilem locum D. Thom. in 3, ad Annibal. dist. 12, quaest. unica art. 4, ubi ait : Graiia Chrisli augeri non poluit : 552 DE INCARNATIONE. quia ianta fuit ejus capacitas, ultra quam augmentum esse non poluit, remanente na- tura Jiumana, seu nalura creala : ct Deus non potest faccrc aliquam capacitatcm in- creatam. Et similia tradit in alio Scripto, et dist. quatst. 1, art. 1, quaestiunc. 2 ad 2, ubi inquit : Dicendum, quod licet Deus, quantum cst in se, posset facere majorem graiiam quantum ad essentiam , quam sit Chrisii : tamen nulla major posset esse, cu- jus capacilas creata sit capax : nec posset facere aliquam capacitatem qute non esset creata. Quibus videtur D. Thom. evertere omnia hactenus dicta. et negare capacita- tem in anima Ghristi ad majus augmentum gratia^ per respectum ad quamcumque po- tentiam. Gertum enim est capacitatem animse Ghristi in ordine ad quamcumque potentiam esse creatam, et non posse esse increatam : sed D. Thom. diserte asserit quod in capacitate creata non possit recipi major gratia, quam gratia de facto existens in Ghristo; et simul quod Deus nequit illi conferre increatam capacitatem : ergo ex ejus sententia anima Ghristi non habuit capacitatem recipiendi majorem gratiam per ordinem ad quamcumque potentiam. Et eadem videtur fuisse ejusmens in prses. art. 12, dum asseruit Christum habuisse gratiam in summo : ubi enim capacitas attingit summum , nequit remanere ad majus. olutio, Respondetur sustinendo doctrinam hac- tenus traditam, qua3, ut ostendimus, est D. Thom. et quam non negat loco citato. Quoniam licet gratia habitualis potuerit absolute augeri tam ex parte subjecti, cui inest, eo quod habet infinitam capacitatem sincategorematice ; quam ex parte ipsius formae seu gratiae, quae imitatur Deum semper, atque infinite imitabilem : nihilo- minus si capacitas tam subjecti, quam gratise referantur ad finem conjunctionis cum Deo in eadem persona ; sicut non potest excogitari altior finis, sic etiam non potest imaginari major capacitas. Unde capacitas anima3 Christi ad gratiam ut or- dinatam ad talem finem omnino exhausta est, nec potest respicere, aut recipere gra- tiam habitualem majorem ex parte finis. Et hoc tantum intendit S. Doctor loco ci- tato et nos facile concedimus. Sed inde non infertur, quod gratia in se, et ex parte subjecti non valeat augeri de poten- tia Dei absoluta ; retenta nihilominus ex- cellentia, et ut sic dicamus, summitate ex parte illius finis, qua nulla est dabilis major. Et quod heec sit mcns D. Thom. Mens in eo loco facile apparet tum ex contextu; D-Tll0n». et motivis, quibus utitur in corp. art. tum ox his, quffl docet in praesenti art. 12, in rosp. ad 2, ubi suam sontentiam satisplene manifestat his verbis : Dicendum, quod vir- lus divina, licet possit facere aliquid majus, et melius, quam sil habitualis gratia Chrisli : non tamen posset facere, quod ordinaretur ad aliquid majus, quam sit unio personalis ad Filium unigenitum a Patre. Cuiunioni suffi- cienter correspondet talis mensura gralise se- cundum definitionem divinx sapientise . Et si- milia habet loco citato ex 3 sent. in resp. ad 3, ubi ait : Quanlumcumque crescat gratia purse creaturse, non potest pervenire in gra* tiam creaturse assumptx in unilatem per- sonx, quse ad unionem disponit quodam- modo ; nisi et ipsa assumeretur. Et quia non est altior modus possibilis creaturx, quo conjungatur Deo, quam per unitalem per- sonse : ideo dictum est supra, quod capaci- ias creata non potest ampliorem graliam recipere. Ex quibus tam evidenter liquet D. Thomam agere de eminentia gratiae Ghristi ex parte finis extrinseci conjunc- tionis ad personam divinam, utin dubium revocari non possit. Bt ex hac parte negat creaturae capacitatem ad gratiam majorem ex parte finis. Inde tamen non sequitur, quod neget capacitatem ad gratiam majo- rem intensive, ob majorem actualitatem in se, et perfectius dominium supra subjec- tum. Et in hoc sensu distinguere oportet tam prsemissas , quam consequens argu- menti, quod ex relato testimonio forma- tur : et nihil juxta hanc doctrinam, et distinctionem evincit contra nostram as- sertionem. § vn. Convelluntur alia argumemta opinionis. 34. Probatur secundo eadem sententia Aiiud ratione et arguitur primo : quoniam po- maer^tuu"m tentia obedientialis animse Christi est fi- aratio- nita : non enim differt ab ipsa anima, quae ne* finita est : sed eo ipso capacitas prsedictae animae ad recipiendam gratiam nequit esse infinita; cum capacitas passiva recipiendi nihil aliud sit, quam ipsa potentia obedien- tialis, et passiva ad recipiendum : ergo anima Ghristi habuit capacitatem limitatam ad recipiendum gratiam : atque ideo non potuit extendi ad magis, et magis gratiae Confir. sine aliquo termino intrinseco. — Confir- maiio. matur : DISP. XV, DUB. UNIC. 553 matur : quia si potentia passiva anima} non esset finita; non posset limitare gratiam, seu formam : atqui omnis forma limitatur per subjectum in quo recipitur, ut commu- niter docent Thomistae, et statuimus tract. 1, disput. 2, dub. 1, agentes de principio individuationis accidcntium : ergo potentia passiva, seu receptiva, quam habet anima finita est. Respondetur ex dictis § 2, potentiam passivam obedientialem cujuscumque crea- turai essequidemfinitamcategorematice, et in actu ; sed esse infinitam sincategorema- tice, et in potentia. Et hsec infmitas poten- tialis cohseret optime cum actuali limita- tione ut liquet in materia prima, quae cum sit entitas finita in actu, habet capacitatem infinitam in potentia ; siquidem nunquam tot formas recipit in actu. quin retineat ca- pacitatem ad recipiendum plures, etplures sine termino. Idemque proportionabiliter apparet in intellectu creato, qui eliciet, recipietque infinitas intellectiones per totam seternitatem ; quin exhauriatur in eo ista passiva capacitas. Sic ergo licet capacitas animae ad recipiendum gratiam sit finita in actu ; unde convincitur, quod semper recipiet gratiam in actu finitam : est nihi- lominus infinita in potentia ; indeque pro- batur, quod possit majorem gratiam re- cipere sine termino. — Per quod satis constat ad confirmationem : nam cum capacitas subjecti semper sit finita in actu ; id sufficit ad hoc, quod subjectum semper limitet formam, et trahat illam ad deter- minatum esse individuale, quod ex se non habet. Traditque hanc doctrinam D. Thom. in 1, ad Annibald. dist. 17, quaest. 2, art. 4, ubi hsec habet : Adprimum de capacitate animse dicendum est, quod potest capacitas animse considerari} vel in actu, et sic est /?- nita : vel in potentia ; et sic potest crescere i?iinfinitum. Idque praesertim verificatur in capacitate ad gloriam, et charitatem juxta doctrinam numer. 9 traditam ex eodem 5. Doctore. 35. Sed replicabis (et sit secundum ar- gumentum) : quoniam capacitas ad infinita in potentia debet esse infinita in actu : ergo si anima non habet capacitatem infi- nitam in actu, ut concedimus, sequitur, quod non habeat capacitatem ad infinita, atquo ideo nec ad infinitos intensionis gra- dus. Suadetur antecedens : nam quod ha- bet capacitatem ad infinita in potentia, ha- bet capacitatem ad infinitam multitudinem perfectionum : sed capacitas ad infinitas perfectiones est capacitas infinita in actu : ergo capacitas ad infinita in potentia debet esse infinita in actu. Minor hujus syllo- gismi, in qua poterat esse difficultas, pro- batur primo a paritate : tum quia virtus acliva ad infinitas perfectiones est infinita in actu : et ex hoc principio demonstrari solet infinitas divinse virtutis : ergo simi- liter capacitas ad inGnitas perfectiones de- bet esse actu infinita in conceptu capaci- tatis. Tum ratione : quia capacitas , sive potentia obedientialis, de qua loquimur, cum sit ipsa entitas, aut substantia rei, non advenit successive ; sed a principio habet simul actu in linea capacitatis, quidquid debet habere : ergo si se extendit ad infinitas perfectiones, necessarium est, quod sit infinita in actu. Gonfirmatur : quia potentia receptiva debet esse tanta in ratione capacitatis, quanta in ratione virtutis est illa virtus activa, cui subordinatur, et correspondet : sed potentia obedientialis correspondet po- tentiae divina^, quae actu est infinita in ratione virtutis, sive in agendo : ergo po- tentia obedientialis est actu infinita in ra- tione capacitatis, sive in reciplendo. Ad replicam, sive argumentum respon- detur negando antecedens intellectum, ut debet, de aliqua infinitate actuali, subjec- tiva, et in se. Ad cujus probationem ne- ganda est minor in eodem sensu, quee neutra ex illis probationibus suadetur. Non quidem prima : quia ex illa paritate solum convincitur potentiam obedientia- lem, sive capacitatem infinitam recipiendi esse infinitam terminative; non vero sub- jective in se. Sicut enim bene cohaeret praedictam potentiam esse entitative, aut subjective naturalem; et solum termina- tive, aut connexive supernaturalem : sic etiam recte componitur, quod entitative, et subjective sit finita; et quod solum in- finita sit terminative, et connexive. Et ratio est proportionabiliter eadem : quia sicut potentia obedientialis est ipsa entitas naturalis non accepta naturaliter, sed ut subordinata supernaturali agenti, atque in ordine ad supernaturalem terminum : sic etiam eadem potentia est quidem entitas finita in se : cseterum non ita considerata, sed quatenus subditur agenti infinito, et comparative ad effectum syncategorematice infinitum, habet esse infiuitum, non sub- jective, sed terminative. Et quod additur de infinitate omnipotentise , sive divina? Confir- raatio. Salisfit arga- raento. virtutis, nihil valet quia virtus activa 554 DE INCARNATlONi:. Solvifur contir- raatio. 3 ar*u- racntum. continet cftectum por modum actus : unde si est virtus ad ellectum inliniluni vel ex parte rei produclae, vel ex parte modi il- lam attingendi, debet esse virtus actn inli- nita. Sed potentia receptiva, sive capacitas non continet elfectum in actu, sed solum in potentia : quocirca ex eo, quod habeat capacitatem ad infinita, non infertur esse intinitam in actu simpliciter, et subjective; sed solum terminative, et in potentia. Quod satis declaratur exemplo materiae primae, quae infinitas formas successive rc- cipere valet : et tamen non est infmita in se, sed solum terminative, et in po- tentia. Minus urget secunda minoris probatio : fatemur enim materiam primam habere a principio suae creationis, quidquid enti- tatis, aut capacitatis debet habere : et idem contingitin potentia obedientiali. Sed inde non infertur, quod sit infinita in actu : quia non est potentia ad actum infinitum, vel actu, et categorematicehabendum; sed solum ad infinitum syncategorematice, et in potentia, cujus reductio fit semper per actum finitum, et nunquam inducit actua- tionem simpliciter infinitam. Recolantur, quae diximus tract. 19, disp. 5, dub. 1, num. 14. Ex quibus ad confirmationem responde- tur vel negando majorem, vel ea, et mi- nori omissis, negando consequentiam : quoniam proportio inter potentiam acti- vam, et receptivam exigit quidem illam posse recipere, quod ista efficere valet : sed non exposcit, quod sint subjective in eo- dem ordine, vel habeant eundem modum. Et hac ratione sicut quamvis potentia ac- tiva sit supernaturalis in se, non exposcit potentiam receptivam, quae sit supernatu- ralis subjective, sed solum terminative : sic etiam licet potentia activa sit simplici- ter infinita, et in actu ; non postulat, nec infert potentiam obedientialem sibi cor- respondentem, quae sit infinita subjective in se, sed solum terminative. Et disparitas constat ex hactenus dictis, quod prior con- tinet in actu perfecte effectum : sed poste- rior caret actu effectus perfectione, et solum respicit illum ut terminum, quem continet in potentia nunquam reducenda ad actum perfectum. 36. Arguitur tertio : nam ideo gratia habitualis Christi esset capax augmenti syncategorematice infiniti, et nullum sibi vindicaret terminum, quia est participatio formalis naturae divinae, quoe in se in£- nita, atque intinite participabilis est : sed h;ec ratio non probat : ergo, etc. Probatur minor : quia omnia entia creata superna- turalia sunt participationes formales alicu- jus pru)dicati divini, ac subinde infiniti, et infiniteparticipabilis, sed hoc non obstante, absurdum est dicere, quod omnia entia creata supernaturalia possint augeri inten- sive sine termino ; cum non pauca repe* riantur substantialia, materialia, et corpo- rea, quibus competere non valet augmentum intensivum usque in infinitum : ergo quod gratia Christi sit participatio formalis na- turae divinae ; minime persuadet gratiam posse augeri sine termino. Respondetur negando minorem. Ad cu- jus probationem potest responderi primo negando minorem : quia falsum est omnia entia creata supernaturalia esse participa- tiones formales alicujus praedicati divini : nam, utostendimus tract. 9, disp. 9, dub. 2, a num. 42, et tract. 12, disp. 3, dub. 2, num. 31, non pauca entia supernatura- lia reperiuntur, quae non participant for- maliter praedicata formalia Dei, sive per- fectiones in ipso formaliter existentes : sed quae supernaturalia dicuntur propter ordi- nem praecise mediatum ad Deum secundum modum, quem habet in se. Quod facile ap- paret in virtutibus supernaturalibus fidei, temperantiae, et similibus : quae secundum suas specificas rationes non sunt partici- pationes formales alicujus praedicati proprii Dei. Unde satis liquet, quod supernatura- litas latius patet, quam participatio forma- lis praedicatidivini. Juxta quam doctrinam admisso, quod aliqua entia supernaturalia nequeant suscipere augmentum sine ter- mino, et usque in infinitum in potentia, negamus consequentiam. Et disparitas est in promptu juxta ipsius argumenti disposi- tionem : quoniam gratia est participatio formalis ahcujus praedicati divini, atque infinite participabilis ; et subinde valet illud participare sine termino, atque in infini- tum augeri. Sed alia entia supernaturalia, quae argumentum opponit, non sunt parti- cipationes formales praedicati divini : unde mirum non est, quod in infinitum augeri non valeant, ut ipsum argumentum sup- ponit. Seeundo, et melius respondeturrationem illam, quam argumentum impugnat, opti- maiii esse ad probandum, quod augmen- tum sine termino possit gratiae convenire, praesertim ex parte ipsius gratiae : in quo sensu illa usi sumus num. 9. Sed tamen unica Prior respon- sio. Melior solutio DISP. XV, DUB. UNIC. 555 unica non est ad prol)andum similc aug- mentum, ut liquet in virtutibus moralibufi supernaturalibus, quae non sunt participa- tiones formales alicujus proedicati divini : et tamen quotquot sentimus gratiam posse in infinitum augeri, idem de praedictis vir- tutibus affirmamus : minime quippe repu- gnat, quod respectu ejusdem subjecti, et comparative ad idem objectum finitum au- geantur absque ullo termino. Unde ad mi- noris probationem, quatenus huic doctrinae prco- opponi potest, respondetur cum Capreol. in 1, dist. 17, quaest. 2, art. 2 ad 2 Scoti, negando miuorem : quia omnia entia creata supernaturalia, si sint capacia intensionis, possunt in infinitum augeri, ut de gratia diximus : licet in eis non concurrant omnes rationes probativae, que in gratia militant. Quod si dantur aliqua entia supernaturalia incapacia augmenti syncate- gorematice infiniti, ut argumentum suppo- nit, et in modo substantiali unionis hypos- tatica? facile apparet, ideo est, quia nullius intensionis capacia sunt : cum qualitates non sint. Si autem hinc fiat progressus argumenti ad qualitates naturales ; jam respondimus tract. 19, disp. 5, dub. 1, num. 3, non posse naturaliter, sive ex natura sua augeri in infinitum : quia debentur substantiae sub determinato modo intensionis. In quo istot' sensu loquitur Aristot. 2, de anima textu 41, cum docet omnium natura connotan- tium determinatum esse terminum aug- menti. Sed loquendo secundum potentiam Dei absolutarn, non reperimus contradic- tionem in eo v. g. quod albedo nivis, lux solis, calor ignis, et sic de aliis qualitatibus naturalibus, suscipiant augmentum inten- sivum syncategorematice infinitum, sicut de supernaturalibus diximus. Quod etiam visum est Gapreolo ubi supra, et Soto 1 . Physic. q. 4, art. 2 et 3. ir£«- 37. Arguitur quarto impugnando res- ponsionem proxime datam : quia actus virtutum supernaturalium nequeunt in- tendi in infinitum sine termino : ergo nec ipsae virtutes, nec gratia, in qua radicantur. Consequentia patet tum a paritate : tum • ex eo, quod virtus, quanto magis intendi- tur, tanto magis potest elicere intensiorem actum : ergo si intensio absque termino non est possibilis in actibus virtutum, pa- riter repugnat in ipsis virtutibus. Antece- dens autem suadetur : quia si esset possi- bilis intensio sine termino in actibus virtutum supernaturalium ; etiam esset possibilis in auxiliis pro eis requisitis, ut ox se constare videtur; cum auxilia de- beant actibus proportionari : consequens est absurdum : ergo et antecedens. Pro- batur minor ; nam cum virtus activa, et resistitiva voluntatis sit finita : si intensio syncategorematice infinita esset possibilis in auxiliis; deveniri tandcm posset ad au- xilium adeo intensum, quod superaret vim resistitivamvoluntatis, atque ideo obrueret ejus libertatem in resistendo : quod est omninofalsum, etabsurdum. Confirmatur : quia in actibus virtutum Confir- naturalium non est possibilis intensio syn- matl°- categorematice infinita : ergo nec in actibus virtutum supernaturalium. Consequentia patet a paritate. Et antecedens suadetur : tum quia virtus naturse est finita, et ad terminum finitum : ergo virtus naturae, seu naturalis nequit elicere actus, qui sint syncategorematice infiniti in intensione. Tum etiam quia si virtus naturalis posset elicere actum intensiorem sine fine, posset efGcere modum entitative supernaturalem ; siquidem posset efficere aliquem modum, qui excederetactivitatem, atque exigentiam naturae ; in quo excessu consistit superna- turalitas : consequens est absurdum : ergo virtus naturalis nequit efficere actum, qui valeat intendi infinite. Ad argumentum (quo ud solent Junio- Dimitur res extra scholam D. Thom. ut ostendant ^J^J^ intensionem qualitatum non fieri per mo- dos diversu3 rationis, quibus qualitas red- datur actualior, et magis dominetur sub- jecto), respondetur negando antecedens. Ad cujus probationem concessa majori, negamus minorem. Et ad probationem neganda est sequela, cui insertum moti- vum nihil evincit : quoniam sicut virtus activa, et resistitiva voluntatis est actu finita, quatenus semper resistit per actum finitum : sic licet intensio auxiliorum pos- sit in infinitum syncategorematice augeri, semper in actu est finita : quia omne, quo J in executione confertur , finitum est. Unde ex hoc capite nec apparenter inferri valet, quod virtus, aut libertas voluntatis in resistendo possit per intensionem auxilii superari vel extingui. Quod magis perspi- cuum fiet distinguendo inter auxilia : nam quaedam sunt sufficientia praecise : et haec in omnium sententia non inferunt infalli- biliter actum : quocirca minus tollent po- testatem ad oppositum aut resistendi vim. Alia autem sunt efficacia : et haec quidem ab intrinseco habent inferre actum : sed 556 DE INGARNATIONE Solvitur confir- matio. 5 argu- raentura. tamen non se tenent cx parte actus primi, scd ex parte exercitii, ot applicationis : atqne ideo indemnem relinquunt potes- tatem voluntatis in actu primo, ut dicatur posse resistere, sive posse non elicere operationem, ad quarn per auxilium effi- cax physice praemovetur. Rursus omni- bus auxiliis commune est relinquere judi- cium indifTerens ex parte cognitionis : quo stante, impossibile est, quod voluntas non agat libere, atque ideo cum potestate ex- pedita in actu primo ad 'resistendum. Si autem argumentum applicatur aliis au- xiliis (si ita appellari possunt) quae tollant indifferentiam ex parte cognitionis ; tollent etiam consequenter libertatem, et potesta- tem resistendi : sed id minime fiet in vi intensionis auxiliorum, sed in alio modo concursus : quod nihil nostra refert, et ad praesentem materiam non attinet. Ad confirmationem negamus antece- dens : nullam enim contradictionem vide- mus in eo, quod aliqua intellectio, alius actus virtuti naturali correspondens au- geatur intensive in infinitum, ut de aliis qualitatibusnaturalibus dicebamusn. praec. Ad primam autem probationem in contra- rium respondetur omnem virtutem natura- lem esse quidem finitam in actu : sed posse augeri in infinitum : atque ideo posse con- currere ad actum, qui simili ratione valeat in infinitum syncategorematice intendi. Ad secundam negamus sequelam, quam ad- juncta probatio minime evincit : nam qui- cumque modus intensionis esset in actu determinatus finitus, et naturalis, ac non excedens intensionem virtutis, ut imme- diate diximus. Dato autem, quod illam excederet, adhuc tamen esset naturalis : tum quia posset fieri per auxilia sufficien- tia naturalia, et adjuvantia virtutem. Tum quia ut aliquid sit supernaturale, non suffi- cit excedere actualiter naturam creatam, seu virtutem modo existentem ; sed debet superare omnem naturam creatam, et crea- bilem : quod minime tunc contingeret : posset enim virtus naturalis fieri aeque in- tensa, et eidem actui omnino commensu- rata, quem proinde naturaliter eliceret. 38. Arguitur quinto : nam si gratia Christi esset capax ulterioris augmenti , Ghristus illud consequeretur per sua opera meritoria; consequens est falsum; siqui- dem juxta communem Theologorum sen- tentiam Ghristus non meretur augmentum suae gratiae ; ergo et antecedens. Sequela ostendiiur : quia ex una parte augmentum gratiae esset Christo possibile, ut affirma- mus; ot cx alia parte opera Ghristi hahent omnem condignitatem roquisitam ad talo augmentum ut praemium. Ad hoc argumentum satis constat cx dic- tis n. 15. Juxta quae negamus sequelam. Ad cujus probationem rospondetur, quod licet augmcntum gratice sit Ghristo possi- bile de potentia Dei absoluta; non tamen secundum providentiam ordinariam : quia supponitur a principio conceptionisin statu beatitndinis (id quippe fuit illi simpliciter melius, quam per meritum moveri in bea- titudinem ut infra ostendemus q. 19), et praedictus status se habet ut terminus ter- minans viam, et motum, secundum quse fit meritorum progressus. Unde sicut ob hanc rationem alii beati non merentur augmen- tum gratiao, aut beatitudinis, licet illud ab- solute non repugnet, et quamvis eliciant opera libera, et moraliter bona : sic etiam de Ghristo dicendum est. 39. Arguitur sexto : quia omnes tituli, qui possunt fundare augmentum gratiae habitualis, habuerunt in Ghristo esse in summo : ergo pariter ipsahabitualis gratia fuit in summo, quin potuerit suscipere majus augmentum. Suadetur antecedens : quia tituli, sive radices fundantes augmen- tum gratiae sunt vel finis, in quem ordina- tur gratia ; vel dignitas subjecti, cui com- municatur, vel denique natura, aut unio, ad quam sequitur : sed non potest excogi- tari altior finis, quam conjunctio persona- lis cum Deo : nec subjectum dignius, quam Christus : nec tandem nnio excellentior, quam hypostatica, quae radicat gratiam Christi : ergo omnes tituli ad ejus aug- mentum concurrentes fuerunt in summo. — Et confirmatur ab opposito : quia si praedicta gratia non esset in summo, posset subordinari alteri gratiae inten- siori, quam Deus effioeret de potentia absoluta in aliqua pura creatura : et con- sequenter posset illam respicereut causam exemplarem suae intensionis : sed absur- dum omnino est, quod gratia personae di- vinae subordinetur gratiae purae creaturae, illamque ut exemplar respiciat : ergo fateri oportet gratiamChristiita fuisseinsummo, quod alia intensior gratia repugnet. Ad hoc etiam argumentum satis constat ex .dictis a n. 3i, ubi ostendimus omnes titulos, quos expendit argumentum, fuisse extrinsecos comparative ad gratiam secun- dum se; etsolumfundarefundare summam intensionem secundum prsesentem ordina- tionem Respoa- sio. Sextum argu- mentum Confir matur. Occurr tur argu- mento QUiESTIO VIII. 557 tionem divinse providentiae taxantis latitu- dinem gratiie futurae in Christo. Et hoc praecise evincunt antecedentis probationes : quas et ipsum facile concedimus. Sed tinis intrinsecus, et ex natura rei gratiso corres- pondens est beatitudo formalis consistens in clara Dei visione : ex qua parle nullum sibi gratia modum, aut gradum intensionis pr&figit, sed neque determinate prsefigere potest. Gum enim Deus sit objectum in- iinite intelligibile, et visio creata ipsum minime comprehendat; nunquam Deum ita perfecte cognoscit, quod non valeat il- lum perfectius cognoscere : et consequen- ter nunquam est ita in summo augmenti, quod augeri ulterius non valeat. Quocirca nec ipsa gratia habitualis potest esse in summo respectu finis intrinseci. Idemque dicendum est de effectu formali, in quem ordinatur per se primo : nam semper po- testmagis,et animam sanctificare, ac Deo unire ; cum ipsa, quantumvis intense sancta, et Deo intime conjuncta supponatur, infi- nite distet a Deo, possitque ad ipsum ma- gis accedere imitatione, sive participatione formali. Adde, quod licet tituli in hoc argumento relati fuerint in summo; nihilominus gra- tia habitualis non fuit Ghristo communi- cata juxta condignitatem, ut sic dicamus, eorum titulorum, et commensurate ad il- los : quia repugnat infinita gratia in actu. Unde opus fuit, quod divina sapientia cer- tum aliquem gradum gratia) determinaret, excellentissimum utique , sed finitum : ultra quem absolute sunt possibiles alii gradus intensiores; cum ex una parte gratia non habeat terminum intrinsecum, et ex alia virtus Dei maneat inexhausta, illius- que perfectio infinite participabiiis perse- veret. Ad coniirmationem concedimus seque- Soivitur lam intellectam de potentia Dei absoluta, JJXjq" et de subordinatione in genere causa3 exemplaris pra^cise quoad physicam inten- sionem : in quo nullam implicationem vi- demus. Licet namque dignitati persona^ divinae debeatur connaturaliter major gra- tia, quam ulli personae creatse : potest ta- men Deus absolute operari contra connatu- ralem eam exigentiam : sicut enim potuit absolutenon communicare Ghristo gratiam habitualem; sic etiam potuitcommunicare gratiam minus intensam, quam reperiatur in pura creatura. ln qua suppositione con- tingeret illa subordinatio, juxta vulgare il- lud : Primum in unoquoque genere est men- sura cssterorum. Diximus quoad physicam intensionem : quia secundum valorem, et dignitatem mo- ralem per ordinem ad prudentem ajstima- tionem, minima physice gratia Ghristi esset moraliter infinita, et excederet incompara- biliter gratiam cujuslibet creatura^, ut hic supponimus ex dictis disp. 1, dub. 6, et in hujus limine pra^misimus num. 2. Q_U£STIO VIII De gratia Christi secundum qnod est caput Ecclesice in divisa. octo articulos Deinde considerandum est de gratia Ghristi secundum quod est caput Ecclesise. Et circa hoc quceruntur octo. Primo, etc. ARTICULUS I. Ulrum Christus sit cuput Ecclesicc. Ad primum sic proceditur. Videtur, quod Christo se- cundum quod est homo, non competat esse caput Eccle- siao. Caput enim inlluit sensum, et motum in membra. Sensus autem, et motus spiritualis, qui est per gratiani, non influitur nobis a Christo homine : quia sicut Aug. dicit in lib. de Trinit. nec etiam Christus secundum quod est homo, dat Spiritum sanctum, sed solum in quantum est Deus. Ergo ei, secundum quod est homo, non competit esse caput Ecclesiae. 2. Pr&terea, capitis non videtur csse aliud caput : sed Christi, secundum quod est homo, est caput Deus, secun- dum illud 1, ad Corinth. 11, caput Christi Deus : ergo ipse Christus non est caput. 3. Prajterea, caput in homine est quoddam particulare membrum influentiam recipiens a corde : sed Christus est universale principium totius Ecclesia) : ergo non est Ecclesiae caput. Scd contra est, quod dicitur ad Ephes. 1 : Ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam. Respondeo dicendum, quod sicut tota Ecclesia dicitur unum corpus mysticum per simiiiludinem ad naturale corpus hominis, quod secundum diversa membra habet diversos actus (ut Apost. docet ad Rom. 12, et 1, ad Corinth. 12) ita Christus dicitur caput Ecclesiie secun- dum similitudinem humani capitis. In quo tria possumus considerarc, scilicet ordinem, perfectionem , et virtuteni. Ordinem quidem, quia caput est prima pars ordinis inci- piendo a superion. Et inde est, quod omne principium 558 DE 1NGARNATI0NK. consucvit vocari caput, secundum illud Ezeeh. 10. Ad oinuc capui vi;e sediflcit siffDiim perfectionis tu»i Re^ fcctionem auicm quiu in capite vigent omnes schmi el inleriores, et cxtcriorcs : et inde cst, quod tficitur lsaise 6. senex bonorabilis ipse est caput. Virtutem vero, quw virtus, ct motus caeterorum membrorum, ct gubernatio eorura iu suis actibus esl a capite propter vim sensili- vam, ct motivam n>i dominantem : unde et rector dicitur caput populi, sccundum lllud 1. Rcg. 15. Nomie cum parvulus csses in oculis tuis, caput in tribubus israel factus e<. Il;ce aiitcm tiia compctunt Christo spiritualitcr. Primo enim secundum propinquitatcm ad Deum gratm ejus altior est, ct prior etsi non tcmporc : quia omnes alii rccepcrunt gratiam per rcspectum ad gratiam ipsius, secundum illud Rom. 8:Quos proe civit, hoset pradesli- navitconformes ticri imaginis tilii sui, ut sit ipsc primofrc- nitus in multis fratribus, Sccundo vero pcrfectionem liabct quantum ad plenitudinem omnium gratiarum, sccundum illud Joan. 1 : Vidimus eum plenum grati», ct vcritatis, « t ctiam supra ostensum est. Tertio virtutcm liabet in- flucndi gratiam in omnia membra, sccundum illud Joan. 1: De plcnitudinc cjus nos omnes accepimus. Et sic pa- tet, quod Cbristus convenientcr dicitur Ecclesia) caput. Ad prinium crgo diccndum, quod dare gratam, aut Spiritum sanctum, convcnit Christo, secundum quod Dcus, auctoritative : sed instrumcntalitcr convenit ctiam ei,se- cundum quod homo, in quantum scilicet cjus humaiiitas instrumentum fuit divinitatis ejus. Et ita actiones ipsius cx virtutc divinilatis fucrunt nobis salutileroR, utpote gra- tiam in nobis causantes et per mcritum, et per eflicicn- tiam quandam. Aug. autcm ncgat Christum , secundura quod homo est, dare Spiritum sanctum per auctoritatem. Instrumentaliter autem, sive rainisterialiter eliam alii sancti dicuntur dare Spiritum sanctum, secundum illud ad Galat. 3 : Qui tribuit vobis spiritum, etc. Adsecundum dicendum, quod in metapboricis locutio- nibus non oporlet attendi similitudinem quantum ad om- nia : sic cnim non essetsimilitudo, sed rci veritas. Capitis igitur naturalis non est caput aliud : quia corpus huma- lium non est pars alterius corporis Sed corpus similitu- dinarie dictum, id est, aliqua multitudo ordinata est pars alterius multitudinis : sicut mullitudo domestica est pars multitudinis civilis. Et ideo paterfamilias, qui est caput multitudinis domesticae, habet supra se caput rectorem civitatis. Et per hunc modum nihil prohibet caput Christi esse Deum, cum tamen ipse Christus sit caput Eccle- siae. Ad terlium dicendum, quod caput habet manifcstam eminentiam respectu caeterorum exteriorum membrorum : sed cor habet quandam influentiam occultam. Et ideo cordi comparatur spiritus sanctus, qui invisibiliter Eccle- siam viviticat, et unit : capiti autem comparatur ipse Christus secundum visibilem naturam secundum quam homo hominibus prsefertur. Gonclusio est affirmativa. DlSPUTATiO XVI. De gralia Chrisii capilali. Gratia Christi tam substantialis, quam accidentalis, una cum sit, potest ad duo comparari, nempe vel cum ipso Ghristo, quem sanctum formaliter per sui communi- cationem constituit; et sic dicitur gratia ipsius personalis : vel. cum aliis subjectis extrinsecis, ad quse sanctificanda suam vir- tutem effective derivat, et ita vocatur gra- tia capitalis : quia a Ghristo sicut a capite in alios sicut in membra descendit. Unde postquam D. Thom. q. prseced. late disse- ruit de gratia Christi personali, sive prout ad ipsum pertinente ; recto ordine procedit ad agendum in hac queest. 8 de gratia Ghristi capitali, sivn quatenus Christum constituit in esse capitisin alios influentis. Et eundem ordincm imitabimur, reduccn- tes ad specialia dubia, quffi S. Doctor per octo articulos tradit. DUBIUM I. Ilrum Chrislus sit caput Eccksix. Ab hac difiicultate, et eisdem vocibus proposita quajstionem orditur D. Thomas, et merito, quia expedit prius veritatem hanc ingenere et quasi indefinite statuere; et deinde descendere ad peculiaria dubia, qua3 circa ejus intelligentiam, et extensio- nem emergunt. Quocirca licet nomen Ec- clesia? varias habeat acceptiones, quas jam insinuavimus tract. 20, disp. 3, dub. 1, § 1, possitque secunduin illas minus slricte, aut magis proprie usurpari : mo;lo tamen satis sit supponere, quod hoc vocabulo conventum sive congregationem vocato- rum a Deo signiiicamus : sive adhuc am- bulent per fidem, sive jam beatitudinis luce perfruantur, et sive ea congregado restrin- gatur ad statum prsecise Ghristianitatis, sive porrigatur ad alios illo antiquiores. Nam prsescindendo ab his vel extensioni- bus, vel limitationibus, de quibus non pauca infra dicemus, optime concipimus indefinite congregationem, sivecorpus mo- rale vocatorum a Deo quod Ecclesix no- mine in praesenti signiiicamus. Et in hoc sensu Slatuitur assertio caiholica. 1. Dicendum est Ghristum Dominum esse caput Ecclesise. Haec conclusio, prout jacet, est de fide : quia sic loquitur, et do- cet Apostolus ad Ephes. 1 : Ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam, qux est cor- pus ipsius. Et cap. 4 : Verilatem facienles in charitate crescamus in illo per omniat qui est caput Chrislus. Et cap. 5 : Vir ca* put est mulieris, sicut Chrislus caput est Ecclesix. Et ad Coloss. 1 : Et ipse est caput corporis Ecclesize. Quae testimonia ifi eodem sensu explicant SS. Patres, D. Ambros. Ghrysostom. Hieronym. Theodoret, Theo- phyl et Anselmus ad prcedicta loca. D. Hilarius lib. 8 de Trinit. circa finem, D. Basil. lib. de Spiritu sancto cap. 5. D. Aa- gust. prsefat. 2, in Ps. 29, et serm. 50 de Verbis Ad Ephet ct 4et D. An bros D. Chi sost. D. Hi ron. D. Hi rius D. Ba lius D. Ai gust DISP. XVI, IMJB. I. 559 verbis Domini, ct epist. 50 et 57. D. Thom. in praes. art. 1, ct in 3,dist. 13, qmes. 2, art. 1, ct quaest. 29 de verit. art. 3, et alibi frequenter. Idemque unanimiter doccnt Theologi cum S. Doctore in pruj- senti, et Scholastici cum Magistro in 3, dist. 13, quos proinde superiluum cst in particulari referre. Probatur ratione D. Thom. nam sicut Ecclesia, qua3 est corpus moraie, sive mys- ticum, dicitur secundum proportionem ad corpus naturale, ut eleganter Apostol. 1 ad Corinth. 12, sic etiam caput Ecclesiffi debet dici per analogiam ad caput natu- rale. lllud itaque erit caput morale, et mysticum Ecclesia?, quod proportionabiliter habet in ordine ad illam pruecipua munera capitis naturalis. Tria autem principaliter in hoc reperimus. Primo ordinem, secun- dum quem est prius aliis corporis mem- bris. Secundo perfectionem : vigent enim ia illo omr.es sensus. Tertio virtutem : quia iniluit in alia membra, illa guber- nando, et movendo. Iloec autem omnia convcniunt Ghristo comparative ad Eccle- siam, ut optime significat Apostol. ult. loco cit. ex cap. 1 ad Coloss. : Et ipse, in- quit, est caput Ecciesise, qui est principium, primogenilus ex mortuis, ut sit in omnibus ipse primalum tenens : quia in ipso compla- cuit omnem plenitudinem inhabilare, et per eum omnia reconciliare in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quse in ter- ris, sive quse in calis sunt. Nam quod Chris- tus habeat emineniiam , sive primatum comparative ad Ecclesiam, signiiicat iliis verbis : Qui esi principium, primogenitus ex mortuis, ut sit in omnibus ipse primatum te- ?ien. Et facile constat ex eo, quod Christus est incomparabiliter omnibus aliis dignior : et sic primo intentus fuit a Deo ut caetero- rum principium, et ratio in genere causae iinalis, juxta superius dicta disp. 2, dub. 1, \ 5 et 6. Deindc maximam Ghristi perfec- tionein explicat sequentibus verbis : Quia in ipso complacuit omnem plenitudinem in- habitare. Et satis liquet ex dictis quatuor disputationibus immediate praecedentibus, in quibus ostendimus Ghristum praeditum fuisse omni gratia substantiaii, et acciden- tali cum omnibus virtutibus, ac donis huic annexis in gradu omnium excellentissimo, Denique virtutem, qua GhrisLus iniluit in Ecclesiam, illam sanctificando, et guber* tiando declarat ultimis verbis : Et per eum omnia reconciliare in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quse in terris> sive qux in cazlis sunl. Idque abundc ostcn- dimus disp. 1, dub. G, agenies de infinita Cliristi pro nobis saUsfactione : ct dub. 11 explicantes, qualitor nos liberaverit a dia- boli potestate. Gum ergo Christus in or- dinc ad Ecclesiam habuerit omniailla prin- cipalia ofiicia, quae caput naturale impor- tat in ordine ad corpus : sequitur, quod fuerit, et sit Ecclesiae caput, et convenien- ter ita vocetur, ut D. Thom. concludit. Coniirmatur : quia Ecclesia est unum Confir- corpus mysticum, et morale, ut plane docet Illll,°- Apostol. loco cit. ex epist. 1 ad Corinth. ergo oportet hoc corpus non esse acepha- lum , sed vindicare sibi speciale caput : non tantum extrinsecum, et divcrsae ratio- nis, quod cst Deus in se; verum etiam in- trinsecum, et quasi homogeneum. Nul- lum autem aptius assignari valet, quam Christus; cum in eo reperiantur plures, et principaliores capitis proprietates, ut cons- tat ex immediate dictis. Ergo fateri opor- tet, quod Ghristus est caput Ecclesiae. Quem discursum nos docuit Apostol. ad Rom. Ad 12, illis verbis : Sicut enim in uno corpore ^0111-1'2- multa membra habemus, omnia autem mem- bra non eundem actum habent : ila mulli unum corpus sumus in Christo, singuli au- tem alter aiterius membrd. Significat enim, quod sicut membra naturalia, licethabeant officia satis diversa, subduntur uni capiti, in eoque conveniunt, unde habent unum corpus constituere : sic etiam membra spi- ritualia, quamvis gaudeant ofticiis, charis- matibusque multum difiTerentibus; nihi- lominus omnia ordinantur ad unum caput mysticum, quod est Ghristus, et hac ra- tione componunt unam Ecclesiam, sive corpus morale, ne acephalum, atque mons- truosum existat. 2. Et haec quidem ita indefinite, atque Noial. in genere proposita persuadent veritatem catholicam eodem modo acceptam nostrae assertionis. Coeterum pro perfectiori ejus intelligentia oportet alia subjungere : ex quibus legitimus ejus sensus magis inno- tescat. Et primo observandum est, quod licet esse caput Zicdesz^praedicetur vere de Ghristo, ut hactenus ostendimus; tamen pruedicatio non est propria, sed metapho- rica, sive in sensu translatitio. Quod nota- mus propterGipullum ad hunc art. 1, dub. ciputius unico, concl. 1 et 2, ubi conatur suadere, mi?u_ quod si hoc complexum caput Ecciesise su- matur in vi unius dictionis, dicatur cum proprietate de Christo. Quoniam sic ac- ceptum non aliud significat, quam primum 560 DE INCARNATIONE. Ralio. perfectum, et influens : quae omnia vere, ct proprie de Ghriyto pnedicantur. — Sed fallitur hic Auctor, et agit contra D. Th. in hoc art. in resp. ad 1, ubi manifeste supponit Christum dici caput Ecclesiae per metaphoram. Agit etiam contra commu- nem Theologorum sensum, qui non aliter accipiunt proedictam praedicationem quam istas, Chrislus esl petra, est vitis, est flos campi, est leo de tribu Juda, et similes, quae passim occurrunt in Scriptura : quas cer- tum est (sive sumantur in vi plurium dic- tionum, sive unius), esse verasnon quidem in sensu proprio, sed in sensu improprio, et metaphorico : idem itaque dicendum de illa est, quam modo consideramus. Et ratio generalis est : quoniam sicut res, quam ex primaria impositione, et pro- pria significatione repraesentant haec no- mina, petra, vitis, flos, leo, et similia, non est Ghristus, sed aliud quid longe di- versum, ex quo fit translatio ad Christum metaphorice, et improprie significandum : sic etiam res, quam ex primaeva imposi- tione, et propria significat hoc nomen ca- put non est Ghristus sed membrum illud naturale, et valde nobile, quod aliis ani- malis partibus physice unitur, et mediis sensibus illas regit : inde vero sumpta me- taphora translatum est ad significandum Ghristum ob similitudinis proportiones , quas supra expendimus. Haec igitur pree- dicatio Christus est caput Ecclesiae verissima quidem est; at non sensu proprio, sed me- taphorico, ut in aliis supra relatis contin- git. Potestque id valide confirmari : nam de Ecclesia non dicitur proprie esse cor- puS) aut esse corpus Ghristi : neque enim Ecclesia est vere corpus, aut habens unum aliquod esse, quam mysticum, et morale : sed solum verificantur illse praedicationes in sensu metaphorico : oportet igitur , quod idem sentiamus de alia praedicatione eidem correlativa, Ghristus est caput, aut est caput Ecclesiae : quippe quae in eodem sensu procedunt. — Motivum autem con- rfilliih111 trari8e opinionis nihil probat : quia ad proprietatem sermonis nihil refert, quod res significata per nomen proprie dicatur de aliquo : sed insuper, et praecipue requi- ritur, quod proprie significetur per tale no- men. Et hac de causa haec prredicatio Christus est leo non verificatur in sensu proprio, sed metaphorico : quia licet forti- tudo, quae est res significata per nomen leo, proprie conveniat Ghristo ; nihilominus talis fortitudo non sigaificatur per nomen Diruitur molivui Cipulli leo proprie, sed solum sccundum meta- phoram. Quod etiam concurrit in hac prae- dicatione. Ghristus est caput Ecclesiae, ut facile consideranti constabit. Videatur Go- doi disput. 28, a numer. 15, ubi fusius haecversat; sed sunt satis levia, et quibus dicta sufficiunt. Sed quamvis ista sic comparentur, ni- hilominusChristus in ratione capitis habet aliunde eminentiam quandam et excel- lentiam supra caput naturale. Hoc enim non generat alia ejusdem corporis mem- bra : nec est causa omnium motuum, qui in animali reperiuntur, sed solum motuum animalium, qui fiunt media ap- prehensione : vitales namque reducuntur specialiter ad cor sicut ad eorum princi- pium, ut ex Philosophia edocemur. Ghris- tus autem regenerat membra Ecclesiae et causat physice, vel moraliter omnes motus, quibus praedicta membra vivunt per vi- tam supernaturalem et moventur, ac per- ducunturin vitam seternam, ut ex dicendis magis constabit, et haud obscure liquet ex dictis disp. 1, dub. 6, et 11. — Unde a fortiori patet Ghristum alia longe ex- cellentiori ratione esse caput Ecclesiae, ac rex, vel alius superior dicitur caput rei- publicae. Nam rex non influit in subditos vitam physicam, et internam; sed solum eos movet, et dirigit per leges extrinsecas. Ghristus autem non solum gubernat Ec- clesiae membra per legem, doctrinam, aut exemplum sed gratiam etiam internam, et physicam communicat, et movet per actus salutares in finem vitae gratiae pro- portionatum. TJnde Apostol. ad Goloss. 2 ait : Nemo vos seducat, etc, non tenens caput (id est, Ghristum ut ibi exponunt Theodoret. Anselmus, et aliicommuniter), ex quo totum corpus per nexust et conjunc- tiones subministratum , et constructum cres- cit in augmentum Dei. Et ad Ephes. 4. Crescamus per omnia in illo, qui est caput Christus : ex quo lotum corpus compactum, et connexum per omnem juncturam submi- nistrationis , secundum operationem in men- suram uniuscujusque membri, in sedifica- tionem sui in charitate , Quae satis declarant, quanto amplius, et intimius Ghristus in- fluat per modum capitis, quam alia capita politica sistentia praecise in externa gu- bernatione. 3.. Secundo observandum est hanc capitis* excellentiam convenire Ghristo , et praedicari de illo non tantum , ut Deus est , sed etiam ut homo est , ut comrauniter Excel- lentia Cliristi in esse capitis. Ad Co- loss.2. Ad Epbes.4,- Esse caput Christo ut ho- mini attribui- tur. DISP. XVI, DTJB. I 561 communiter observant Theologi in pra> senti. Quod facile constat ex dictis pro conQrmanda assertione : quia priontas, perfectio, et causalitas, quas habet Ghris- tus in ordine ad membra Ecclesiae, con- veniunt Ghristo non praecise ut Deo, sed etiam ut homini : quippe secundum huma- nitatem subsistentem in Verbo importat omnes eas conditiones. Praesertim quia si solum consideretur ut Deus, et ratione naturae divinae ; ent quidem caput, sed non homogeneum, et ejusdem rationis cum corpore Ecclesiae. Oportet itaque il- lam praedicationem applicari Ghristo ut ho- mini, et secundumhumanam naturam. Sed advertere oportet in hujusmodi praedicatione ly secundum humanitatem non reddere sensum reduplieativum, nec denotare,quod humanitas sit ratio formalis constituendi Ghristum caput Ecelesiae : sed solum sumi specificative significando humanitatem esse subjectum quo illius gratiae, qua Ghristus in ratione capitis constituitur ; et quod Ghristus exercet officium capitis, ut in natura humana subsistens. Quod non obs- cure docuit Apostol. ad Ephes. 1, illis verbis : Et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput supra omnem Eccle- siam. Nam pedes Christi signifieant ejus humanitatem. ut ibi observant D. Thomas D. Anselm. et alii. Atque ideo denotatur illum esse caput Ecclesiae, cujus pedibus, sive humanitati Deus Pater omnia sub- jecit. Quinimo hinc infertur Christum non so- lum secundum animam, sed etiam secun- dum corpus esse caput Ecclesise. Cum enim capitis officium subeat in quantum homo ; consequens est, quod praedictam rationem habeat secundum utramque essentialem hominis partem, nempe animam, et cor- pus. Praesertim cum Ghristus non solum peranimam, sed etiam per corpus influxum habeat in membra : nam corporis passione, et sanguinis pretio nos redemit : et corpus ejus in Eucharistia causat gratiam, et in beatitudine plurimum confert ad excellens, licet accidentale, beatorum gaudium. Id vero non sic accipiendum , quasi Ghristus secundum corpus suum seorsim ab anima sit caput nostrum, ut minus recte intellexit, ac significavit Suarez in Gom- ment. ad art. 2, hujus q. Sed accipienda est haec doctrina de partibus illis ut con- junctis et constituentibus Ghristum verum hominem : quamvis in praedicto concursu, atque ideo in munere capitis principalior Salmant. Curs. tkeolog. tom. XIV. pars anima sit. Et ratio est quia unum- quodque ita se habet ad operari, sicut ad esse ; sed corpus Ghristi illum actu compo- nens non habet esse per se : ergo nec ha- bet operari per se, et independenter ab anima : atque ideo licet Ghristus etiam per corpus influat, non tamen per illud seor- sim acceptum, quasi alius sit influxus cor- poris, et alius animae : sed per corpus ut simul cum anima constituit humanitatem. Idem itaque est utriusque influxus, licet cum inaequalitate jam signihcata. Adden- dum tamen est, quod licet res ita se ha- beat ; aliqui tamen effectus ob specialem accommodationem magis peculiariter attri- buuntur corpori, uti fuit satisfactio pro peccatis nostris mediante passione , et morte Ghristi, et redemptio a diaboli po- testate per pretium sanguinis, et quidam alii. 4. Sed quid dicemus de anima, et cor- Quid de pore Ghristi separatis, ut fuerunt in triduo P"1^"8 • o t-wi . i i .„ separa- mortisr Plane fatendum est, data llla sup- u&? positione, seorsim accepta habuisse per se influxum aliquem in membra Ecclesiae. Et ratio constat ex immediate dictis : nam unumquodque se habet ad operari, sicut ad esse : in triduo autem quaelibet illarum partium habuit esse per se; licet utraque fuerit in eodem Verbi supposito : ergo pa- riter quaelibet habuit agere, et influere per se, sive independenter ab alia. Et profecto corpus Ghristi mortuum ( de quo poterat esse major difficultas ) , causavit aliquo modo nostram salutem , ut tradit D. Thom. infra quaest. 51, art. 1 ad 2. Et si in eo triduo fieret consecratio , corpus Ghristi absque anima constitueretur in sa- cramento Eucharistise, et esset vivificum, et causativum gratiae, ut communiter do- cent Theologi : atque ideo haberet in- fluxum in membra Ecclesiae. Ex qua doctrina ingeniosus quidam Corpus Thomista colligebat corpus Ghristi in tri- ^f^ duo, aut Verbum divinum in eo corpore caput subsistens fuisse caput Ecclesiae ; siquidem influxit in ejus membra. Sed nec illatio- nem, nec assertionem probamus : quia forma in recto constituens caput Ecclesiae est gratia habitualis connotando gratiam unionis, ut dub. seq. ostendemus : hujus- modi autem gratia non fuit in corpore Ghristi, cum immediatum, et adaequatum, ejus subjectum sit sola anima : ergo prae- dictum corpus licet Verbo unitum non fuit, nec dici potuit caput Ecclesiae. Et quod in hujus membra intluxerit, nihil re- 36 Eccle- siae. 562 DE INCARNATIONE. fert ad pnedictum effcctum, ct dcnomina- tioncm : quia solum influxit per modum instrumcnti, de cujus rationc cst agcrc pcr motioncm transeuntcm, non vero per formam perfectam, et pcrmancntcm : cum tamen de conceptu capitis moralis sit for- ma permanens, qualis est gratia sanctili- cans. Unde quamvis corpus illud sanctissi- mum pro co triduo fucrit instrumentum nostryj salutis ; caput tamen nostrum non fuit, nec ita vocari debet. Et si inde infcras Ghristum in illo tri- duo non fuisse caput Ecclcsia) ; vel istani in illo triduo sine capite fuisse : responde- bimus, quod sicut catholice confitemur in eo triduo non fuisse Christum, qui mor- tuus supponitur; sic potest dici Ghristum eo tempore non fuisse caput Ecclesiae ; negato enim subjecto, negantur ex conse- quenti ejus proedicata. Et subinde absur- dum non erit dicere Ecclesiam in illo tri- duo fuisse absque capite Ghristo ; quamvis semper habuerit caput invisibile Deum. Ne tamen ista alicui videantur dura, adden- dum est, quod licet pro illo triduo non fuerit substractum adaequatum dignitatis capitalis, nempe humanitas, cujus partes morte divisse sunt : nihilominus semper duravit illa dignitas in substracto inadse- quato : quia perseveravit eadem gratia ha- bitualis connotando unionem hypostaticam in anima Ghristi. Unde sicut vulgo dici- mus D. Petrum (significando principalem ejus partem, nempe animam cum eadem subsistentia) esse nunc in ccelo : sic pos- sumus dicere Ghristum (significando ipsius animam cum eadem personalitate divina, et gratia habituali) mansisse in triduo : atque ideo perseverasse caput Ecclesiae, Ji- cet non cum omni suo substracto adae- quato. Et in hoc sensu vitatur inconve- niens (si aliquod reputatur), quod Ecclesia pro illo triduo manserit absque capite Ghristo, tunc actu existenti. CUristus 5, Tertio, et ultimo observandum est, "inflmt quod sicut Ghristus in ratione capitis dicit in horni- per se pro substracto non solum animam, corpora. seQ" etiam corpus, ut a n. 3 ostendimus : sic etiam influit in homines, qui sunt mem- bra corporis Ecclesise , consideratos non solum ex parte animae, sed etiam ex parte corporis : licet primario influat in animas, et secundario, atque ex consequenti in cor- pora. Quam doctrinam statuit, et probat D.Tliom. optime D. Tho. in art. 2, hujus q. his verbis : Tota humanitas Christi secundum scilicel animam, et corpus influit in homines Ad Plii lip. 2. ct quantum ad animam, et quantum ad cor- pus. Unomodo in quanlum membra corporis cxhibeniur arma justitix in anima existenti per Christum, ul Apostol. dicil ad Rom. 0 : Alio modo in quantum vita glorix ab anima derivatur ad corpus, secundum illud ad Rom. 8 : Qui suscitavit Jesum a mortuis, vi- vificavit mortalia corpora vestra propler inhabilantem spiritum ejus in vobis. Itaquc licet principalis effectus, quem Ghristus per modum capitis ad Ecclesiam derivat, sit gratiahabitualis, qua? in sola anima re- cipitur : nihilominus alii ctiam sunt effec- tus ejusdem Ghristi ut capitis, quos cor* pora nostra participant : quippe a Ghristo recipiunt modum, et auxilia, quibus ra- tioni subduntur ; et deinde claritatis glo- riam cum immortalitate, quorum capacia suntjuxta illud ad Philip. 2 : Reformabit corpus humilitatis nostrse configuralum cor- pori claritalis suse. Accedit etiam, quod in appetitu sensitivo reperiuntur virtutes su- pernaturales cum gratia justificante con- nexae, quibus disponimur ad operandum secundum regulam supernaturalem in or- dine ad ultimum finem ejusdem ordinis, ut cum communi sententia docuimus tract. 12, disp. 3, dub. 2. Sumusitaque non so- lum secundum animas, sed etiam secun- dum corpora participes virtutis, et in- fluxus Christi : et consequenter ipse est caput nostrum quantum ad utramque par- tem. Et si inquiras, an Ghristus dicendus sit Nonest caput aliarum rerum naturalium ? Affirma- dl^^s tive respondent Galatinus lib. 2 de arcanis, rerum cap. 2, Catherinus lib. de eximia Christi ™^™~ prsedest. et quidam alii. Sed dicendum est, Gaiati quod si hujusmodi res intra proprium ordi- nem considerentur, Christus nondebetdici illarum caput. Quam resolutionem tradit D. Th. in art. 2, hujus quaest. ubi cum sibi opposuisset, quod si Christus est ca- put nostrum quantum ad corpora (ut con- cedimus), etiam esset caput brutorum, cum quibus corpora nostra communicant, respondit in hunc modum : Ad secundum dicendum, quod corpus animalis bruti nut- lam habitudinem habet ad animam ratxo- nalem, sicut habet corpus humanum ; et ideo non est simile. Idemque docet in 3, dist. 13, q. 1, a. 1 ad 1. Quod etiam tuen- tur communiter Theologi. Et ratio est : quia siattendamus adinfluxum physicum; Ghristus non ita concurrit vel principali- ter, vel instrumentaliter ad productionem, et conservationem rerum naturalium ut satis nus. DISl\ XVf, DUB. I. 563 i.Thom. satis constat ex doctrina D. Thom. infra quaest. 13 fere per totam. Si vero atten- damus ad moralem influxum ; hunc Ghris- tus non exhibuit pro rebus naturalibus, quatenus intra proprios fines clauduntur : D. Au- ut enim optime docuit D. August. epist. gust# -105 : Meruit Christus, ut justi essemus, non ut homincs, vel libcri essemus. Accedit, quod caput debet esse membris homogc- neum, et habere iinem utrisque commu- i.Tiiom. nem : ex quo principio probat D. Thom. Christum esse caput Angelorum (licet non ita proprie, sicut hominum) : quia videli- cet conveniunt in natura intellectiva, et ordinantur ad eundem finem. Constat au- tem bruta (et idem a fortiori dicendum de aliis rebus naturalibus) non esse ejusdem naturae cum Ghristo, et sistere intra natu- ralem ordinem cum incapacitate conse- quendi supernaturalem beatitudinem ad- huc per redundantiam, sicut corpora nostra illam participant. Unde sicut hac ratione non possunt dici membra Ecclesiae, vel Christi : sic etiam Ghristus non potest vo- cari illorum caput. Potest tamen dici omnium rerum domi- nus, ut concedit D. Tho. opusc. 20, lib. 3, cap. 13 et 14. Tum quia Pater omnia subjecit pedibus ejus, ut praedicat Apostol. ad Ephes. 1. Tum quia cuncta creata no- vam quandam dignitatem ab Incarnatione Filii Dei acceperunt, utsatis constatex dic- tis in Comment. ad art. 1, q. 1, num. 26. § n. Diluuniur duse objectiones. Prima 6. Contra catholicam assertionem nos- } Jcc ' tram non reperimus sententiam, quae vel probetur haereticis. Potest tamen illi op- poni : quoniam proprietates, propter quas D. Tho. affirmat Christum esse caput Ec- clesia^, non minus conveniunt cordi, quam capiti : et tamen Christus non dicitur cor Ecclesiae : ergo nec vocandus est Ecelesiae caput. Probatur major : narn cor est prin- cipium vitae, qua tam ipsum, quam reliqua animalis membra vivunt, et a cujusinfluxu illa dependent : et consequenter habet praecedentiam, perfectionem, et virtutem respectu illorum , sicut proportionabili- Aristot. ter habet caput. Quinimo videtur primas in hac parte ferre : nam ut docet Philoso- phus lib. de somno, et vigilia cap. 2, et lib. de motu animalium cap. 4, caput non est principium totius vitae, sed duntaxat vitea sensitivaa : cor autem initiat omnem motum vitalem, et ab ipso omnes vires animalis dependent, etiam quoo in capite resident. Ergo omnes proprietates, ob quas Ghristus vocatur caput Ecclesiao cum ana- logia ad caput naturalc, non minus con- currunt in corde. Ituic objectioni respondet Suarez disput. Rospon- 23, scct. 1, nullum csse inconveniens, g*^ quod Ghristus appelletur cor Ecclesiae. Et revera nobis etiam videtur hoc valde pro- babile, ut ipsa objectione convincitur : di- citur enim Ghristus Ecclesiao caput non proprie, sed per metaphoram, et ob analo- giam proportionalitatis cum capite naturali in pluribus proprietatibus, ut supra expli- cuimus num. 2. Gum ergo eadem possit formari analogiaad cornaturale in eisdem, aut similibus conditionibus; non videmus cur etiam metaphorice Ghristus dici non possit Ecclesiae cor. — Hanc tamen res- Non ponsionem non prosequimureo praesertim, Probalur quod cum tam frequenter legamus in Apostolo Christum esse caput Ecclesice ; nunquam vel in ipso, vel in alia Scriptura reperimus ipsum Ecclesiae cor appellari. Quae diversitas parvipendi non debet. sed nos docet, quem loquendi modum tenea- mus. Unde praeferenda omnino est res- Melior ponsio, D. Thom. qua objectam difficul- ^["5° tatem diluit in hoc art. 1, his verbis : Ad Thom. terlium dicendum, quod caput habet mani- festam eminentiam respeclu cxlerorum mern* brorum : sed cor habet quandam eminen- tiam occultam. Et ideo cordi comparatur Spiritus sanclus, qui invisibiliter Ecclesiam viviflcat, et unit. Capiti autem comparatur ipse Christus secundum visibilem naluram, secundum quam homo hominibus prsefer- tur. 7. Dices hanc responsionem esse volun- RepHcj. tariam, et insufficientem : nam quidquid sit de differentia assignata a D. Thoma ; tamen attentis omnibus majorem similitu- dinem habet Christus cum corde, quam cum capite : atque ideo vel utriusque ratio est Ghristo attribuenda, vel ipsi uniformi- ter deneganda. Assumptum facile suade- tur : nam Christus convenit cum corde in independentia a membris : cor enim nihil accipit a capite, aut aliis membris, nec Ghristus ab Ecclesia. E converso autem Ghristus nonhabet cum capite convenien- tiam : istud quippe accipit vitam a corde ; quam tamen Ghristus a nullo Ecclesiaj membro mutuatur. Ergo Ghristus in in- fluendo, et comparativeaJ corpus Ecclesi:r 564 dp: incarnatiom Diluitur majorem similtudinem habet cum corde, quam cum capite. Respondetur solutionem D. Thom. op- timam esse. Pro cujus tamen perfectiori intclligentia, et ut replicae occurramus, observandum est Ecclesiam esse corpus visibile, nempe congregationem hominum vocatorum a Deo, ut in dubii lumine prselibavimus. Quamvis enim ad Eccle- siam universalissime acceptam, et cujus Ghristus dicitur caput , pertineant etiam Angeli, ut infra videbimus dub. 5, id ta- men non impedit, quod absolute sit corpus visibile : tum quasi primario importat ho- mines, quibus magis specialiter Ghristus in ratione capitis copulatur : tum quia ad praedictam rationem sufficit constare ex parte visibili, nempe hominibus; sicut homo est absolute visibilis, licet alia parte invisibili constet, nempe anima rationali : quia habet aliam partem simpliciter visi- bilem, corpus. Pertinet autem ad visibile corpus, quod habeat visibile caput, sicut et alia membra visibilia, ut omnia sint ho- mogenea, sive ejusdemrationis. Hinc facile apparet, quare Ghristus di- catur caput Ecclesiae, non autem cor : quia nimirum licet istse partes conveniant in pluribus aliis conditionibus ; tamen ca- put habet eminentiam visibilem, cor vero virtutem latentem. Et Ghristus habet natu- ram visibilem, sicut ipsum Ecclesiae cor- pus. Unde merito dicitur caput ejus, non vero cor illius. Et hujus nomen attribuen- dum est Spiritui sancto, qui habet natu» ram invisibilem, et modum influendi oc- cultum. Nec oportet, quod haec, quse per metaphoram dicuntur, illa omnia obser- vent, quae in membris naturalibus reperiun- tur : alias non fieret translatio, sed rei veritas servaretur. Unde licet caput non sit principium totius vitae animalis, ut do- cet Aristot. loc. cit. tamen Ghristus est principium totius vitse spiritualis in cor- pore Ecclesiae, quin hoc praejudicet officio capitis mystici : istud quippe ita est caput, quod non sit pars, sed magis principium generale totius perfectionis, qua mysticum corpus abundat. Gum autem replica instat caput recipere a corde, et non e converso, et secundum hoc Ghristum magis assimi- lari cordi, quam capiti; dicendum est po- tius colligi oppositum : nam istam etiam proprietatem Ghristus in ratione capitis ob- servat. Licet enim nullam perfectionem recipiat ab aliqua corporis Ecclesiae parte : nihilominus in quantum homo recipit vir- Secunda objectio. tutem a Spiritu sancto, qui est Ecclesiae cor, ut proxime dicebamus. Et ideo Chris- tus non cor, sed caput Ecclesiae dioendus est. Videatur D. Thom. in 3, dist. 13, quaest. 2, art. 1 ad 5, ubi aliam satis con- gruam rationem disparitatis assignat. 8. Objicies secundo : si Ghristus esset caput Ecclesioe, foret hujus membrum : consequens est absurdum : ergo et ante- cedens. Sequela ostenditur : quia caput na- turale est verum naturalis corporis mem- brum : sed Ghristus diceretur Ecclesiae caput per analogiam ad caput et corpus naturalia : ergo foret Ecclesiae membrum. Falsitas vero consequentis liquet : tum quia unum membrum dependet ab aliis membris : Christus autem non dependet ab aliis Ecclesioe membris. Tum etiam quia ratio membri partialitatem, et non inte- gram perfectionem importat : id vero alie- num est a Ghristo, ipse enim habet ple- nitudinem gratise, et difiundit omnem perfectionem, quam habet corpus Eccle- sise. Huic difficultati (quam attigit D. Thom. Solvitur loco cit. ex 3 sent. et in 4, dist. 49, quaest. 4, art. 3 ad 4, et qusest. 29 de Verit. art. 3, ad 6 et 1, ad Gorinth. 12, lect. 3, ad illa verba : Vos eslis corpus Christi, et membra de mernbro, et alibi), plures solent adhiberi responsiones, quas refert Godoi disp, cit. anum. 7. Sed verior est, quae desumitur ex D. Thom. locis re- latis. Juxta quam neganda est sequela in- tellecta de membro proprie, et simpliciter dicto : Ghristus enim non potest itaappel- lari membrum Ecclesix, ut in ipsa objectione recte probatur. Ad probationem autem in contrarium dicendum est, quod cum esse Ecclesiae caput praedicetur de Ghristo se- cundum metaphoram, ut supra observavi- mus num. 2, satis est, quod similitudinem cum capite naturali in aliquibus observet, quae perfectionem dicunt, ut supra explicui- mus : et non requiritur, quod habeat con- venientiam in cunctis, praesertim vero si dicant imperfectionem, ut ratio partis, et membri se habet. Ut enim optime tradit D. D.TLom Tho. in praes. art. 1 ad 1, similem versans difficultatem : ln metaphoricis locutionibus non oportet aitendi similitudinem quantum ad omnia : sic enim non esset similitudo, sed rei veritas. Unde ipse S. Doctor loco cit. ex 4 sent. licet intenderit salvare, quod Ghristus possit aliqua ratione vocari membrum Ecclesiae, in quantum haec si- gnificat corpus Ghristi sponso actualiter unitum ; DISP. XVI, DUB. IT. 565 unitum ; nihilominus conclusit : Quamvis non multumproprie dicatur membrum, quia membrum importat partialilatem quandam. In Christo autem bonum spirituale non est particulatum, sed est totaliter, et integrum. Unde ipse est tolum Ecclesix bonum. Nec est aliquod majus ipso, et aliis, quam ipse solus. Si autem Christus aliqua ratione (utique impropria) vocandus est membrum Eccle- siae, illa aptior videtur esse, ut Ecclesiam consideremus tanquam corpus aggregatum tum ex aliis, cum ex ipso Christo ut ho- mine : cuicorporipraesidetDeus, tanquam caput diversae rationis : quo pacto ctiam est . ad Co- caput Christi, juxta illud Apost. 1 ad Co- inth.il. Tmfo, 11 ; Caput Christi Deus, ut exponit ).Thom. D. Th. in hoc art. 1 ad 1. Et pariformi- ter se egerit loco supra cit. ex 3 sent. ubi ait : Christus non potest dict commembrum, secundum quod caput Ecclesise dicitur ipse secundum humanitatem. Potest autem dici membrum secundum humanitatem, secun- dum quod ipse esi caput Ecclesise secundum divinitalem. Et sic dicit Aposlol. 1 ad Co- rinth. 12 : Vos estis corpus ejus et membra de membro. Idque satis est, ut Christus non proprie dicatur membrum, ut loquitur D. Th. in alio loco proxime relato. DUBIUM II. Per quam gratiam Christus in ratione capitis formaliler constituatur. Ea, quae diximus dub. praeced. facile persuadent , quod Christum esse caput Ecclesiae sit aliqua denominatio intrin- seca : illa enim, propter quae praedicta de- nominatio illi attribuitur, nempe prioritas, perfectio, et virtus influxiva comparative ad Ecclesiae membra, intrinsece ipsi con- veniunt. Cum autem omnis denominatio intrinseca sit effectus aliquis formalis, et in formam aiiquam revocandus : statim animum pulsat, quae fuerit ratio formalis constituens Ghristum in esse capitis : quod hoc dubio decidendum est. Sed ab ejus li- mine praemittere oportet, quod licet ad constituendum Ghristum in esse capitis necessaria fuerit ordinatio divina (haec quippe est conditio adeo necessaria ad prae- dictum effectum, quod si abesset, alia mi- nime constitnerent exercite Ghristum in esse capitis, ut ex infra dicendis magis constabit) : nihilominus praedictaordinatio, non potuit esse ratio formalis constituendi talem effectum : nam cum hic intrinsecus sit, petit causam, sive rationom formalem intrinsecam : ordinatio autem divina ex- trinsecum aliquid est. Unde facile convenit Nota. inter Theologos, quod debeat esse aliqua gratia ex his, quae intrinsece Christo con- veniunt, praesertim vel gratia unionis, vel gratia habitualis, de quibus fuse egimus disp. 12 et 13, sive utraque simul in recto ad praedictum effectum concurrat, sive una praecise; aut secundum se, et praecisive accepta; aut connotando alteram in obli- quo : et in hoc praesentis dubii summa consistit. n. Sententia communior, ac D. Thom. prxfer- tur, ejusque ratione probatur. 9. Dicendum est Ghristum constitui in esse capitis formaliter per gratiam habi- tualem in recte connotantem in obliquo gratiam unionis. Sic docetD. Thom. in hac D.Thom, qusest. art. 5 in corp. (ut ex ejus ratione statim proponenda constabit et in resp. ad 3, ubi art : Graiia personalis, et gratia capitis ordinantur ad aliquem actum : gra- tia auiem unionis non ordinatur ad aliquem actum, sed ad esse personale. Et ideo gratia personalis, et gratia capitis conveniunt in essentia habitus, non autem gratia unionis. Quamvis personalis graiiapossit quodammodo dici gratia unionis, prout facit congruitatem quandam ad unionem. Et ex his colligit, quod gratia personalis, et gratia capitis sunt ea- dem gratia, et solum differunt ratione. Quo loco evidens est, quod nomine gratiae per- sonalis habitualem gratiam significat, non autem gratiam substantialemunionis : nam de gratia personali dicit, quod ordinatur ad actum : quod est in genere habitus ; et de- nique quod facit congruitatem, sive dispo- sitionem ad unionem : quae manifeste con- veniunt gratiae habituali , et repugnant unionis gratiae, ut satis ex se liquet. De hac autem gratia personali affirmat, quod est gratia capitis, sola ratione ab ea diffe- rens propter divcrsas connotationes, ut in- fra magis explicabimus. Gum ergo gratia capitis sit illa, quae Ghristum in es&e capi- tis constituit : sequitur, quod ex D. Tho- mae sententia ratio formalis constituendi in recto Ghristum caput Ecclesiae sit gratia habitualis. Eandem doctrinam tradit in 3, dist. 13, quaest. 3, art. 2, quaestiunc. 1, in corp. ubi ait ; Si gratia unionis dicatur gratia habitualis quodammodo disponens ad 56b DE 1NCAHNATI0NK. unioncm (quo pacto non est substantialis unionis gratia, seu modus, scd gratia acci- dentalis, de qua loquimur) ; sic eadem per cssentiam cst gralia unionis, capitis, ct sin- gularis illius Iwminis, solum ratione diffe- rens : quia in quantum perficiebat animam Chrisli ad actus meritorios, dicitur gratia illius singularis hominis (sive gratia per- sonalis, ut loquitur in testimonio priusre- lato) : in quantum vcro tanta crat hujus gratix copia, ut in alios rcdundare possct, dicilur gratia capitis : in quantum vero gra- liam tam plenam decebat inesse ussumptx naturx, potest quoadmodo dice gralia unio- nis. Et his ultimis verbis omnino declarat se loqui de gratia habituali, et accidentali : haec enim anima3 inest, et supponit natu- ram assumptam. Gratia igitur capitis, sive qua3 Christum in esse capitis formaliter constituit, juxta sententiam D. Thom. est gratiahabitualis. Sed evidentius adhuc loquitur in 4, dist. 5, qusest. 1, art. 3, quaestiunc 2 ad 3, ubi ait : Gratia capiiis in Christo distinguitur a gratia unionis ; quamvis ex ipsa unione per quandam condecentiam plenitudo omnis gra- iix et capitis, singularis personx in ilta ani- ma fuerit. Ubi formalissimam capitis ra- tionem, et constitutionem non revocat ad gratiam unionis, sed ad gratiam illam, quse ex debito moralis condecentise secuta fuit unionem : quoe profecto est gratia ha- bitualis. Similia tradit quacst. 29 de verit. art. 5, et Joan. 3, lect. 6, et alibi seepe. Unde sic docent communiter Thomistee, Godoi. quos refert , et sequitur Godoi disp. 28 , navSiu § ^* Idem etiam tuentur D. Bonavent. in 3, Richar- dist. 13, art. 2, qu. 2, ubi Richardus art. Gabriei. 3, quaest. 2. Gabriel art. 3 in fine. Al- Aimai- mainus qusest. 1. Marsilius qua^st. 10. ftfaur!'u Alexander 3, p. quaest. 11, membro 2, et Aiexaa- alii adeo communiter, ut Suarez disp. 23, der* sect.2, dicat esse communem Theologorum sententiam, et Vazquez disp. 49, cap. 4 miretur, quod ex Theologis antiquis nemo pro constituendo ofiicium capitis recurrat ad gratiam unionis. Quo non obstante, uterque recens ab antiqua, et communi sententia recedit, ut infra videbhnus. 10. Ratio autem fundamentalis, quam proponit D. Thom.in praes. art. 5, et supra attigit quaest. 7, art. 1, in tertio motivo, potest ad hanc formam reduci : nam illa gratia est ratio formalis constituendi Ghris- tum in esse capitis, quae est ratio forma- lis constituendi Ghristum ir. actu ad agen- dum in ordinesupernaturali : sed hujusmodi Funda- mentum. est gratia habitualis : ha?c igitur est, quse per modum rationis formalis constituit Christum in esse capitis. Consequentia est legitima. Et major constat satis evidenter tum ex dictis dub. praeced. tum ex se, et sola terminorum explicatione. Etenim mu- nus proprium capitis, de quo loquitur, est munus principii influentis vitam ordinis supernaturalis in membris Ecclcsiae, quod fit eliciendo operationes supernaturales co proportionali modo, quo in naturali ordine caput movet, et perficit membra : ergo ratio formalis constituendi Christum caput Ecclesiae est illa gratia, quae ipsum constituit in actu ad agendum in ordine supernaturali. Minor etiam suadetur : quia illa est ratio constituendi unumquodque in actu ad agendum in aliquo ordine, quse illi communicaturper modumnatura), etradicis physicae in tali ordine : sed gratia habitualis unitur Christo per modum naturse, et radi- cisphysicae in ordine supernaturali, ut cons- tat ex dictis disp. 13, dub. 4, et vel ex eo liquet, quod sola gratia habitualis est par- ticipatio formalis naturae divinae sub con- ceptu naturae, ut ostendimus tract. 14, disp. 4, dub. 3 et 8 ; ergo gratia habitua- lis est ratio formalis constituendi Chris- tum in actu ad agendum in ordine super- naturali. Gonfirmatur : nam Christo convenit offi- cium capitis mystici, seu moralis respectu membrorum Ecclesiae propter tres proprie- tates, videlicet prioritatem, perfectionem, et virtutem , quas habet comparative ad prse- dicta membra, ut liquet ex supra dictis a num. 1 , sed heec omnia reperiuntur in gratia habituali Christi; siquidem est prior, per- fectior, et potentior, quam membra Eccle- siee, et quam omnis gratia in eis inventa : ergo Christo convenit esse caput Ecclesiae ratione gratiaBhabitualis : hsec igitur est ra- tio formalis constituendi ipsum in esse ca- pitis. Merito autem diximus in conclusione, quod licet rectum hujus rationis formalis sit sola habitualis gratia, debeat tamen supponere, et in obliquo connotare subs- tantialem gratiam unionis : quoniam hu- jusmodi connotatio essentialiter requiri- tur, ut habitualis gratia sit ratio formalis ad constituendum Christum in esse capitis. Quoniam gratia habitualis, quee alias est in Christo, si secundum se accipiatur, et ab illa connotatione preescindat, non aliud dicit, quam pra^dicata essentialia, nostrae, et omni gratiie habituali communia. Gra- tia Confir- matio. OLserva- tio. DISP. XVI, DUB. 11. 507 tia autem sic accepta non constituit sub- jectum caput aliorum : alioquin nullus foret Deo gratus, qui caput aliorum non esset. Oportet itaque quod gratia habitua- lis, ut Christum caput constituat , dicat praeter se aliquid, saltem in obliquo : et hoc aliud non est, quam unionis gratia, sive, et in idem redit, esse gratiam habi- tualem suppositi divini. Nec potest fieri recursus ad eminentiam gratiae habitualis in Ghristo existentis : quoniam hoec emi- ncntia vel est prsecise insignis quaedam in- tensio prasdictaj gratiae, ut dicebamus disp. praeced. num. 3, vel est respectus quidam physicus, vel moralis ad suppositum, ac- cidentarius naturse, et conditioni gratioe habitualis secundum se?Si dicatur hoc ul- timum ; est revera id ipsum, quod affirma- mus, nempe connotatio divini suppositi, et preesuppositio gratioe unionis. Primum au- tem illud dici non valet : quia excessus in sola intensione. quantumvis magnus, non extrahit gratiam habitualem a proprio or- dine, nec evehit ad rationem formalem constituendi subjectum aliorum caput : est enim intensio ipsum magis gratise, perficiens illam in ordine ad solum pro- prium effectum. Unde licet expediat, quod aliorum caput uberiori gratia emineat : consequens tamen non est, quod excessus intensivus gratise importet capitis dignita- tem. Quare licet B. Virgo plus gratiae ha- bitualis habet, quam omnes Angeli, et ho- mines collective sumpti, ut diximus tract. I6,disp. 1, dub. 5,num. 44,nihilominus il- lorum caput non est. E converso autem vel minima gratia habitualis in Ghristo suffi- ceret ad constituendum illum in esse ca- pitis. Quod igitur addi debet, ut gratia habitualis subeat munus rationis formalis in ordine ad preedictum effectum, non est aliqua intensio, vel alius modus ex parte recti : sed sola connotatio gratiee unionis, sive quod gratia habitualis sit in supposito divino. II. Objectiones conlra discursum D. Thom. et earum solutio. ofectio ^* ®e(* °PPones primo, quod ex dis- cursu D. Thom. magis infertur contra- rium ejus, quod intendimus : ipse enim statuit eundem esse actum, quo aliquid est, et quo agit : sed actus, quo Ghristus agit, non est gratia habitualis, sed virtus proxima, vel auxilium, quoe sunt rationes immediate operandi : ergo pnedicta ratio non convincit gratiam habitualem esse rationem formalem constituendi Christum in esse capitis, sive principii influentis in mcmbra : vel convincet idem attribuen- dum esse virtutibus, et auxiliis, quod non admittimus. Et declaratur amplius vis objectionis : Confir- nam si non obstante, quod gratia habi- "^110, tualis egeat virtutibus ad agendum, est ratio formalis constituendi Christum in esse capitis : ergo pariter non obstante, quod gratia unionis egeat gratia habituali ad operandum , erit ratio formalis ad constitucndum talem effectum. Si enim proedictas gratias comparemus in ordinc ad actum essendi; perfectius esse com- municat gratia unionis, quam gratia ha- bitualis : confert enim esse increatum. Si vero ilJas consideremus in ordine ad actum operandi : sicut unionis gratia non influit, nisi mediante gratia habituali; sic etiam ista non influit, nisi mediis vir- tutibus. Et quemadmodum istas radicat habitualis gratia ; sic et excellentiori modo illas, et gratiam habitualem exigit gratia unionis. Principium ergo a D. Thom. assumptum, nempe eundem esse actum, quo aliquid est, et quo agit, nihil probat in hac materia. Respondetur ad objectionem negando Diruitur minorem : quia licet gratia habitualis non obJcclio- sit principium quo proxime operativum ; est tamen principium quo radicale ope- randi in ordine supernaturali, et fundat principia proxima ejusdem ordinis : im- portat enim formaliter conceptum naturse, quae est principium quo tam essendi, quam operandi. Et in hoc sensu loquitur D. Thom. cum affirmat eundem esse actum, quo aliquid est, et quo agit , ut satis liquet ex ejus verbis : Dicendum, inquit, quod quia unumquodque agit, in quanlum est ens actu, oportet, quod idem sit actus, quo aliquid est actu, et quo agit. Gum autem dicitur unumquodque agere , in quantum est in actu : certum est ser- monem esse de forma, sive natura, quoe constituit ens in actu essentiali, sive spe- cifico, et est principium quo agendi; non quidem immediate (id quippe repugnat conceptui naturoe, quae ordinatur per sc primo ad esse), sed radicaliter, et mediis virtutibus proximis, quse ab ea dimanant, illique in agendo subordinantur. eoniirna- Unde ad conGrmationem neganda est tio. 568 Dlfi INGARNATIONE. consequentia ob satis notam disparitatcm : licet enim neutra illarum gratiarum ope- retur immediate per se ipsam ; tamon in modo concurrendi ad operationem maxime distinguuntur. Gratia enim unionis estrea- liter personalitas Verbi communicata hu- manitati in ratione subsistentiae, et exis- tentise, ut satis liquet ex dictis disp. 17 per totam : gratia vero habitualis commu- nicatur per modum naturae ; cum aliud non sit, quam formalis naturae divinae partici- patio, ut ostendimus tract. 14, disp. 4, dub. 3. Esse autem principium quo ra- dicale operandi, sive rationem formalem agendi non convenit subsistentioe , aut existentiae, sed soli naturae, ut cum com- N. Com- muni sententia recte probant N. Complut. ,,lul" abbrev. in lib. de generat. disp. 15, quaest. 6, et facile constat ex eo, quod opera Trinitatis ad extra sunt omnibus personis communia : quia licet habeant subsistentias (et ut quidam volunt etiam existentias), essentialiter diversas ; tamen communicant in una, et eadem natura, quae est ratio agendi. E converso autem in Christo reperiuntur operationes essen- tialiter differentes : quoniam licet subsis- tentia (aut etiam, ut nos volumus, exis- tentia) sit unica : habet tamen duas naturas essentialiter differentes, divinam scilicet, et humanam, quae sunt rationes formales operandi cum eadem diversitate. Et hinc provenit, quod gratia unionis non sit ratio formalis operandi, nec constituendi Ghris- tum in esse capitis, et principii. Per quod satis patet ad ea, quae in confirmatione expenduntur. Et cum dicitur, quod gratia unionis eodem modo radicat gratiam ha- bitualem, quo ista virtutes proximas ; ne- gandum est antecedens, et suppositum : quia prior radicatio solum est moralis, posterior vero est physica : et diversitas fundatur in disparitate assignata. Reco- lantur supra dicta disp. 13, dub. 2. Secunda 12. Objicies secundo discursum D. jecio. rpjjom. non magis probare in gratia ha- bituali Ghristi, ac in gratia habituali B. Virginis, aut alterius purae creaturae : quippe gratia habitualis in eis existens etiam habet rationem actus erga subjec- tum, et simul munus naturae, sive prin- cipii quo radicalis ad influendum in ordine supernaturali. Et tamen certum est, quod praedicta gratia existens in pura creatura constituit illam caput aliorum. Ergo illud principium D. Thom. nempe eundem esse actum, quo aliquid est, et quo agit, nihil evincit; nec aptum est, ut probet gratiam habitualem esso formam , qua Ghristus constituitur in esse capitis. Et non pro- dcrit dicere hunc actum in Christo esse perfectissimum ; secus in aliis. Nam contra hoc cst, quod illa major perfectio gratiae habitualis Christi nequit aliud esse, quam excellens quaedam intensio, aut alius modus eidem gratiae superadditus ; neu- trum autem sufficit , aut requiritur ad constituendum Christum in esse capitis. Licet enim Christus haberet gratiam ha- bitualem absque illis modis, adhuc caput esset ; et quamvis pura creatura haberet gratiam cum illis modis, nihilominus ca- put non foret, ut supra diximus num. 10. Respondetur D. Thomam in suo dis- Respon- cursu hanc objectionem praeoccupasse , S10, cum post verba supra relata immediate subjunxit : Non tamen omnis actus, quo aliquid est actu, sufficit ad hoc, quod sit principium agendi in alia. Cum enim agens sit prsesiantius patiente ; oportet quod agens in alia habeat actum secundum eminentiam quandam. Et in hoc sensu approbanda est responsiointer objiciendum adhibita, quam sequens impugnatio non diruit. Quia prae- dictam eminentiam non constituimus in intensione, vel alio modo physico gratiae habitualis : quem nec sufficere recognos- cimus, et bene probat objectio; sed in eo praecise constituimus, quod gratia habitua- lisGhristiconnotatin obliquogratiam unio- nis, habetque esse in supposito divino. Sicut namque lux ex eo, quod sit solis, fit eminens, et habilis ad causandum ut virtus solis, etad influendum in peculiares effectus ; quam eminentiam non haberet, licet cum eadem, aut majori intensione aliis corporibus jungeretur : sic etiam ha- bitualis gratia ex eo, quod sit in Ghristo, qui est persona divina, fit eminens, et apta ad influendum in alios : qua perfec- tione, et energia minime gauderet, quam- vis cum modo ejusdem, vel majoris inten- sionis collocaretur in pura creatura. Nam hoc ipso, quod praedicta gratia sit gratia Ghristi, sortitur infinitam dignitatemmo- ralem in ordine ad prudentem aestimatio- nem, et elicit opera infinite digna : sicut enim habitualis gratia, et operationes Ghristi absque alio addito creato, vel in- creato ex parte recti sunt operationes, et gratia habitualis personae divinae; sic etiam absque alio addito ex parte recti sunt in- finite aestimabiles, ut explicuimus disp. 1, dub. 6, § 4, et praecipue a num. 184. Gum itaque DISP. XVI, DUB. II. 569 itaque gratia habitualis Christi ex sola prsedicta connotatione eam dignitatem ha- beat; consequens est, quod ex eadem con- notatione habeat eminentiam super om- nem gratiam purae creaturae; et quod aptissima sit ad hoc, quod accedente ordi- natione divina (quam requiri a limine dubii observavimus), possit in alios in- fluere per viam meriti, et satisfactionis prorsus aequalis cuicumque merito, aut debito : et consequenter quod possit Chris- tum constituere caput Ecclesiae. Unde dis- cursus D. Thom. optime, et determinate probat in gratia habituali Christi : et nullo modo applicari valet gratiae habituali B. Virginis, aut alterius purae creaturae, ut magis constabit ex dicendis num. 26. eplica. 13. sed instabis (et sit tertia objectio) ex hac ipsa doctrina inferri, quod gratia habitualis non potuerit esse forma consti- tutiva capitis : si enim caput non consti- tuit, nisi ut est gratia eminens eminentia explicata; opus est, quod sicut supponit majorem eminentiam, nempe gratiam unio- nis, sic etiam supponat caputconstitutum; et subinde quod illud formaliter non cons- tituat : sed gratia habitualis gratiam unio- nis in Christo necessario supponit : ergo Christum non constituit caput, sed cons- titutum supponit. Praesertim cum, et si proprietas rigorosa non sit; tamen se habet ad instar proprietatis gratia^ unio- nis : et proprietas praesupponat essen- onfir- tiam adaequate constitutam. — Quod im- pugnationis genus potest amplius confir- mari. Primo : nam eminentia sumpta a persona divina non convenit soli gratiae habituali, sed etiam virtutibus ab ista di- manantibus : et tamen quia hujusmodi virtutes supponunt gratiam habitualem, non sunt ratio formalis constituendi ca- put : ergo cum gratia habitualis supponat gratiam unionis, et ad ipsam consequatur ; non erit ratio formalis constituens Chris- Alia« lum in esse capitis. Secundo ; nam quia gratia habitualis in ratione sanctitatis sup- ponit gratiam unionis; non est ratio for- malis, quae primo, et absolute constituat Christum ut hominem sanctum, ut constat ex dictis disput. 1, dub. 1, sed etiam in ratione eminentiae, quae ad constituendum caputdesideratur, supponit aliam meliorem eminentiam ex gratia unionis : ergo non est ratio formalis, quae primo, et absolute, constituat Christum in, esse capitis, sed ad praedictum effectum solum se habebit se- cundario, et consequenter. Ad replicam, sive objeclionem negamus Orcurri- sequelam, cui inserta probatio nullius mo- rci"jg menti est : quoniam licet gratia habitualis supponat aliam gratiam, et sanctitatem ; inde tamen solum infertur, quod non sit prima gratia, et sanctitas : sed minime colligitur, quod non sit prima natura, et radix per modum formae, et naturae in or- dine supernaturali : gratia enim unionis, et sanctitas substaniialis, quae supponitur, non est natura, aut forma, nec ad illarum instar communicatur, sed per modum com- plementi naturae in ratione subsistendi, ct existendi : unde non tollit a gratia habi- tuali primatum in ratione formae , et na- turae. Cum autem ratio formalis consti- tuendi caput debeat esse non queelibet prima perfectio, sed quae sit per modum naturae ; minime excluditur, quod habitua- lis gratia per modum rationis formalis constituat Christum in esse capitis ; sed magis ex praemisso discursu firmatur. Nec refert, quod supponatur eminentia gratiae unionis : quia eminentia non est ralio for- malis constituendi caput, sed requisitum ad hoc, quod natura constituens sit emi- nens, ut profunde significavit D. Tho. o.Thom illis verbis : Oportet quod agens in alia ha- beat actum (id est, formam) , secundum eminentiam quandam. Et inde colligit suam, et nostram assertionem : In anima Christi recepta est gratia (quae recipitur, est accidentalis), secundum maximam emi- nentiam. Et ideo ex illa eminentia gratise, quam accepit, competit sibi, quod gratia itla ad alios derivetur : quod pertinet ad ralio- nem capitis. Minus adhuc urget, quod ad- ditur de sequela gratiae habitualis per mo- dum cujusdam proprietatis : quia sicut haec consecutio, qualitercumque explicetur, non tollit a tali gratia, quod sit natura, et prima forma per modum naturae : ita non tollit, quod sit forma constituens Christum in esse capitis. Ex quibus etiam patet ad utramque con- firmationem. Unde ad primam negamus consequentiam ob notam disparitatem : quia virtutes consequuntur gratiam ut for- mam, et naturam sui ordinis : quocirca nequeunt habere rationem formae primo constituentis caput ; sed comparantur per modum instrumentorum capiti deservien- tium : et sic vocantur virtutes capita- les. Gratia autem habitualis, etsi suppo- nat unionis gratiam, et ad illam moraliter consequatur : nihilominus ipsa est prima forma physica per modum naturee in ordine 570 DE 1NCAKNATIONE. supematurali : gratia enim unionis, ut jam diximus, natura, aut forma physica non est, sed personalitas complens humanita- tem in subsistendo, et existendo. Quare prsedicta suppositio non impedit, quod gra- tia habitualis sit forma, et principium quo constituens Christum in esse capitis. Ad secundam constat ex immediate dic- tis, quod illa eminentia quam gratia ha- bitualis in Christo supponit, non estforma, vel natura, vel principium quo : unde non impedit, quod gratia habitualis sit forma constituens Christum in esse capitis. Re- quiritur tamen indispensabiliter prsedicta eminentia per modum connotati, ut gratia habitualis habeat ex parte recti illam digni- tatem, quse ad formam capitis constituti- vam desideratur. Sed aliter se habent gra- tise istse in ratione gratise, et sanctitatis : nam personalitas divina habet, quidquid requiritur ad sanctificandum ut quod hu- manitatem : et aliunde est simpliciter prior quam gratia accidentalis : unde sanctificat simpliciter antecedenter ad illam, utosten- dimus disp. 12, dub. 1. Et in hoc sensu distinguendo , vel omittendo prsemissas, neganda est absolute consequentia. Reflica. ^4 ge(j urgebis adhuc : quia Christus fuit caput Ecclesise non ex eo prsecise, quod meruit; sed quia meruit infinite : atqui ut meritum ejus esset infinitum , concurrit gratia unionis, sive dignitas sup- positi non solum ut connotatum, sed potius ut ratio formalis : quippe opera Christi fuerunt infinite meritoria, non ex sua en- titate physica, aut ex prsedicatis, quse a gratia habituali participant, sed ab ipsa persona Verbi eis unita per modum formae moralis : ergo non habitualis gratia, sed gratia unionis fuit ratio formalis consti- tuendi Ghristum in esse capitis. Major, in qua poterat esse difficultas, facile osten- ditur : nam si ideo Christus fuisset caput quia meruit, pura etiam creatura esset, vel esse posset caput Ecclesiee ; cum illi non repugnet mereri sibi, etaliis, ut statuimus tract. 16, disp. 6, dub. 2; consequens est falsum, siquidem dignitas capitalisest pro- pria Christi, ut supra diximus num. 10; ergo Christus est caput Ecclesise non prse- cise, quia meruit, sed quia meruit infinite. insuffi- Necsatisfacit, sidicaturcum Godoi disp. soiutio. cit. num. 48, quod licet gratia habitualis non potuerit esse principium meriti infi- niti quantum ad formaie ipsius infinitatis, bene tamen quantum ad illius substractum, quod infinitum denominatur : concurrit enim ad actus, qui infinite dignificantur personalitate Verbi sibl unita in ratione formsc moralis. Id, inquam, non satisfacit, sed est illudmet, quod objectio intendit : nam si in eo concreto actus infinite meri- torii reperitur substractum correspondens gratise habituali, et forma digniGcans, quffi correspondet gratise unionis, ut tradit ille Auctor, cur sola gratia habitualis dicitur forma adsequata caput constituens? Et cur hanc rationem non ingreditur in recto gra- tia unionis, cum prsestet illud formalissi- mum, et dignissimum; quod magis elucet in actu meritorio? Profecto segre, autnullo modo assignabitur congrua ratio disparita- tis juxta prsedictam doctrinam. Respondetur infiuxum meritorium non Lepitiir constituere caput, sed illud supponerecons- relf™ titutum, saltem ordine naturee. Unde licet concederetur gratiam unionis se habere de formali, sive per modum formae ad actum ut infinite meritorium : non inde collige- retur immediate, quod talis gratia esse ra- tio formalis constituendi caput. Caeterum quia caput, de quo agimus, debet esse principium merendi infinite; opus est, quod supponatur infinitum in ratione prin- cipii : etconsequenter proposita difficultas, quse merito actuali applicatur, facile trahi potest ad caput ipsum : et sic mediate sal- tem concludet. Relicta itaque illa respon- sione, quam impugnatio adhibita efficaciter evertit, negamus minorem : quia forma in recto constituens opera Ghristi infinite me- ritoria non est personalitas A|erbi, necali- quod prsedicatum increatum, vel creatum, eisdem operibus additum ex parte recti : sed est ipsa intransitive entitas prsedicto- rum operum connotando principium quod divinum, sive gratiam unionis. Nam eo ipso, quod ab illo procedant, absque ullo alio addito physico, vel morali, sunt ope- rationes theandricse, et deiviriles, ac su- binde infinite sestimabiles, atque appretia- biles tam per modum meriti, quam per modum satisfactionis in ordine ad pruden- tem sestimationem, ut ostendimus disp. 1, dub. 6, § 4, ubi explicuimus, qualiter opera Ghristi infinite valorentur, et impu- gnavimus sententiam proxime relatam , aliosque dicendi modos. Quse doctrina ab actibus trahenda est ad gratiam habitua- lem, quse est illorum principium. Unde dicendum est prsedictam gratiam fuisse' etiam infinitam moraliter in ordine ad prudentem sestimationem. Caeterum hanc infinitatem non habuit formaliter a gratia unionis, DI8P. XVJ, DUB. II. 571 unionis, sive a personalitate divina sibi unita per modum formae : sed a propria in- transive entitative, connotando unionis gra- tiam, sive divinum suppositum. Sicutenim ex hoc ipso, quod lux sit in sole, est lux so- lis, habetque proinde eminentiam ; non quia sol sit forma constituens suam lucem emi- nentem ; sed quia praedicta lux connotando solem, ut subjectum, fit eminens per suam entitatem in recto cum connotatione illius obliqui : sic etiam ex hoc ipso, quod gratia habitualis sit in supposito divino, est gratia talis suppositi, et consequenter eminens, atque infinite aestimabilis : non quia suppo- situm sitforma physice, aut moraliter cons- tituens illam gratiam infinitam ; sed quia hu- jusmodi gratia per suam entitatem in recto connotando suppositum increatum fit mo- raliter eminens, et infinita, ut supra num. 12, agentes desola eminentia dicebamus : eadem enim ratio, et eminentiam et infi- nitatem evincit. Unde constat, quod gra- tia habitualis praedicto modo considerata, nempe importando se solam in recto, et gratiam unionis in obliquo, sit non solum principium quo per modum naturae, sed etiam principium quo moraliter infinitum in ordine ad merendum, et satisfaciendum : atque ideo trahet, quidquid requiritur, ut per modum formae constituat Ghristum in esse capitis. )ispciij- Si autem dicatur vel contrarium dicen- f JceJ.ls di modum esse probabilem , juxta quem tio. proinde conciliari debeat communis Tho- mistarum sententia; vel modum dicendi, quem sequimur, peculiarem esse, et conse- quenter, quod illi alligari non debeat sen- tentia adeo communis : respondetur nos non negare, quod ille modus dicendi sit satis probabilis : sed ad illius patronos pertinere, quod illum cum communi sen- tentia concilient : nostra enim non referre censemus impendere studium in hujus- modi concordiis, quas ut plurimum non videmus aliud afferre, quam implexam confusionem. Unde nullum inconveniens reputamus explicare communem Thomis- tarum sententiam, quam prae manibus ha- bemus, juxta nostram opinionem. Gum enim impossibile sit omnes vias premere, hanc arripere magis expedit, quse compen- diosior, verior, et facilior nobis occurrit, qualis est illa jam a nobis strata ; quid- quidde aliorum opinionibus sit. Et qui ha3c nobis opponunt in idem vitium (si esset), saepe numero impingunt, communissimas Theologia? sententias explicando juxta opi- niones non ita frequentes, sed proprio in- genio familiares, ut fusius observavimus disp. 7, dub. 8, numer. 167. Quamvis autem doctrinae nostrae, et solutioni modo adhibitae non pauca, nec facilia possint opponi ; ca tamen lector reperiet dissoluta loco cit. ex disp. 1, quem locum repetat, ut hic tradita melius comprehendat. i ni; Aliud fundamenlum pro eadem assertione. 15. Probatur secundo eadem conclusio excludendo omnes alias formas, quae assi- gnari possunt in ordine ad effectum consti- tuendi Ghristum in esse capitis, et insuffi- cientes sunt : unde consequens est, quod tale munus solum competat gratiae habi- tuali in recto connotando gratiam unionis. Nam in primis ratio formalis constituendi Ghristum caput Ecclesiae non fuit sola or- dinatio divina id decernens, ut quidam in- sinuarunt : nam ut a principio dubii osten- dimus, licet praedicta ordinatio necessaria sit, tamen sola non sufficit ad praedictum effectum. Tum quia Ghristum esse caput Ecclesiae est denominatio illi intrinseca, sicut et habere vim influendi in membra : divina autem ordinatio quid extrinsecum est. Tum quia si adaequata ratio formalis constituendi caput esset solailla extrinseca ordinatio ; pari ratione posset constituere puram creaturam caput Ecclesiae : quod est falsum ; siquidem purae creaturae repugnat satisfacere ad aequalitatem pro peccatis membrorum, ut ostendimus disp. 1, dub. 5. Alia itaque est ratio formalis, etintrin- seca constituendi Ghristum in esse capitis. Quod ex dicendis a fortiori constabit. 16. Deinde consistere non potuit in ali- qua forma, sive perfectione distincta tam a gratia unionis, quam a gratia habituali, quam aliqui assignant, vocantes eam gratis datam, et per se ordinatam ad vitam, et utilitatem membrorum. Primo quia si ta- lis gratia introducatur ut distincta ab om- nibus gratiis gratis datis, quas Theologi communiter recensent, et supra expendi- mus in notis ad art. 7, quaest. praeceden- tis; nullum habet fundamentum, nec ex- plicari potest, in quo formaliter consistat : unde tanquam voluntarie ficta rejicienda est. Sivero dicatur esse unam ex praedictis gratiis gratis datis ; minime poterit Chris- tum caput constituere : quia supponitur constitutus antecedenter ad illas, et posset Alia raiio. Forma conslitu- tiva capitis non est extrinse- ca Dei ordina- tio. Nec in aliqua gratiai gratis dala* 572 DE lNCARNVriO.NL. D.Thom. Ncc gratia unionis et habi- tualis simul in recto. Grana- dos. Joann. Prudent. sine ipsis in ratione capitis confervari : quippe qui esset inGnite sanctus, etprin- cipium influendi in Ecclesiae membra per satisfactionem, et meritum. Secundo nam cum de ratione capitis, quod est Christus, sit esse principium merendi, et satisfa- ciendi infinite ; forma constituens Chris- tum in esse capitis debet esse principium guo merendi, et satisfaciendi infinite : quod non habet Christus per aliquam gratiam gratis datam independenter ab utraque gratia et habituali, et unionis : e converso autem positis hujusmodi duabus gratiis, constituitur adaequate in esse talis princi- pii ; licet nulla gratia gratis data ab eis distincta succederet ; hsec igitur non fuit forma constituensChristum in esse capitis. Motivum vero pro ista sententia insinua- tum, quod gratia constitutiva capitis ordi- netur ad aliorum utilitatem, nihilevincit : quia licet forma, constituens caput, alio- rum utilitatem per se respiciat; nihilomi- nus non oportet, quod ad id ordinetur per se primo ; sed sufflcit ordinari secundario, et ex consequenti, et supposita perfectione subjecti. Sicut idem est calor, inquit D. Thom. art. 5, quo ignis est calidus, etquo calefacit. Et in resp. ad 2 ait : Diversi ac- tus, quorum unus est ratio. et causa alte- rius, non diversificant habitum. Actus autem personalis gratise, qui est sanclum facere formaliter habentem, est ratio justificationis aliorum, qux pertinent ad gratiam capitis. Et inde est, quod per hujusmodi differen- iiam non diversificatur essentia habitus. Quodinfra n. 23, magis explicabitur. 17. PrMerea talis forma non potuit con- sistere in gratia unionis, et in gratia habi- tuali simul, et in recto sumptis, ut volunt Granados controv. 1, disp. 6, concl. 4, et Joan. Prudent. tom. 2, disp. 2, dub. 3, sect. 1. Tum quia praedictae gratiae sunt valde diversse, et pertinentes ad diversos ordines; cum una sit ipse Deus, alia vero quoddam accidens : ratio autem formalis aliquid constituendi ex parte recti conside- rata debet importare magnam simplicita- tem, et indivisibilitatem, cum se habeat per modum differentiae, ut inductive potest ostendi : ergo complexum ex illis gratiis in recto, et aequaliter acceptis nequit esse ratio formalis constituendi Christum in esse capitis. Tum etiam quia unum consti- tutum debet per unicam formam in recto constitui : gratia autem unionis, et gratia habitualis aequaliter sumptae non sunt una forma, sed plures, ut ex earum diversitate satis liquet. Tum denique quia ratio for- malis constitutiva capitis est principium quo influxus capitalis, sive ratio elicendi operationes capitis : nunquam autem con- tingit, quo idem influxus, et actio procedat aequaliter a pluribus principiis quo, sive a pluribus rationibus operandi : ergo forma constituens Christum in esse capitis non potuit consistere in utraque illa gratia si- mul, a^qualiter, et in recto sumptis. Prae- sertim cum gratia unionis non potuerit esse principium quo agendi, ut infra magis constabit. Insuper consistere non potuit in sola Ncc ?oi. gratia habituali non connotante gratiam ,,^1*. unionis, licet connotaret ordinationem di- lis non vinam, ut significavit Medina ad hunc ar- c['^0' ticulum 5. Quoniam influxus capitalis gratiam unionis Medina Christi consistit in operibus infiniti valoris "ni moralis quibus meruit, et satisfecit pro membris Ecclesiae : gratia autem habitua- lis, ut praescindit tam in recto, quam in obliquo a gratia unionis, non potuit esse principium quo operationum irnportantium infinitum valorem moralem : nec Deus po- tuit oppositum ordinare; licet ab extrin- seco potuerit accipere opera in ordine ad infinitos effectus, sicut acceptare absolute valet opera purse creaturse : ergo forma; de qua agimus, non potuit consistere in sola habituali gratia, ut praescindit a gratia unionis. 18. Unde relictis his dicendi modis, qui- Nec in bus minus momenti, et probabilitatis adest, er.atia difficultas denique reducitur ad gratiam ex parte unionis, quam frequentius Juniores cen- recti- sent fuisse formam constituentem Christum in esse capitis. Quod dupliciter intelligi potest : primo id attribuendo tali gratiae adaequate, sive omnino independenter a gra- tia habituali, ut Vasquez sentit : secundo id deferendo prsedictae gratiae in recto, connotando tamen, aut inferendo in obli- quo gratiam habitualem, sicut principium operandi, ut Suario magis arridet. Unde ostendendum nobis est preedictam unionis gratiam hoc, aut illo modo consideratam non fuisse gratiam capitalem, sive formam constituentem Christum in esse capitis. Et primo ostenditur ex D. Thom. sic eviden- D.Thom ter docente in hoc artic. 5 in resp. ad 3 his verbis : Gratia personalis, ei gratia capitis ordinantur ad aliquem actum : gra- tia auiem unionis non ordinatur ad actum. Et ideo gratia personalis, et gratia capitis conveniunt in esseniia habitus, non autem gratia unionis. Ubi manifeste distinguit gratiam DISP. XVI, DUB. II. »73 gratiam unionis a gratia capitis : quod minime faceret, si gratia unionis in recto esset ratio formalis constituendi Ghristum in esse capitis. Nec minus perspicue loqui- tur in dist. 5, quaest. 1, art. 3, quaestiunc. 2 ad 3, ubi ait : Gratia capitis in Christo distinguitur a gratia unionis : quamvis ex ipsa unione per quandam condecentiam ple- nitudo omnis gratix et capitis, et singularis personx in illa anima fuerit. Ubi aperte supponit gratiam unionis praeivisse illam gratiam, utique habitualem, qua Ghristus constitutus est tum gratus personaliter in se, tum caput aliorum ad eos sanctifican- dos. Nec opus est alia addere circa men- tem S. Doctoris, quam pro nobis, et con- tra se referunt Juniores ut vidimus numero nono, parvi aestimantes adeo palam ab eo disjungi ; ut superfluum censeamus contra illos auctoritatem tanti Praeceptoris ur- gere. Rjtioex- ge(j utamur ejus ratione : nam illa est gratiam gratia capitalis, sive ratio formalis consti- unionis tuendi Ghristum in esse capitis, qua Ghris- mara." tas constituitur in actu, ut in alios influat : sed gratia unionis non est id, quo Christus constituitur in actu, ut in alios influat : ergo gratia unionis non est gratia capita- lis, sive ratio formalis constituendi Chris- tum in esse capitis. Gonsequentia est legi- tima , et major evidens : nam munus capitis est munus principii influentis in alios : ergo caput per id formaliter consti- tuitur, per quod constituitur in actu, ut in alios iniluat. Minor etiam constat : nam id, quo aliquid constituitur in actu ad in- fluendum, non est subsistentia, aut exis- tentia, sed natura : operari enim sequitur per se ad esse essentise, vel naturae : unde pro diversitate naturarum est diversitas operationum ; quidquid sit de diversitate existentiae, aut subsistentiae. Atqui gratia unionis non unitur per modum naturae, sed solum per modum subsistentiae, aut exis- tentiae : unde nullo modo fuit principium quo ad eliciendum operationes Ghristi ; sed praecise complementum physicum naturae assumptae, et radix aut ratio dignificandi moraliter operationes elicitas ab alio prin- cipio quo, ut constat ex dictis disput. 4, dub. 4, et disput. 12, dub. 1. Ergo gratia unionis non est id quo Ghristus constitui- tur in actu, ut in alios inlluat. Quae ratio probat, sive gratia unionis sumatur om- nino praecisive a gratia habituali, sive ac- cipiatur ut illam connotans in obliquo, aut sicut illam moraliter inferens ut princi- pium agendi. — Gonfirmatur : nam forma Confir- constituens caput homogeneum debet esse matl0# ejusdem rationis in capite, et membris : sed gratia unionis non est ejusdem rationis in Ghristo, et ejus membris ; siquidem in his non invenitur : ergo cum Christus sit caput homogeneum suis membris, ex qui- bus constat Ecclesia ; sequitur, quod non constituatur in esse capitis per gratiam unionis tanquam per formam. 19. Nec satisfacit, si dicatur cum Sua- Effu- rez hanc rationem solum probare, quod ^Tflt ratio formalis constitutiva capitis non con- sistat in gratia unionis considerata solita- rie, et secundum se, quo pacto non habet rationem principii quo, nec constituit con- venientiam capitis cum membris ; sed non convincere in gratia unionis ut inferente, et secum afterente gratiam habitualem : nam hac ratione et influit per illam, et fundat convenientiamintercaput, et mem- bra , ut ad rationem capitis homogenei desideratur. Juxta quam doctrinam, licet gratia habitualis non constituat caput, sed illud constitutum supponat ; datur tamen capiti ad operandum, et hac ratione illud complet, et membris assimilat. Non, inquam, satisfacit haec responsio, Prarciu- sed eisdem principiis evertitur : nam ideo d,lur* gratia unionis solitarie accepta non est forma caput constituens , quia solitarie sumpta non est principium quo ad influen- dum in membra : sed nec gratia unionis ut inferens gratiam habitualem est princi- pium quo ad influendum in membra : ergo in nulla consideratione est forma consti- tuens caput. Probatur minor : nam ideo gratia unionis secundum se non est princi- pium quo ad influendum in membra, quia non est actus, forma, aut natura, sed ter- minus, et complementum naturae assumptae per modum subsistentiae, et existentiae : atqui eodem modo se habet, ut inferens gratiam habitualem : quippe cum non comparetur per modum naturae radicantis physice praedictam gratiam ; sed per mo- dum termini humanitatem terminantis, et ex decentia morali eam gratiam exigentis : ergo ut inferens gratiam habitualem non habet rationem principii quo. Unde etiam eonfutatur, quod additur in hac responsione : quoniam gratia habitua- lis non est data Ghristo, quia erat, aut supponeretur caput ; sed ut esset formali- ter caput : atque ideo non fuit virtus capiti addita, sed forma caput constituens. Quia non obstante, quod gratia habitualis sup- 574 DE INCARNATIONE. Reinte- giatur totus discur- sus. 1 argu- mentuni. posuerit in Christo gratiara unionis ; nihi- lominus in oodem habuit munus naturae, ct prima) radicis, et principii quo ad agen- dum in ordine supernaturali : gratia enim unionis , quae ad habitualem supponitur, nihil horum formaliter est, ut satis constat ex supra dictis : ibrma autem constitutiva capitisdebet esse natura, prima radix, et principium quo ad influendum : ergo gratia habitualis non est data Christo, quia caput formaliter erat, sed ut foret : atque ideo non se habuit per modum virtutis capiti adjunctae, sed ut forma ipsum constituens. Quamvis non negemus (et id tantum pro- bat Suarez), gratiam unionis fuisse funda- mentum hujus dignitatis : ultra quod ta- men oportet formam assignare. Ex quibus omnibus probata manet mi- nor totius discursus, qui subinde potest sub breviori forma instaurari : nam aliqua forma assignanda est constituens Christum caput EcclesiaB : haec autem non est ex- trinseca Dei ordinatio; nec aiiqua gratia gratis data distincta a gratia habituali, et gratia unionis ; nec utraque ista gratia si- mul, aequaliter, et in recto sumpta; nec gratia unionis vel solitarie sumpta, vel ut inferens gratiam habitualem ; nec tandem gratia habitualis secundum se accepta, et non connotans gratiam unionis, ut de"sin- gulis in hoc § ostensum est : restat igitur, quod forma constituens Christum caput Ecclesiae sit gratia habitualis in recto, connotans in obliquo gratiam unionis. Probatur consequentia a sufficienti par- tium dinumeratione. Praesertim cum in gratia habituali concurrant omnes condi- tiones, quae ad praedictam formam desi- derantur, ut § praeced. demonstrare cura- vimus. giv. Satisfit argumentis adversanlium opinionum. 20. Contra nostram assertionem plures sunt dicendi modi, ut satis constat ex relatis g praecedenti, qui licet inter se dis- sideant, in eo tamen conveniunt, quod forma constituens Ghristum in esse capitis non sit gratia habitualis in recto. Unde curabimus eorum motiva in hunc scopum dirigere, et in eodem sensu diluere. Et in primis utuntur Adversarii testimonio D. August. epist. 57, ubi ait : Per caput nos- trum reconciliamur Deo, quia in illo est di- D Au fcUSl. tur. vinitas Unigenili parliceps facla nostrx mortalilalis , ut nos immortalitatis sux par- ticipes essemus. Quibus non obscure signi- ficare videtur divinitatem, quae est gratia unionis, fuisse Ghristo rationem formalem reconciliandi nos Deo; cum autem recon- ciliatio fuerit actus principalissimus capitis nostri; sequitur, quod ex sententia D. Au- gustini ratio formalis constituendi Chris- tum caput Ecclesiae fuerit gratia unionis. Pro eodem dicendi modo referunt Juniores D. Th. in praes. art. 6, ubi agens de in- D.Thon fluxu capitali Christi ait : Interior autem influxus gratise non est ab aliquo, nisi a solo Christo, cujus humanilas ex hoc , quod est divinitati conjuncta, habet virlulem justifi- candi. Sequitur enim ex praedicta D. Thom. assertione, quod ratio formalis, ob quam hic homo Christus habuit virtutem justifi- candi (quod proprissime ad capitis ratio- nem spectat) , fuerit divinitas humanitati conjuncta : haec autem conjunctio non est gratia habitualis, sed unionis : haec igitur, et non illa fuit ratio formalis constituendi Ghristum in esse capitis. Sed haec facile explicantur : nam ad Dissoivi salvandas sententias utriusque S. Doctoris satis est asserere divinitatem, sive gratiam unionis fuisse fundamentum indispensabi- liter requisitum ad hoc, quod gratia habi- tualis potuerit elicere operationes satisfac- torias, et meritorias infiniti valoris, per quas nos effective justificavit, et reconcilia- vit Deo : quamvis ad id divinitas, vel gra- tia unionis non concurrerit per modum naturae, et principii quo, sed alio modo supra explicato. Unde non sequitur, quod divinitas, vel gratia unionis fuerit forma constituens Christum in esse capitis : sed quod gratia habitualis non potuerit hoc munus exercere, nisi supponendo, et con- notando gratiam unionis : qua supposita non solum fuit principium quo agendi in ordine supernaturali, quod ex se habet; sed etiam principium quo ad agendum mo- raliter infinite, et ut influat in aliorum salutem; quod non habet, nisi quia est gratia Ghristi, sive quia connotat unionis gratiam. Et haec est assertio nostra, ut ma- gis explicuimus n. 10 et 12, quam proinde relata testimonia magis fulciunt, quam op- pugnent. 21. Arguitur secundo : quia in Adamo hominum capite naturali aliud fuit pecca- tum acLuale, et personale, ab originali, quod traduxit ad posteros : ergo pariter in Ghristo hominum capite morali alia est gratia 2argu- mentuin DISP. XVI, DUB, II. 57! Ad lioni. 5, ftespon- sio ).Thora. iteplica. gratia propria personalis, et alia gratia capitalis, quam ad Ecclesiae membra deri- vat. Antecedens est certum, et consequen- tia patet a paritate : nam ut inquit Apos- tol. ad Rom. 5 : Si unius delicto mulli moriui sunt, multo magis gratia Dei, et do- num, in gratia unius hominis Jesu Cliristi in plures abundavit. Si ergo in Adamo dis- iinguitur duplex peccatum, aliud actuale, et personalc, et aliud originale : pariter in Christo, debet duplex gratia distingui, una personalis, et altera capitalis. Gum ergo gratia habitualis sit gratia personalis; se- quitur quod gratia habitualis non fuerit capitalis, sive Christum constituens in esse capitis. Hoc argumentum sibiopposuitD.Thom. in praes. art. 5, et respondit, concesso an- tecedenti, et negando consequentiam, il- lamque disparitatis rationem assignando, quod peccatum originale derivatur a pec- cato actuali : nam eo ipso, quod Adamus personaliter peccaverit, infecta est natura, quae descendens ad filios inficit eorum per- sonas. Sed gratia derivatur a Ghristo ad membra per actionem Ghristi, et non per communicationem naturae. Quare licet pec- catum Adami capitis fuerit duplex ; non oportet, quod gratia Ghristi capitis duplex fuerit, alia personalis, et alia capitalis, sed eadem secundum diversas rationes : Dicen- dum, inquit, quod peccatum originale in Adam, quod est peccatum naturse, derivatum est a peccato acluali ipsius, quod est pecca- ium personale : quia in eo persona corrupit naturam : qua corruptione mediante pecca- tum primi hominis derivatur ad posteros, secwidum quod natura corrupta corrumpit personam. Sed gratia non derivatur a Christo in nos, mediante nalura humana, sedper so- lam personalem actionem ipsius Christi. Unde non oportet in Christo distinguere duplicem graliam, quarum una respondeat naturse, alia personse : sicut in Adam distinguitur peccatum naiurse, el personso. 22. Sed haec disparitas non videtur satis- facere. Tum quia falso supponit D. Thom. quod in Adamo fuerit duplex peccatum ; siquidem in eo non fuit, nisi peccatum ac- tuale personale , quo transacto remansit peccatum habituale etiam personale. Et li- cet peccatum Adami fuerit etiam originale, autpotius originans respective ad filios, in quibus multiplicatur realiter juxta subjec- torum diversitatem : tamen haec multipli- catio, et distinctio a peccato personali non fuit in ipso capite originante. Et in hoc sensu nulla congrua differentiae ratio potest assignari comparative ad gratiam Ghristi : quippe quae in ipso Christo indivisa est, et in ejus membris divisa realiter invenitur. Tum etiam quia sicut in Adamo, transacto peccato actuali, mansit habituale, vi cujus denominabatur peccator : sic in Ghristo transacto actu, quo se disposuit ad gra- tiam, juxta dictadisput. 13, dub. 3, mansit gratia habitualis. Ergo nulla est disparitas interantecedens, et consequens argumenti: unde vel D. Thom. illam non recte suppo- suit, vel eam minus congruenter assigna- vit. Nihilominus praedicta responsio optima solutio. est , et solo defectu intelligentiae impu- gnatur. Pro quo sciendum est, quod in Adamo ultra peccatum personale tam ac- tuale, qnam habituale, aliquid aliud as- signandum est, quo mediante traducitur adfilios originalepeccatum, nempe natura, quae mansit inordinata, et vulnerata per privationem, justitiae originalis : quam deordinationem, quia fuit peccati effectus, vocavit Divus Thomas peccatum. Et quia traducitur par generationem, appellatur originale : in quantum natura infecta, per generationem traducta, inficit personam. Et in hoc sensu distinxit D. Thom. duplex in Adamo peccatum. Sed haec distinctio locum non habet in gratia Christi, quippe quae non traducitur per naturam, nec cum natura, quae a Ghristo descendat; sed com- municatur per meritum ipsius personale. Quocirca gratia Christi personalis, et ipsum perficiens in se est etiam capitalis, sive in alios influens. Unde liquet maxima dispa- ritas inter antecedens, et consequens, et patetad primam impugnationem. Ex qua etiam doctrina diluitur secunda : 3 argu- quoniam eadem entitative gratia habitualis, mntuu1' sanctificans Christum in se, supponitur ad ejus influxum capitalem, quem ex con- sequenti praestat. Sed personale Adami peccatum vel actuale vel habituale non supponitur per se, ut ad nos derivetur ori- ginale : sed satis est, quod supponatur in ipso (sicut et in aliis immediatis progeni- toribus), deordinatio, et infectio naturae, sive carentia justitiae originalis : nam eo ipso natura propagatur infecta, et ita infi- cit personas, quibus per generationem com- municatur. Et sic verificatur disparitas intenta a D. Thoma quod in Adamo fuit duplex peccatum, personale scilicet, et ori- ginale sumptum pro natura infecta : quae distincta fuerunt, ut satis constat ex eorum .76 DE INCARNATIONE. Replica Re*pon- sio D.Thom. Confir- roatio. Eliditur replica. separatione. Sed in Christo una, et eadem entitative fuit gratia habitualis, sive perso- nalis, et etiam capitalis cum sola distinc- tionc rationis : dicitur enim personalis, quatenus perficit Christum in se; capitalis vero, quatenus influit in alios : sicut idem est calor, quo ignis est calidus in se, et quo calefacit alia. 23. Arguitur tertio : nam habitus, et formoe distinguuntur penes actus, quos per se primo respiciunt sed gratia habitualis, et gratia capitalis in Christo respiciunt per se primo actus realiter distinctos : ergo distinguuntur realiter : atque ideo gratia capitalis non est realiter : gratia habitualis in recto, sed aliquid ab ea distinctum. Huic argumento occurrit D. Thom. in resp. ad 2, his verbis : Dicendum, quod diversi actus, quorum unus est ratio alle- rius, non diversificant habitus : actus autem personalis gratix, qui est sanctum facere formaliter habentem, est ratio juslificationis aliorum, quse pertinet ad gratiam capitis. Et inde est, quod per hujusmodi differen- tiam non diversificatur essentia habitus. Sed replicabis : nam quod unus actus sit ratio alterius non tollit, quod perti- neant ad hahitus simpliciter diversos : ergo doctrina D. Thom. non vitat, quod gratia habitualis, sive personalis, sit habitus dis- tinctus a gratia capitali. Antecedens sua- detur pluribus exemplis : tum quia ex di- lectione Dei sequitur timor culpae : et tamen hic actus pertinet ad donum timo- ris, quod est habitus distinctus a charitate Dei amorem eliciente. Tum quia assensus conclusionis sequitur ad assensum princi- piorum : et nihilominus pertinent ad ha- bitus realiter distinctos, ut sunt habitus scientise, et habitus principiorum. Et si- milia exempla passim occurrunt. Confirmatur : nam gratia, quse specia- liter vocatur gratis data, distinguitur a gra- tia gratum faciente. Cujus distinctionis non potest alia ratio assignari, quam quod gratia gratis data ordinatur per se primo ad aliorum utilitatem; et gratia gratum faciens ordinatur per se primo ad proprii subjecti perfectionem. Sed idem motivum militat, si comparemus gratiam habitua- lem, et gratiam capitalem Christi : heec enim ordinatur per se primo ad utilitatem aliorum : ergo debent realiter distingui; licet actus unius sit ratio ad eliciendum actus alterius. Respondetur solutionem D. Tho. opti- mam esse : loquitur enim de actibus, quo- rum unus est ratio alterius sub eadem ratione, et absque additione novae difficul- tatis objectivaj : ubi enim ita comparantur, non exposcunt habitus diversos. Et sic con- tingit in hac materia : nam qua ratione Ghristus sibi mereri poterat, pariter vale- bat mereri aliis. Et gratia, qute ipsum constituebat gratum, similiter reddebat opera ejus accepta. Unde habitus gratiae sanctificantis satis fuit ad constituendum subjectum gratum in se et ut esset princi- pium influendi in alia : sicut eadem forma substantialis est principium quo consti- tuendi in specie, et principium quo ope- randi. Oportet enim, ut loquitur D. Th. in corp. art. quod idem sit actus, quo ali- quid est actu et quo agit. Ex quo fit actum per se primo inspectum a tali forma, non esse influere in alios, sed constituere sub- jectum in se : inde enim habet ex conse- quenti, et secundario in alios influere. Et propterea licet ille habitus sub expressione, aut denominatione gratiae capitalis non pos- sit explicari, aut diffiniri absque ordine ad influendum in alios, quia sub illo vocabulo explicat determinate munus principii : ta- men absolute non respicit per se pri- mo illum actum , sed alium diversum , et sibi immediatius correspondentem videlicet constituere subjectum sanctum in se. Si- cut etiam substantia sub expressione na- turse nequit intelligi , et diffiniri absque ordine ad operationem, quia expressio na- turse est expressio principii : et nihilominus prsedicta substantia, quae est natura, non ordinatur per se primo ad operari, sed ad esse. Unde sicut in hoc exemplo actus essendi, et actus operandi non postulant formas substantiales diversas, quia unus, qui respicitur per se primo, est ratio alte- rius, qui attingitur secundario : sic in nos- tro casu actus constituendi sanctum in se, et actus sanctificandi alios, quamvis dis- tinguantur realiter, non petunt habitus gratiae realiter distinctos : prior enim, qui primario respicitur a gratia, est ratio pos- terioris actus, ad quem gratia extenditur secundario. Exempla autem in contrarium allata non Patet ac probant; nam si timor culpae illam praecise QXe™^J respicit ut oppositam bono divino per cha- ritatem dilecto; ad eandem charitatem spectat, et non exposcit habitum diver- sum : attingitur enim sub eadem ratione. Sed timor, qui est actus correspondens dono timoris, et ad diversum habitum per- tinens, est actus diversae rationis, et sub distincto J DTSP. XVI, DUB. II. 01 i distincto motivo procedons, ut diximus in notis ad articul. G, quaest. 7, et locis ibi relatis : Similiter assensus principiorum, et assensus conclusionis fiunt in nobis sub distinctis motivis : principia enim attin- guntur ut per se nota, conclusiones vero ut nota per aliud : et ideo correspondent diversis luminibus, sive habitibus : prae- Eertim cum conclusiones ailerant diversam difiicultatem objectivam, pra^ter illam oc- Dissolvi- currentem in attingendo principia. — Ad Bonflr- confirmationem patet ex dictis : nam gra- maiio. tia gratis data pra^cise ordinatur ad utili- tatem aliorum, non vero ad perfectioium subjecti : unde reperiri potest in pecca- tore : et consequenter debet distingui a gratia habituali, quae per se primo ordi- natur ad sanctificandum subjectum in se, ut satis constat ex supra dictis , in notis ad art. 7, quyest. 7. Sed gratia capitalis, sive Ghristum constituens in csse capitis, non ordinatur per se primo ad aliorum sancli- ficationem; seJ ad esse proprii subjecti ; quo supposito, et accedente ordinatione divina, se extendit ad periiciendum alios : sicut forma substantialis ordinatur per se primo ad esse, et consequenter ad operari, et calor ad constituendum subjectum cali- dum, et consequenter ad calefaciendum alia, ut supra cum D. Th. explicuimus. Nota- 24. Ex qua doctrina obiter explicata re- linquitur distinctio inter gratiam capitalem, et gratiam habitualem , sive personalem Christi, quam S. Doctor explicare curavit in hoc ait. 5. Dicendum enim est, quod si gratia capitalis sumatur adsequate pro omni eo, quod tam in recto, quam in obliquo importat : distinguitur realiter a gratia habituali, distinctione includentis ab in- cluso : si auiem sumatur ex parte recti obliquum connotantis, sola raiione differt a gratia habituali. Utrumque constat ex hac- tenus dictis. Primum quidem : nam com- plexum constans ex gratia habituali, et gratia unionis, licet non queelibet earum imporletur in recto, realiter differt a prae- dictis gratiis divisim acceptis distinctione includentis ab incluso, ut inductive ostendi potett in omnibus aliis complexis ; quin prsedictse distinctioni obsit, quo 1 una pars importetur in recto, et altera in obliquo : sed gratia capitalis adsequate sumpta im- portat gratiam habitualem in recto, et gra- tiam unionis in obliquo, ut in assertioce statuimus : et hucusque ostendimus : ergo gratia capitalis adaequate sumpta distin- guitur realiter a sola gratia habituali, et Salmant. Curs. theolog. tom. XIV. perionali, distinctione includentis ab in- cluso. Sccundum etiam suadctur : quo- niam forma ut afficiens subjectum , et ut rccipiens vel attingens terminum , non habet majorem disiinctionem quam rationis : alias omnes formse afficien- tes subjectum , et respicientes terminum extrinsecum ex hoc ipso multiplicarentur realiter : quod est falsum, ut liquet in ca- lore, qui ulrumque proestat absque i.la multiplicalione : sed gratia capitalis con- siderata ex parte recti solum dicit gratiam habiiualem, ut connotante in obliquo gra- tiam unionis, et concurrentem ad aliorum justificationem : ergo gratia capitalis con- siderata ex parte recti est realiter eadem forma, et habitus cum gratia habituali; et solum secucdum raiionem distinguitur per respectus diiTerentes : quatenus gratia, quse dicitur personalis per ordinem ad subjec- tum, vocatur simul capitalis per habitudi- nem ad membra, in quse influit. Et hsec est propria mens D. Tho. in discursu totius art. 5. 25. Arguitur quarto : nam licet Ghris- 4 argu- tus non haberet gratiam habitualem, csset mcnlum* caput Ecclesise : ergo ratio formalis cons- tituendi Ghristum in esse capitis est quid distinctum a gratiahabituali. Consequentia pattt : nam repugnat salvari effectum for- malem absque eo , quod est ratio for- malis illius. Antecedens vero suadetur : quia Christus est caput Ecclesise, quatenus in ejus membra influit meritoiie, et satis- factorie per actus infiniti valoris, quos eli- cit : sed quamvis non haberet gratiam ha- bitualem, eliceret actus infiniti valoris, qui- bus posset mereri, et satisfacere in ordine ad bonum Ecclesiae : quippe ad eliciendum praedictos actus sufficiunt auxilia tran- seuntia : ergo Ghristus, licet non haberet gratiam habitualem. essetcaput Eccclesiae. Nec satisfacit dicere cum aiiquibus Tho- Respof mistis quos suppresto nomine refertGodoi, s^i'tnnssul' quod in tali hypothesi giatia unionis esset gratia capitalis : quia non daretur alia forma capitis constiiutiva, ut ipsum argu- mentum supponit : modo vero datur, et est gratia habitualis. Nam hoc falsitats convincitur : si ecim gratia uniunis esset in ea hypothesi forma constitutiva capitis : pariter esset modo : quia tunc et nunc foret ejusdem rationis cum sola differentia in con- sequentibus penes hoc, quud sint habitus, vel auxilia. Sed modo non est forma caput constituecs, ut illi Thomistae sentiunt. Ergo nec esset in illa suppositione. Et vek 37 578 DE INGARNATIONE. maxime, quod ideo dc facto non constituit formalitcr caput, quia non habet rationem natune, et principii quo, ut constat cx discursu D. Th. quem £ 1 , et 2 cxpendi- mus : hoc autcm motivum probat in qua- cumque hypothesi ; siquidem gratiaunionis in nullapotcst obire officium principii quo. Aiia. ]sjec rnagis satisfacit, si cum Auctore relato num. 62 dicatur Christum in tali suppositione fore caput Ecclesiae, non ta- mcn eodem modo, vel ita perfecte, ut modo est : quoniam ad rationem perfec- tam capitis requiritur influxus per formam permanentem : Christus autem non pcr hanc tunc influeret, sed per auxilia tran- seuntia. Et si ah illo inquiramus, quare de facto hujusmodi auxilia non constituant Ghristum in esse capitis; respondet ideo esse, quia auxilia de facto supponunt in Christo gratiam habitualem, atque ideo supponunt ipsum constitutum in esse ca- pitis : in praedicta vero hypothesi hanc gratiam non supponerent : unde caput constituerent, licet non eodem modo, nec ita perfecte. Non, inquam, satisfacit haec responsio, sed refellitur eodem argumento : nam in praedicta suppositione Christus es- set permanenter caput Ecclesiae : sed au- xilia transeuntia nequeunt esse ratio for- malis constiluendi effectum permanentem : ergo non essent ratio formalis constituendi Christum in esse capitis. Praesertim quia juxta discursum praedicti Auctoris Chris- tus amitteret; et recuperaret dignitatem capitis, quoties amitteret, et reciperet au- xilia : et sic dignitas capitis esset in con- tinuo fluxu, sicut et auxiliorum collatio : quod ex se apparet absurdum et ridicu- lum. Legitima Ad argumentum itaque relictis his res- nienii ponsionibus , distinguendum est antece- soiutio. dens, et concedendum de capite funda- mentaliter sumpto : sed negari debet de capite formaliter accepto : et deinde nega- mus consequentiam absolute. Etenim in eo casu sicut auferretur gratia habitualis, sic etiam excluderetur ratio foimalis consti- tutiva capitis : ac per consequens Ghristus non maneret formaliter caput Ecclesiae. Maneret tamen fundamentum hujus digni- tatis, gratia videlicet unionis, quae exi- geret moraliter gratiam habitualem, sive formam capitis constitutivam : hujusmodi enim exigentia est ab illa inseparabilis. Et sic maneret Christus fundamentaliter ca- put. Ad probationem autem antecedentis, quatenus huic doctrinae valet opponi, res- pondetur nogando minorem : nam si Chris- tus non haberet gratiam habimalem, per nulia auxilia posset elicere amorem chari- tatis, nec sua opera dirigere in Deum su- pernaturalom finern : quod tamen neces- sariumestad merendum, etsatisfaciendum, ut supra ex professo statuimus disp. 13, dub. h, £ 9. Unde Cliristus in ea supposi- tione non haberet influxum in membra Ecclcsia3, quem modo haberet : sed habc- ret gratiam unionis, quae illum influxum. ct omnia principia ad cum requisita exi- gerct. Perseveraret itaque Ecclesiae caput fundamentaliter ; sed non formaliter ob defectum formae ipsurn actualiter consli- tuentis. ,Et si objiciatur principia hujus respon- Praeoc- sionis non esse adeo communia, dicendum cupatur .,.-,.,.,! n . objcctio. ent id ninil obesse : irequenter enim ex- plicamus assertiones communes juxta opi- niones particulares, ut jam respondimus num. 14 in fine. Suppositis autem relatis principiis, valde perspicue, et cum summa consequentia occurrimus argumento : quod non ita praestare Adversarii possunt te- nendo principia contraria, quae aliunde probabiliora non sunt. Possuntque magis urgeri, ut hanc responsionem admittant, si redigantur ad hypothesim, quod Ghris- tus (ut fieri non repugnat) careret non so- lum gratia habituali, sed omnibus etiam auxiliis supernaturalibus : adhuc enim es- set caput Ecclesiae, ut ejus dignitas postu- lare \idetur : et tamen solum esset caput fundamentaliter propter gratiam unionis; non tamen formaliter ob defectum form33 constituentis, et principiornm ad influen- dum in membra. Idem itaque in casu no- bis objecto respondemus : quia Ghristus careret gratia habituali, quae in communi Thomistarum opinione est forma consti- tuens caput, et in nostra sententia estprin- cipium essentiale ad influendum per meri- tum, ut ostendimus loco cit. quem lector recolat, ut replicis, quae contra hanc doc- trinam fieri possent, occurrat. 26. Ex hactenus dictis facile infertur Dignitas dignitatem capitis Ecclesiae, quam Chris- J^P^ij tus habuit, sic fuisse illius propriam, quod cimsti. repugnet communicari alicui purae crca- turae etiam perfectissimae, aut perfectissi- mis donis ornatae. Haec est sententia D. D.Tiiom. Thom. in praes. articulo 6; nam licet unam, aut alteram capitis conditionem quae in Christo fuerunt, concedat potuisse purae creaturae communicari , utputa ex- ternam gubernationem Ecclesiae; absolute tamen DISP. XVI, DUB. IIT. 579 tamen negat, quod dignitas capitalis, quae in Ghristo fuit, possit in pura croatura in- veniri. Et ratio ost : quoniam dignitas ca- pitalis Ghristi consistit in gratia habituali non secundum se, aut solitarie accepta, sed ut connotante gratiam unionis : sed quamvis purae creaturae possit communicari gratia habitualis in excellentissimo inten- sionis gradu; repugnat tamen , quod in pura creatura connotet gratiam unionis, ut liquet ex ipsis terminis; siquidem pura creatura non est, cui fit gratia unionis ad personam divinam : ergo implicat digni- tatem capitalem, quae fuit in Christo purse creaturae communicari. Accedit influxum per se correspondentem dignitati capitis, quae fuit in Ghristo, consistere cum in aliis, cum et praecipue in satisfaciendo de condigno ad aequalitatem secundum rigo- rem justitise pro peccatis gravibus membro- rum corporis Ecclesiae, et in merendo de condigno gratiam remissivam peccati : sed repugnat, quod pura creatura hos effectus habeat, ut constat ex dictis disput. 1, dub. 5 ; ergo pariter repugnat, quod dignitas ca- pitalis, quae fuit in Ghristo, communicetur purae creaturae. Recolantur, quae diximus tract. 16, disp. 6, dub. 2, ubihanc doctri- nam fusius firmavimus, et num. 54 expli- cuimus, quae tradit. D. Thom. infra queest. 64, art. 4, et possent huic corollario adver- sari. DUBIUM III. An Chrislus sil caput omnium hominum. Explicatis, quae Ghristum intrinsece constituunt in esse capitis, succedit ut ipsum caput nostrum cum membris com- paremus, et videamus, quorum hominnm caput sit. Circa quod tam plures, et diversi circumferuntur dicendi modi, ut aliud non pariant nisi confusionem. Quam ut vite- mus, et veritatem perspicue, et resolutorie proponamus, duo hic principia satis nota breviter supponenda sunt, advertendo prius, quod Ecclesisd nomine in omnibus infra dicendis significamus Ecclesiam mililantem, Suppo- in qua sumus pro hoc statu. Ubi autem "lo^du-1 °PUS fuerit agere de Ecclesia gloriosa, bio. illam determinate exprimemus; ne repeta- mus voces non necessarias, et gignamus confusionem. Supponimus ergo primo, quod cum Ghristus dicatur caput per ordinem ad corpus Ecclesise, ut constat ex dictis dub. 1. illorum hominum, et illo modo Ghristus dicendus ost caput, qui tali, aut tali modo ad Ecclesiam pertinent : fieri enim, et intelligi non valet, quod Christus sit caput Ecclesiae, et quod non sit caput hominum, ex quibus illa constituitur. Se- cundo supponimus homines dupliciter ad Ecclesiam pertinere, nempe vel in actu, cum illam reipsa componunt ; vel in poten- tia, quando videlicctin eo statu sunt, quod licet Ecclesiao aggregati non fuerint, ad illam tamen venire possunt. His ita praeli- batis , quoe magis confirmabuntur ex di- cendis. • § i- Proponitur prima conclusio cum pluribus corollariis. 27. Dicendum est primo Ghristum esse caput in actu omnium fidelium, sive ho- minum habentium fidem theologicam. Sic docet D. Tho. in praes. art. 3, ubi ait : D.Thom. Christus primo, et principaliter est caput eorum, qui actu sibi uniuntur per gloriam : secundo eorum, qui actu uniuntur sibi per charitatem : tertio eorum, qui actu uniun- lur sibi per fidem. Et idem communiter tuentur Theologi tam intra, quam extra ejus scholam. Fundamentum autem est sa- Rjtio. tis efficax : nam Ghristus est actu caput illorum hominum, qui actu constituunt Ecclesiam : sed hujusmodi sunt omnes homines fideles, sive habentes fidem theo- logicam : ergo Ghristus est actu caput om- nium hominum fidelium. Major, et con- sequentia constant. Et minor ostenditur ex ipsa diffinitione Ecclesiae, quac est convo- catio fidelium, ut docet D. August. super Ps. 81, vel congregalio fidelium, ut tradit Nicolaus Papa in cap. Ecclesix de conse- crat. dist. 1; sed omnes fideles, sive ha- bentes fidem theologicam, sunt actu con- gregati, et convocati in ratione fidelium, ut ex ipsis terminis liquet : ergo omnes hdeles actu pertinent ad Ecclesiam, illam- que constituunt. Gonfirmatur : quia omnes illi homines Couiir- sunt membra actu pertinentia ad corpus mati0« Ecclesiae, et subinde constituta sub capite Christo, qui actu participant formam cons- titutivam Ecclesiae : sicut in naturalibus illce partes sunt membra corporis, quae participant ejus formam : sed omnes fide- les participant formam constitutivam Eccle- siae : ergo omnes fideles sunt actu mem- bra corporis Ecclesiae, constituta sub ejus .80 DK JNCARNATIONE. capite GlirisLo. Probatur minor : nam cum Ecclesia sit unum aliquod corpus mysti- cum, seu morale; debet per unam aliquam formam constitui : luec autcm est fidea thcologioa, seu cath jlica, ut constat cx dif- psea: ?. finitionibus relatis, et signilicatur Oseaj 2, ilJis verbis : Desponsalo te mihi in fide. Praesertim cum fides sit prima, ct univer- salijr forma, qua? ad pra^dictum eftectum assignatur, et quae participat primum gra- dum vitae pcr Christum. Cum ergo omnes fideles habeant fidem; sequitur, quo-1 actu participent formam constiLutivamEcclesia). Ciinstus 28. Ex qua assertione sequitur ChrlsLum capul l i ■ r> j Rdetium, esse actu caput hominum peccatorum ude- >eccato- ^um' Sise iUorum, qui licet careant gratia rora. justificante, retinent habitum fidei theulo- gicae. Etratio constat ex dictis : nam Ghris- tus est caput in actu omnium filelium, ut proxime statuimus : illi autem homines, licet peccatores, sunt \ere fideles : ergo Christus est actu caput eorum. Gonfirmatur : quia illi homines pertinent acLu ad corpus Ecclesise sub eolem capite Ghristo, qui uniunLur in actu aliis Eccle- sia3 commembris vivis, ex quibus totum Ecclesiae corpus coalescit, ut exemplo na- tjralium facib expHcari potest : sed pec- catores fideles actu uniuntur aliis Eccle- sia3 commembris fivis, nempe jusLis : liceL enim non conveniant in gratia, uniuntur tamen in fide, et communicant in eodem objecto credito : ergo peccatores fideles pertinent actuad corpus Ecclesise sjb uno, et eodem capte Ghristo, licet slnt membra imperfecta ob defectum vitse simpliciter talis, quoe participatur per gratiam justifi- cantem. Et hcec satis aperte est senten- D.Thom. tia D. Thom. in praBS. art. 3 in resp. ad 2, ubi observat membra Ecclesiae pro hoc sLatu non carere peccatis, et subdit : Sunt tamen qusedam, scilicet mortalia, quibus carenl illi, qui sunt membra Christi per actualcm unionem charitaiis. Qui vero his subduntur peccatis, non sunt membra Christi actualiter, sc-d potentialiter, nisi forte im- perfecte per fidem informem et (id est, quoJ afiirmamus, nempe esse membra actu, sed imperfecla juxta illud, quod dixerat in corp. art. Tertio eorum, qui actu uniuntur sibi per fidem : quod sufficit ad veriiatem hujus consectarii) qux unit Ghristo secun- dum quid, et non simpliciter, ut scilicet per Chrislum homo consequatur vitam gra- tix. Fides enim sine operibus mortua est, ut dicitur Jacob. 2. Percipiunt tamen tales a Chrislo quemdam actum vil%, qui est cre- dere : sicut si membrum morlificatum mo- verelur alifjualiter ab homine. 29. Infertur secundo Christum csse acLu Est caput Catbccumenorum, qui lidem habent, cac'1^ ™a. Licet bapLiziLi non sinL. Hatio constat ex tnecume- dictis : nam Christus est caput actu om- norum- nium fidelium : scd Cathecumeni, licet baptiztti non fuerint, sunt iideles, ut sup- ponitur : loquimur enim de illis, qui fidein ante Baptismum recipiunt, utsajpe contin- git : ergo Christus est actu caput talium Cathecumenorum. Nec obcst, quod Bap- tismus sit prima janua ad ingrediendum Ecclesiam : quie proinde punire non valet Cathecumenos non baptizatos. Non, in- quam, obcst : num Ecclesia duo habet, nempe formam, qua constituitur, nempe fidem, et conditionem externam visibili- tatis : unde ut aliquis actu pertincat ad Ecclesiam, sufticit habere actu fidem ; quamvis careat extrinseca conditionc Bap- tismi : et sic accidit in Cathecumenis fide- libus non baptizatis. Idque magis liquet ex eo, quod Cathecumeni possunt habere gratiam ante Baptismum : in qua supposi- tione certissimum esi e^se membra actua- lia EcclesiaB sab capite Ghristo : et tamen ad Ecclesiam non pertinent secundum con- dLtionem externam. Quod vero Ecclesia illos punire non valeat, provenit ex eo, quod licet ad ipsam revera pertineant, est tamen secundum internam prascise dispo- sitionem, et Ecclesia non judicat de ocjuI- tis. — Ad quod declarandum incongrua non est distinctio, quam proponit Banez Bauez. 2, 2, quaBst. 1, art. 10, et colligitur ex D. Thom. art. 9, ejusdem qu. Tripliciter enim contingit aliquem peitinere ad Ec- clesiam : primo numero, et merito, ut sunt omnes fideles baptizati existentes in gratia. Secundo numero, et non merito, ut sunt omnes fideles baptizati existentes in peccato. Tertio merito, et non numero, ut sunt Gathejumeni non baptizati, fidem ta- men, et gratiam habentes. Hi enim licet secundum externam Ecclesiie gubernatio- nem njn comjutentur in numero mem- brorum ejus : quia per visibilem sacra- menti Baptismijanuam ingressi non sunt : tamen secunJum internam d.spositionem Ecclesiae membris jure optimo connectun- tur : participant enim fidem, quae Ecclesiue uniLatem constituit. Quod si sermu fiat de Nota. Cathecumenis fidelibus, sed existent.bus in peccato ; idem de illis judicium habendum est, ac de aliis peccatjribus fidelibus bap- tizatis juxta dicta num. prseced. 30. DISP. XVI, DUD. III. 581 Christus caput fideliura excom- niunica- torura. Et schis- matico- rura fideliura. D.Thom, 30. Infertur tcrtio Christum oeso actu caput fidelium excommunicatorum. Ratio est, quam supra firmavimus : nam licct aliqui sint excommunicati , sunt tamcn fideles ; quinimo non semel sunt sancti, et jnsti in foro interno, seu coram Deo : Christus autem est caput actu omnium fidelium : ergo est caput actu il'orum hominum , qui excommunicati sunt , si fidem, ut communiter contingit, retineant. Et addendum est praedictos fideles excom- municatos pcrtinero actu ad Ecclesiam, non solum secundum internam dispositio- nem, et formam, ut supra de Cathecu- menis dicebamus ; sed etiam secundum conditionem visibilem , quod illis non concessimus : quia hi baptizati sunt, et interne, atque externe profitentur fidem, et capiti visibili Ecclesiae se subjiciunt; licet ab illo, ut resipiscant, puniantur per privationem communicationis cum aliis fidelibus tft usu sacramentorum , et in publicis precum suffragiis. Quae tamen pcena non facit, ut desinant esse fri actu membra Ecclesiae utroque illo modo re- lato ; cum illos non privet, nec privare intendat fide catholica, per quam aliis Ec- clesise membris cohaerent. 31. Infertur quarto Christum esse caput in actu hominum fidelium schismatico- rum. Supponit hoc consectarium po?se dari pure schismaticos, qui fidem catho- licam non amittant ; sed conservent : et sic sentiunt communiter Theologi. Pro quo observandum est cum D. Thom. 2, 2, quaest. 39, art. 1 ad 3, haeresim, et schisma in hoc differre , quod rueresis opponitur immediate, et per sc fidei, c.ui negat obsequium negando quae Ecclesia docet. Schisma vero opponitur charitatis unitati, cum negat obedientiam Ecclesiae, aut ejus visibili capiti : et sic unitatem Ecclesiasticam scindit. Unde sicut qui caret fide, caret ex consequenti charitate, cruae illam per se supponit ; e contra vero, qui caret charitate, non semper caret fide, ut patet in pluribus peccatoribus fidelibus : sic etiam omnis haereticus est ex conse- quenti schismaticus; sed e converso non omnis schismaticus est formaliter haere- ticus : fieri enim potest, quod quamvis nolit subdi ecclesiasticae gubernationi , ni- hilominus credat omnia, quae Ecclesia dif- finit. Fatendum tamen est hujusmodi ho- minem esse in summo periculo amittendi fidem, et posse vocari dispositive hiere- ticum : dum enim ab Ecclesiae unitate Ratio corolKi- rii. per inobedientiam exulat, faci'o declinabit ab Ecclesiae diffinitis. Unde experimento compertum est nullum fuisse a principio schisma, quod decursu temporis non eva- dat haeresis manifesta. Hoc supposito circa veram rationem schismatis praecisive sumpti, probatur co- rollarium nostrum contra Naz&rium , et alios quosdam in praesenti, qui magis ad vim vocabuli, quam ad rom eo signiGca- tam attendunt : nam Christus est caput in actu omnium fidelium : sed pure schis- matici sunt vere fideles , et conservant habitum fidei Theologicae, ut proxime ex- plicuimus : ergo Christus est caput in actu illorum, qui sunt pure schismatici. Et confirmatur : quia tales schismatici, licet separentur ab aliis Ecclesiae membris quantum ad vinculum charitatis, et pacis, et Ecclesiasticae gubernationis ; nihilomi- nus manent illis actualiter uniti secundum fidem, quae est forma Ecclesiae, et conve- niunt in uno, et eodem credito : atque ideo simul cum illis pertinent ad idem Ecclesiae corpus sub uno capite Christo. Quia tamen isti sunt dispositive haeretici : tenendum est esse imperfectissime mem- bra Eeclesiae, et sub Christo capite consti- tui, ut supra n. 28 de peccatoribus fideli- bus proportionabiliter dicebamus. 32. Infertur quinto assertionem nos- ciirisiua tram, et cuncta ipsius consectaria verifi- ^tjapiH canda lore in omnibus, et singuhs udeh- ticet sim bus, sive in fide perseveraturi sint, sive r(,Probi- non; et sive praedestinati sint, sive re- probi. Hoc consectarium specialiter statui- mus contra aliquos haereticos, qui dixerunt solos praedestinatos constituere Ecclesiam, et vivere sub capite Christo, ut refert D. August. lib. de haeret. cap. 88 et lib. 3 contra Parmen. cap. 2. Quam haeresim postea suscitaverunt Augustinus de Roma, Wiclephus, Calvinus, et alii. Sed resolu- tionem nottram probat breviter, et egregie Angelicus Doctor in 3, dist. 13, quaest. 2, D.Thom. art. 2, quaestiunc. 2 ad 3 , his verbis : Dicendum, quod membrum non judicalur secundum id, quod de co fieri potest ; sed secundum id, quod esl. Unde nwnus, ante- quam abscindalur, membrum est, quamvis sit futura scindi. Et simililer qui est in gra- lia, membrum est, quamvis postea abscinda- tur. Ex quibus formatur ratio se extendens ad omnes fideles : nam Christus est caput in actu omnium eorum, qui sunt in actu membra Ecclesiae : sed omnes, qui actu habent fidem c»tholicam , sunt in actu I). Au- gust. 582 DE INCARNATIONK. Ratio. Confir- matio. mcmbra Ecclcsiao ; licct ncc in gratia, nec in iide perscveraturi sint : ergo Christus est caput in actu omnium, qui iidem ha- bent; quidquid sit de illorum in gratia, vel in fide perseverantia futura. Minor, in quo poterat cssc diflicultas (caetera enim constant cx supra dictis), probatur eviden- ter a D. Thoma : natn rationes corporis, membri, et capitis in praesenti considera- tione dicuntur per analogiam ad ea, quae in corpore, et membris naturalibus vide- mus : sed in his, quamvis futurum sit, quod mcmbrum aliquod abscindatur, nihi- lominus quandiu est in corpore, et partici- pat ejus formam, est vere membrum in actu ad illud corpus spectans : unde nul- lus sanae. mentis negabit manum nunc vi- ventem esse in actu membrum corporis, licet de futuro abscindenda sit. Ergo pari- ter omnis habens in actu fidem catholicam (quae, ut supra vidimus, est forma Eccle- siae), sunt actu Ecclesiae membra, quamvis de futuro, et a fide, et ab Ecclesia sepa- randi sint. Confirmatur : nam si ideo, qui actu ha- bent fidem, non essent in actu membra Ecclesiae sub Christo capite, quia in fide perseveraturi non sunt : pariter qui habent actu gratiam sanctificantem, non essent membra Ecclesiae sub eodem capite Chris- to, quia eorum plures non sunt in gratia perseveraturi. Id enim paritatis ratio om- nino convincit. Gonsequens autem, licet ab haereticis admittatur, est haeresis absur- dissima. Quod sit haeresis, patet ex decre- tis Concilii Constantiensis sess. 15, et Basiliensis, priusquam a Pontifice dissol- veretur, in quibus condemnatur. Et in Concil. Trident. sess. 6, cap. 7, dicitur : Unde in ipsa justificatione cum remissione peccatorum hxc omnia simul infusa accipit homo per Jesum Christum, cui inseritur, etc. Ubi liquido supponit omnem , qui justificatur, inseri Chrislo : quod est uniri Christo ut capiti, et participare ejus in- fluxurh : quidquid sit de futura perseve- rantia, cujus carentia non impedit prae- sentem justificationem. Quod vero sit absurdissima, et omni rationi contraria, etiam liquet : tum quia quod aliquid de praesenti sit membrum alicujus corporis, non dependet ex eo, quod semper futurum sit membrum, aut non, sed ex actuali dis- positione, et habitudine ad corpus : unde manus nunc vivens est actu membrum cor- poris : quamvis postea abscindenda sit : sed qui de praesenti sunt jn gratia, habent omnem disposirionom, ct habitudincm nc- cessariam, ut sint membra corporis Ecclc- siae sub Christo capite, et participent ejus influxum : siquidem vivunt per gratiam, quae est participatio vitae divinae, et uniun- tur aliis membris non solum per fidem, sed etiam per charitatem : ergo irrationa- bile prorsus est ncgare, quod actu sint membra Ecclesiac sub Christo capite, quia sunt praesciti, et in gratia non persevera- turi. Tum etiam quia majus longe est, quod hi sint filii Dei quam quod sint actu membra Ecclesiae : scd omnes, qui habent gratiam sanctificantem , sunt filii Dei (docet enim Apost. adRom. 8 : Quicumque spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei : et quotquothabentgratiam, spiritu Dei agun- tur) : ergo a fortiori sunt actu membra Ecclesiae, quidquid sit de futura eorum perseverantia. Si ergo futurus a justitia lapsus non impedit, quod qui iliam habent, sint actu membra Ecclesiae ; similiter fu- turus a fide lapsus non impediet, quod il- lam habentes sint actu Ecclesiae membra sub eodem capite Christo : licet multum intersit discriminis inter fidem, et gratiam in ordine ad constituendum membra mi- nus, aut magis perfecta juxta inaequalcm capitis influxum, ut supra diximus nu- mer. 28. §n. Statuitur alia assertio cum aliquibus appendicibus . 33. Dicendum est secundo Christum nullorum infidelium esse caput in actu, esse tamen caput in potentia omnium infide- lium, quamdiu sunt in via. Sic docet D. Th. in praes. art. 3, tum expressius adhuc in 3, dist. 13, q. 2, a. 2, quaestiunc. 2 in corpore ubi ait : Homines igitur infideles non pertinent ad unioncm corporis Ecclesix, secundum quod est unum simpliciter : et ideo respectu horum Christus caput non esl, nisi in potentia, secundum scilicei, -quod sunt unibiles corpori. Et idem sentiunt communiter Theologi, quorum plures re- fert Godoi disp. 29, g 4; sed cum conclusio habeat duas partes, incipiemus a secunda, quae facilior est, et breviter suadetur : nam Ghristus dicitur caput hominum eo modo, q;uo ipsi pertinent ad corpus Eccle- siae : sed nullus est infidelis viator, qui non pertineat in potentia ad corpus Eccle- siae ; siquidem nullus est eorum adeo in» duratus, D.Thom. Godoi. Christus caput in poteutia iutide liuui via- toruru. DISP, XVI, DUB. II 583 D.Tftom Non cst caput ullo modo infidc- lium damnato- rum. Nota circa damna- tos, qui ha- buerunt tidem. duratus , et obcpecatus , qui non possit convcrti ad fidcm catholicam, per quam sicut per formam eorpus Ecclesiae consti- tuitur : ergo nullus est infidelis viator, cujus Ghristus non dicatur caput in poten- • tia. Unde D. Th. in pra?s. art. 3, in resp. ad 1 ait : Illi, qui sunt infideles, etsi actu non sint de Ecclesia, sunt tamen de Ecclesia in polentia. Quse quidem polentia in duobus fundatur : primo quidem, et principaliter in viriute Christi, qux est sufficiens ad salulem lotius humaiii generis : secundario in arbi- trii libertate. Recolantur, quae diximus tract. 14, disp. 6, dub. 3, ubi statuimus Deum omnibus hominibus adultis sive fide- les sint, sive infideles, non solum offerre, sed re ipsa etiam conferre aliqua auxilia supernaturalia sufficientia saltem remote ad salutem : inde enim magis firmatur, quod omnes infideles viatores queant Ec- clesiai aggregari ; atque ideo quod sint in potentia membra Ecclesise sub ejus capite Ghristo. Diximus tamen in hac assertionis parte Ghristum esse caput in potentia omnium infidelium viatorum, ut illam sic limitare- mus excludendo infideles jam damnatos, et simul errorem Origenis qui lib. 6, Periarch. et alibi docet omnes damnatos tam fideles, quam iniideles in fine mundi esse liberandos, convertendos, et beatifi- candos per Christum. Sed haec doctrina est haeretica adeo evidenter, et cum tanta oppositione ad principia fidei, ut super- fluum sit in ea confutanda iinmorari. Unde a contrario sensu colligendum est infideles damnatos nec actu, nec potentia esse membra Ecelesice sub capite Ghristo : quia nec illi uniuntur, nec unientur in aeternum, nec habent auxilia praeparata, et sufficientia, ut uniantur. Major poterat esse difficultas de fideli- bus, qui damnati sunt : sentiunt enini aliqui Doctores, quod habitum fidei con- servent. Quorum doctrina, si vera esset, consequenter evinceret fideles damnatos Ecclesiae , et Christi esse membra non soluoi in potentia, sed etiam in actu, ut facile colligitur ex dictis § proeced. In qua suppositione praedicti damnati non pertinerent ad praesentem assertionem, in qua de infidelibus agimus : non enim essent infideles , seu retinentes habitum fidei. Sed illorum Doctorum sententiam ex professo rejecimus tract. 17, disp. 8, dub. 2, et eam refellunt communiter Theologi, et plures sentiunt esse periculosam, et er- rori proximam, et piis auribus ingratam. Aliunde vero efficaciter confutatur : tum quia fides Theologica dependet a pia, et supernaturali voluntatis affectione, qu;r iti damnatis locum habere non potest. Tum quia ex natura sua ordinatur ad salutem, juxta illud Apostol. ad Hebrae. 11 : Fides est sperandarum substantia rerum : a qua salute, et in eam ordinatione, atque spe damnati penitus ceciderunt, ut proxime contraOrigenem dicebamus. Quocirca dam- nati, sive (idelcs, sive iniideles in vita fue- rint, a praesenti consideratione procui exu- lant. Prima vero, et principalis assertionis pars (ut ad eam regrediamur), ostenditur ex doctrina hactenus tradita : nam cum Ghristus dicatur caput hominum per ha- bitudinem ad corpus Ecclesioe, quam ipsi homines constituunt ; eodem modo est caput hominum , quo illi se habent ad Ecclesiam : sed nulli infideles sunt actu membra Ecclesiae, nec ad ipsam actu per- tinent : ergo Ghristus nullorum infidelium est actu caput. Probatur minor : quia fides est forma, et fundamentum Ecclesiae, juxta iliud Apostol. Ad Goloss. 1 : Si tamcn in fide ejus fundali estis. Et ad Ephess. 2 : Superxdificamini supra fundamentum Apos- tolorum, et Prophetarum, hoc est supra fidem, quam illi docuerunt : infideles au- tem non habent hujusmodi fidem ; alias infideles non essent : ergo nulli infideles pertinent actu ad Ecclesiam. Et confirmatur : quiaut homines consli- tuant unam Ecclesiam, debent convenire in aliqua forma omnibus communi : sed fides est prima, et universalior forma, qua) apprehendi valet ad constituendum corpus unius EcclesiaB : ergo ut homines consti- tuant Ecclesiam ut ejus membra, debent convenire in fide : cum ergo infideles non habeant fidem, sequitur, quod actu non constituant Ecclesiam, nec ad ejus corpus pertineant. Et sic aperte sentiunt Nicolaus Papa, et D. August. relati num. 27. Nec refert, si dicas hanc assertionis partem non cohaerere cum alia : diximus enim omnes infideles viatores esse membra Ghristi in potentia, quia possunt ad Ghris- tum converti : ad quod necessarium est, quod recipiant aliqua auxilia per ipsum, quibus se ad illum, et salutem movere valeant. Und ^oco cit. ex tract. 14, do- cuimus omnes mfideles recipere hujusmodi auxilia. Si autem res ita se habet; Chris- tus actu intluit in omnes inlideles, ac su- Ad Heb. 11. Christus nullo- rum inlide- lium est caputiu aclu. Ad Co- loss. I. Ad Epnes.2. Objcc- tio. 584 DK JNCARNATIONE, Dissolvi- tur. Non est caput iu- lidelium non Bap tizato- riiia. 1 ad Co- rinth. 5. Non est cjput liarneii- corum. binde erit caput illorum non solum in po- tentia, sed etiam in actu : qulppe caput actuale constituitur per actua^em influxum. Non, inquam, hoc refert : quia ut 6ffl- pius diximus, Christus est caput homi- num, in quantum ipsi constituunt unum corpus mysticum Ecclesiae : ad quod requi- ritur aliqua forma, in qua, et sub qua conveniant. Haec vero debet esse perma- nens, ut ad rationem corporis permanen- tis desideratur. Et consequenter ad consti- tuendum praedictum corpus, et homines in ratione membrorum actualium ejus mi- nime sufficiunt auxilia transeuntia, nec alia forma congrua assignari potest, quam fides theologica : haec enim est permanens, prior, atque universalior aliis. Cum ergo infideles, licetaliqua auxilia intrinseca per Christum recipiant, fidem tamen non ha- beant : non sunt in actu membra corporis Ecclesiae, quamvis ad illarn ex vi talium auxiliorum venire queant. Atque ideo in- fluxus Christi in illos non est influxus sicut in membra actualia, et subinde nec influ- xus capitis in actu respectu illorum, sed solum in potentia. Sicut etiam in natura- libus vivens patest movere partem a se separatam, aut sibi actu non conjunctam. Praesertim cum illi homines, etiam sup- positis eis auxiliis, maneant simpliciter separati in actu, et ad Christum, ejusque corpus, et sponsam Ecclesiam nolint acce- dere. 35. Ex qua nostra, et communi asser- tione sequitur primo Christum non esse caput in actu eorum infidelium, qui nun- quam baptizati sunt. Ratio est : quia isti nfMlo modo pertinent actu ad Ecciesiam ; et in eis potissime urget propositum pro assertione fundamentum. Praesertim cum hi non solum careant fide, quae est invisi- bilis forma Ecclesise ; sed etiam signo vi- sibili Baptismi, in quo fit exterior fidei professio. Unde hujusmodi infideles sunt omnibus modis extra Ecclesiam, et quibus prorsus quadrat illud Apostol. 1 ad Co- rinth. 5 : Quid mihi de liis, qui foris sunt ? Et quod recipiant aliqua auxilia per Chris- tum, non sufficit, ut actu pertineant ad corpus Ecclesiae, etunianturcapiti Christo, ut satis liquet ex immediate dictis num. praeced. Sequitur secundo Christum non esse ca- put haereticorum, sive illorum hominum, qui cum baptizati fuerunt, fidem catholi- cam reliquerunt. Et ratio patet ex dictis : nam hujusmodi homines non sunt actu , naeus. ePlsl- Sixtu> 1. L). Cy- prian. [). Au- gust. D. Gre- gor. mcmbra Ecclesia? : ergo Christus non est in actu caput il'orum. Antocedons proba- tur : tum quia haeretici sunt extra Eccle- siam, ut aperte, et communiter docont Pa- tre.s, I). Iremeus lib. 3, cap. 3. Sixtus 1, D. ire- epist. 1 decretali, D. Cyprian. lib. 1 3, ot6. D. August. lib. de unitate Eccles. cap.4, ct lib. de baptisrno cap. 10. D. Gre- gor.lib. 12. Moral. cap. 5, et lib. 10, cap. 21, et alii plures. Tum etiam quia forma constituens Ecclesiam est fides catholica, ratione cujus omniaEcclesiae membra con- veniunt in uno credito : haeretici autem non habent fidem catholicam, nec convo- niunt cum aliis Ecclesia) membris in uno credito : ergo actu non sunt membra Ec- clesiae. Tum denique, quia aliqua forma assignanda cst, quam membra Ecclesiae participent, et cujus unitate constituant unum corpus ; et haec non est alia, quam fides catholica : cum ergo hfflretici hac fide careant, non pertinent actu ad Eccle- siam ut ejus membra. Videantur, quee diximus tract. 17, disp. 8, dub. 3, ubi contra Durandum, et quosdam alios osten- dimus haereticum non credere, quae credit, per Gdem theologicam, qua catholici credi- mus, et membra Ecclesiae constituimur. Nec ad labefactandum hoc fundamentum PrjecU- sufficiet recursus ad characterem, quem Cyl^rQm haeretici retinent. Primo quia plures dam- nati habent characterem, omnes scilicet qui baptizati sunt : et nihilominus non pertinent ad Ecclesiam, nec dici potest quod Christus eorum sit caput : ergo quod haeretici characterem habeant, nihil probat in praesenti materia. Secundo quia cathecumeni fideles , licet baptizati non sint, nec characterem habeant, actu per- tinent ad Ecclesiam , et sunt membra Christi capitis, ut supra vidimus num. 29; id vero satis declarat formam constituti- vam Ecclesiae non esse charactercm, sed fidem catholicam : ergo cum hac desti- tuantur haeretici, nihil refert, quod cha- racterem retineant. Unde D. Thom. in u.Tuom. prBes. art. 3, unitatem militantis Ecclesiae revocat non in characterem, sed infidem : et hac ratione salvat, quod Ecclesia cons- tat Patribus antiquis ut membris, quia ha- buerunt eandem iidem quoad substantiam, licet characterem non habuerint. Antiqui patres, inquit, servando legalia sacramenla ferebanlur in Christum yer fidem, ct di- lectionem candem, qua et nos in ipsum fe- rimur. Et ita patres antiqui perlinebant ad idem corpus Ecclesi$} ad quod nos pertine- mus. DISP. XVI, DUB. III 585 2 ad Co- rinth. 3. D. Au- gust. Haerctici occulti non sunt mpmbra Christi. D. Au gust. Quid de infanti- bus non baptha- lis. mus. In quo sensu Apostol. 2 ad Corinth. 3 dixit : Habentes cundem spirilum fidei, ut optime observavit D. Augustt. lib. 1, contra Faustum cap. 6, et ex professo tra- didimus tract. 20, disp. 3, dub. 1, § 1. Ex quibus magis firmatur fundamentum om- nium praecedentium resolutionum, nempe formam constitutivam unius Ecclcsiae mi- litantis esse iidem veram, theologicam, et catholicam, qua omnia Ecclesioe membra conncctimur in uno credito magis , vel minus explicite. 37. Quocirca doctrina corollarii imme- diati extendenda est non solum ad haere- ticos manifestos, sive ad illos infideles, qui cum baptizati fuerint, palam recedunt a fide per convcrsionem vel ad solam hae- resim, vel etiam ad paganismum, aut Ju- daismum, juxta dicta tract. 17, disp. 9, dub. 2, sed etiam ad omnes hujusmodi infideles occultos, quamvis exterius com- municent cum fidelibus in usu sacramen- torum, et in omnibus Ecclesiae ritibus. Et ratio constat ex hactenus dictis : quia forma constitutiva Ecclesioe, et hominum in esse membrorum ejus, est vera fides : sed omnes hujusmodi infideles carent vera fide ; licet exterius fingant se fideles, et communicent cum catholicis :• ergo quam- vis videantur esse membra Ecclesise, nihi- lominus vere membra ejus actu non sunt : et consequenter nec Christus est actu praadictorum hominum caput. Idque inter alios ex Patribus supra relatis docet ele- ganter D. August. loco citato de unitate Ecclesiae his verbis : Quicumque de ipso capile a Scripturis sanclis dissenliunt, eliam- si in omnibus locis inveniantur , in quibus Ecclesia designala est, non sunt in Ecclesia, Et infra : Mulli tales sunt in Sacramento- rum communione cum Ecclesia : et iamen jam non sunt in Ecciesia. Et inferius : Si ergo ficlus accedat, atque adversus verita- tem, et Ecclesiam cor iniquissimum gerat ; quamvis peragatur in illo ea solemnitas, numquid reconcilialur , numquid inseritur ? Absit. Quicumque itaque sive occulte, sive externe, recedunt a fide, desinunt esse membra in actu Christi , et Ecclesiae; quamvis eorum aliqui videantur specie tenus ad Ecclesiam pertinere. 38. Et hsec, quae hactenus in hoc § diximus, referuntur ad infideles adultos, ut discursus satis ..manifestat. Sed quid dicemus de infantibus. Tenendum est illos, qui absque baptismo decedunt, nullo modo esse membia Ghristi, id est, nec actu nec Grana- dos. potentia : et eandem, quantum ad hoc, rationem de eis habendam esse, ac de illis, qui propter peccata actualia detru- duntur in inferno; quamvis parvuli ob solum originale damnentur, et alio in loco constituantur. Militat enim idem moti- vum : nam et actu carent iide : nec deinceps converti, aut fidem habere po- terunt, nec Christo uniri juxta doctrinam supra traditam num. 33. Unde minime audiri debet Granados, qui inpraes. tractat. 7, disput. 6, affirmat Christum posse ali- qua ratione dici illorum puerorum caput, ot quatenus , inquit, sunt sibi subditi, ila quod potestillis vel invitis aliquid prxcipere, el eis dominatur. Absurdum enim est, quod Christus dicatur caput damnatorum, et illi pueri vere damnati sunt. Aliunde vero nullam habent unionem cum membris Christi : quippe nulla ratione eis commu- nicant in aliquo bono supernaturali. De- nique quod Christus eis dominetur, mi- nime probat esse eorum caput : alias ob idem motivum appellandus foret caput daBmonum, quibus imperare potest. Sen- tiendum itaque est de hujusmodi parvulis, sicut de omnibus aliis damnatis, ut sta- tuimus num. 33. Infantes vero, qui adhuc in uteris ma- ternis existunt, sentiunt aliqui non solum non esse membra Ghristi in actu, ut ex supra dictis facile constat; verum etiam, quod nec sint in potentia : quoniam quan- diu in lucem non eduntur, non reputanlur supposita a matribus distincta, et propterea usque ad nativitatem custodia Angelorum eis non conceditur, ut docet D. Thom. 1 part. D.Thom quaest. 113, art. 5 ad 3. Sed probabilius, et magis pium est asserere, quod tales par- vuli sunt membra Ghristi in potentia : tum quia possunt absolute justificari in utero, ut contigit Joanni Baptistae. Tum quia, exclusa etiam miraculosa providen- tia, et servato communi cursu rerum, pos- sunt simpliciter salvari : licet enim ne- queant baptizari, aut alia remedia suscipere in sensu composito existentes intra matris claustra ; tamen dum in eis detinentur, habent potentiam ad exeundum, et con- sequendi post partum tam Baptismum quam alia gratioe beneficia, ut communiter contingit. Quod sufficientissimum est, ut dicantur membra Ghristi in potentia. Prse- sertim cum hos omnes parvulos velit Deus voluntate antecedenti, et eorum multos voluntate consequgnti salvari, et eis etiam prseparaverit remedium, ut diximus tractat. 586 DE INCARNATIONE. 14, disput. 6, dub. 2 ferc pcr totum, ct praecipue a num. 54. Quod si intra ute- rum moriantur, est per accidens ; et non tollit, quod ante mortcm habuerint posse salvari. Id vero, quod adducitur de custodia Angelorum, ut tradit D. Thomas, nihil refert : quia ipse Angelus matris custos sufficit ad custodiam pueri intra illius viscera existentis ; unde nec ex hac parte destituitur parvulus potestate passiva ad salutem. Et quod ille status ipsos impediat, ne possint proxime baptizari, aut alia re- media suscipere; minus adnuc interest : quia est impedimentum auferibile ; cum ille status possit, debeatque cessare juxta connaturalem ordinem rerum. Goncedere itaque oportet quod Ghristus sit in poten- tiacaput illorum infantium etiam pro hujus- modi statu. § HI. Argumenia contra primam conclusionem , et eorum solutio. 39. Gontra primam nostram assertionem possunt referri, qui sentiunt peccatores fi- deles non esse actu membra Ecclesiae : inde enim satis legitime colligitur Ghris- tum non esse caput in actu omnium fide- lium. Pro qua opinione Godoi disp. cit. Turre- refert Turrecrematam lib. 1. Summse cap. Ks? 8 ad 7> et caP- 11 ad 6, et Ganum lib. 4, de locis, capite ult. ad 9. Sed prior illud non docet saltem in locis ab illo Auctore relatis : sed solum asserit esse membra imperfecta : quod et nos dicimus cum D. Thom. ut observavimus num. 27 in fine." Melius refertur secundus, qui distinguens inter partes, et membra, concedit pecca- rores fideles esse Ecclesise partes, et negat, l argu- quod membra sint. Quee sententia probatur DThom. Primo ex D- Thom- in 3> dist- 13> senti art. 3, nam postquam in corp. art. statuit, quod Christus est caput eorum, qui sibi actu uniuntur per fidem, adjecit in resp. ad 2 : Qui subduntur peccatis morta- libus, non sunt membra Christi actualiter nisi forte imperfecte per fidem informem. In utraque enim parte constituit unionem actualem per fidem, quam tamen dicit unire imperfecte, et potentialiter, compa- rative videlicet ad unionem per gratiam, et charitatem. Et idem respondendum est ad alios Patres : quia solum intendunt malos non pertinere ad Ecclesiam perfecte, facta comparatione cum justis. Quamvis satis etiam probabile sit D. Gyprianum, et D. August. malorum nomine signifi- cavisse infideles. 40. Sed arguitur secundo expendendo -2 ar^u- motivum a Patribus insinuatum : nam ni(Ml!1;a Ghristus solum est caput in actu illorum hominum, qui sunt actu membra Ecclesiae : sed fideles peccatores non sunt actu Eccle- siae membra : ergo nec Ghristus est in actu illorum caput. Minor probatur ; tum quia in Symbolo dicitur, Credo sanctam Ec- clesiam catholicam : sed quia catholica est , nullus, qui careat fide est actu membrum Ecclesiae : ergo quia sancta est, nemo ca- rens sanctitate pertinet ad Ecclesiam in actu. Tum etiam quia tota Ecclesia est pulclrra, et sine macula, juxta illud Cantic. can- 4 : Tota pulchra es amica mea, et macula tic- *■ non est in te : si autem constaret peccato- ribus fidelibus tanquam membris actuali- bus; DISP. XVI, DUB. III r,87 bus, minime posset dici tola pulchra, et sine macula ; siquidem actu contineret pec- catores, et maculatos : ergo hi non sunt actu membra Ecclesiae. Tum prseterea, nam qui actu non sunt Ecclesiae filii, non sunt actu membra ejus : peccatores autem fide- )es non sunt actu filii Ecclesiae; siquidem non sunt iilii Dei , ergo non sunt actu Ecclesiae membra. Tum insuper quia mem- bra ejusdem corporis non sunt sibi invicem contraria : sed peccatores contrariantur justis, qui sunt actu membra Ecclesiae : ergo peccatores, licet fideles, non pertinent actu ad Ecclesiae corpus. Tum denique nam peccatores pertinent actu ad civitatem Ba- bylonis, quam aedificat amor sui usque ad contemptum Dei : ergo actu non pertinent ad Ecclesiam, sive ad mysticam Hierusa- lem, quam aedificat amor Dei usque ad contemptum sui : impossibile enim appa- ret, quod idem homo pertineat ad civitates adeo diversas, et oppositas. P* Confirmatur primo : quia Christus non aiio- est actu caput eorum, qui sunt actu mem- >es. bra diaboli : sed peccatores, quamvis fide- les, sunt actumembra diaboli, cui ut capiti se submittunt : ergo Christus non est caput in actu peccatorum fidelium. Confirmatur secundo : quia membrum mortuum non estnisi aequivoce membrum : sicut homo mortuus Ost aequivoce homo, et manus mortua est aequivoce manus : sed omnes peccatores sunt spiritualiter mortui, cum careant spiritu gratiae : ergo non sunt membra Ecclesiae nisi sequivoce : atque ideo nequit esse caput illorum in actu. soivi- 4i t Respondetur argumento negando mi- •gu- norem. Ad cujusprimam probationem, ad- itum. mittendo praemissas, negamus consequen- tiam. Et ratio disparitatis est primo, quod cum fides sit fundamentum, et initium salutis, ablata fide nihil remanet, per quod homo possit corpori Ecclesiae aggregari. Sed ablata sanctitate, potest remanere fides, per quam homo Ecclesiae uniatur. Secundo, quod forma prima et universalis, per quam • constituitur fides pro hoc statu non est gra- tia, aut sanctitas, sed fides, ut supra osten- dimus : quocirca licet ab aliquo tollatur sanctitas, si manet fides ; adhuc perseverat forma qua homo non sanctus aggregatur Ecclesiae sanctae : sed si auferatur fides, nihil relinquitur, per quod Ecclesiae catho- licae copuletur. Quamvis autem Ecclesia constet hujusmodi etiam membris non sanctis ; sancta absolute nihilominus appel- latur : et quia omnia ipsam consiituentia, ut iides et sacramenta, sancta sunt : et quia nobiliora ipsius membra, nempe justi, sunt sancta. — Unde ad secundam proba- tionem neganda est minor : quia ut tota Ecclesia dicatur pulchra, et absque macula , sufficit, quod ipsa constituentia, ut sunt fides, et sacramenta talia sint. Sed certe testimonium, cui innititur discursus ejus probationis, refertur ad Ecclesiam non pro hoc statu, sed pro statu beatitadinis. Unde D. Thom. in hoc art. cum sibi objecisset : D.Thora. Aposlolus dicit ad Epliesios 5 , quod Chrislus tradidit semetipsum pro Ecclesia , ut ipse exhiberet sibi gloriosam Ecclcsiam, non ha- bentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi (quod et non amplius signifi- catur in loco Canticorum), sed multi sunt etiam fideles, in quibus invenitur macula, aut ruga peccaii : ergo nec etiam omnium fide- lium Christus est caput. His, inquam, quae sibi objecit, respondit S. Doctor : Ad se- cundum dicendum, quod esse Ecclesiam glo- riosam non habentem maculam, neque ru- gam, est ultimus finis ad quem perducimur per passionem. Unde hoc erit in stalu patriad : non autem in statu vix, in quo si dixerimus, quod peccatum non habemus, nos ipsos se- ducimus,ut dicitur primx Joan. 1. Et eo- dem modo explicandus est ille Canticorum locus. Ad tertiam probationem negamus mi- norem : nihil enim frequentius audimus, quam fideles, etsi peccatores sint, esse fi- lios Ecclesiae, et illam revereri utmatreni. Et qui alicui, licet maximo, et notorio peccatori, objiceret non esse Ecclesiae fi- lium ; absque dubio illum summa ignomi- nia notaret; nam simile convitium in eos praecise dirigi solet, qui se divellunt a verse fidei consortio, ut sunt hseretici. Ad inser- tam autem minori probationem dicendum est homines constitui filios Ecclesiae profi- tendo fidem illius, qme est forrna ejus cons- titutiva ; quidquid sit de sanctitate, quse confert, ut sint filii magis perfecti. Sed filii Dei constituuntur per gratiam habitualem, quee est participatio formalis naturae divi- nee : unde peccatores non sunt filii Dei ; licet sint Ecclesiae filii : constituuntur prae- dicti effectus per formas valde diversas, im- mediate assignatas. Ad quartam negamus majorem univer- saliter intellectam : fieri enim potest, quod licet membra ejusdem corporis habeant convenientiam in forma sibi communi, et corporis constitutiva ; nihilominus dissi- 588 DE 1NCARNATI0NE. deant secundum conditiones, aut disposi- tiones unicuique proprias. Sic namquo in corpore politico pjusdcm v. g. civitatis so- lent civcs non somel sibi mutuo contrariari secundum particulares rationcs : et etiam in corpore naturali membra solont exigere dispositiones contrarias. Ita ergo omnes fideles justi, et peccatoros convoniunt in participando eandem furmam Ecclesiao cons- titutivam, nempe fidem catholicam : sed contrariantur, aut non conveniunt secun- dum alias rationes magis particulares gra- tiae, autpeccati. Per quod patet ad ultimam : quia nulla repugnantia est in eo, quod idem homo secundum diversas rationes pertineat ad diversas civitates inter se non subordina- tas, aut etiam contrarias, et inimicas, ut ratione originis ad unam, et ratione inco- latus ad aliam. Et similiter fieri valet, quod idem homo in quantum fidelis pertineat ad Hierusalem, sive Ecclesiam militantem ; et quatenus peccator spectet ad Babylonem, et subdatur diabolo. Patet Ex quibus ad primam confirmationem lirmatic- respondemus non esse contradictionem rn nem. eo? quod homo, in quantum peccator, sit membrum diaboli; et quatenus fidelis sit membrum Ghristi : et consequenter nec in eo, quod Christus sit actu caput illorum, qui actu sunt membra diaboli : quia non est ipsorum caput, quatenus membra dia- boli sunt, sed secundum rationem longe diversam, fidem scilicet, quam in eis in- fluit, et quae illos annectit corpori Ecclesiae. Ad te Ad secundam respondetur majorem prae- senti materise applicatam solum verificari loquendo de membris perfectis, seu vitam charitatis habentibus ; in quo sensu fate- mur peccatores dici aequivoce membra. Sed falsa est loquendo de membris, prout abs- trahunt a perfectis, et imperfectis, et so- lum important participationem form33 uni- versalis, quae constituit Ecclesiam. Et in hoc sensu peccatores fideles dicuntur ejus membra, et vocandi non sunt membra pe- nitus mortua ; cum aliquam vitam partici- pent ordinis supernaturalis, et quae corpus vivum Ecclesioe in sua universali ratione constituit. Exempla autem illa ex natura- libus desumpta nihil probant : quia ibi non distinguimus duplicem formam, aut vitam : unde membra mortua sunt omnibus modis mortua, et subinde solum 3equivoce mem- bra. Quamvis in naturalibus etiam contin- gat, quod membrum aliquod amittat gra- dum vivendi perfectum, v. g. sensitivum ; cundam. et nihilominus rotinoat vitam vogotativam : in quo ovontu adhuc est membrum corpo- ris naturalis, quamvis imperfoctum, ut ac- cidit in manu somiarida , cui comparari valet peccator rotinens fidem diximus num. 28. -'i2. Arguitur tertio refellendo doctri- 3an nam hactenus traditam, et urgendo Gani mcn,DI motivum, quoniam ad veram rationom membri non sufficit esse partem corporis vivi ; sed insuper desidoratur, quod vivat vita corporis : atqui peccator fidelis non vivit vita totius Ecclesiae : ergo licet sit Ecclesiae pars (quod ad summum probavi- mus), non tamen Ecclesiae membrum. Ma- jor suadetursola terminorum explicatione, quia ratio membri est contractior, quam munus partis : unde licet omnia corporis membra sint cjus partes ; tamen non om- nis pars corporis est mcmbrum ejus, ut liquet tum in anima, quae est pars homi- nis, et non membrum, tum in unguibus, capillis, et humoribus, quae cum sint cor- poris partes, nequeunt membra vocari. Requiritur itaque ad rationem membri, quod supra conceptum partis habeat, et addat vivere vita totius. Minor autem pro- batur : quia Ecclesia vivit non solum vita fidei, sedetiam gratiae, et hacpotissimum : necessarium enim est, quod corpus vivat ea vita, quam habet Ghristus ejus caput. Atqui peccatores, licet habeantfidem, non participant vitam gratiae ; quin potius pcr privationem ejus sunt spiritualiter mortui. Ergo peccatores fideles non vivunt vita to- tius Ecclesiae. Respondetur difficultatem hujus argu- Disso menti vocibus magis constare, quam re, tur dum pondus committit diversae descriptioni membrorum. Unde ex opposito curabimus ei satisfacere ad res potius attendendo, quam ad voces. Et sic respondemus, quod licet nomen partis magis se extendat, quam membri vocabulum, plura quippe vocantur partes, quse membra dici non valent : ni- hilominus respectu corporis Ecclesiae coin- cidit ratio partis actualis cum propria ra- tione membri : et consequenter si fidelis " peccator est pars actualis Ecclesiae, ut no- biscum sentitCano ; pariter concedi debet, quod sit illius membrum, ut hactenus os- tendimus. Et ratio hujus doctrinae est : nam quselibet pars cujuscumque corporis pblitici, et moralis est revera totum quod- dam completum (in quo opus est conce- dere, quod differat a partibus corporis na- turalis), cui subin!e propriae, et speciales operationes DISP. XVI, DUB. III. 58$ operationes correspondent (sicut membris naturalibus varia ofiicia) mediis quibus intra tale corpus operetur, et vitam ducat. Aliunde vero forma constitutiva Ecclesiae non est gratia, sed fides, ut ostendimus num. 27. Cum ergo peccator fidelis sit pars actualis corporis moralis Ecclesioe ; sequi- tur, quod eadem ratione habeat rationem membri actualis respectu ejusdem corpo- ris : sicut similiter contingit in republica, in collegio, et in quolibet corpore politico, quod omnes homines, qui sunt talis corpo- ris partes actuales, sint etiam actualia ip- sius membra ; licet in eodem habeant ma- ximam inaequalitatem in perfectione. Ex quibus satis patet ad majoris proba- tiones : concedimus enim id ipsum, quod intendunt, nempe in genere loquendo non omnem partem esse membrum. Quamvis nec probationes illae multum conferant ad Cani intentionem : nam anima non est pars iniegralis hominis, nec participat for- mam totius integrali» : unde mirum non est, quod membrum non sit. Quod attinet autem ad exemplum unguium, capillorum, et humorum, magis nostram, et commu- nem sententiam confirmant : quia illae par- tes licet non participent vitam perfectam totius, nempe sensitivam; participant ta- men absolute gradum vitae, et constituun- tur per formam substantialem totius com- positi, et uniuntur capiti, et ipsius recipiunt influxum aliquem, ut satis liquet ex dictis disp. 10, dub. 1, et dub. 3, § 4, ubi id fuse ostendimus. Quod si idem conceditur peccatoribus fidelibus comparative adEccle- siam corpus, et ad Ghristum caput ; rem habemus : quidquid sit de proprietate hu- jus vocabuli membrum. ln qua qua^stione standum est modo communi loquendi, se- cundum quem omnes homines, qui sunt partes alicujus congregationis, autcommu- nicatis, appellantur membra ipsius sub eo- dem capite. — Minoris autem probatio, quatenus huic doctrinae opponi potest, ni- hil evincit : quia licet Ecclesia vivat non solum per fidem, sed etiam per gratiam in membris omnino perfectis, et magis prin- cipalibus, nempe in justis : nihilominus forma, per quam in omni sua amplitudine constituitur, non est gratia, sed fides, et supra ostensum est. Unde ut aliquid abso- lute, etsi non perfecte membrum Ecclesiae, sufticit, quod vitam fidei saltem participet, ut contingit in peccatoribus fidelibus. Quod vero fides non praefuerit in Ecclesiae capite Christo, nihil refert : quia licet in eo non extiterit formaliter, fuit tamen causaliter, et eminenter ; cum certum sit fidem nos- tram provenire ex ejus inlluxu. ld vero sa- tis est ad oflicium capitis : nec enim requi- ritur, quod motus pedis fuerit formaliter in capite, sed suflicit fuisse in illo virtuali- ter, et ab eo procedere. Motiva §IV. adversus secundam convellunlur. asserlionem 43. Contra nostram secundam conclusio- nem sentiunt Cajetan. tom. 1 , opusc. tract. 1, cap. 22, et tract. 2, cap. 25. Petrus de Soto 1 part. suoedefensionis cap. de Eccle- sia, Castro lib. 2, dejusta haeretic. punit. cap. 24, et alii non pauci, qui docent om- nes homines baptizatos, licet infideles sint, esse membra actualia Ecclesiae : idque eo- rum aliqui tam rnordicus tenent, ut ean- dem doctrinam extendant ad baptizatos £xistentes in inferno, et retinentes charac- terem baptismalem. Unde consequenter ad praedictam doctrinam dicere coguntur , quod Ghristus est actu caput non solum fi- delium, sed etiam omnium baptizatorum, licet actu infideles sint. Et probatur primo ab auctoritate Matth. 13, ubi dicitur, quod in eodem agro triti- cum, paleae, et zizania inveniuntur : quae ut exponit D. August. lib. quaest. evan- gel. in Matth. cap. 11, significant bonos catholicos, peccatores catholicos, et haere- ticos : ager vero repraesentat Ecclesiam : ergo in eodem Ecclesiae agro, et corpore inveniuntur actu haeretici : atque ideo sunt in actu membra Ecclesiae. — Gonfir- matur urgenter ex Innocentio Tertio in cap. Veniens, de presbytero non baptizato, ubi manifeste supponit hominem effici membrum Ghristi non solum per fidem, sed etiam per sacramentum Baptismi, ut distinguitur contra tidem : sic enim ait : Nam cum quis non sdlum per sacramentum fidei, sed per fidem eliam sacramenti efficilur proculdubio membrum Christi. Gonstat enim plures nunc infideles recepisse sacramen- tum Baptismi : ergo hujusmodi mfideles sunt actu Christi, et Ecclesiae membra. Respondetur testimonium D. Matthaei dupliciter exponi : primo ita ut ager signi- ficet non solam Ecclesiam, sed totum mun- dum : et in hoc sensu zizania repraesenta- bit haereticos. Secundo ut significet solam Ecclesiam : et ita zizania non rcoraesentat Cajeian. Petrus Soto. Castro. 1 argu- nicntuiu. Mau. 13. D. Au- Confir- matii). Inno- c nt. Teitius. Satisfit argu- meuto. 590 1)13 INCARNATJONrc. haerotieos, aut alios inlideles, sed solum poccatores. Unde ox praedicto testimonio, hac, aut illa rationc explicato, non infer- tur infideles pertinere actu ad Ecclesiam. Et h;oc est responsio D. August. in oodem loco, qui objicitur. Sed quxrilur, inquit, ulrum haerelici sint, an malc vivenles calho- lici. Sed quod dicil eos in medio trilici scmi- nalos, quasi videnlur illi significari, qui unius communionis sunt. Verumtamcn quo- niam agrum ipsum non Ecclesiam, sed hunc mundum inlcrprelatus est, bene intelliguntur hxretici, quia in hoc mundo permiscentur bonis. Unde potius infertur, quod ex scn- tentia S. Doctoris haoretici ad Ecclesiam nou pertineant : idque expresse docet in aliis locis relatis numero 37. Occurii- Ad conlirmationem dicendum est Inno- coniir- centium non loqui ex propria sententia : Eiationi. proponit enim sententias duas, atque du- bitandi rationem. Alteram, quae persua- debat sacerdotem non baptizatum debere baptizari : aliam, quae intendebat nec bap ■ tizandum, nec ordinandum fore. Et pro hac ultima sententia protulit verba relata, non vero ex proprio judicio, ut evidentius constat ex verbis, quibus utitur, Porro c contra videri posset, quae non sunt deter- minantis, sed dubitantis. et referentis alio- rum placita. Esto tamen, quod loqueretur ex propria sententia, facile explicari posset, quin as- sertioni nostrie adversetur : efficitur enim homo per baptismum, vel sacramentum fidei membrum Ghristi, et Ecclesiae dispo- sitive, atque initiative, quatenus charac- tere sigillatur ad profitendum fidem, qua primo licet non perfecte unitur Ghristo, et Ecclesiae membrum formaliter actu fit. Potestque id exemplo satis congruo ejus- dem materiae declarari : nam etiam per sacramentum iidei regeneratur homo in Ghristo : et tamen causa formalis hujus regenerationis non est character, sed gra- tia : unde si haec oi> aliquod impedimen- tum non infunderetur, maneret homo bap- tizatus regeneratus in Ghristo, non quidem formaliter, sed inchoative, et dispositive, quantum est ex vi sacramenti, et charac- teris. Eodem itaque modo dicetur mem- brum Ghristi dispositive, et non formali- ter, ubi adest character, et non est fides. Nota. Ex qua tamen incorporatione, et aggrega- tione secundum characterem, et receptio- nem Baptismi licet extrinseca, et solum initiativa provenit, quod omnis baptizatus pertineat ad Ecclesiam, et subdatur Eccle- mentuir siasticae jurisdictioni quantum ad vim coor- citivam, ot quod compelli possit ad iidcm, quam in Baptismo professus est, ut cons- tat ox cap. Jtem quxritur in tit. antoced. de Baptismo. ldcmque in foro externo contingoret, etiamsi quis ficte accederet ad praedictum sacramentum, et nec ipsum, ncc characterem vere susciperet : in quo eventu cortum est, quod re ipsa non foret membrum Ghristi, et Ecclesia). Quare hoc ipsum in casu argumenti dicendum est, licet baptizatus characterem recipiat, si fidem non habet, aut postea deserat. 44. Arguitur secundo, insurgendo con- 2arso tra doctrinam immediate traditam : nam ellectus proprius Baptismi , et characteris in eo communicati, est hominem incorpo- rare curn Ghristo, et constituere illius membrum : sed hujusmodi character per- manet in eis, qui semel baptizati sunt, sive haeretici postea fiant, sive in aeternum damnentur : est enim character signum quoddam indelebile christianitatis : unde oritur, quod semel rite baptizati iterum baptizari non valeant, licet in haeresim, et quoslibet errores incidant , ut est commu- nis, et catholica sententia Theologorum cum D. Thom. infra q. 63, art. 1; ergo omnes rite baptizati, licet infideles sint, manent Christo ut capiti incorporati per characterem, et sunt actualia tam ipsius, quam Ecclesiae membra. Gaetera constant. Et major, in qua poterat esse difficultas, probatur primo ex D. Thom. loco cit. in D.Tlioa resp. ad 3, ubi ait : Similiter character fidelium est, quo distinguuntur fideles Christi a scrvis diaboli vel in ordine ad vitam wter- nam, vel in ordine ad cultum prsesentis Ecclesise. Ergo proprius characteris effec- tus est hominem incorporare cum Ghristo. Secundo ratione desumpta ex D. Thom. in corp. illius art. quoniam character sacra- mentalis, ex una parte est donum super- naturale, et ex alia est participatio perma- nens dignitatis, et sacerdotii Ghristi : ergo habet, quod requiritur ad incorporandum cum illo. Tertio (per quod prsemissae con- sequentiae magis firmantur, et explican- tur), nam intra latitudinem membri im- perfecti admittenda est non parva extensio : ergo sicut fides informis in sententia nos- tra est sufficiens ad incorporandum sicut uniendum Ghristo, licet imperfecte, ut su- pra num. 28 observavimus; ita etiam character sufficiet ad incorporandum cum Christo, quamvis in gradu adhuc imper- fectiori. Respondotur DISP. XVI, DUB. III. 591 ioiutio. Respondetur liuic argumento cxplicando majorem, ex qua illius processus depen- det : etenim effectus principalis, ct pri- marius Baptismi non est character , sed gratia : est enim Baptismus sacramentum regenerationis, quaj per gratiam formali- ter fit : sed ex consequenti habet, quod imprimat characterem, ut recte observavit CaJct- Gajet. qusest. cit. art. g Cave liic. Quo- circa Baptismum incorporare Ghristo, et hominem in Ghristo regenerare, non est formaliter a charactere, sed a gratia sanc- tificante : qute aliquando ob indispositio- nem subjecti non infunditur, vel postea per peccatum expellitur : et tunc certum est, quod homo perBaptismum, et charac- terem in eo impressum Ghristo non incor- poratur formaliter perfecte, sed solum ini- tiative, et quantum est ex vi sacramenti. Et eadem ratione contingere potest, quod vel non infundatur habitus fidei, vel post infusionem amittatur : et in eo eventu ob eandem rationem homo non incorporatur Ghristo, nec fit ejus membrum formaliter adhuc imperfecte , sed solum initiative, quantum est ex vi sacramenti, et charac- teris. Hic enim solum est signaculum de- terminans, quantum est ex se, ad exter- nam fidei confessionem, sive ad cultum j.Thom. yitoe Ghristiana3, ut significat D. Th. qusest. cit. art. 4 ad 3. Gui proinde fidei, et non characteri attribuendum est, quod habeat incorporare cum Christo, et constituere formaliterhominemmembrum ejus in actu licet imperfectum, ut supra explicuimus. Qua explicatione praemissa, quia major ar- gumenti plus aliquid attribuendum esse characteri significat, ideo absolute neganda est : character enim solum importat incor- porationem sigillativam, ac deputativam, non autem formalem adhuc imperfeclam. Ad primam autem majoris probationem desumptam ex verbis D. Th. respondetur nihil evincere : nam licet character sit signum, quantum est de se, distinguens fideles ab infidelibus; fieri tarnen potest, quod homo contrarie se gerat ad charac- teris signum , profitendo falsam religio- nem : sicut contingit militem, qui a duce habuit signum militandi sub ejus vexillo, fugere ad hostes. Ad secundam negamus consequentiam : quia non obstante, quod character habeat illas rationes, et perfec- tiones, quaB in prsemissis describuntur; ni- hilominus non est forma constitutiva Ec- clesiae : hsec enim latius patet, quam character, ut constat in cathecumeno fi- deli, qui est actualo Ecclosirc membrum, licet characterem non habeat, ut supra diximus numer. 29. Unde character se solo non potest membrum actuale Ecclesiaj constituere : sed opus est recurrere ad aliam formam, qua3 prcestet illum efi'ec- tum. Ad terliam negamus etiam conse- quentiam : nam licet admittatur magna latitudo in consiituendo membrum imper- fectum Ghristi penes pauciora, aut plura peccata ; semper tamen retinenda est forma membri constitutiva, qua) alia non est, quam quae constituit totum corpus Eccle- sia3 catholica3, nempe catholica fides. Et ideo hac permanente, salvatur ratio actua- lis membri Ghristi : qua3 tamen deficiente fide, deficit; licet perseveret character : cujus inamissibilis ratio desumitur ex aliis capitibus, ut explicat D. Thom. qua3st. cit. art. 5. 45. Arguitur tertio : nam Ecclesia ne- 3argu- quit punire nisi illos homines , qui ad menIum' ipsam pertinent, et ex quibus constituitur, juxta illud Apost. 1 ad Gorinth. 5 : Quid l ad Co- enim mihi de his, qui foris sunt judicare. nnln' 5> Et paucis interjectis : Nam eos, qui foris sunt, Deus judicabit. Sed Ecclesia punit hrereticos, ut experientia liquet. Ergo ha3- retici pertinent ad Ecclesiam ut actualia membra ipsius. Gonfirmatur : quia Ecclesia constituitur Confir- non solum per fidem internam, sed etiam mal10, per cultum externum fidei, et usum, atque participationem sacramentorum : sed ut quis sit membrum in actu Ecclesia3, suf- ficit fides interior. licet non adsit exterior ejus professio, vel sacramentorum usus, ut de cathecumenis diximus num. 29; ergo pariter ut aliquis sit actuale Ecclesia3 membrum sufficit exterior cultus fidei Ghristiana3, et participatio sacramentorum, quamvis desit fides interior : sic autem se gerunt plures hreretici occulti : ergo hu- jusmodi infideles sunt actu membra Ec- clesia3. Respondetur ad argumentum negando Respon- majorem : ut enim Ecclesia justissimepro- S10, cedat in puniendo ha^reticos, sufficit hos ad ipsam aliquando pertinuisse, et se pos- tea subdidisse religioni contraria3 : sicut .princeps sa^cularis juste animadvertere va- let inprius sibi subditum, qui post habito legitimo Domino, transit ad inimicum. Pra^sertim cum omnes ha^retici pertineant ad Ecclesiam, si non actu ob eorum apos- tasiam, saltem debito propter characterem, et professionem Ghristianitatis in Bap- 592 DE INCARNATIONE. tismo. Quocirca compelli possunt, ut huic obligationi satisfaciant : et si nolint; se- vere in eos vindicandum est. Ad contirmationem, omittendo pnemis- sas, negamus consequentiam : nam licet fides interior, et cultus exterior iidei perti- neant ad Ecclesiam; nihilominus lides in- terior se habet ut forma, exterior autem cultus ut conditio, vei tanquam actus for- mam supponens., Nihii vero salvari potest absque formaconstitutiva; licet possit abs- que conditione, vel exercitio. Et ideo ca- thecumenus habens fidem internam, licet non participet in usu sacramentorum, est vere fidelis, et membrum actuale Eccle- siae : sed haereticus occultus, quamvis ex- terne participet, in usu sacramentorum cum fidelibus et observet alios Ecclesiae ritus, non est vere membrum actuale Ec- clesiae, sed specie tenus : sicut homo pic- tus non est vere homo, sed apparenter. Incidens ]sjec ex tradita doctrina sequitur Eccle- objectio . .t_« diiuitur. siam nostram convenire cum ea, quam sibi fingunt Lutherani per internam sanctita- tem, negando Ecclesiam visibilem^ utmi- Bellarm. nus recte causatur Bellarmin. tom. 2, controv. lib. 3, cap. 10, id, inquam, mi- nime infertur : quia non negamus Eccle- siam Catholicam, sive Romanam esse visi- bilem ; et evidentervisibilem; sed id plane fatemur. At hujusmodi visibilitas, atque evidentia non est veritatis in se, nec formce internae, per quam formaliter constitui- tur : sed consistit in evidentia credibilita- tis : est enim evidenter credibile hanc esse veram Ecclesiam propter multitudinem signorum, et motivorum, quae fundant hu- jusmodi evidentiam, ut ex professo tradi- dimus tractat. 17, disp. 1, dub. 5, § 3 et 4. Unde licet Ecclesia constituatur per fidem internam tanquam per formam ; non propterea desinit esse visibilis modo expli- cato : quia non ab eodem principio habet esse, et habet esse visibilem, sed a diver- sis : sicut homo habet esse per animam, et esse visibilem per colorem. Ecclesia au- tem illa, quam sibi comminiscuntur Lu- therani, est totaliter, et adsequate invisi- bilis : quia nullum habet vel Scripturee, vel traditionis, vel miraculorum, vel rectae rationis subsidium, ex quo fiat credibilis : unde non possunt illam designare, nec ad eam recurrere, sed est idea Platonica, et quaedam chymsera palpabilis. De quo alibi. 4 argu- 46. Ultimo, et urgentius arguitur : nam mentuni. gummus Pontifex occulte haereticus, est et perseverat actu membrum Ecclesiae : ergo Christus est actu caput alicujus haere- tici : et consequentia aliorum. Utraque conscquentia patet. Et antecedens suade- tur : quia Pontifex occulte a iide recedens, non ipso facto deponitur a dignitato ponti- ficia sed perseverat adhuc caput Ecclesis cum eadem plcnitudine jurisdictionis, et potestatis, quam ante lapsum habuerat, ut docent valde communiter Theoiugi, et sa- tis efficaciter colligitur ex cap. Si papa 40 dist. ubi dicitur : Culpas ponlificis redar- guere prxsumit nullus mortalium : quia cunclos ipse judicalurus a nemine esl judi- candus, nisi deprehendalur a fide devius. Ubi supponitur Pontificem posse labi in peccatum haeresis : quod aliunde etiam firmavimus tractat. 17, disput. 4, dub. 1, num. 7. Supponitur etiam motivum , propter quod judicari, et deponi potest esse haeresim notoriam : de occulta enim minime judicare valet. Ex quihus principiis liquido deducitur Pontilicem so- lum posse amittere dignitatem capitis, quando incidit in haeresim notoriam , propter quam illum judicat Ecclesia, et ea dignitate privat. Ergo quamvis inci- dat in heeresim occultam; adhuc tamen conservat jurisdictionem, et potestatem in Ecclesiam, estque actu caput illius. Cons- tat autem Ecclesiae caput esse actuale ip- sius membrum, et quidem nobilissimum. Ergo summus Pontifex occulte haereticus perseverat actu membrum Ecclesiae. Respondetur negando aniecedens. Ad Soiutio cujus probationem aliqui dicunt Pontificem eo ipso, quod fit haereticus vel occultus, amittere dignitatem ipso facto, et non esse caput Ecclesiae. Quod si verum est, facile "declinant vim inductae probationis, et vi- tant, quod Pontifex occulte haereticus sit membrum Ecclesiae in actu. Sed illorum sententiam efficaciter evertit inserta argu- mento probatio desumpta ex illo cap. si Papa, et ex communissima Theologorum sententia, quod Ecclesia potest Pontificem deponere in casu haeresis : quod falsum fo- ret, si eo ipso, quod in haeresim laberetur, manserat privatus dignitate : oportet ergo fateri, quod in tali casu non est depositus, sed antecedente notorietate deponendus. Praesertim cum nullum reperiamus jus di- vinum, velhumanum, quodipso facto illum dignitate privet. De quo videndus est Joan. joann. aS. Tho. 2, 2, disp. 8, art. 3. Et hocslhof supposito, quod longe verius censemus, ur- get inducta probatio. Ad quam respondendum est Pontificem in DflSP. XVJ, DUB. IV. 593 in tali casu manere adhuc Ecclesiae caput solum quantum ad potestatem, et externam gubernationem : et negamus consequcn- tiam, quod maneat Ecclesiae membrum in actu : quia esse caput Ecclcsiae soium quoad jurisdictionem non est esse Ecclesiae mcm- brum, nec cum ista ratione convertitur. Et ratio constat ex dictis : nam esse actuale membrum Ecclesiae est effectus formalis formae intrinsecae, nempe fidei theologicie : unde eo ipso, quod Pontifex amitteret ii- dem per haeresim occultam, desineret esse membrum Ecclesiae in actu. Ut autem ali- quis habeat juridictionem et potestatem gubernandi quoad directionem externam, non requiritur fides interior : sed sufficit per modum conditionis exterior lidei pro- fessio, adveniente aliunde praedicta potes- tate, ut patet in Episcopis et aliis praelatis inferioribus, quamvis sint haeretici occulti. Nota- Et sic proportionabiliter contingeret in Summo Pontifice. Ad quod facilius perci- piendum advertere oportet dignitatem Pon- tificis, et eminentiam capitis externi in or- dine ad gubernationem Ecclesiae fundari quidem supra veram fidem, illamque sup- ponere : non tamen fidem particularem hujus hominis, qui labi potest : secundum quam fidem non est caput, nec membrum aliud speciale, sed membrum sicut alii fideles, qui similiter deficere possunt. Sed praedicta dignitas supponit communem fi- dem totius Ecclesiae, quae indefectibilis est. Ex quo provenit quod licet homo Pontifex possit errare utpersona particularis, et esse haereticus; non tamen ut caput Ecclesiae, nec ut loquens ex cathedra, ut ex professo declaravimus tractat. 17, disp. 4, dub. 1. Sunt itaque hujusmodi rationes valde differentes : et sic cohaeret optime, quod Pontifex ob amissam fidem non sit mem- brum actuaie Ecclesiae ; et quod nihilomi- nus perseveret caput Ecclesiad quantum ad jurisdictionem etgubernationem : namesse hoc modo caput non est esse membrum, ex quo Ecclesia intrinsece actu constituatur. Dubium ^47. Et si inquiras an Pontifex in tali incidens. i. casu esset, dicereturque vere, et propne caput Ecclesiae; an solum externe, aequi- voce, et quoad apparentiam?Respondetur, quod licet esset membrum Ecclesiae simi- litudine tenus, et in potentia ; nihilominus vere, etproprie, et in actu maneret Eccle- siae caput, utmodoest. Et disparitas cons- tat ex dictis : nam homo constituitur in ratione membri actualis per fidem catho- licam , quae iri eo casu non esset , licet Salmant. Curs. theolog. tom. XIV. adesse appareret : atque ideo Pontifex oc- culte haereticus solum similitudinarie esset Ecclesiae membrum. Sedhomo constituitur in esse Summi Pontificis, sive in ratione supremi, et visfbilis capitis Ecclesiae per jurisdictionem, et potestatem iliam guber- nandi : quae potestas maneret integra, li- cet fides illius hominis corrumperetur : et subinde ipse vere et proprie perseveraret caput Ecclesia). Nihil enim horum corres- pondet fidei particulari, et internae : sed potestati capitis, quod erexit Deus propter Ecclesiae bonum , hujusque inconcussae fidei univit, ut quemadmodum Ecclesiae fi- des nunquam deficiet; sic etiam duret illa potestas, quamvis constituta in homine peccatore, aut etiam haeretico. Quae omnia magis confirmantur ex Divo Thoma in 3, D.ih m. distinct. 13, quaest. 2, articul. 3, quaes- tinc. 2, ubi ait : Sicut operaiiones, qusesunt ad alterum, possunt aliquomodo fieri per membra arida, ut percutere, vel aliud hujus- modi ; non tamen operationes animse in membris : ita nec mali recipiunt operatio- nes spiritualis vitss a Spiritu sancto : sed tamen Spiritus sanctus per eos operatur spi- ritualem vitam in aliis , secundum quod aliis sacramenta ministrant, vel docent. DUBIUM*IV. Utrum Christus fuerit caput Adami in staiu innocentise, Non dubitamus Ghristum esse, fuisse- que absolute Adami caput ; cum ipsum si- cut et alios homines redemerit, et modo infiuat in eo gratiam, et gloriam. Unde Adamus relinquitur absolute comprehen- sus sub generali doctrina, quam dub. prae- ced. tradidimus. Sed occurrit specialis dif- ficultas circa ipsum, ut vixit aliquando sub statu justitiae originalis, an fuerit pro tunc Ghristi capitis membrum, et terminaverit capitalem ejus influxum ? Et est sensus re- duplicativus, et formalis : refertur enim dubium ad Adamum, non specificative, et absolute consideratum, sed ut pertinuit ad praedictum innocentiae statum, atque ex- primitproprias illius conditiones. §i. Prs&fertur sententia negans, et unico fundamento munitur. 48. Dicendum cst Christum non fuisse 38 594 DE INCARNATIONE. caput Adami, ut ad statum innocentia} pertinontis. llanc assortioncm doccnt duo d. Au- sacri Eoeleeiie Doctores, D. Augustinus, D?Thom oL D. Thomas, ut statim ostendcmus. Undo cum pnesentem difticultato.m sajpius attigerimus tract. 5, varios dicendi modos, prout qualitas materiae exigebat referentes, et ultimum judicium huic operi reservan- tes ; semper tamen hunc, quem modo fir- mabimus , prseposuimus ut constat ex tract. cit. disp. 4, dub. 2, num. 25, et dub. 3, num. 54, et disp. 8, dub. 1, § 7 fere per totum. Et sic frequentius videmus Soto. sentire Thomistas : ita enim docent Soto Aivarcz. Hb. 1 de natura, et gratia cap. 7. Alvarez Arauxo. de auxiliis disp. 40. Arauxo in hac 3 Siirius. parte queest. 1, art. 3. Silvius ibidem, S°Thonia Joan. aS. Thom. disp. 10, art. 2, et alii Joann. plures. Unde Joan. Yincentius eidem sen- incent. ^g^^gg SUDscribens in sua relect. quaest. 6, concl. 5, ait : Ego non reputo probabilem, supposila S. Thomse opinione (quam supra disp. 2, dub. 1 firmavimus, et ostendimus esse communem inter Thomistas), senten- tiam, quse docuerit Christum fuisse caput status innocentiae formaliter sumpti. Idem Vazquez. etiam tuentur Vazquez, Becanus, Lessius, et alii, quos refert , et sequitur Gaspar Hurtado. Hurtado disp. 1, difficult. 27. Funda- Probatur primo testimoniis D. Augus- aTa^uctc?- ^Ul> et -D. Thomse : nam ille considerans ritate. gratiam pertinentem ad statum justitise gust"" originalis, et gratiam pertinentem ad hunc statum praesentem, illud discrimen inter eas prsecipuum constituit, quod pro priori recurrat ad solum Deum sicut ad princi- pium, nulla habita Ghristi mentione : pro posteriori autem non solum ad Deum ; sed ad Ghristum etiam sicut ad principium, causam, et caput attendat. Unde lib. de corrept. et gratia capite 11 , ait : Ille (Adamus) in illis bonis Christi morie non eguit ( istos homines videlicet lapsos ) a reatu, et hsereditario, el proprio illius agni sanguis absolvit. Sed longe evidentius se gerit capite 12, immediate sequent. (qui locus celeberrimus est ad declarandum conditionem gratiae pro utroque statu), ubi id probat, in idque vires impendit, ut ma- nifestet priorem gratiam fuisse duntaxat a Deo, secundam autem fluxisse etiam a Christo. Sufficit referre aliquas propositio- nes S. Doctoris : nam locus diffusus est, et a nobis jam relatus tractat. 14, disput. 7, dub. 1, numer. 5 : Tunc ergo dederat ho- mini Deus bonam voluntatem : posset enim pcrmanere, si vellet : quia dcderat adjuto- rium, per quod posset. Nunc aulem cjuibus dalur, secundum graliam datur : et tanto amplius datur per Jesum Christum Dominum nostrum, cjuibus id dare placuit. Est quippe in nobis per hanc Dei graliam in bono reci- piendo, et perseveranter ienendo non solum posse, cjuod volumus, verum etiam vellc, quod jwssumus : quod non fuit in homine primo. Adam habuit gratiam magnam, sed disparem : ille in bonis erat, qws bonifate sui conditoris acceperat : sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberatio , in malis sunt. Jlle in illis bonis Christi morte non eguit : ab islo reatu illius agni sanguis ab- ■ solvit. Ille opus non habebat eo adjutorio, quod implorant justi cum dicunt : Video aliam legem in membris meis. Proinde et si non interim txliori nunc, verumtamen po- tentiori gratia indigent isti : et qu& poten- tior, quam Dei unigenitus filius? Ut redempti ejus sanguine, tanto, ac iali pignore recepto dicerenl : si Deuspro nobis, quis contra nos, cjui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit iltum. Ha?c et alia S. Doc- tor : quae si sedulus lector attente conside- ret, evidenter recognoscet, quod ex sen- tentia Augustini, gratia in statu justitiae originalis collata non fuerit gratia Christi, sive a Christo, et per Ghristum ; sed com- municata a solo Deo, etr ex vi diversa^ providentiae Ghristum non implicantis, aut afferentis : et quod omnis influxus gratiae Ghristi in homines restringatur ad illum statum, qui post Adami lapsum successit. Gum qua doctrina minime conciliari po- test, quod Christus fuerit caput Adami, prout ad statum innocentiee formaliter spectavit. Sed addamus alia D. Augustini loca, in D. Au- quibus non minus evidenter se explicat; gust* super Ps. 44 ad illa verba : Diffusa est gratia in labiis tuis, inquit : Gratia per Je- sum Christum Dominum noslrum. Diffusa est ergo gratia in labiis tuis : venit nobiscum verbo gratise cum osculo gratise. Quid ista gratia dulcius? (attendat lector sequentia.) Quo pertinet ista gratia ? Beali, quorum re- missse sunt iniquitates, et cjuorum tecta sunt peccata. Quasi dicat : Usquequo proten- ditur ista gratia adeo dulcis, adeo com- mendata ? Et Adversarii nostri respon- dent : Usque ad Adamum innocentem, usque ad ipsam originalem justitiam. Sed aliter Augustinus. Beaii, inquit, quorum remissse sunt itiiquitates. Ac si dicat, ad hoc gratia Ghristi ordinata est, et extenditur, non ut homo conditus fuerit in innocentia ; quod DISP. XVI, DUB. IV. 595 quod alias suppositum erat : sed ut post ruinam, amissionemquejustitiat admittatur ad gratiam. Quae immerito proferret, si gratia in statu innocentiie concessa fuisset gratia Christi, aut per Christum : tunc quippe non extenderetur praecise ad repa- randum peccatores, sed magis ordinaretur ad primo constitucndos simpliciter inno- centes. Et in eodem sensu ps. 18, observat coelorum nomine significari Apostolos enar- rantes gloriam Dei, et subdit : lpsi enar- rant nobis gloriam Dei positam in Chrisio Jesu per gratiam in remissionem peccato- rum. Omnes enim peccaverunt, et egmt glo- ria Dei, justificali gratis per sanguinem ipsius. Ergo gratia Ghristi, quam pnedica- verunt Apostoli, et in qua posita est glo- ria Dei, non est concessa ex sententia D. Aug. aliis, quam peccatoribus, nec com- municata fuit, nisi in remissionem pecca- torum, et supposita ruina humanae naturae in Adamo. Quidquid itaque iste habuit ante lapsum, non fuit gratia Christi, nec ab influxu ejus provenit. rob3tur 49 ge(j veniamus ad Angelicum docto- "x D 'hom*. rem, qui cum stylo theologico loquatur, minus subterfugia permittit. Paucis quidem locis praesentem difficultatem in propriis terminis attigit ; «sed in eisdem aperte stat pro assertione nostra. Nam q. 29 de Verit. ait. 4 ad 3, ait : Supposita illa opinione, quod Chrislus non fuisset incamatus , si homo non peccasset ; Christus ante peccatum fuisset caput Ecclesise secundum divinam na- turam solum : sed post peccalum oportel, quod sit Ecclesise capui secundum huma- nam. Gum ergo illa opinio, quod Ghristus non veniret, si Adam non peccasset, sit evidenter sententia propria ipsius D. Thom. ut liquet ex disp. 2, dub. 1, sequi- tur quod ex sententia S. Doctoris Ghristus ut homo (et sic loquimur in tota hac disp.) non foret caput Adami ante peccatum, sed praecise fuerit post peccatum : et conse- quenter quod non fuerit caput Adami pro statu originalis justitise. Et quamvis a!i- quae evasiones praemissis testimoniis ad- hibeantur, corment tamen ex immediate dicendis. Rat'° 50. Ratio autem fundamentalis hujus unda- „. ii«.» eniaiis. assertionis alia non erit, quam quae ex relatis testimoniis desumitur, et potest ita formari : nam gratia, quae provenit ex influxu Christi, est gratia medicinalis, et sanans : sed nulla gratia, quam habuit Adamus in statu innocentiae, fuit medici- nalis, et sanans ; cum non supposuerit na- turam infirmam, sed potius sanam, et in- tegram : ergo nulla gratia, quam Adamus habuit in statu innocentiie, provenit ox influxu Ghristi : et consequenter Christus non fuit caput Adami ut pertinentis ad praedictum statum. Haec secunda conse- quentia probatur evidenter ex prima : nam de ratione capitis est aliquis influxus in membra, ut constat ex dictis dub. 1 ; ergo si nulla gratia in statu innocentiae provenit ex influxu Ghristi ; sequitur Ghristum non fuisse caput Adami pro tali statu. Sequela vero legitime infertur ex praemissis. Major autem, quae est fundamentum totius dis- cursus, probatur tum ex testimoniis rela- tis. Tum etiam quia Ghristus non aiiter volitus, intentus, etdecretus fuit, quam ut redemptor hominum, et medicus humanae naturae lapsae in Adamo, ut ostendimus disp. 2, dub. 2, et in praesenti supponen- dum est sicut et quod Christus ex vi prae- sentis decreti non veniret, si Adam non peccasset, ut optime observavit D. Thom. ult. loco citato; ergo omnis gratia prove- niens ex influxu Ghristi est medicinalis, et sanans. Gonfirmatur primo : quia omnis gratia, Conflr- quae est, vel fuit effectus Christi, prove- maUo ■• niens ab ejus influxu habet dependentiam saltem mediatam, et indirectam a peccato originali : sed gratia Adami ut pertinentis ad statum justitiae originalis nullam ha- buit hujusmodi dependentiam : ergo gratia Adami ut pertinentis ad talem statum , non fuit effectus Ghristi, proveniens ab ejus infiuxu : atque ideo nec Ghristus fuit caput Adami ut ad statum illum pertinen- tis. Utraque consequentia patet. Et minor est certa; quia ita abfuit, ut gratiajustitiae originalis habuerit dependentiam a pec- cato, quod potius in suo esse, et conser- vari excluserit peccatum : tandiu enim perseveratura erat, quandiu peccatum non foret. Unde sicut ob hanc rationem impos- sibile est potentiam visivam dependere a coecitate, quae est privatio illius, sic etiam repugnat, quod originalis justitia habuerit dependentiam ab originali peccato, quod est privatio, et non esse talis justitiae. Major autem constat ex doctrina tradita loco cit. quae est D. Tho. et communis inter Thomistas : nam Ghristus secundum praesens decretum volitus est in reme-* dium generis humani ab originali pec- cato : ergo pariter omnis gratia, quee est effectus Ghristi, habet dependentiam [sal- tem mediatam et indirectam a tali pec- >96 DE INCARNATIONE. Conflr- matio 2. cato. Ubi enim principium actionis in- lluxus, et effectus habet dependentiam ab aliquo tertio; opusestactionem, iniluxum, et effectum procederc cum eadem depen- dentia, saltem mediata, sive mcdiante principio : fieri namque repugnat, quod praedicta sint magis absoluta, minusve dcpendentia, quam eorum principium. Gonfirmatur secundo , et declaratur am- plius : nam caput nequit influere in mem- bra, nec per modum capitis comparari ad membra, quae ut existens, et ut futurum, et ut in primo intentum supponit destructa, sive non esse : sed Ghristus ut existens, futurus, et primo intentus supposuit des- tructum statum justitiae originalis, et non esse Adami ut formaliter, et reduplicative ad talem statum pertinentis : ergo Ghristus non potuit per modum capitis influere in talem statum, sive in justitiam originalem ejus constitutivam ; nec potuit ut caput comparari ad Adamum ut formaliter perti- nentem ad eum statum, tanquam ad mem- brum. Gonsequentia patet. Et major de- monstratur : quia cum caput, et membrum comparentur per modum causae, et effec- tus, debent habere inter se aliquam unio- nem vel physicam, vel moralem, vel intentionalem : si enim nullo modo coexis- tant, aut uniantur ; inintelligibile est, quod caput actu influat in membra, sicut nec intelligi valet, quod causa actu causet, et quod nullus actu ei correspondeat effectus. Ergo e converso cum duo aliqua sic com- parentur, ut unum et existens, et futurum, et ut primo intentum supponat aliud des- tructum, sive non esse; iieri non valet, quod comparentur inter se per modum causae, et effectus, sive per modum capitis, et membri, sed magis infertur, quod con- trario modo se habeant absque ulla depen- dentia. Minor autem ostenditur : nam in primis, si attendamus ad existentiam phy- *sicam, et exercitam Ghristi ; certum est, quod ionge antequam poneretur in rerum natura, jam erat destructa justitia origina- lis. Si autem consideremus Ghristum ut primo intentum, ex qua intentione depen- det ejus futuritio, idem proportionabiliter dicendum est juxta communem Thomista- rum opinionem quam hic supponimus. Et facile suadetur : quoniam peccatum origi- nale praesuppositum est ad Ghristum ut terminantem primum decretum intentivum suae missionis, sive haec antecedentia fue- rit in aliquo signo, in quo antecedenti simpliciter tale decretum, ut plures volunt sive fuerit prsecise prioritas a quo in solo genere causu; materialis, ut probabilius censemus : sed peccatum originale est es- sentialiter privatio originalis justitiae, et necessario affert ejus non esse : ergo Ghris- tus utprimo intentus, et futurus, supposuit destructionem justitiae originalis, et non esse Adami, ut formaliter, et reduplicativc pertinentis ad statum originalis justitiuj. Declaratur ulterius diluendo simul taci- confi tam objectionem : etenim licet prajcedentia matio in genere causae materialis non sit incom- possibilis, sed potius, quantum est de sc, sufficiens sit ad terminandum, et recipien- dum influxum causae tam efficientis, quam finalis ; quando id, quod sic priecedit, est materia perficienda : secus tamen contin- git, quando respicitur per modum termini a quo destruendi, et evacuandi per earum causarum praesentiam. Sed status justitiae originalis hoc posteriori modo se habuit ad Ghristum. Ergo sic illum praecessit in genere causae materialis, quod nullo modo terminaverit, receperitque influxum ipsius vel efficientem, vel finalem. Gonsequentia patet. Et major ostenditur sola explica- tione terminorum : nam illud, quod prae- cedit in genere causae materialis per mo- dum materiae destruendae , et termini excludendi per alterius causae praesentiam, non causat per esse sui, nec ita comparatur ad aliud : sed comparatur, et causat per sui non esse, ut patet in forma, et disposi- tionibus praecedentibus formam generan- dam : ergo secundum sui esse non termi- nat. nec recipit influxum ejus, ad quod praesupponitur in genere causae materia- lis : sed pure praecedit nullum terminando influxum, utpote quod per subsequentis praesentiam non habet esse, sed esse ami- sisse supponitur. Minor etiam constat : quia peccatum originale praecessit Ghris- tum in genere causae materialis ut termi- nus a quo per ipsum destruendus ; siqui- dem Ghristus decretus est addestructionem illius : sed justitia orginalis se tenuit ex parte hujus termini a quo, nempe ut des- tructa per ipsum originale peccatum : ergo originalis justitia sic praecessit Ghristum in genere causae materialis, quod se ha- buerit per modum termini a quo, destructi antecedenter ad ipsum. Implicat enim, quod Ghristus destruat originale peccatum, quiii illud supponat : et repugnat hoc pec- catum esse, quin destruxerit originalem justitiam» § II. DISP. XVI, DUB. IV. 597 §n. Prwcludunlur plura Adversariorum effugia. 52. Varias vias arripiunt contrariae opi- nionis Auctores, ut vim nostri funda- menti debilitent. Et relictis aliis mi- noris momenti evasionibus, quae ad prin- cipaliores statim referendas reduci valent, primo occurrit Suarez distinguens in Ghristo duo genera operationum : primum illarum quarum meritum non erat morte consummandum : et istae, inquit ille, po- tuerunt prodesse Adamo in statu justitise originalis, et influere in gratiam non me- dicinalem, nec sanantem, qualis ad il- lum statum pertinebat. Secundum veroalia- rum operationum, quarum meritum morte consummatum est; et istae pertinuerunt determinate ad statum naturae lapsae, et ad officium Redemptoris, nec se extenderunt ad statum originalis justitiae. Qua distinc- tione supposita, declinari, aut infringi vi- dentur, quae supra expendimus : nam Ada- mus secundum illam gratiam, quam pro statu innocentiae recepit, non eguit morte Ghristi, utdocebat D. Augustinus : et rur- sus praedicta gratia non fuit medicinalis, aut supponens peccatum, aut procedens a Ghristo sub munere Redemptoris. Quocirca licet Adamo non peccante, non esset fu- turus Ghristus quantum ad Redemptoris officium : adhuc tamen esset praedicta gra- tia, et a Ghristo dependeret, sub alio mu- nere, et sub illo de facto terminavit Ghristi infiuxum. Quod satis est, ut Ghristus fue- rit Adami caputpro illo statu. Sed hsec distinctio (quam Vazquez disp. 49, cap. 2, dixitesse commentitiam, pror- sus voluntariam, et unice inventam ad elu- dendum SS. Patrum testimonia), evertitur multipliciter. Primo, quia procedit ex opi- nione, quam in praesenti falsam suppo- nimus, quod Ghristus fuerit per aliquod decretum volitus, et decretus futurus inde- pendenter a peccato Adami, et a munere Redemptoris : unde rejicitur ex dictis disp. ■ 2,dub.2pertotumetpraesertim§4.Secundo, quia Christus de facto volitus, et decretus primario est ut Redemptor generis humani a communi lapsu per peccatum originale : sed omnis influxus, qui procedit a Christo ut Redemptore, supponit lapsum humanae naturae non minus, ac ipse Redemptor, sive principium, a quo procedit : ergo nullus fuit influxus Ghristi, qui potuerit dirigi ad statum originalis justitiae, ubi nullum supponebatur peccatum, ut magis expendimus in prima coniirmatione, cui h;ec responsio minime satisfacit. Terlio Tertio. quia dum Suarius valuit consulere digni- tati Christi extendendo ejus influxum meritorium usque ad justitiae originalis statum; excellentiam ipsius in sua sacra- tissima passione maxime depresssit, ex- cludendo ab hujus influxu gratiam origi- nalem, et cuncta, quae illius statum con- cernebat. Quarto nam praedicta doctrina, Quarto. atque distinctio non cohaeret cum senten- tia Apostol. ad Hebree. 10, ubi affirmat Ad Christum una oblatione, hocest, sua morte IIebr-10, consummasse inaeternum sanctificatos. Per quae significat, quod quicumque sanctifica- tur per Christum, illa unica oblatione, et morte sanctificatus est. Suarius autem do- cet Adamum sanctificatum fuisse per Chris- tum, at non per mortem Christi, sed per actiones, quae habuerunt meriti consum- mationem independenter ab illa. Quinto, quia in Ghristo nullae fuerunt operationes, quae in ratione satisfactionis non fuerint consummatae per ejus mortem : ergo pari- ter nullae fuerunt operationes, quae in ra- tione meriti non fuerint consummatae per mortem ipsius. Consequentia patet a pari- tate; praesertim cum Scriptura, et Patres eodem modo loquantur de operibus Christi in ratione meriti, et in ratione satisfactio- nis : unde absque ullo in eis fundamento distinguitur inter operationes Christi se- cundum unam, et aliam rationem, ut non immerito dixerit Vazquez eam distinctio- nem esse commentitiam, et voluntariam ad fugiendum difficultaiem. Antecedens au- tem est communis Theologorum doctrina, quam optime tradit D. Thom. quodlib. 2, quaest. 1, art. 2, his verbis : Si ergo lo- quamur de redemptione humani generis quantum ad quantitatem pretii, sic qusslibet passio Christi (et eadem est ratio de actio- nibus), etiam sine morte suffecisset ad re- demptionem generis humani propter digni- iatem infinitam personse. Et sic procedunt duse ultimse raliones. Si autem loquamur quaiitum ad deputationem pretii, sic dicen- dum est, quod non sunt deputatss ad redemp- tionem humani generis a Patre, et Christo aiioi passiones Christi absque morte. Gonfirmatur evertendo fundamentum Confir- praedictae responsionis, quod situm est in m3ll0« ea operum distinctione a Suario singula- riter inventa : quia si praedicta distinctio subsisteret, consequenter admittendum es- set fuisse in Ghristo aliquas operationes 598 DE INCARNATIONE. meritorias, quae nobis non prosint, et quae nullum in nobis effectum habeant : conse- quens est adeo falsum, ut ncqueat catho- lice sustineri. Ergo pryedicta distinctio mi- nime subsistit. Sequela ostenditur : nam supposita ea operum distinctione, sicut in Ghristo constituuntur operationes, quae de- serviant subsidio naturae lapsse sine exten- tione ad statum originalis justitiae, illae videlicet, quae sunt a Ghristo redcmptore; et quas Suarius ab influxu pro statu justi- tiae originalis excludit, ne cogatur dicere gratiam talis status fuisse redemptivam : sic etiam in Ghristo admittendae erunt ope- rationes, quae deservierint perfectioni sta- tus justitiae originalis sine extensione ad statum praesentem, in quo post peccatum sumus; illae videlicet actiones, quae non sunt a Ghristo redemptore, quas Suarius pro statu justitise originalis excogitavit. Et ratio (si quae ad fundandum eam cogita- tionem occurrit), est proportionabiliter ea- dem : nam sicut gratia hujus status eet sanans, et subinde procedens a Christo redemptore absque extensione ad statum, in quo nulla fuit infirmitas : sic gratia illius status non fuit sanans, et ideo nec procedens a Christo ut redemptore : atque ideo nec extendi potuit ad statum naturae lapsse, etinfirmae. Admittendaeitaqueerunt in Christo operationes aliquae meritoriae, quse nobis in hoc statu non prosint, quaeque nullum in nobis effectum habeant. Falsi- tas autem consequentis est manifesta : tum quia multum derogat charitati Christi erga nos, quod meritum habuerit aliquod, et noluerit nobis prodesse. Tum quia a primo actu meritorio, quod habuit, debitam sibi fecit humani generis redemptionem, ut sa- tis aperte docet Apostol. ad Hebr. 10, ' illis verbis : Ideo ingrediens mundum dicit, hostiam, et oblationem noluisti : corpus au- tem aptasli mihi : holocaustomata et pro peccato non tibi placuerunt. Tunc diooi, ecce venio, in capite hbri scriptum esl de me, ut faciam Deus voluntatem tuam. Et post pauca : In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Jesu-Christi semel. Alias impugnationes addemus num. 57. 53. Secundo aliqui Juniores, ut respon- sionem Suarii non penitus deserere videan- tur, respondent fundamentum nostrum convincere, quod gratia, quam Adamus in statu innoeentiae habuit, prout formaliter pertinuit ad illum statum, non fuerit a Ghristo redemptore, nec ex ejus meritis morte consummatis • secus vero eadem Ad Solutio aliorum recen- tiura. gratia entitative accopta, et ut reparanda, quee re ipsa in illo statu fuit. Nam sicut haec gratia entitativo accepta fuit reparata pcrChristum; sic etiam per ipsum primo producta est. Haec tamen responsio ex una parte falsum affert; et ex alia, illo etiam ad- misso, non satisfacit. Et hoc ultimum, ut ab eo incipiamus, demonstratur : nam ad hoc, quod Ghristus esset caput Adami, ut formaliter, et reduplicative pertinentis ad statum originalis justitiae, debuit influere in gratiam constitutivam talis status, et quatenus ipsum constituebat. At juxta praemissam responsionem, licct Christus influxerit in praedictam gratiam entitative acceptam; non tamen in eam influxit, ut ad statum innocentiae pertinuit, ipsum que constituit. Ergo ex eadem responsione infertur , quod licet Christus sit caput Adami absolute ; non tamen est caput Adami ut pertinentis formaliter ad statum originalis justitiae. Probatur consequentia : nam Christus eo modo fuit caput Adami, quo intluxit in ejus gratiam. Et haec est ipsa conclusio nostra : nam ut a principio dubii observavimus , certo supponimus Christum esse caput Adami absolute : negamus autem , quod fuerit caput ejus ut pertinentis formaliter ad statum inno- centiae. Sed ostendamus praedictae responsionis inconsequentiam, et falsitatem, Nam in primis , ideo gratia , quam Adamus in statu innocentiae habuit, non potuit sub conceptu justitiae originalis, et tamquam forma illum statum constituens, esse ex Christi meritis , aut influxu; quia sub praedicta expressione non fuit gratia me- dicinalis, et sanans, ut hujus responsionis Auctores recognoscunt : sed id ipsum im- portavit praedicta gratia entitative sumpta : non enim supposuit in Adamo peccatum aliquod, nec debitum illud contrahendi : alias non esset prima simpliciter gratia, nec illum statum constitueret : ergo sicut conceditur praedictam gratiam ut consti- tuentem statum justitiae originalis, non fuisse ex meritis, et influxu Ghristi; sic etiam, et ob idem motivum concedendum est de eadem gratia considerata absolute, et in esse entis. Prxterea gratia eo modo debet esse sanans, et redimens, quo pro- cedit a Ghristo medico, et redemptore : sed entitative accepta est a Ghristo ut me- dico, et Redemptore : nihil enim a Ghristo est, quod ita non sit ; cum primo intentus fuerit Ostendi- tur insufli- ciens. Refelli- tur araplius. DISP. XVI, DUB. IV. 599 fuerit per modum Redcmptoris I ergo proe- dicta gratia entitative accepta fuit me- dicinalis, et sanans. Ergo si Adamus in statu justitioR habuit gratiam entitative acceptam per Ghristum ; sequitur habuisse gratiam metlicinalem, et sanantem. Quod esse falsum liquet : quia non supponebatur iniirmus, aut indigens medicina. Denique repugnat gratiam cadere sub influxu Ghristi, nisi occurrat sub eodem statu, et providentia, in quibus cst ipse Ghristus, ut oscendimus num. 15; sed gratia, quam Adamus in statu innocentioe habuit tam ut pertinens ad eum statum, quam ut con- siderata entitative, non pertinuit ad sta- tum, et providentiam Ghristi; sed sub utraque consideratione supponebatur des- tructa : ergo sub neutra fuit effectus Ghristi, aut proveniens ex ejus influxu. Minor constat ex sententia in hac diffi- cultate supposita, quod Ghristus fuerit primo intentus, et decretus futurus in re- medium peccati in aliquo genere : hujus- modi autem peccatum destruxit, exclusit- que gratiam Adami non solum in esse formse constituentis statum justitioe ori- ginalis, sed etiam absolute, et entitative consideratam : nullo quippe modo perse- veravit in Adamo post peccatum. Motivum j(j yero, quo se munit haec responsio, respon- nihil refert, et ex sequivocatione ortumdu- sioms c^ . nam diversa omnino sunt gratiam esso tur. reparatam, et gratiam esse reparandam in alio statu. Ad primum enim requiritur, quod gratia fuerit aliquando deperdita : nullus namque adest reparationi locus nisi supponatur lapsus. Sed id minime salvatur in gratia originalis justitiae, quse fuit ante omnem ruinam. Ad secundum vero sufficit gratiam, quoe modo est sanitatis, esse amittendam, et deinde reparandam pro alio statu : ad quod tamen verificandum requi- ritur, quod lapsus a tali gratia futurus sit. Caeterum ad salvandum hujusmodi deno- minationem gratise reparandse minime re- quiritur influxus aliquis in actu procedens a Ghristo reparatore : sed sufficit influxus hujus futurus pro alio statu. Gum enim re- paratio per Ghristum exhibenda non sit praesens, sed futura ; minime exigit influ- xum in actu, sed de futuro. Unde quod illa gratia entitative accepta esset reparanda per Ghristum, non probat, quod pro statu illo terminaverit Ghristi influxum, sed quod illum terminatura foret. Sicut de eadem gratia verificabatur destruendam esse per peccatum, non tamen quod tunc actu esset destructa. Non enim est major ratio, cur reparatio futura dcnominet gratiam depen- dentem de pnesenti ab inlluxu Ghristi ; et quod futurus lapsus eam non denominet constitutam de pra)senti sub ruina, et sub destructore. Potestque haec doctrina bre- viter declarari exomplo satis congruo, de- sumpto ex D. Thom. in hacquoest. art. 3, ubi docet infidelempraMlcstinatum non esse in actu membrum Ghristi, sed solum in potcntia ad actum aliquando reducenda. Nam ex eo, quod proedestinatus sit, non infertur, quod quandiu manet sub infide- litatis statu, terminet in actu influxum Ghristi; sed solum verificatur, quod illum aliquando terminabit, et veniet ad vitam. Ergo pari ratione, quod gratia originalis, dum actu durabat, fuisset pro alio statu, atque interveniente lapsu, reparanda per Ghristum ; minime probat, quod tunc actu terminaverit Ghristi capitis influxum, sed quod illum terminabit de futuro, et pro alio statu. Unde fit Ghristum non fuisse caput Adami pro illo primo statu ; licet futu- rus esset pro alio statu, et supposito pec- cato. 55. Tertiam responsionem adhibet Ferre, Tertia observando decretum Incarnationis in in- rJypoenx" tentione preecessisse omnibus modis pec- Ferre. catum originale, et ejus preevisionem . Intentus enim fuit Ghristus cum gloria Redemptoris eomodo, quo intenditur gloria adultorum per modum coronee. Unde sicut merita ordine intentionis nullo modo sup- ponuntur ad gloriam per modum coronae ; sed subsequuntur ad preedictam intentio- nem cum sola antecedentia in ordine exe- cutivo : sic etiam peccatum originale nullo modo prsecessit decretum intentivum mit- tendi Ghristum, quem tamen in ordine executionis preeivit. Quocirca Ghristus ut primo terminans intentionem, et omne peccatum proecedens , potuit habere ali- quem influxum in gratiam justitiae origina- lis, licet heec etiam supponatur ad omne peccatum, et non sit gratia medicinalis, et sanans. Ita relatus Auctor non admodum ferreus inhac materia Thomista. Heec tamen responsio plura continet in- impu- digesta, et impugnationi obnoxia , quoe snatur- tamem eegre, aut nullo modo queant appli- cari preesenti difficultati. Sed quia cuncta, quoe insinuat, late versavimus disp. 2, dub. 1, eam breviter refellemus juxta doctrinam eo loco traditam. Nam Ghristus non fuit primo intentus independenter a peccato originali, et redemptione hominis in omni 600 DE INCAUNATIONE. Nota. gencrc causae : ergo pracdicta via salvari non potest, quod Ghristus terminans inten- tionem potuerit iuflucrc, nisi supponcndo in aliquo generc peccatum originale, ct cum connexione ad illud. Gumergo status inno- ccntiae, et gratiae, atque Adamus ut ad il- lum spectantes nullam habuerint dcpendon- tiam a peccato originali, nec connexioncm cum illo, sed pertinuerint ad providentiam longe diversam : sequitur gratiam praedicti status non fuisse effectum Ghristi, nec terminasse aliquem ejus influxum. Utraque consequentia patet ex antecedenti, a des- tructione oppositi fundamenti. Antecedens vero suadetur : quia si Deus habuisset in- tentionem efficacem mittendi Ghristum abs- que ulla dependentia a peccato ex parte objecti voliti, et intenti ; quamvis Adamus non peccaret, veniret Ghristus : quippe intentio Dei eo modo, quo est efficax, et vult objectum, illud infert, et ponit in executione ; alias efficax non esset : ergo concesso Deum efficaciter voluisse Chris- tum futurum independenter a peccato Adami ex parte objecti efficaciter intenti; necessario concedendum est venturum Ghristum, etsi non peccaret Adamus : consequens est evidenter contra D. Thom. et communem Thomistarum sententiam, quam loco cit. firmavimus, et Auctor ille non negat : ergo falsum est, quod Deus primo intenderit Ghristum non solum an- tecedenter ad omnem praevisionem peccati, sed etiam independenter a peccato in omni causae genere ex parte objecti voliti. Yideantur, quae diximus loco cit. numer. 28 . Nec moramur exemplo intentionis dandi gloriam per modum coronae, sed po- tius idem exemplum urgemus :' nam si Deus voluisset dare adultis gloriam inde- pendenter a meritis in omni causse genere ex parte objecti voliti ; proculdubio adulti habituri essent infallibiliter gloriam, licet merita non haberent : quia illa intentio supponitur efficax, et infert in executione objectum, prout illud intendit ex parte rei volitae. Quod si non cohaeret dare gloriam per modum coronee nisi dependenter a me- ritis, ut revera non cohaeret; ideo est, quia cum Deus intendit adultis gloriamper mo- dum coronae, non intendit illam indepen- denter a meritis in omni genere ex parte ipsius gloriae. Et eadem ratione, quod non cohaereat intendere Ghristum, utRedempto- rem, et quod veniat non suppositopeccato ; provenit ex eo, quod Deus non vult, nec velle potest Christum ut Redemptorem in- dependcnter a peccatis in aliquo gcncro causae ex parte ipsius Rcdemptoris in- tenti. 56. Vitabitur autem aequivocatio, quffl Everti- in usu istorum terminorum committhur, , l.ur. ,, , . ' doctnna ct cui majori cx parte responsio adlnbita oppo-iu. haeret, observando aliud esse loqui de actu intendente objectum ; aliud vero de ipso objecto, souiine intento : fieri enim potest, quod objectum, vel finis a pluribus depon- deat, a quibus non dependet actus ipsum attingens. Quod magis declarabitur expen- dendo exemplum, quo utitur haec respon- sio : etenim intentio dandi adultis gloriam nullatenus ortum duxit ex meritis, nec ab illis primario excitata fuit, sed potius om- nino gratiosa. Quamvis autem hujus con- ditionis in se subjective fuerit; voluit ta- men objectum fore in materia justitiae, nempe gloriam adultis propter merita con- ferendam, sive per modum praemii ex jus- titia reddendi. In quo complexo ex parte objecti necessario includitur mutua depen- dentia, et causalitasinter gloriam, et merita in diverso genere causae : nam Deus, qui illud modo descripto intendit, voluit quidem gloriam per modum finis meritorum : sed voluit merita per modum causae moralis efficientis, aut etiam dispositive respectu gloriae : et consequenter non voluit is- tam ut independentem a meritis in omni genere, sed solum ut independenter ab eis in genere causae finalis, in quo est meritorum effectus. Itaque non consti- tuimus dependentiam a meritis vel exer- citis , vel praevisis , in prima intentione divina dandi gloriam adultis, quam fate- mur fuisse omnino liberalem, et gratio- sam : sed ponimus dependentiam a me- ritis in objecto volito : quia Deus nuliis meritis excitatus , provocatus , aut mo- tus voluit efficaciter dare gloriam ex me- ritis, sive per modum coronae. Unde pro- venit, quod licet praedicta intentio fuerit efficacissima, et liberalis ; nihilominus ex vi illius gloria intenta dependet a meritis et nunquam reducetur ad executionem, nisi dependenter ab illis : quia intentio li- beralis hoc ipsum voluit, et praedictas de- pendentias ex parte objecti voliti compiexa est, ut fusius expendimus loco oit. a nu- mer. 30. Ad rem igitur ; prima intentio , qua Deus voluit Ghristum futurum, non sup- posuit praevisionem peccati (quamvis plu- res, et graves Thomistae oppositum sen- tiant, ut vidimus ibidem num. 25), sed antecedenter DISP. XVI, DUB. IV. 601 antecedenter ad peccata futura voluit effi- caciter Ghristum, non utcumque, sed ut Redemptorem humani generis a miseriis, et servitute peccati ; ut haec ipsa responsio, quam impugnamus (ne palam D. Thom. contradicat), admittit. In praedicto autem complexo ex parte objecti voliti includitur necessario mutua dependentia. aut saltem connexio inter Ghristum, et peccata, atque remedium humanae naturae. Nam Ghristus respicitur per modum iinis cujus gralia respectu permissionis passivae peccati, ct respectu naturae humanae ut reparandae : et consequenter fuit prior, quam haec om- nia in genere causae finalis. Sed si atten- damus ad alia causarum genera; peccata praecedunt Ghristum in genere causae ma- terialis ut materia destruenda : et natura humana praecedit per modum finis cui. Unde neque in ipso ordine intentivo fuit Ghristus omnibus modis prior, sed solum solum in genere causae finalis per modum finis cujus gratia • cum dependentia tamen tam ad peccatum originale, quam ad natu- ram reparandam in aliis causae generibus. Nam Deus sic primo intendit Ghristum per modum finis, quod voluerit Ghristum Re- demptorem, et unierit praedictas causali- tates, et dependentias in objecto volito. Qua ratione fit, et quod Ghristus in exe- cutione non veniret, nisi supposito Adami peccato ; et similiter quod in ratione finis intenti, et objecti primo voliti nihil causet, nisi dependenter a prsedicto peccato, et connexive ad illud : quia Deus hunc or- dinem inter praedicta constituit ex vi modi, quo voluit Ghristum. Unde cum >.Thom. D. Thom. quaest. 1, art. 3, sibi objecis- set : Quod alia mulla sunt cogitanda in Christi incarnaiione prseter absolutionem a peccato, ut August. dicit lib. 13 de Trinit. respondit in hunc modum : Dicendum, quod omnes alise causse, quse sunt assignatse, pertinent ad remedium peccati. Quia ut praemiserat in corp. art. : Cum in sacra Scriptura ubique Incarnationis ratio ex pec- cato primi hominis assignetur, convenieniius dicitur Incarnationis opus ordinatum esse a Deo in remedium contra peccatum, ita quod peccato non existente Incarnatio non fuis- set. Aiia Ex quibus magis confutatur illa respon- gnatio. s'° : nam Christus in ordine non solum executionis, sed etiam intentionis suppo- suit peccatum in genere causae materialis, et respexit naturam humanam ut sanan- dam ; sic enim, et non aliter de facto de- cretus est : alias ut supra arguebamus, veniret etiam non existente originali pec- cato. Ergo quicumque influxus Ghristi in ordine sive intentionis , sive executionis supposuit saltem in genere causae materia- lis peccatum, habuitque connexionem ad illud. Sed gratia Adamo collata in statu innocentiae non supposuit peccatum in ali- quo genere, nec habuit ullam cum eo con- nexionem, ut ex se liquet. Ergo praedicta gratia non fuit communicata Adamo ex influxu Ghristi, sed ex alia providentia. Ad haec : Christus non comparatur ad humanam naturam nisi ut sanandam, et reparandam : ut enim proxime vidimus ex D. Thom. : Omnes alix causse pertinent ad remedium peccati. Ergo similiter natura humana non habet respectum ad Ghristum, nisi ut sananda, et liberanda a peccato. Ergo cum natura humana pro statu inno- centiae non fuerit natura sananda, sed sana omnino, non importavit habitudinem ad Ghristum, nec auxit ab ejus influxu perfec- tionem, quam tunc habuit. 57. Nec satisfacit, quod addit praedictus Effu- Auctor, duplicem in Ghristo influxum dis- eS^ tinguendum esse : alterum omnino princi- Ferre. palem, qui ordinetur ad gratiam medicina- lem , et dona propria praesentis status naturae lapsae ; et qui proinde exigat pro- cedere a Christo ut Redemptore : alterum autem minus principalem, qui quamvis re ipsa a Ghristo Redemptore proveniat, ni- hilominus non inducit proprios effectus redemptionis, nec ad illos alligatur, sed extenditur ad omnes gratias creaturae in- tellectivse communicatas, sive sit homo in statu innocentiae, sive Angelus. Et ex vi hujus influxus habuit Ghristus esse caput Adami in statu justitiae originalis. Non, inquam, hoc satisfacit, sed viam praciu- aperit ad urgentiores impugnationes, quas dltur# tamen prolixe non adhibebimus ; sed ali- qua in praedicta responsione notabimus, unde facile corruat. Primo praedictam doc- trinam eandem in re esse, et solis verbis distinctam, ac illam, quam ex Suario ex- pendimus num. 52, ut utramque conferenti facile apparebit. Unde confutationes, quas ibidem expendimus, in hanc etiam dirigi debent. Secundo praedictam doctrinam nulli inniti testimonio, Scripturae, et Patrum, sed solo ingenio duce procedere, sic, vel sic dividente gratiam Ghristi, prout sua re- fert ad superandurn difficultates, quae illi impedimento sunt. Et tamen materia , quam versamus, dependet ex sola volun- 60« DE INGARNATIONE. tafce Dei, quae nobis iunotescit pcr doctri- nam Scripturac, et expositionem Patrum. Unde sicut Scotistas et alios impugnamus, quod asserant filium Dei incarnaturum, etiam si Adam non peccaret, quia proce- dunt absquo lumine Scripturai id non reve- lantis, sed potius signiiicantis oppositum ut cx D. Thom. vidimus dub. pnr-ced. et cx professo expendimus disp. 2, dub. 1, | 2, cum duobus sequentibus : sic etiam, et eodem molivo doctrina hujus cvasionis D. Au- rejicienda est. Tertio D. Augustinum jam gust" olim perspectam habuisse distinctionem illam duplicis influxus Ghristi, unius sa- nantis, et alterius non sanantis, vel a pec- cati infirmitate prascindentis ; et tamen eam impugnasse, et ut suspectam rejecisse in lib. 6, contra Julianum cap. 1, circa medium, ubi inquit : Commendat auiem Deus suam charitatem in nobis, quia cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Hoc dictum exceptis parvulis vis putari. Ubi abs te quxram : si non sunt inter peccatores habendi, quomodo pro eis mortuus est, qui pro peccaloribus mortuus est ? Bespondebis non pro solis peccatoribus mortuum ; quamvis sit etiam pro peccatori- bus mortuus. Quod quidem nusquam legis in divinis authoritatibus , mortuum scilicet esse Christum etiam pro eis, qui nullum habue- runt omnino peccatum . Sed aitende, quam validis testimoniis urgearis. Tu dicis etiam pro peccatoribus mortuum : dicit enim ad Corinthios : quoniam unus pro omnibus mortuus est : ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est. Nullo modo hic negare permitteris nonnisi pro iis , qui mortui sunt, mortuum esse Jesum. Quos igitur hoc loco intelligfo mortuos ? Nunquid eos, qui de corpore exierunt? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat ? Eo modo itaque intelligimus mortuos, pro quibus omnibus mortuus est Christus, quomodo alibi dicit : Et vos cum essetis mor- tui, in deliciis, et prxpuiio carnis vestrse, vivificavit cum illo. Ac pef hoc , inquit , unus pro omnibus mortuus est : ergo omnes mortui sunt, ostendens fieri non potuisse, ut mereretur nisi pro mortuis. Quapropter si nullum peccatum trahunt parvuli, non sunt mortui. Si non sunt mortui, non est mortuus pro eis, qui non est morluus, nisi pro morluis. vistesti- Xn quo testimonio duo ponderanda sunt. raonu D. Au- Primum, Julianum duo voluisse compo- gustini nere, nempe et quod parvuli non sint mor- Ferre. tui per peccatum origiaale ; et quod nihi- lominus Christus pro eis mortuus fuerit. Secundum, quod ad conciliandum illa duo, opus halmerit distinguorc duos in Ghristo influxus : unum pro mortuis mortc pec- cati ; alterum vero pro non mortuis, seu pro innoccntibus, ut satis elucet ex ejus responsionc, quam D. August. intcxuit : Respondebis non pro solis peccatoribus mor- luum, quamvis sit eiiam pro peccatoribus mortuus. Quam distinctionem ingratam ha~ buit S. Doctor, et respuit ut non e sacris littcris, sed ex cercbro depromptam, sta- tuens c contrario, quod juxta sententiam Apostoli, quicumquc non sunt mortui, non sunt vivificati, sive justificati per Ghris- tum. Quse doctrina Augustini, et intelli- gcntia Apostoli minime subsistunt; sed plane eluduntur, si in Ghristo admittatur duplex ille influendi modus : alter prin- cipalis, et in gratiam sanantem, et prove- niens ab illo sub munere Redemptoris; alter Vero in omnem aliam gratiam, licet sanans , aut medicinalis non sit, nec a Ghristo ut Redemptore dependeat. Nam hac distinctione supposita, impugnationes D. Augustini minime premerent Julianum, qui facile responderet , respondebatque Ghristum non id tantum negotium pere- gisse, sed illud esse assecutum, quod vi- tam gratiae influxerit innocentibus. Quod rcsponsio , quam impugnamus , expresse affirmat de illo influxu, quem vocat minus principalem, et refert ad hominum justifi- cationem in statu innocentise. Unde etsi non in eodem gradu, et in materia longe diversa, opponitur menti D. Augustini, si- cut et sententia Juliani : procedit enim ex eadem radice distinguente in Ghristo duos influxus, unum redemptivum, et alterum non redemptivum; cum tamen S. Doctor nullum admittat influxum Christi in vitam gratise, qui non fuerit medicinalis, et sa- nans. 58. Ultimam responsionem adhibet Go- Quaria net alia via incedens, et temperans, ut sibi |£l "l'° videtur, preecedentes dicendi modos. Con- net. cedit enim habitualem gratiam pertinen- tem ad statum originalis justitise non fuisse ex influxu, etmeritis Ghristi Redemptoris, ut hactenus ostendimus : asserit tamen Ghristum ut consummatorem glorise in~ fluxisse in quandam gratiam accidentalem, et minus principalem prsedicti status, nempe in fidem ejusdem Ghristi, quam Adamus habuit. Licet enim Ghristus in hanc fidem entitative acceptam non influxe- rit, sicut ncque in gratiam : nihilominus non potuit non influere specialiter in eam, ut DISP. XVI, DUB. IV. 603 ut ad ipsum torminabatur, supposito, quod Adamus in tali statu pcr iidem cognoverit Ghristum. Id vero satis est, ut Ghristus fuerit caput Adami pro tali statu : sicut est caput Angelorum, ea praecise ratione, qua aliquam gratiam vel eis promeruit, vel in illis efficit instrumcntaliter. Sed quamvis haec responsio sit minus absurda, quam praecedens, minime tamen satisfacit : tum quia labbrat vitio, quod reprehendimus in aliis, nempe procedere cx solo discursu, et absque auctoritatis firmamento in re depcndcnti a sola volun- tato divina. Tum quia non satis conse- quenter procedit : nam si fidcs Adami processit ex influxu Christi , non potuit non gratia habitualis praedicti status a Ghristo dependere. Ubi enim dispositio ad aliquam formam dependet ab aliquo prin- cipio; ipsa etiam forma a tali principio dependet, ut inductive probari potest : fides autem, quam habuit Adamus fuit dispositio ad gratiam, qua justificatus est, sicut in aliis adultis contingit, et satis constat ex supra dictis disput. 13, dub. 3; ergo si fides Adami pro statu innocentiae habuit dependentiam a Ghristo; idem de gratiapraedicti status dicendum erit : atque ideo minus cohaerenter dicitur, quod Ada- mus habuerit fidcm dependenter a Ghristo, non autem gratiam. Tum praeterea, nam motivum a nobis propositum, et ex D. Aug. et I). Thom. desumptum pari ra- tione excludit dependentiam fidei, sicut, et gratiae ab influxu Ghristi : quidquid enim ab influxu Ghristi provenit, supponit peccatum originale in aliquo genere causge, vel ad minus habet necessariam connexio- nem cum eo ex vi decreti prsesentis; cum ipse Ghristus influens eodem modo com- paretur ad peccatum, ut satis constat ex supra dictis : sed dona Adamo communi- cata pro statu innocentiae nec supposuerunt peccatum originale, nec habuerunt con- nexionem cum illo, siquidem praedictus in- nocentiae status fuit ab eo peccato prorsus independens, et ad iliud omnino supposi- tus ; ergo sicut gratia pro illo statu non potuit esse ex influxu Ghristi, sic neque fides, quatenus ad eumdem statum perti- nuit. Tum denique, quia oppositum non probat exemplum Angelorum, quorum Ghristus dicitur caput ex eo praecise, quod influat in aliquam eorum gratiam acciden- talem : nam (praeterquam quod de hujus- modi exemplo plura dicemus dub. seq). intervenit satis manifesta disparitas de- sumpta ex doctrina hactenus tradita : nam cum omnis influxus Ghristi supponat in aliquo genere peccatum originale, atrjue destructum statum innocentiu; ; impossi- bile est, hac suppositione facta, quod in- fiuxus Ghristi se extenderit ad aliquid per- tinens ad praedictum statum. Sed Angeli in eodem signo, in quo Ghristus primo dccretus est, permanebant, et deinceps permanserunt : quocirca potuit Christus, quantum est ex vi hujus, in cos influcre. Pnesertim cum Angcli sint adminislralorii spiritus, in ministerium missi propter eos, qui hsereditatem capiunt salutis , ut dicitur ad Hebr. 1. Unde congruit, quod aliquid Ad a Redemptore participent, cui in ministe- Hcbr- L rio salutis serviunt. Id vero, vel aliquid ei simile nec apparentem locum habuit in Adamo prout pertinente ad statum inno- centiae. Ad id, quod in hac evasione dicitur de actu fidei, quo Adamus innocens Christum futurum cognovit, plene constabit ex infra dicendis n. 62. §ni. Refertur opinio contraria, et diruitur pri- mum ejus fundamentum ab auctoritate. 59. Oppositam nostrae assertioni senten- tiam tuentur Suarez disp. 23, g secundum Suarez. dubium. Godoi disp. 29, § 9, num. 124, Godoi. licet rem ex professo non discutiat. Lorca Lorca. disp. 45, in fine, Ferre tract. de praedest. 1'enc. quaBst, 3, § 4. Gonet (cum moderatione) Gonct. num. prseced. proposita disp. 14, art. 3, § 3. N. Laurentius controv. 15, § 6, num. N. Lau- 37, et alii. Quamvis enim inier eos non rent' satis conveniat, ad quae dona se extenderit- influxus Ghristi pro statu innocentiae ; af- firmant tamen, quod aliquid in eo influxe- rit : et consequenter Ghristum fuisse ca- put hominum ut ad illum statum perti- nentium. Pro qua opinione arguiturab auctoritate Piimum D. August. et D. Thom. quorum testimo- ni^"~t nia possumus ad formam argumenti redu- cere in hunc modum : omnis gratia cujus- cumque hominis, et in quocumque statu concessa, daturper Christum, qui est causa universalis totius gratiae : ergo Christus influxit in gratiam hominibus pro statu in- nocentiae concessam : atque ideo fuit caput Adami ut ad praedictum statum formaliter pertinentis. Utraque consequentia constat manifeste ex antecedenti. Quod probatur 604 DE INCARNATIONE. Psal. 8. D. Au- gust. D.Tliom, Joann.l. Confir- matio 1, D. Au- RUSt. D. Hie- ron. I). Am- bros. Lorca. Confir- nntio 2. primo ex illo Ps. 8 : Omnia subjecisli sub pedibus rjus. Ubi D. August. ait : Nihil excipit, cum dicit omnia. Et ne aliler lice- ret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit. 1, ad Corinth. 1 : Excepto co, qui ei subjecit omnia. Ethoc hujus psalmi testimo- nio utitur ad Hebr. 2, cum iia vult omnia intelligi esse subjecta Domino nostro Jesu Christo, ut nihil exceplum sit. Similiter ex- ponit D. Thom. ad Hebr. 2, lect. 2, di- cens : Omnia non est dislributio accommoda ad aliqua genera, sed absolute ad omnia : quia omnia generaliler, et universaliter sunt subjecta ei. Probatur secundo ex illo Joan. 1 : De plenitudine ejus omnes accepimus. Quod sic explicat D. Thom. ibi lect. 10 : Quod de plenitudine ejus acceperint omnes justi, qui fuerunt, sunt, et erunt. Et paulo inferius addit : Plenitudo gratise, quse est in Christo, est causa omnium gratiarum in intellectualibus crealuris. Nec minus pers- picue loquitur D. August. in ps. 62, prope initium his verbis : Si ipse caput est, nos membra sumus : tota Ecclesia ejus, quse ubique diffusa esl, corpus ejus est, cujus ipse est caput. Non solum auiem fideles, qui modo sunt sed et qui fuerunt ante nos, et qui post nos futuri sunt usque in finem sse- culi omnes ad corpus ejus pertineni, cujus corporis ipse est taput > Confirmatur primo : quia homines in statu innocentiae pertinuerunt ad eandem Ecclesiam, in qua nos sumus, ut docent D. August. super psal. 128, et quaest. 49, in lib. Judicum. D. Hieronym. super ad Galat. 5 in principio, D. Ambros. et alii Patres, quos allegat Lorca disput. cit. num. 14; sed Ghristus est caput totius Ec- clesiae, in qua sumus, et influit in ejus membra, ut constat ex dictis dub. 1 et 3 ; ergo Ghristus influxit in homines ut perti- nentes ad statum innocentiae, et fuit eo- rum prout in tali statu caput. Gonfirmatur secundo : qnia ex doctrina SS. Patrum statuimus disp. 2, n. 4 et 26, quod Ghristus primo volitus, et decretus est finis cujus gratia omnium rerum, et operum divinorum : quocirca debuit per modum causae finalis influere in cuncta, quae Deus produxit : cum ergo status justitiae originalis, et Adamus ut formali- ter ad ipsum pertinens fuerint Dei opera; sequitur manifeste, quod Ghristus per mo- dum finis in Adamum pro illo statu in- fluxerit : sed ut Ghristus comparetur ad homines tanquam caput ad membra, suf- ficit influxus per modum finis saltem pro ea duratione, in qua Christus, et ho- mines physice non coexistunt, ut patot in Patribus veteris testamenti, in quos Chris- tus ante Incarnationem non influebat of- ficionter, sed praecise finaliter juxta doc- trinam supra traditam disp. 7, dub. 4 ; ergo Christus habuit officium, et exerci- tium capitis erga Adamum ut pertinentem ad statum originalis justitiae. Ad argumentum respondetur negando antecedens. Et ad probationem dicendum est omnia illa vel Scripturae, ve! sacrorum Doctorum testimonia et alia plurima, quae ejusdem generis coacervari possent, referri ad omnes, et singulas gratias, et ad cunc- tos, et singulos homines absque ulla ex- ceptione post lapsum Adami : quidquid enim gratiae est in hominibus post praedic- tum peccatum, totum illud est per Jesum Ghristum Dominum nostrum. Sed sensus illorum testimoniorum non refertur ad gratias, et homines ante lapsum. Unde non sequitur, quod Ghristus fuerit caput hominum pro statu innocentiae, et antece- denter ad peccatum originale. Nec respon- sio ista voluntaria est, sed potius de- prompta ex doctrina eorundem Patrum sic interpretantium Scripturam, ut supra vidimus g 1. Cum enim gratia Ghristi sit a Ghristo Redemptore, qui praedestinatus est in remedium hominum a peccato origi- nali, praesupposito saltem ordine naturae in gehere causae materialis : impossibile fuit (praemissa hac suppositione, Deo quidem voluntaria, sed in Scriptura, et in doctrina Patrum nobis revelata, ut constat ex fuse dictisdisp. 2, dub. 1), quod aliquis fuerit Ghristi influxus, ejusve effectus, qui si- mili antecedentia non supposuerit pec- catum originale. Gratia autem status innocentiae, et homines prout ad illam pertinentes , nulla ratione supposuerunt peccatum originale ; quin potius habuerunt omnimodam independentiam -ab illo; et ideo non terminaverunt influxum Ghristi, sed pertinuerunt adaequate ad aliam provi- dentiam in qua solus Deus erat caput invi- sibile, et diversae omnino rationis. Nec iterum haec responsio opponitur D. Th. docenti particulam omnia, qua David, et Faulus utuntur, non esse accipiendam per solam distributioriem accommodam ad ge- nera, sed distributive absolute : quia S. Doctor non negat distributionem accom- modam gratiarum, aut statuum, sed per- sonarum : intendit enim nullam esse per- sonam, quae non participet de plenitudine Christi, Satisfit argu- mento. DI8P. XVI, DUB. IV. 605 Ghristi, et terminet ejus influxum. Sed cum hoc cohaeret, quod Ghristus in eas in- fluxerit non pro omni statu, sed determi- nate postquam in Adamo peccaverunt, ut ipse S. Doct. expresse affirmat loco supra cit. num. 49.Etin eodem sensu procedunt testimonia D. Augustini : nam cum ipse super Ps. 44 interroget : Quo pertinet ista gralia, id est, Ghristi ? respondet : Beaii, quorum remissx sunt iniquitates, influxum Ghristi trahens ad naturam humanam post lapsum. Et similiter loquitur in aliis locis n. 48 relatis. Occurri- Nec refert, si contra explicationem, repiicse quam testimonio D. Thom. adhibuimus, exSua- opponas cum Suarez S. Doctorem in prae- senti quaest. art. 3 asseruisse Christum fuisse caput hominum secundum lotum tem- pus mundi : sed tempus istud comprehen- dit tempus, pro quo duravit innocentiae status, ut ex se constat : ergo ex sententia D. Thom. Ghristus fuit Adami caput pro illius status duratione. Non, inquam, hoc refert : quia procedit ex artifitiosa, et non sincera terminorum collocatione, qua Suarius refert illud testi- monium. Nam S. Doctor non dixit Ghris- tum fuisse caput hominum secundum iotum tempus mundi. Sed formalia ejus verba sunt heec : Sic ergo dicendum est, quod accipiendo generaliter secundum totum tem- pus mundi, Christus est caput hominum, sed secundum diversos gradus. Ubi perspi- cuum est, quod ly secundum totum iempus mundi appellat supra accipiendo, non au- tem supra homines, ut Suarius non adeo fideliter voluit. Et sensus planus est quod, accipiendo membra Ecclesiee non simul, sed secundum quod sunt dispersa per va- rias setates, ettemporumdifferentias, Chris- tus est caput omnium hominum. Ex quo non recte infert Auctor ille, quod Christus sit caput hominum secundum Lotum mundi tempus usque ad statum innocentiae inclu- sive. Sed prius illi probandum erat, quod homines prout in tali statu fuerint membra Ecclesia3 nostrae, vel Ghristi : quod esse falsum constat ex dictis. Diiuitur Ad primam confirmationem responde- oonflr* tur distinguendo majorem, illamque con- matio. cedendo in sensu materiali, et loquendo de hominibus specitlcative sumptis, qui fue- runt in statu innocentise. Sed neganda est in sensu formali, et si sermo fiat de eis- dem hominibus, ut pertinebant redupli- cative ad prsedictum statum. Et deinde concessa minori, negamus absolute conse- quentiam. Licet enim nullus fuerit homo in hoc, aut in illo statu, qui aliquando, et in aliquo statu non pertineat ad Eccle- siam, in qua sumus, idque intendunt Pa- tres in conlirmatione relati : nihilominus non oportet, quod fuerint membra hujus Ecclesiae pro omni statu, et secundum quamlibet durationem, in quibus fuerunt. Et ratio consequenter ad hactenus dicta est : quia Ecclesia, cum sit quoddam cor- pus mysticum, debet mutuari unitatem per habitudinem ad suum caput. Gaput autem praesentis Ecclesia3 est Ghristus Re- demptor, qui gratia incarnativa, et pretio sui sanguinis nos sibi copulat. Sed caput existentium in statu innocentiae non esset Ghristus Redemptor, et illos homines pre- tio suse passionis sibi comparans. Unde multitudo tidelium in eo statu aliam Ec- clesiam constitueret longe diversam ab ea, quse modo est, ut ipsius diversa, et subs- tantialis ratio satis declarat. Nec aliud tunc illa Ecclesia caput haberet, quam heterogeneum, et invisibile, nempe Deum : sicut profecto contingeret si Adamus, ut fieri potuit, non peccasset : tunc quippe Ghristus non foret venturus, ut verior, et communior sententia defendit : atque ideo illa Ecclesia non aggregaretur sub uno ca- pite Ghristo. Idvero satis declarat eodem modo se habuisse antequam Adamus pec- caret : nam pro illa duratione ita se habuit, ac se haberet, si nullum succederet Adami peccatum. — Addi autem potest, quod cum aliqui Patres significant homines in statu innocentise existentes pertinuisse ad nostram Ecclesiam, non loquuntur de membris in actu, sed in potentia : potue- runt enim ad hanc Ecclesiam venire, et Ghristo capiti copulari, sicut re ipsa con- tigit. Ad secundam respondetur majorem esse secu-.ida universaliter veram pro omnibus, et sin- coiiai: guiis rebus, quae coexistere possunt Ghristo \u> vel existenti, vel intento : quippe omnes se habuerunt ad ipsum sicut ad finem primo intentum, cui Deus caetera subordi- navit, ut loco citato ostendimus. Sed ex- ceptionem pati, in statu justitise originalis, et in rebus ut eundem statum formaliter, et pro explicito concernentibus. Nam pra> dictus, status et omnia illum formaliter in- trantia praesupposita sunt destructa ad Ghristum in genere causae materialis : unde non potuerunt terminare influxum ejus per modum finis. Gum enim Ghristus sic fue- rit prior in genere causae formalis, quod 606 DE INCARNATIONE. fiierit postcrior originali poccato in gonere causae materialis, ut statuimus disp. 2, dub. 1, et peccatum originale sit destructio originalis justiti;c : ubi Ghristus primo in- tcntus est per modum finis, reporit, et supposuit destructam justitiam originalem, atque Ideo statum, quem ipsa constituit, ut magis cxpendimus supra num. 51 et 56. Quocirca Christus non potuit influere per modum finis in praedictam justitiam, ncc in statum per eam constitutum, nec in alia, quatenus eum statum formaliter con- cernentia. Unde licet absolute influxerit in Adamum, sitque illius caput absolute; non tamen formaliter pro statu innocentiae, sed pro alio, in quo fuit, et modo est. Et consequenter, Adamus pro statu innocen- tiae longe aliter se habuit ad Ghristum, quam Patres antiqui ante Ghristi adven- tum : hi enim illum respexerunt ut finem, et in eum se moverunt per actum fidei sicut in communem Redemptorem, cujus etiam sperabant adventum : et hac via justificati sunt per gratiam, fidem, spem, et charitatem erga Ghristum ejusdem ra- tionis cum nostris, ut fuse explicuimus loco cit. et ideo participaverunt ejus in- fluxum, et fuerunt actualia membra Eccle- siae sub eodem capite Christo. Urgens 62. Occurrit autem contra hanc doctri- objectio .i i , ex i). nam, et responsiones ex ea procedentes, Tiioma. ac proxime adhibitas urgens testimonium D. Thom. 2, 2, queest. 2, art. 7, ubi ait : Ante statum peccati habuil homo explicitam fidem de Christi lncarnatione , secundum quod ordinabatur ad consummationem glo- ri%. Nam fides illa fuit ejusdem rationis, et speciei cum nostra : terminabantur enim ad idem objectum, et sub eodem motivo divinae revelationis. Sed fides nostra est forma, per quam constituitur haec Ecclesia et homo incorporatur Ghristo sicut capiti illius, ut constat ex dictis .dub. praeced. concl. 1 et 2. Ergo Adamus prout in statu innocentiae habuit formam, per quam per- tinuit ad hanc Ecclesiam, et fuit actuale ipsius membrum sub eodem capite Ghristo. Eiiditur. Respondetur sustinendo testimonium D. Thom. prout jacet, quod.verissimum est, atque admittendo praemissas , et negando consequentiam. Etenim, quod fides cons- tituat Ecclesiam sub capite Ghristo, non habet praecise ex praedicatis specificis, quae desumit ab objecto tam quod, quam quo, et sive terminativo , sive motivo. Gertum quippe est, quod potuit esse eadem specie fides, licet non esset Ghristus : et sic con- tingeret in statu innoeentiae, si nunquam fuissot intorruptus per poccatum originale : ot tamen non constitueret mcmbra Ghristi, nec cum habitudino ad Christum ut caput Ecclesiae, quippo qui non esset tale caput de praesenti, nec de futuro. Ut ergo fides constituat mombra Ghristi, debet importarc praeter praedicata specifica, quod ordinetur ad ipsum sicut ad linem, et quod ab ipso sicut a communi redemptore dependeat saltem in genere causu3 finalis : quo pacto se habet fides post Adami poccatum tam in nobis, quam in Patribus antiquis : et ideo nos omnes constituit membra unius corporis mystici Ecclesiae sub eodem ca- pite Ghristo. Aliter autem omnino se ha- buit fides Adami pro statu innocentiae : quamvis enim fuerit ejusdem rationis es- sentialis cum nostra, tam ex parte objecti primarii quocl, quam ex parte rationis sub qua, ut bene probat objectio : ot licet se extenderit ad attingendum incarnationem Ghristi tunc futuri : nihilominus non atti- git Ghristum ut Redemptorem , sed, do- cente D. Thom. ut ordinabatur ad consum- mationem glorise : nec illum respexit ut finem, sed utmerum objectum, sicut etiam cognovit alia objecta, aliaque mysteria. Unde sicut ex hoc non bene inferretur, quod praedicta objecta influxerint aliter, quam per modum objecti, et in genere causae formalis extrinsecae ; secus vero in genere causae finalis : sic etiam de Ghristo ut terminante actum fidei, quam Adamus habuit in statu innocentiae, dicendum est. Ex quibus magis apparet differentia fi- DifTere»- dei, quam Adamns habuit pro illo statu, ^J^ et fidei, quam habuerunt Patres antiqui, vanda. ut ista fuerit forma constituens illos mem- bra Ghristi, secus illa : nam licet utrique crediderint Christum, nihilominus habue- runt modum diversum ex parte objecti. crediti. Nam fides Adami pro statu inno- centiae respexit Ghristum ut objectum cre- ditum, non autem ut finem : atque circa ipsum fuit mere speculativa, et inadae- quata, admittens nescientiam motivi pro- prii adventus Ghristi futuri et influxusejus- dem Ghristi in membra, atque in futuram Ecclesiam : unde ex vi illius non respexit Christum ut caput, sed solum Deum : et .consequenter talis fides a Christo ut capite non descendit. Fides autem Patrum anti- quorum ad omnia haec, quae Adamum la- tuerunt, se porrexit attingens Christum ut Redemptorem a ruina peccati, et ut salva- torem humani generis : quocirca prae- dicta DI8P. XVI, DUB. IV. t;07 dicta fides a Ghristo ut capite dcpendit, et Patres ut mombra eidem univit. Liquet etiam dilferentia inter iidem Adami ante lapsum, et post illum : ctsi enim habitum eundem in utroque statu habuerit, ct in utroque cognoverit Chris- tum : tamen habuit diversum modum, et extensionem ex parte objecti. Nam ante iapsum solum cognovit Christum ut con- summatorem gloriae, inadaxruate, et specu- lative : sed post peccatum cognovit illum ut Redemptorem humani generis ab ipso Adami peccato; cujus peccati futuri cog- nitionem in illo felicissimo innocentise statu non decuit habere. Unde prior iidei cognitio non attigit Ghristum in ratione capitis; secus posterior; et consequenter prima non constituit Adamum Christi membrum, quod fecit secunda. Liquet pra^terea, quod fides, quam Ada- mus in statu innocentioe habuit, non fun- davit spem salutis, aut glorise per Christum ut communem Redemptorem : cum enim ipsum sub hac ratione non cognoverit, non potuit ex vi illius cognitionis fundare mo- dum spei ad expectandum salutem per ip- sum futuram. Quod ob oppositam rationem aliter omnino contigit tam in ipso Adamo post peccatum, quam in aliis Patribus : nam sicut cognoverunt communem iniir- mitatem humani generis, et universale re- medium per Ghristum Redemptorem : sic etiam ex vi talis fidei excitati sunt ad spe- randum salutem per ipsum : et hoc pacto justificati sunt dependenter a Christo, ut D. Thom. optime observavit in praesenti articul. 2 ad 3. Liquet denique, quod quamvis fides Adami ut primo producta in statu inno- centiae, et ut conservata post lapsum fuerit eadem specie, et numero fides cum diver- sitate explicatapenes modum, aut extensio- nem : nihilominus ut primo producta non habuit dependentiam a Ghristo capite, sed a solo Deo eam communicante indepen- denter a Christi influxu : sed ut conservata post lapsum habuit a Christo dependen- tiam, et fuit ex meritis ejus saltem in genere causee finalis, ut de gratia Patrum diximus disp. 7, dub. 4. Tn quo nulla occurrit con- tradictio : sicut nec in eo est, quod fides informis non dependeat a gratia, et ut for- mata habeat dependentiam ab illa ; licet sit idem entitative habitus : et sicut plures probabiliter censent actum charitatis in primo justificationis momento elicitum, secundum substantiam non dependere a , et meri- gratia habituali, sed a solo auxilio tran- seunti ; et tamen ut conservatus, torius a praedicta gratia dependet. Nec refert, si replices primo Adamum Repii- non potuisse cognoscere Ghristum ut con- M l- summatorem gloria;, quin ipsum cognoye- rit ut superiorem et caput : sed in Btatu innocentia) cognovit Christum ut consum- matorem gloria; : ergo cognovit ipsum tanquam superiorem, et caput : atque ideo fides Adami pro ilio statu se extendit ad Ghristum in esse capitis, ot ab illo ita con- siderato processit. Gaiteraconstant. Et ma- jor suadetur : nam consummare gloriain est proprium Ghristi ut superiori, et se ha- bentis per modum capitis : aliterenim non posset ita perlicore gloriam : orgo Adamus non potuit cognoscere Ghristum in esse consummatoris gloriae, quin eum cognove- rit in esse superioris, et capitis. Secundo et secunda. urgentius : nam Adamus ex vi illius cogni- tionis fidei qua attigit Ghristum, ut con- summatorem gloriue, cognovit unionem mysticam Ghristi, et Ecclesia3 : ergo co- gnovit Ghristum esse caput Eeclasi». Pro- batur consequentia : nam Ghristus nec est totum corpus Ecclesia^ nec membrum ejus ; sed est determinate caput illius ut constat ex dictis dub. 1, numer. 8 ; ergo si semol conceditur Adamum cognovisse Ghristi, et Ecclesiae unionem ; consequenter asseren- dum est, quod cognoverit Ghristum esse caput Ecclesiae. Antecedens vero docet D. D.Thom. Tho. lococitato ex 2, 2, his verbis : Videtur autem incarnationis Christi prsdscius (nempe Adamus in statu innocentiae, dequo loqui- tur), per hoc, quod dixit : Propter hoc re- linquet homo palrem, et malrem, et adhss- reoit uxori susd, ut habelur Genes. Et hoc Apostol. ad Ephes. 5, dicit sacramentum magnum esse in Chrislo, et Ecclesia : quod quidem sacramentum non est credibile pri- mum hominem ignorasse. Gognovit itaque Adamus ex mente D. Thom. unionem Ghristi, et Ecclesiae repraesentatam in suo matrimonio cum Eva, Non, inquam, haec referunt : nam ad Respon- primam replicam respondetur admittendo, jjjjjj, quod Adamus eo modo, quo cognovit Chris- tum esse gloria) consummatorem, cogno- verit esse superiorem, et caputgloriaB. Cce- terum minime cognovit, quod Christus futurus esset gloriae consummator pro statu innocentiae, in quo ipse erat, et ad quem ipse pertinebat : falleretur namque ita co- gnoscendo : nam Ghristus non erat futurus consummator pro illo statu, quin nec ven- piimam. 608 DE INGARNATIONE. turus ipso pormancnte. Sed cogno\it futu- rum consummatorcm pro alio statu : qui tamcn pro explicito illum latuit, nc ipsi rcvelaretur peccatum proprium. Unde nullo modo cognovit Ghristum ut sui Redempto- rem ; atque idco nec ut suum caput. Haec enim licct implicarcntur in mysterio sibi revelato, non tamcn explicabantur ; sed proposita ilii sunt per modum cujusdam sacramenti, et mysterii, quod penitus non comprehendit. Et ita non sequitur, quod fides in illo statu exercita fuerit a Ghristo in genere causae iinalis, vel quod ab eo ut Adse- capite fluxerit. — Unde ad secundam re- cundam. piicam consequenter dicendnm est, quod licet Adamus cognoverit unionem Ghristi, et Ecclesiae, et sub explicata ratione ex- tremorum hujus conjunctionis, videlicet per modum capitis, et corporis (quod tamen non affirmat D. Thom .) nihilominus non cognovit unionem Ghristi, et Ecclesiae pro tali statu innocentiae : alias ut supra diximus falleretur : sed eam cognovit ut futuram pro alio statu, quem attigit non explicite, sed ad instar cujusdam laten- tis mysterii. Quae omnia breviter, sed op- D.Thom. time tradit D. Tho. supra quaest. articul. 3 ad 5, his verbis : Dicendum, quod nihil prohibet alicui revelari effectum, cui non re- velatur causa. Potuit igitur primo homini revelari Incamationis mysteriumt sine eo, quod esset prwscius sui casus. Non enim qui- cumque cognoscit effectum cognoscit et cau- sam. Et idem dicendum est de aliis circuns- tantiis, quas hujusmodi replicae attingunt. Unde constat earum fallaciam, dum dictum se tenens ex parte subjecti transferunt ad objectum : et ex eo, quod Adamus in statu Innocentiae cognoverit Ghristum consum- matorem gloriae, aut caput Ecclesiae, colli- gunt Adamum cognovisse Ghristum con- summatorem gloriae, aut caput Ecclesise in statu innocentiae : quae tamen toto ccelo distant : et primum est verum, et a D. Tho. traditum ; secundum vero falsum, et cor- ruit ex hactenus dictis. Sicut si argueretur, Adamus in statu innocentise cognovit Incar- nationem futuram : ergo cognovit lncarna- tionem fuiuram in statu innocentix. Reco- lantur quse supra diximus disp. 2, dub. 1, num. 39. § iv. Reliquis motivis ejusdem opinionis satisfit. raentum. 64. Arguitur secundo : quia omnis ef- fectus praedestinationis hominum est effec- tus meritorum Ghristi : sed gratia Adami pro statu innocentne fuit eflectus praedes- tinationis Adami : ergo fuit clVectus meri- torum Ghristi : atque ideo habuit depcn- dentiam a Ghristo sicut a capitc. Hajc sccunda consequentia patet evidenter vx prima, ut ex his, quee de facto in nobis contingunt, apparet. Prima vero legitimc ex praemissis infertur. Ex quibus major est certa : nam omnes homines pradesti- nati sunt tales per Ghristum, et dependen- ter ab ejus meritis, ut infra constabit q. 34, art. 3 et 4, ubi ita plane docet D. Th. Minor autem, in qua poterat esse difficul- tas, probatur : tum quia cuilibet gratiae sanctificanti correspondet aliquis gradus gloriae ; siquidem gratia ex natura sua praestat jus ad vitaai aeternam : sed omnis gloria est effectus, quinimo et terminus praedestinationis : ergo gratia Adami pro statu innocentiae existens fuit effectus prae- destinationis ipsius Adami. Tum etiam, quia incredibile est quod talis gratia quam- diu mansit in Adamo innocente, non eli- cuerit aliqua opera meritoria ; cum gratia ad talia opera inclinet, et nullum in eo statu habuerit impedimentum retardans : sed meritum vitae aeternae est effectus prae- destinationis ; ergo gratia illius status, saltem ut associata operibus meritoriis, fuit effectus praedestinationis Adami. Gonfirmatur prseoccupando responsio- coniir- nem, qua utrique probationi posset oc- raatio- curri : nam ideo gratia illius status, et opera meritoria ab eadem in eo statu eli- cita non fuissent effectus praedistinationis Adami, quia destructasuntper subsequens Adami peccatum, atque ideo non condu- xerunt cum effectu ad finem praedestina- tionis, qui est gloria : sed haec ratio est nulla, et supponens falsum : ergo gratia innocentiae, et actus ab ea eliciti fuerunt effectus praedestinationis Adami. Probatur minor : nam in primis, quod ad gratiam attinet, vocationes inefficaces, et alia au- xilia, quae non sortiuntur effectum in ho- mine preedestinato, sunt effectus praedes- tinationis illius, ut statuimus tract. 5, disp. 4, dub. 3, num. 40; ergo pariter licet gratia Adamo collata in statu inno- centiae non fuerit efficax ad consequendum gloriam; fuit nihilominus effectus praedes- tinationis Adami, ut paritatis ratio convin- cit. Deinde quod ad opera meritoria in eo statu elicita spectat ; quamvis merita mor- tificenturpersuperveniens peccatum grave, manent DISP. XVI, DUB. IV. 609 manent tamen secundum se in accepta- tione divina, et reviviscunt per sequcntem pcenitentiam in ordine ad gloriam eisdem correspondentem, ut cum communi sen- tentia Theologorum tradidimus tractat. 16, disp. 5, dub. unico, g 1 ; ergo similiter merita, quue Adamus elicuit in statu inno- ccntiae, et mortificavit per subsequens pec- catum, revixerunt per pcenitentiam se- quentem : atque ideo conduxerunt ad ma- jorem Adami gloriam, et fuerunt eilectus praedestinationis illius, sicut de facto in aliis hominibus contingit. ccurri- ^d argumentum respondetur negando r argu- . ° , . . \ , , , ° . nento. mmorem : nam gratia onginalis, etomnia, quae pertinuerunt ad statum innocentiae, fuerunt priora, quam A dami praedestinatio : unde non fuerunt effectus talis praedestina- tionis, sed alterius providentiae. Gum enim praedestinatio Adami, sicut et aliorum ho- minum prsedestinatio, fuerit effectus pree- destinationis Christi, ut ostendemus loco citato ex qusest. 24, et hic supponendum est : et cum rursus praedestinatio Christi supposuerit statum justitiae originalis ejus- que destructionem per originale peccatum, in cujus remedium ipse decretus est, ut constat ex hactenus dictis tam in hoc dub. quam disput. 2, dub. 1, necessario conse- quitur, quod gratia originalis, et omnia ad eum statum formaliter pertinentia suppo- sita fuerint ad praedestinationem Adami, et subinde, quod non fuerint efTectus illius. Minoris autem probationes non urgent, sed diluuntur attendendo ad discrimen. quod adest inter gratiam nostram, et Adami pro illo statu, et inter pcenitentiam Nota. nostram, et suam. Etsi enim utraque gra- tia ex natura sua, et independenter ab ex- trinseca acceptione valorante fundet jus ad vitam aeternam idemque de meritis dicen- dum sit : differunt tamen in hoc, quod gratia praesens, et jus ipsius, et merita ab ea procedentia respiciunt Christum ut sui causam, et inde hauriunt omnimodam ef- iicaciam perducendi nos ad gloriam. Unde provenit, quod licet destruantur, et morti- ficentur per superveniens peccatum, nihi- lominus non penitus extinguantur, sed maneant in acceptione divina : quia su- bordinantur gratise, et meritis Christi per- severantibus, ex quibus suam efficaciam sortiuntur. Gaeterum gratia originalis, et merita ab ea procedentia destituebantur isto juvamine, quippe qua3 nec procedebant a Ghristo capite, nec ipsius influxui subor- dinabantur ; unde semel destructa per pec- Salmant. Curs. theolog. tom. XJV. catum desierunt omnibus modis esse tam in se, quam in aliqua sui causa : quocirca non amplius conduxerunt ad gloriam ; sed sic deinde se habuerunt, ac si nunquam fuissent in rerum natura. Ex qua radice provenit differentia jam a Differen- nobis insinuata tract. 5, disp. 2, dub. 2, nol^da § 2, inter pcenitcntiam nostram, et pccni- tentiam Adami, quod nostra se habet ut removens prohibens ad reviviscentiam me- ritorum, et restitutionemgratiai(faciendam tamen tempore, et modo, quae assignavi- mus tract. 16, disp. 5, dub. unico, g 2, et tract. 19, disp. 5, dub. 4), quia tota indis- positio se tenet ex parte subjecti : unde illa sublata, restituuntur gratia, et merita cum eodem jure, et conferunt efficaciter ad gloriam, quae est praedestinationis termi- nus. Cceterum pcenitentia Adami non se habuit per modum removentis prohibens; sed praecise ut causa per se inducens no- vum, et distinctum simpliciter jus tunc primo incipiens cum eadem pcenitentia ex meritis Ghristi, et conducens efficaciter ad gloriam. Gum enim primum, et antiquius jus vel gratiae, vel meritorum in statu inno- centiae habitum fuerit absolute omnibus modis extinctum, ut proxime dicebamus; non potuit per pcenitentiam ut removentem obstaculum reparari ; sedperinde se hahuit, ac si nunquarn fuisset . Et inde ulterius fit , quod Adamus pce- Alii. nitens nullum jus obtinuerit ad gloriam, nisi juxta quantitatem pcenitentiae, in qua surrexit. Quod aliter accidit in nobis, ut explicuimus loco citato ex tract. 16. Fit denique, quod nullus gradus gloriae Evertun- Adamo communicatus fuerit ratione gratiae iJJ,^ originalis per peccatum extinctae, aut me- probatio- ritorum illius pro statu innocentiae : sed nes* . illi praecise gradus, qui responderunt poe- nitentiae, et gratiae, quas accepit per Chris- tum, ac dependenter ab ejus influxu. Et haec omnia consequuntur sicut radicem differentiam assignatam, quod omnis gratia nostra sit ex meritis Christi, eisque inni- t tatur : unde secluso per pccnitentiam obs- taculo peccati, revirescit. Sed gratia origi- nalis non erat ex Christo : quocirca per peccatum sic extincta est, ut per sequen- tem pcenitentiam non revixcrit. Et rursus omnis gratia pro hoc statu est in praedcs- tinatis prsedestinationis effectus, supponens Ghristi pra3destinationem : at non omnis gratia Adami fuit praedestinationis effrt- tus ; sed ea pra^cise, qu&e et proedestinatio- nem Christi supposuit, et successit post 39 Giu DE INCAHNATIONE. peccatum : illa enim, qn ;tin 111 stal.u iiniu- ceutiie luibuit pertinuit ad aliam providon- tiam longe divcrsam, uL amplius adhuc consLaJ)it cx infra diccndis. Ilinc facilc consLat ad utramquc minoris probationom : concedimus enim graLiam in statu justiLiaj originalis praebuisse Adamo jus ad gloriam ui, cidem graLia^ connatura- litcr debitam : concedimus etiam Adamum elicuisse aliqua opera meritoria, quibus sibi iecerit debitam gloriam ut coronam. Sed nihilhorum fuitpraedcstinationis elTec- tus; sed pra^suppositum quid ad ejus pric- destinationem ex vi alterius providentiae, quia nihil horum supposuit pracdestinatio- nem Ghristi ; sed potius praesuppositum fuit, sicut et peccatum originale, in cujus remedium Ghristus fuit pnedestinaLus. Et rursus nihil gloriae illis, gratiai, et meritis retributum est : quia, penitus extincta sunt per peccatum. Et sicut per pceniten- tiam non -revixit justitia originalis ; sic etiam non revixerunt gratise, quae fuerant ante peccatum. Et con- Unde facile simul diluitur argumenti tio. confirmatio : concessa enim majori de to- tali destructione gratiae, et meritorum juxta superius dicta, negamus minorem. Ad cujus primam probationem dicendum est, quod vocationes, et auxilia inefficacia praedestinatorum in hac praesenti providen- tia supponunt prsedestinationem Ghristi, et dispensantur ex intentione efficaci per- ducendi prsedestinatos ad gloriam : sor- tiunturque etiam aliquos effectus, licet non illum, ad quem immediatius ex natura rei ordinantur, ut loco cit. explicuimus : unde habent quidquid requiritur, ut sint effectus praedestinationis electorum, quibus dan- tur. Sed gratia, et merita Adami in statu innocentise habuerunt conditiones omnino oppositas : quia non supposuerunt praedes- tinationem Christi saltem in omni genere : nec provenerunt ex intentione efficaci per- ducendi Adamum ad gloriam ex vi illius status, et providentise ; sed solum ex ef- fectu conditionato salvandi Adamum, si in ea justitia persisteret : et tandem sic cx- tincta fuere per peccatum, ut nullum ha- buerunt eo succedente effectum : quocirca caruerunt illis conditionibus, quae ad ef- fectum praedestinationis requiruntur. Ad secundam jam supra respondimus merita nostra, et gratiam nostram provenire ex meritis Christi, eisque subordinari : quare licet per peccatum deficiant in se, manent in acceptatione divina mediis meritis HlClltUOG Gliristi, inquibus conLineiiLur sicut cJlectus in causa : cL consequenter amoLo obsLa- culo pcccaLi, vitam rccupci.uit, et gloriam sibi eorrespondentem. Oppositum vero contigit in gratia, ct meritis Adami pro staLu innoccnLia: : nou cnim eranL cx ine- riLis GhrisLi, ncc illis innitebantur sicut causa) : et ideo ubi succcssit pcccaLum, penitus evanuerunt, nec magis rcvixerunt per poenitentiam, ac si nunquam fuisscnt. Et ratio a priori prajdictie diffcrentiie fuit Nota. divina voluntas sic ordinans cuncta in gloriam Ghristi : sicut ordinavit, quod nul- lus gradus gloriuj vef Adamo, vol aliis hominibus retribueretur, nisi ex Ghristi meritis , atque influxu, ut de facto con- tingit. 67. Arguitur tertio : quia gloria, quae 3argn- est terminus prujdestinationis, raagis dista- vit a natura, aut substantia Adami, quam a gratia justitiai originalis : sed substantia Adami in statu pra^dictaa justitiai fuit ef- fectus prsedestinationis Ghristi : ergo gra- tia justitioe originalis fuit effectus ejusdem praedestinationis : et consequenter talis gratia fiiifc effectus proveniens ex Ghristi meritis, et influxu. Haec consequentia pa- tet ex prima : quia, ut diximus in respon- sione ad argumentum prsecedens omnis effectus prsedestinationis in electis suppo- nit praBdestinationem Ghristi, et ab ejus influentia descendit. Prima vero probatur ex prsemissis tum a paritate, tum a for- tiori, ut facile consideranti constabit. Major autem est certa, ut convincitur ex majori distincta tam inter gloriam, et naturam, quam inter gloriam, et gratiam. Minor vero, in qua poterat esse difficultas, cons- tat ex dictis tract. 5, disput. 5, dub. uni- co, ubi statuimus, quod esse substantiale praedestinati, et omnia naturalia sunt ef- fectus praedestinationis electorum : ergo substantia Adami, ubi primo producta est in statu innocentiae, fuit effectus praedesti- nationis ipsius Ghristi. Ex quo manifeste infertur Ghristum fuisse caput illius pro tali statu : influxit enim in hujusmodi praedestinationis effectum, sicut eadem ra- tione influit in alia Ecclesiae membra. Respondetur ex dictis loco in eodem Dissolv argumento relato num. 26, concessa ma- jori, distinguendo minorem, illamque ad- mittendo in sensu materiali, et specifica- tivo- de substantia Adami existentis in statu originalis justitia^ : et negando ipsam in sensu formali, et reduplicativo de ea- dem Adami subsLantia, piout pertinuit ad justitiae h tur. DISP. XVI, DUB. IV. 6n justitioe originalis statum. Et praemissa hac distinctione, negamus utramque con- sequentiam absolute. Nam ut inferrentur legitime, tleberet minor verihcari in sensu omnino formali; in quo tamen falsa cst. Per quod tamen minime excludimus, quod substantia Adami in primo illo momento, in quo producta est, et quod alias simul mensuravit productionem justitiai origina- lis, fuerit effectus pnedcstinationis Adami : fuit namque, ut dicta loco supra citato sa- tis evincunt ; quin tamen ipsa originalis justitia rationem effectus praedestinationis Nota. habuerit. Nam ut co loco observavimus, substantia Adami primo producta fuit ex imperio duplicis providentia^, nempe origi- nalis, et propriae primi status; atque prae- destinativa^, sive pertinentis ad secundum statum reparationis per Christum : et qua- tenus spectavit ad primum, non pertinuit ad secundum. Providentia itaque naturalis, quae immediate, et elicitive concurrit ad producendum tam substantiam Adami , quam omnia alia entia naturalia, imperata fuit tum a providentia originali circa pri- mum illum hominis statum ; tum a provi- dentia specialiori prasdestinativa, subinde- que a providentia hypostatica , quae est causa universalis effectuum praedestinatio- nis. In quo concursu licet providentia ori- ginalis potuerit vocari specialis compara- tive ad providentiam naturalem ; fuit tamen quasi providentia communis res- pectu providentiae hypostaticee, et praedes- tinativae, quae est providentia specialissima absolute, et simpliciter. Unde licet subs- tantia Adami in primo ejus productionis momento fuerit effectus praedestinationis, quatenus processit ex imperio providentice praedestinativae : non tamen quatenus ter- minavit suam productionem ex solo impe- rio providentiae originalis, et pertiuentis preecise ad primum statum illum, : quo- circa non infertur, quod praedictus status, vel justitia originalis ejus constitutiva fue- rit effectus prsedestinationis Adami. -xplica- Quodmagis perspicuum fiet, siinAdamo mpiius praedito justitia originali consideremus ex ioiutio. una parte personam, et ex alia statum talis personse. Nam si ad personam attondamus, heec potuit subordinari providentiee preedes- tinativee, et consequenter ex imperio ejus- dem produci : quoniam talis persona sic de facto pertinuit pro aliqua duratione ad statum justitiee originalis, quod tamen in eo permansura non foret, nec ex vi illius consecutura gloriam, a cujus prima inten- tione incipit pracdestinatio. Si vero attenda- mus ad primum illum cjusdem personae gtatum (et subinde ad pcrsonam ut for- maliter, ol reduplicative sul> eo constitu- tam), nulla ratione pertinuit ad providcn- tiam pncdestinativam : quia hajc inchoavit a Ghristo ut a primo pra^destinato, et caete- rorum electorum exemplari. Ghristus au- tem primo intentus, et decretus fuit in re- medium peccati originalis, et dependenter ab illo saltem in genere causaj materialis : et consequenterprajdestinatio Ghristi sup- posuit statum originalis justitiaB nec in ipsum potuit iniluere, ut supra fuse ex- plicuimus : idemque proinde dicendum est de providentia pra^destinativa. Itaque substantia, et persona Adami effectus pra3- destinationis fuit : quia pertinuit ad utrum- que statum successivehabendum et justitiai originalis, et reparationis per Ghristum : potuitque proinde terminare influxum utriusque providentise. Sed status origina- lis justitiee, quam primo habuit, effectus non fuit prsedestinationis : quia essentia- liter contrahebatur, et alligabatur ad pro- videntiam diversam, qupe sicut anteivit intentionem efficacem primi praedestinati (Ghristi videlicet omnium aliorum capitis), sic etiam praeeessit ordinem, atque influ- xum providentise praedestinativee : atque ideo unice, et adsequate pertinuit ad aliam providentiam minus specialem. Unde me- rito in persona Adami, cum primo producta est, distinguimus : sed in ipso formaliter statu, in quo productus fuit, sic distinguere non valemus ob assignatam rationem dif- ferentiaa : quee, sUpposita communi Tho- mistarum doctrina de non venturo Ghristo nisi in remedium peccati, legitime proce- dit, et facile intelligitur, 68. Sed replicabis : quia providentia^ Dimciiis universalissimee subordinantur alise provi- rePllca* dentia^ particulares : sicut causaa universa- lissimse alias particulares subordinantur : sed providentia hypostatica, ad quam redu- citur prsedestir.atio Ghristi, atque electo- rum, sic est sp^cialis, quod simul est uni- versalissima in providendo, et causando : e contra vero piovidentia erga homines in statu originalis justitia? fuit particularis :. ergo providentia hypostatica hanc, et om- nes alias providentias sibi subordinavit : et consequenter status justitiae originalis ha- buit dependentiam a providentia hyposta- tica, et fuit effectus illius : sicut contingit in omnibus aliis providentiis particulari- bus, si cum hypostatica comparentur. 612 DE INCARNATIONE. Confir- matio 1 N. Com plut. Gonfirmatur primo explicando amplius vim hujus replicse : nam facta inter causas comparatione, finis est simpliciter prior, et alias causas sibi subordinat, ut probant N. Gomplut. in lib. Physic. disp. 5, qusest. 2, § 2; sed Ghristus est intentus, et prse- destinatus ut iinis aliarum, juxta doctrinam supra traditam disp. 2, dub. 1, num. 4 et 26; ergo praedestinatio Christi fuit prior in genere causae finalis, quam providentia, et status originalis justitia^ : et consequenter in eum influere potuit. Secunda. Gonfirmatur secundo debilitando moti- vum contrarium, et a nobis saepius reprie- sentatum : quia causae ad invicem sunt causse : unde optime cohseret, quod aliquid sit prius alio in genere causse finalis, et posterius eo in aliis generibus, ut explicui- mus disp. cit. num. 29 ; ergo licet Ghristus fuerit prsedestinatus in remedium peccati originalis, et consequenter providentia prae- destinativa circa ipsum, et alios electos supposuerit originale peccatum, et statum originalis justitiae in genere causae mate- rialis, fueritque in hoc genere eis poste- rior ; id tamen minime impedivit, quod Christus, ejusque praedestinatio fuerint priores simpliciter in genere causae finalis, et quod in hoc genere influxerint in statum originalis justitiae : atque ideo nulla est ratio negandi, quod talis status fuerit ef- fectus praedestinationis Adami : evanescit enim motivum, quod supra expendimus. Ab ista replica (quam censemus esse validius motivum ad fundandum probabili- tatem opinionis contrarise), facile se expe- diunt Gajetan. Alvarez, N. Gornejo, et alii graves Auctores relati disp. 2, num. 25, qui sentiunt, quod decretum condendi hoc universum, constituendi hominem in statu justitise originalis, et permittendi originale peccatum fuit prius simpliciter, et priori- tate signi in quo, quam decretum Incarna- tionis in remedium humani generis a pec- cato. Nam consequenter docent omnia hujus mundi ex vi primi decreti non fuisse Ghristo, aut ejus praedestinationi subordi- nata ; sed ex vi secundi decreti : et hoc modo explicant testimonia Scripturae signi- ficantis Deum subjecisse omnia pedibus Ghristi, et nihil reliquisse ei non subjec- tum : quia videlicet prius facta ex vi de- creti primi status iterum ad Christum or- dinata fuerunt. — Juxta quam sententiam (quse probabilissima est) vires amittunt replica, et illius confirmationes. Ad illam enim respondetur, providentiam hypostati- Prima solutio aliquo- rum opinio- ne. Ad re- plicam. Ad 1 conQr- matio- nem. cam esse quidem universalissimam in pro- videndo, et causando ; non quia nihil sup- posucrit productum, et ordinatum ex vi alterius providentiae a se independentis; sed quia ea, quse supponebantur producta, sibi denuo subordinavit : inter quie mi- nime computari valet status originalis justitiae, quippe qui supponebatur destruc- tus ad decretum Ghristi, et per ipsum re- producendus non erat : unde Adamus ut formaliter in eo constitutus non terminaret influxum Ghristi, nec membrum ipsius fuit. — Ad primam confirmationem res- pondetur Ghristum fuisse prsedestinatum finem omnium rerum, non ut primo pro- ductarum ex vi alterius providentise, sed quatenus instaurantur per Ghristum post ruinam originalis peccati : quocirca influ- xus Ghristi per modum finis licet sit uni- versalissimus, et modo explicato prior; non tamen se extendit ad statum originalis justitise : quia Ghristi prsedestinatio, et aliorum non incepit a primo signo in quo respondente tali statui; sed inchoavit a consequentibus, ubi nimirum prsevisum est peccatum, et provisum de ejus remedio per Ghristum. — Unde liquet ad secundam, Ad se- quod ex mutua dependentia causarum nihil cundam. evincitur in prsesenti difficultate : quia ordo naturae, et gratise originalis non se tenuit ex parte causse materialis utcumque, sed absolute, et simpliciter, sive absque de- pendentia a Ghristo pro illo primo signo in quo in genere causse finalis : quia Ghristus non est intentus, nec prsevisus finis, nisi post illud signum, et cessante jam primo statu per peccatum originale. Unde influ- xus, quem tanquam finis exhibuit, fuit post peccatum, et per modum Redemptoris humani generis : atque ideo non se exten- dit ad influendum adhuc per modum finis in ea, quae preecesserunt Adami peccatum. Haec omnia Auctores prsedicti modo di- cendi, sive explicandi sententiam Thomis- ticam, et quidem satis consequenter, atque perspicue. 69. Sed a praedicto dicendi modo reces- Prae- simus : quia multiplicat absque necessitate ^'^* signa in quo, et ob alia motiva, quae ex- non pro- pendimus loco citato a num. 26, ubi aliam batur* arripuimus viam non minus veram, pla- nam, et communem inter Thomistas, ac nostris principiis magis familiarem. Juxta quam ad conciliandum ordinem decreto- rum cum rebus, quae in hac materia con- currunt, solum distinguimus duo signa in quo : primum, in quo Deus cognovit omnia possibilia, DISP. XVI, DUB. IV. 613 possibilia, et multiplices eorum compara- tiones : secundum, in quo ex omnibus pos- sibilibus decrevit futura, et sub eisdem modis, et connexionibus, quae voluit. Et sicut prius cognoverat possibile esse creare hominem cum justitia originali ; et per- mittere ejus ab ea justitia lapsum; et pro reparatione humanae naturae mittere Fi- lium in Redemptorem ; et quod hic pro dignitate sua esset finis cujus gratia om- nium rerum, connexus tamen cum homi- num remedio tanquam cum fine cui ; et quod inter haec omnia daretur mutua con- nexio, et dependentia : sic in secundo si- gno in quo voluit, transferendo illa possibi- lia ad statum futurorum absolute : et inde habuerunt ab illo signo esse eodem modo futura, et suo tempore executioni man- dari ; quin ad haec declaranda opus sit multiplicare alia signa in quo afferentia conclusionem, et prolixitatem non neces- sariam. Unde hic dicendi modus salvat omnia, quse intendit primus, seclusa illo- rum signorum pluralitate. Quocirca illa, quae juxta primum praecedunt Ghristum prioritate in quo, ut sunt status justitiae originalis, et ab ea lapsus per Adami pec- catum ; etiam praecedunt juxta secundum, solo tamen ordine naturae, sive prioritate causalitatis : et sic praedicti dicendi modi non differunt penes prioritates, sed penes earum modos. Ex quo ulterius fit, quod sicut in primo illo dicendi modo status innocentiae, et pec- catum originale praecedunt prioritate in quo Christum venturum : sic etiam in nostra sententia praecedunt ipsum prioritate a quo in genere causae materialis. Licet enim Deus primo intenderit Ghristum ut om- nium finem, et ut priorem aliis rebus in genere causae finalis : nihilominus eodem decreto voluit Ghristum ut Redemptorem, et cum ordine ad reparationem humani ge- neris sicut ad finem cui : ad quod neces- sarium fuit, quod peccatum originale praecederet Ghristum in genere causae ma- terialis. Ex qua radice provenit, quod licet Ghristus potuerit esse finis omnium rerum tam naturalium, quam supernaturalium secundum se acceptus, atque independen- ter ab aliis causalitatibus : tamen ex vo- luntate Dei (nobis revelata in Scriptura, et manifestante motivum Incarnationis, ut disp. 2, dub. 1, late ostendimus), ipsius influentia per modum finis alligata fuerit remedio peccati. Quare nullae res ipsum respiciunt per modum finis, quam ut Re- demptorem humani generis, et tanquam reparatorem omnium, quae fuerant peccato primi hominis deformata. Juxta hunc igitur dicendi modum res- pondetur ad replicam distinguendo mino- rem , et concedendo , quod providentia hypostatica sit universalissima quoad suf- ficientiam; sed negando, quod fuerit uni- versalissima quoad efficaciam : et deinde negamus utramque consequontiam, qua) supposita praemissa distinctione, non recte colligitur ex praemissis. Licet enim prse- dicta providentia pro dignitate sui objecti, nempe Ghristi, habuerit sufticientiam ad subordinandum sibi^et illi statum justi- tiae originalis, et Deus potuerit ita satis congrue decernere : tamen ex suppositione praesenti, quod de facto intenderit Ghristum propter remedium originalis peccati, non potuit potestate consequenti se extendero ad praedictam subordinationem. Quia non potuit respicere primum illum innocentiae statum, nisi mediante originali peccato, quod est formalis ipsius destructio, et non esse : atque ideo nec valuit influere in ejus esse ut supra diximus n. 61. Et conse- quenter influxus providentiae hypostaticae sistit de facto in his praecise, quae concer- nunt, aut connotant peccatum originale : et ad alia non se extendit ; quamvis in alia rerum serie, attenta propria sufficientia se extendere posset. 70. Adprimam confirmationem respon- detur eodeni modo, quod licet Ghristus fuerit intentus per modum finis omnium aliarum rerum ; non tamen fuit intentus finis nisi pro statu naturae lapsae quia primo intentus est ut Redemptor. Unde licet potuerit finalizare absolute omnes res , de facto tamen eas non finali- zavit , nisi supposito originali peccato , et cum subordinatione ad reparationem humani generis. Quocirca ejus influxus per modum finis non se perrexit usque ad statum originalis justitiae inclusive, quippe qui prsecessit simpliciter peccatum, et fuit omnibus modis ab eo independens. Et similiter respondetur ad secundam, quod etsi inter statum justitiae originalis, et Ghristum potuerit constitui ea mutua dependentia ; tamen de facto non ita con- tigit : quia Ghristus praedestinatus est in remedium peccati, atque ideo ut primo intentus supposuit destructum statum ori- ginalis justitiae : et consequenter illum in suo esse finalizare non potuit, nec suam causalitatem ad ipsum usque extendit. Melior respon- sio uppli- catur replicae. Diluitur 1 confir- matio. Solvitur secunda. 61 DE INCARNATIONE. Quocl autem dicitur de mutuo inter aliqua dopendcntia in diverso gonere ; verum quidem cst : sed tenet pnecise ncccssario in cis tantum causis, quoe ox natura rei talcs sunt ; non tamcn in illis, quas Deus voluit causas constituere : in his cnim in- tervenit, aut non mutua causalitas, prout ipsi placct : et sic accidit in hac matcria, qure a sola Dei voluntate dcpendit. Et quod sic, ut descripsimus, disposuerit, non voluntarie affirmamus sed eo funda- mento, quod nobis revelatur in Scriptura, et doctrina Patrum, nempe Deum non ali- ter decrevisse Christum vcnturum, quam in remedium generis humani a peccato originali, utin prsesenti supponimus. Nam stabilitohocprincipio, iegitime colliguntur alirc consequentia) circa connexionem et ordinem rerum ut hactenus explicuimus, et facile consideranti constabit. Minus au- tem consequenter, et multum voluntarie procedunt illi Thomistse, qui eo principio supposito et apud eosdem sancto, adhuc conantur docere, quod Christus influxerit in gratiam originalem, et fuerit caput ho- minum prout pertinentium ad illum. Sed pauci sunt, et qui rem non satis accurate discutiunt. Major Addendum est pro perfectiori intelligen- tio dati tia eorum, quse immediate diximus, decre- respqn- tum illud unicum , quod Deus habuit in ctrmic i • secundo signo in quo posse non immerito dici ordinis hypostatici, licet justitiam ori- ginalem, et reliqua ut ad ipsam pertinentia non ordinaverit sicut ad fmem ad Chris- tum, qui est fmis, et terminus praedicti ordinis. Nam ut ita dicatur absolute, suf- ficit tum quod principale volitum per tale decretum fuerit ipse Christus. Tum quod omnia, quaa Deus decrevit, ut reparanda post lapsum Adami, fuerint ordinata ad Christum sicut ad finem. Tum quod vo- luerit ipsam originalem justitiam esse cau- sam materialem (saltem mediate, et in- directe) Incarnationis , quatenus debuit prsesupponi ad peccatum, quod Christo in- tento in ratione Redemptoris se habuit per modum materiae redemptione destruendae. Sed ad prsedictam denominationem opus non fuit, quin fuit impossibile, gratiam originalem ordinari ad Christum sicut ad finem : quia supposito Dei decreto, quod de facto fuit, inter illam gratiam ex una parte, et Ghristum per modum finis ex alia, mediavit peccatum, quod et gratiam destruxit, et impedivit, ne Ghristi infiuxus per modum finis ad illam jam destructam sionis. portingeret. Unde finis originalis juititifi, ct productionis ejus alius iuit, ille videli- cct quem haberct si porseveraret ipsa, et Christus nunquam ossot venturus : in quo ovontu cortum est habituram iinom dis- tinctum a Christo, ot quod portincrot ad providentiam longe diversam. Eandom ita- que et non Christum habuit de facto cau- sam finalem. DUBIUM V. An Chrislus sil Ajigelorum caput. Hsec difficultas affinis est pra3cedenti, origenis et propterea ipsam immediate annectimus. ^11^,"}!? Quae ut gravior repracsentetur, supponi- tur. mus Ghristum non venisse pro Angclis, nec pro illis mortuum fuisse, ut contra Origenem, qui oppositum significat hom. 1 in Levit. et hom. 1 in Numer. docont communiter Patres, et optime obscrvavit D. Th. supra ad Ephes. 1, ad illa verba : D.Thom. Instaurare omnia in Christo, lect. 3, ubi pro legitimo sensu illorum verborum addit : Non quia pro Angelis morluus sit Christus, sed quia redimendo homines reintegratur Angelorum ruina. Et profecto si pro An- gelis etiam Verbum assumpsisset carnem, non sic singularissimam crga nos Dei charitatem recognoscentes caneremus in symbolo : Qui propter nos homines, et prop- ter noslram salutem descendit de cojlis, et incarnatus est. Deinde supponimus, aut saltem admit- timus, Christum non meruisse Angelis primam gratiam, nec habere influxum me- ritorium in eorum essentialem gloriam. Quod propriam sedem habet infra q. 19, sed modo prsemittimus partem insinua- tam : tum quia est communis inter Tho- mistas : tum quia nobis videtur prorsus affmis prsecedenti suppositioni, quod Chris- tus non fuerit mortuus pro Angelis, ut loco cit. ponderabimus : tum quia expedit permittere, quod difficiliorem faciat sen- tentiam communem statim proponendam. Si enim Ghristus non venit pro Angelis, Status nec ipsis primam, et substantialcm gra- dlt^s!" tiam promeruit; videtur de illis eandem rationem habendam esse, ac de hominibus prout pertinentibus ad statum originalis justitise : quorum pro illo statu Christum caput non fuisse statuimus dub. praeced. Sed nihilominus I. t,- il DI8P. XVI, DUB. V, 615 ).Thom Vlnlina. Uvarez. Naza- rius. \rauxo. Godoi. Duran- dus. Etichar- dus. 5aluda- nus. Suarez. Vaz- quez. Lorca. iTunda- nentuiu b aucto- ritate. Ad Ephes. Id Co- oss.2. D. Au- gust. D.Thom 5 1. Defenditur vera, et communis sentenlia. 71. Dicendum cst Ghristum vero, et proprie esse caput Angelorum. Sic docet D. Tho. in hac q. art. 4 et in 3, dist. 13, q. 2, art. 2, qua^stiunc. 1 et in 4, dist. 49, q. 4, art. 4, ad ult. et q. 29 de Yerit. art. 4 ad 5, et alibi. Gui subscribunt discipuli in prcesenti, Gajetan. Mcdina, Alvarez, Nazarius, Arauxo, Cipullus, et alii, quos refert, et sequitur Godoi disp. 29, § 6. Idem etiam tuentur alit Theologi tum in praesenti, tum in 3, dist. 13, ubi Duran- dus q. 2, n. 7. Richard. art. 2, q. 2. Paludan. quaist. 1, art. 3, et alii. Suarez disp. 23, sect. 1, concl. 2. "Vazquez disp. 48, cap. 3. Lorca disp. 45, concl. 2, cum aliis pluribus. Ex quibus aliqui dicunt oppositam sententiam essc temerariam, aut alia censura dignam. Sed nobis satis sit dicere nostram hanc, et communem asser- tionem esse certissimam. Probatur primo ab auctoritate Scrip- turoc, quae id satis aperte significat : nam ad Ephes. 1, inquit Apostolus : Secundum operalionem potentiz virtutis ejus , quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in co?lestibus, supra omnem principatum, el potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen, quod nominatur, non solum in hoc sseculo, sed etiam in futuro. Et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, quse est cor- pus ipsius. Et ad Goloss. 2, ait : ln ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corpo- raliter, et estis in illo repteti, qui est caput omnis principatus, et potestatis. Idemque significant alia testimonia, quae supra de- dimus n. 1 et in quibus Christus dicitur absolute caput Ecclesise absque restrictione ad solos homines. Gum ergo verba Scrip- turae debent accipi in sensu vero, et pro- prio; sequitur, quod Ghristus sit vere, et proprie caput Angelorum. Praesertim cum Patres eodem modo loquantur : ex quibus D. August. concion. 3, p. 36, inquit : Caput nostrum Christus est : corpus capitis illius nos sumus. Nunquid soli nos? Omnes, qui ab initio sseculi fuerunt justi, adjunctis eiiam legionibus, et exercitibus Angelorum : ut illa una civitas flat sub uno rege, et una • provincia sub uno imperatore. Et D. Thom. in praes. postquam expendit locum cit. ex Efftt- giuin. epist. ad Ephesios , conclusit : Et ideo Christus non solum est caput hominum, sed etiam Angelorum. Unde ct Matth. 4 legi- iur, quod accesserunt Angeli, et ministra- bant ci. 72. Nec satisfacit, si dicatur primo prae- dicta Scripturae testimonia agere de Ghristo in quantum est Deus, secundum quam rationem illi attribuunt, quod sit caput Angelorum. Et ita intellexcrunt locum ex epistola ad Golossenscs D. Ghrysost. ct Theophyl. Unde non scquitur, quod csse vere, et proprie caput Angelorum Christo homini conveniat. Id, inquam, minime Praeciu- satisfacit, sed refellitur efficaciter. Tum dltur' quia nihil obligat, ut sensum praedictorum locorum non extendamus ad Christum ho- minem : sed potius hujus dignitas expos- cit praedictam extensionem. Tum quia ipsa testimonia satis expresse loquuntur de Christo homine, ut liquet ex loco ad Go- loss. : In ipso i?ihabitat omnis plenitudo divi- nitatis corporaliter, qui est caput omnis principatus, etc. , quia de Christo ut Deo non potest dici nisi valde improprie, quod in ipso inhabitet omnis plenitudo divinitatis corporaliter : inhabitatio enim exigit ali- quam realem distinctionem, et Ghristus ut Deus nullo modo distinguitur realiter a di- vinitate, sed est Deus, et deitas per identi- tatem. Evidentius adhuc est, quod in priori loco ad Ephes. sermo fiat de Ghristo ho- mine, ut constat ex illis verbis, Suscitans illum a mortvis. Unde D. Ghrysost. ad D. Chry- prsedictum locum, inquit : Illuc itaque eum sosu subvexit, qui ex nobis est, super omnem principatum : non super hunc, vel illum, sed super omnem principatum, potestatem, et dominationem, et super omne nomen, quod nominatur, omnibus factus est supe- rior. Hoc de eo dicit, qui ex mortuis susci- tatus est Et eodem modo intellexit relata praedicta testimonia D. Thom. in eorum D.Thom. expositione, et q. 29 de verit. art. 4 ad 5, ubi ait : Dicendum, quod Christus non solum secundum divinam naturam, sed etiam secundum humanam est Angelorum caput : quia eos illuminat secundum huma- nam naturam, ut Dionys. dicit 7 de divin. nom. Unde et ad Coloss. 2 dicitur quod ipse est caput omnis principatus, et potes- iatis. Quod vero Chrysost. et Theophyl. hunc posteriorem locum explicant de GhristoDeo, veritati non prsejudicat : quia locus utrumque sensum amplectitur; et ex eo, quod Ghristus ut Deus sit caput principatuum, etc, non sequitur, quod id 616 DE INGARNATIONE. etiam in quantum homo non haboat, no- quo D. Chrysost. negnt. Alia 73. Noque iterum satisfacit, si dicatur CV3S10 praedicta testimonia non esse explicanda de Ghristo homine secundum aliquem in- ternum influxum in Angelos, qui tamen ad rationom capitis proprie dicti desidora- tur : sed praacise quantum ad externum iniluxum gubernationis, et dominationis super illos, juxta illud Ps. 8, quod allegat Apostolus : Omnia subjecisti sub pedibus ejus, et Matth. ult. : Data esl mihi omnis po- testas in calo, et in terra. Id, inquam, non Confuta- satisfacit. Primo quia dato, et non con- tatur* cesso, quod Ghristus non influeret in An- gelos per iafluxum internum, sed per ex- ternum quantum ad guhernationem, et do- minium : adhuc probandum erat Adver- sariis, quocl hujusmodi influxus in ordine ad unum communem fmem glorise non sufficeret ad constituendum vere, et pro- prie Angelorum caput. Id vero minime proharent : nam in omni communitate recte disposita, et ordinata ad unum finem videmus, quod qui omnibus praeest, cunc- tosque guhernat in ordine ad talem finem, dicitur absolute caput illiorum, sicut rex dicitur caput subditorum, et Papa vocatur caput visibile Calholicorum. Si ergo Ghris- tus ita saltem so habet respectu Angelo- rum, ut hsec evasio non negat ; ex eadem infertur, quod vere, et proprie sit illorum D.Thom. caput. Ad quod attendens D. Thom. in hoc art. 4, dixit : Ubi est unum corpus, necesse est ponere unum capui, Unum autem corpus similitudinarie dicitur una multi- tudo ordinata in unum secundum diversos actus, sive officia. Manifestum est aulem, quod ad unum finem, qui est gloria divinse fruiiionis ordinantur et homines, et Angeli. Unde corpus Ecclesise mysticum non solum consistii ex hominibus, sed etiam ex Angelis. Totius auiem hujus multitudinis Christus est caput. Et infra absolvens corpus art. ait : Christus ?ion solumest caput hominum, sed etiam Angelorum. Unde Matlh. 4, legitur, quod accesserunt Angeli, et minisirabant ei. Quae ministratio non supposuit necessa- rio aliquem internum influxum in Ange- los ; sed subjectionem eorum secundum potestatem dominativam, ut patet in aliis ministrantibus. Secundo, quia si semel ut Ghristus sit proprie Angelorum caput, requi- ritur interior influxus ; hic efficaciter proba- tur ex locis relatis, in quihus Ghristus voca- tur caput Angelorum : nam prsedicta tes- timonia accipienda suntin sensu proprio, et Ad Co- Ratio funda- mentalis. consequonter cum omnibus conditiombus, quae ud rationem capitis desiderantur. Et ita sc gessit D. Th. loco cit. ex quaest. D.Tho 29 de Verit. ubi dixit : Christus Angelos illuminat secundum humanam naturam, ut Dionys. dicit. in 1 de divin. nom. Unde et ad Coloss. 2 dicitur, quod ipse est caput omnis principatus. Ubi perspicuum est, quod alterum ab altero colligit, quia sunt intor se connexa. Quod satis aperte signi- ficavit Apostolus : nam illo cap. ex 2 ad Goloss. ait : Ex quo, nempe Ghristo, io- tum corpus per nexusf et conjunctiones sub- Ioss* 2* minisiratum, et constructum crescit in aug- mentum Dei. Et ad Ephes. 4 : Grescamus in Ad illo per omnia, qui est caput Christus, ex EPnes-4 quo tolum corpus compactum, et connexum per omnem juncturam subministraiionis, etc. Idque ex dicendis magis constabit. 74. Deinde probatur conclusio ratione D. Th. quae ex relatis testimoniis desu- mitur : quoniam multitudo, sive congre- gatio hominum, et Angelorum est una Ecclesia, quae ex omnibus his tanquam ex membris velut corpus mysticum constitui- tur : sed Ghristus est caput totius Eccle- siae : ergo Ghristus est caput non solum hominum, sed etiam Angelorum, et ad omnes comparatur sicut ad membra. Gon- sequentia patet. Et minor constat ex dictis dub. 1, ubi statuimus Ghristum esse caput Ecclesiae : nam testimonia, quibus haec veritas prohatur, generalia sunt, et sen- sum non restringunt ad solos homines ; sed magis significant oppositam extensio- nem, ut liquet ex Apost. ad Ephes. 1 : Ad Ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam. EPnesl Et ad Goloss. 1 : Et ips* est caput corporis Ad Co- Ecclesise. Major autem facile suadetur : ^085-1' quia homines, et Angeli habent sufficien- tissimam convenientiam ad constituendum Ecclesiam unam : si enim in statu viae considerentur, omnes convenerunt in uno Deo credito, et dilecto : si autem conside- rentur in statu gloriae, omnes etiam con- veniunt in uno Deo viso, et amato : ergo si hujusmodi inter homines convenientia constituit unam Ecclesiam ex hominibus, ut nemo negat ; pariter eadem convenien- tia inter homines, et Angelos constituet unam Ecclesiam ex Angelis, ethominibus. Quod pulchre significavit D. Bernardus D. Ber- serm. 27 in Gant. ubi ita de Ghristo lo- nard' quitur : Ad sponsam veniebat, et absque sponsa non veniebat. An duse erant ? Absit. Una est enim, ait, amica mea. Sed sicut ex diversis ovium gregibus unum voluit facere ovile, H-.. DISP. XVI, DUB. V. 617 ovile, ut sit unum ovile, et unus pastor : ita cum haberet sponsam inhxrentem sibi a principio, multitudinem Angelorum , placuit ei et de hominibus convocare Ecclesiam, at- que unire illi, quas de c&lo est, ut sit una sponsa, et sponsus unus. Idque significat parabola pastoris Matth. 18, ct Luc. 15, qui habcbat ovile ex centum ovibus, et re- lictis nonaginta novem, per quas reproe- sentatur Angelorum multitudo, quoesivit unam perditam, nempe humanum genus juxta illud Apostoli ad Haebr. 2 : Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahx ap- prehendit, ut in hoc sensu ibi exponit D. Ghrysostomus. Gonfirmatur primo : quia non magis repugnat, quod ex hominibus, et Angelis fiat una Ecclesia, quam quod ex eisdem fiat una civitas : utrobique enim requiritur, et adest non unitas physica, sed similitudi- naria unius corporis mystici, et moralis : atqui ex hominibus, et Angelis componitur una civitas, cui Ghristus prseest guberna- tor : ergo pariter ex eisdem coalescit una Ecclesia, sive unum corpus mysticum, cui idem Ghristus conjungitur per modum ca- pitis. Minor quoad primam partem proba- tur ex Apost. ad Hebr. 12 : Accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei viventis Hierusalem, et multorum millium Angelo- rum frequentiam, et Ecclesiam primitivo- rum, qui conscripti sunt in co3lis. Quo loco depingit coelestem civitatem Hierusalem componi tam ex frequentia Angelorum, quam ex congregatione, sive Ecclesia ho- minum electorum. Secunda vero ejusdem minoris pars constat ex Apocalypsi, ubi non semel dicitur in coelesti illa civitate praesi- dere filium hominis, agnum Dei,Ghristum. Gonfirmatur secundo : quia si congrega- tio Angelorum, et hominum non esset una Ecclesia, sive unum corpus mysticum sub nno capite Christo ; maxime quia Angeli, et homines differunt essentialiter in na- tura, et sic nequeunt constituere unum corpus : sed hsec ratio est nulla : ergo, etc. Probatur minor : nam si praedicta ratio aliquid valeret, pariter concluderet con- gregationem ex ipsis tantum Angelis non esse unam aliquam rempublicam spiri- tualem, et corpus mysticum ; siquidem omnes, et singuli Angeli differunt essen- tialiter, et important naturas specifice dis- tinctas, ut cum communi Thomistarum sententia, et apud alios Theologos fre- quentiori statuimus tract. 7, disp. 1, dub. 5, num. 69; consequens est absurdum, et contra non minus communem sententiam Theologorum, qui supponunt Angelorum multitudinem esse rempublicam unam or- dinatissimam non minus, quam sit civitas ex hominibus composita : ergo pariter, quod homines, et Angeli differant essen- tialiter, minime impedire potest, quod ex eisdem coalescat una Ecclesia, et unum corpus mysticum. Tum etiam quia licet Angeli, et homines differant essentialiter secundum rationes, et proprietates natura- les; conveniunt nihilominus in eodem conceptu specifico potentiae obedientialis per subordinationem ad idem agens, et objectum, ct per habitudinem ad easdem essentialiter operationes supernaturales : unde credunt, vident, et amant Deum per eosdem specie habitus, et per actus ejus- dem rationis, ut constat ex dictis tract. 2, disp. 5, dub. 2 et 3, ubi exclusimus dis- tinctionem essentialem inter visiones bea- tificas hominum, et Angelorum : sed ad constituendam unam congregationem, sive Ecclesiam, de qua agimus, per ordinem ad eundem supernaturalem finem, magis at- tendi debet unitas specifica secundum po- tentiam obedientialem in ordine ad prsedic- tum finem, quam unitas, aut distinctio secundum esse naturale, ut ex ipsis termi- nis constare videtur : ergo quod Angeli, et homines differant essentialiter secundum esse naturale , minime impedit , quod unam, et eandem Ecclesiam constituant. Tum denique, quia etiam si attendamus ad membra unius corporis naturalis, reperie- mus, quod accepta secundum eam ratio- nem, qua specialia membra sunt, distin- guuntur specifice, ut patet ex diversitate ligurae, situs, dispositionis, nobilitatis, ministerii, et hujusmodi : et nihilominus constituunt unum corpus, atque inter se colligantur ad illud constituendum, quate- nus ad invicem sibi adjumento sunt, atque subministrant, et ordinantur ad eundem finem. Hsec autem ratio etiam militat in Angelis, et hominibus tam inter se, quam cum Ghristo capite comparatis : siquidem homines custodiuntur ab Angelis, et hi illuminantur a Christo cui etiam serviunt ac tandem omnes in eundem finem ultimum collimant, qui est Deus super omnia dilec- tus ex charitate. Ergo quod differant essen- tialiter inter se quantum ad prsedicata specifica naturalia; non excludit, quod constituant idem corpus mysticum unius . Ecclesioe, sintque membra ejus, et subdan- tur eidem capiti Ghristo, Unde D. Tho. in D.Tnom. 618 DE INCARNATIONE. quarto dist. 49, q. 1 ad 5, hanc difficulta- tom attingens dixit : Sciendum, quod licet cnpul, et nlia membra sint parles individui unius speciei ; non lamen si unumquodque per se consideretur cum alio, est ejusdem speciei, manus cnim habct aliam specicm parlis a capile. Unde loquendo de membris secundum se, non requiritur inter ea alia convenientia, quam proportionis , ut unum ab alio accipiat: et unum alii subserviat. Expen- 75^ Ultimo probatur conclusio rationo a aiia priori desumpta ex D. Tho. in hoc art. 4, ratio. qUja ut unum aliquod comparetur ad alia sicut caput ad membra, sufficit, quod rcs- pectu illorum habeat tres conditiones, nempe prioritatem, eminentiam, et influ- xum, ut cum D. Th. et communi sententia Theologorum explicuimus dub. 1, § 1. Sed Ghristus homo habet vere, et proprie res- pectu Angelorum omnes hujusmodi condi- tiones : ergo Christus homo est vere, et proprie caput Angelorum. Consequentia est legitima. Et major constat ex dictis loco cit. Minor autem ostenditur quoad singulas partes : nam in primis Christus est prior Angelis ; cum sit Deo incompara- biliter proximior, immo personaliter Deus. Est etiam illis eminentior, et perfectior non quidem quantum ad naturam huma- nam secundum se acceptam, quod parum refert; sed secundum dignitatem, quam pradicta natura participat tum infinitam moraliter ex conjunctione personali ad na- turam divinam, ut constat ex dictis disp. 1, dub. 6, | 3 et 4, tum infinitam physice negative, quatenus nulla gratia reperta in pura creatura seorsim, aut collective sumpta est sequalis gratise Christi, ut cons- tat ex dictis disp. praeced. dub. unic. § 1 et 5. Quocirca Christus habet excellentis- simum prioritatis atque eminentiae gradum respectu Angelorum. Unde Apostolus ad Ad ^ Hebrae. 1 , inquit : Tanlo melior Angelis effectus, quanio differenlius prse illis nomen hsereditavil. Cui enim dixit aliquando An- gelorum : Filius meus es tu, ego hodie ge- nui te? Et rursum : Ego ero illi in patremt et ipse erit mihi in filium ? Et cum iterum introducil primogenitum in orbem ierrse di- cit : Et adorent cum omnes Angeli Dei. Et ad Angelos quidem dicit : Qui facit Angelos suos spirituSy et ministros suos flammam ignis. Ad filium auiem : tronus tuus Deus in szcidum sseculi, virga wquitatis virga regni Ad Phi- tui, etc. Et ad Philip. 2 ait : In nominc Jesu Iip> 2* omne genu flectatur ccelestium, terres- trium, et infernorum. Hebr. 1. Sed veniamus ad influxum, quse CPt ul- tima minoris pars, et qu,-p aliquam aflert difficultatem , quam supcrare curabimus ostendcntos multiplicom Christi causalita- christus ' tom in Angelos. Nam in primis influil in 'nnuit,.iri An^elis eos secundum externum imporium, et gu- secun- bernationem, ut supra vidimus num. 73. .{,ura Ex qua radicc provenit , quod Christus Jium. homo habet super Angelos judiciariam potestatem, ut tradit D. Tho. infra quacst. D.Thom. 59, art. 6, ubi inter alia tradit sequentia, quao ad rem proosentem magis faciunt : Tertio ratione eorum, quse circa homines operanlur, quorum Christus speciali quodam modo est caput. Unde dicitur ad Hebrse. 1 : Omnes sunt administratorii spiritus in mi- nisierium missi propier eos, qui hsereditalem capiunt salutis. Subsunt autem judicio Christi, uno quidem modo quantum ad dis- pensationem eorum quse per ipsos aguntur : quse quidem dispensatio fit eliam per homi- nem Christum, cui Angcli ministrabanl, ut dicitur Matth. 4. Et in resp. ad 3 ait : Si ut Aug. dicit in 3 de Trinit. inferiora quodam ordine reguntur a Deo per supe- riora ; oporlet dicere, quod omnia reguntur per animam Chrisii, quse est super omnem creaturam. Cum autem exterior iste gu- bernationis influxus sufficiens sit ad cons- tituendum quemlibet superiorem in ratione capitis : non est ratio, cur etiam non suf- ficiat ad constituendum Christum in esse capitis Angelorum. Caeterum hic non sistimus, sed progre- christus dimur ad internum, et internarum perfec- tionum influxum : influit enim Christus Angelis novas illustrationes circa mysteria . fidei, ut plane docet D. Dionys. cap. 7 de _iis. div. nomin. ubi affirmat qusestionem il lam, quem habetur Isai. 63 qui venit de Edom ? propositam fuisse ab Angelis, quibus Christus ipse respondit : Ego, qui loquor jusliliam, et propugnator sum ad salvandum. Et ratio theologica est : nam inter ipsos spiritus angelicos, qui beatiores sunt, et plura vident in Ver- bo, ilJuminant alios, qui in gradu inferiori beatitudinis reperiuntur : anima autem Christi beatior est, et plu^fi videt, quam omnes Angeli tam divisim, quam collec- tive sumpti : quocirca omnes spiritus an- gelicos illuminat. Unde D. Tho. loco D.Thom. proxime cit. ait : Anima Christi magis est repleta virtute Verbi Dei, quam aliquis An- gelorum : unde et Angelos illuminat, sicut Dionys. dicit. Et in 3, dist. 13, quaest. 2, art. 2, quaestiunc. 1 , ait : Christus non in- fluit novas illustra- j tiones \ causat '. D. Dio- Quis est iste, isai. G3. DISP. XVI, DUB. V. 619 Zt gau- dia icciden- talia. >.Tliom. Causat ' tiam in \ngelis jraiiam ubstan- tialera. fluit Angelis removendo prohibens (scilicet peccatum), nec merendo gratiam, sed in his, qusd pertinent ad actus hierarchicos. secun- dum quod unus Angelus alium illuminat, purgat et perficit. Quomodo autem Oat hycc Angelorum illuminatio , diximus tr. 7 , disp. 14, dub. 3. Quibus addimus proba- bile satis esse, quod pra^tor communem il- lum modum, quo unus Angclus alium illuminat, Christus non solum per ani- mam, sed etiam per corpus aliquid physice instrumentalitcr in mentibus Angelorum produxerit : de quo suo loco dicemus infra q. 13, agentes de potentia animae Christi. Modo sufGciat insinuare, quod D. Tho. id non obscure significat in hoc art. 4 in resp. ad 3, ubi ait : Humanilas Christi ex virlute spiritualis naturx, scilicet divinse-, potest aliquid causare non solum in spiriti- bus hominum, sed eliam in spiritibus Angelo- rum propter maximam conjunctionem ejus ad Deum, sciticet secundum unionem per- sonalem. Causat praeterea Christus in Angelis gaudia accidentalia , non quia illis, aut pro illis ipsa directe meruerit (a quo in prsesenti praescindimus rem acturi q. 19), sed quia merendo directe hominibus bona, utputa conversionem, perseverantiam, et similia, Angeli sancti gaudent de hujus- modi bonis : prsesertim vero de universali hominum redemptioneperGhristum. Unde D. Thom. loco cit. ex quaest. 59, ait : Angeli subsunt judicio Christi quantum ad alia accidentalia prsemia, quse suni gaudia, quse habent de salute hominum, secundum illud Luc. 15 : Gaudium eritcoram Angelis Dei super uno peccatore pa/nitentiam agente. His itaque modis sufficienter declaratur, quod Ghristus influat in Angelis : et con- sequenter, quod habeat omnes conditio- nes requisitas, ut dicatur eorum caput. 76. Addimus (ut abundantius constet Christo ob defectum influxus in Angelos non esse denegandum, quod sit caput illo - rum, in quo Adversarii frequentius offen- dunt) Ghristum influxisse in ipsam gratiam substantialem, et primam justificationem Angelorum : non quidem efficienter phy- sice, vel moraliter, meritorie, aut redemp- tive (a quibus modis, ut jam insinuavi- mus, modo praescindimus usque adq. 19), sed per modum finis, et objecti. Quod du- plici via probabilissima declarari potest. Prima quidem, nam Christus intentus est a Deo ut omnium rerum finis, ad quem Deus ordinavit omnia, quae facere decre- vit, ut cx professo ostendimusdisp. 2, dub. 1, n. h, et 20. Et modo satis sit dicere hujusmodi Dei dispositionem ex uno capite nullam habuisse repugnantiam, atque ex alio esse valde congruam Christi Domini excellentiae, qui sicut fuit primus praides- tinatus, et exemplariter causa omnium proedestinatorum : sic decuit, quod esset ilnis cujus gralia quasi intermedius, in qucm Deus referret omnia, et cujus pedi- bus cuncta subjiceret, ut ipsi servircnt, ejusque gloriam augerent. Idque satis apertc significat Apostol. ad Coloss. 1, his Ad Co- verbis : Qui est imago Dei invisibilis, primo- l0S!' ' ' genitus omnis creaturse : quoniam in ipso condita svnt universa in ccslis, et in terra, visibilia, et invisibitia, sive throni, sive do- minaiiones, sive potestates : omnia per ip- sum, et in ipso creata sunt : et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant. Et ipse est caput corporis Ecclesise, qui est principium, primogenitus ex mortuis. Et ad Hebrse 2 : Ad Decebat eum, propter quem omnia, et per IIebr- 2 quem omnia, authorem salutis esse per pas- sionem. Unde quidquid gratiae, et perfec- tionis habuerunt, habentque Angeli; om- nia participant ex influxu Christi in genere causse finalis. Secunda vero, et quae ex prsecedenti deducitur, sumitur ex his quae diximus tract. 7, disp. 10, dub. 3, a n. 80, ubi statuimus Angelos viatores ha- buisse fidem Christi, ligatosque fuisse prae- cepto naturali, vei saltem positivo, ut ado- rarent Christum Deum , et hominem, ipsumque Dominum, et Deum suum re- cognoscerent , ac reciperent. Quod non obscure colligitur ex Apostol. ad Hebrae. Ad 1 : Et cum iterum introducit primogenitum Hebr- l in orbem terrse, dicit : Et adorent eum om- nes Angeli Dei. Et cap. 2, explicat in hoc sensu illud Psal. 8 : Omnia subjecisti sub pedibus ejus, additque : In eo enim, quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjec- tum ei. Qua doctrina supposita, conse- quens est Ghristum influxisse in fidem, et obedientiam Angelorum saltem per mo- dum objecti : atque ideo, quod cum An- geli habuerint suam justitiam dependenter a propriis actibus (justificati enim sunt more adultorum, ut eorum capacitatem, et dignitatem decebat, juxta ea, quoe supra diximus disp. 13, dub. 3), sanctificati fue- rint ex influxu Ghristi in proedicto genere. Si autem propter hanc, vel similem de- pendentiam Patres antiqui fuerunt mem- bra Ghristi capitis, ut omnes concedunt, et expresse docet D. Thom. in praesenti 620 DE INGARNATIONE. art. 3 ad 3, plane fit, quod eadem ratione Christus fuerit Angelorum caput. Objcc- 77 m ]\}ec refert, si contra hanc doctri- uo. ; , nam opponas primo non conaerere cum his, quae diximus duh. praecedenti : quo- niam Angelorum creatio , et justiiicatio non minus praecessit Ghristum , quam status innocentiae , ct justitiae originalis hujus constitutiva : sed hic status, et justitia sic praecesserunt Ghristum in ge- nere causae materialis saltem mediatae , quod non fuerint effectus Ghristi in genere causae finalis : et hac ratione negavimus, quod Christus fuerit caput hominum pro statu innocentiae : ergo similiter Angelorum creatio, et justificatio sic se tenuerunt ex parte causae materialis, quod non potuerunt esse effectus Ghristi in genere causae fina- lis : et consequenter hac via salvari non po- test, quod Ghristus fuerit Angelorum caput. Sccumia Secundo ex praedicta doctrina inferri, quod ob icctio ' Angeli non minus justificati, et salvati fuerint per merita Christi quam homines : quod a nobis dici non potest; cum in prae- senti supponamus, aut permittamus, quod Ghristus non meruerit Angelis gratiam substantialem , et gloriam , ut in limine dubii observavimus. Sequela ostenditur : nam juxta nostram sententiam, quam sta- tuimus disp. 7, dub. 4, Patres antiqui justificati sunt, et salvati per merita Ghristi, non quia haec merita, aut Ghristus merens in eos tunc effective physice, aut morali- ter influxerint ; sed quia influebant in genere causae finalis, et per modum ob- jecti crediti : sed nunc affirmamus, quod Ghristus influxerit in gratiam Angelorum in genere causae finalis, et per modum objecti crediti : ergo Angeli non minus justificati , et salvati sunt per merita Ghristi, quam homines. Ex quo ulterius fiet Ghristum non minus proprie esse ca- put Angelorum, quam hominum : quod tamen Theologi communiter negant. Occurri- Hae, inquam, objectiones non referunt : prima3. nam ad primam respondetur negando dari aliquam repugnantiam inter praesentem doctrinam, et praecedentis dubii resolutio- nem. Et ad probationem in contrarium, omittendo, aut concedendo praemissas, ne- gamus absolute consequentiam. Dispari- tas autem est, quod justitia originalis sic praecessit Ghristum in genere causae ma- terialis mediatae, quod supposita fuerit non esse pro priori immediato ad Christum ut primo intentum ; siquidem Christus prae- destinatus est in remedium hominum ab originali peccato, quod est formalis prae- dictte justitia) destructio. Unde Christus ut primo intentus non potuit influxum ex- tendere ad justitiam originalem, qu;e Bnp- ponebatur destructa, ut supra explicuimus n. 62. Caeterum Angelorum croatio, et justificatio sic in genere causae rnaterialis mediatae praecesserunt Christi intentio- nem, quod non praesuppositae fuerint des- tructae; sed potius durare, et pertingere usque ad ipsum Christum , ut ab ipso effectu liquet. Quocirca optime potuerunt ordinari ad Christum sicut ad finem, atque ideo terminare ipsius influxum in genere causae finalis : et sic reipsa contigit, ut ostendimus locis relatis num. praeced. 78. Ad secundam negamus sequelam. Satisfit Et ad probationem respondetur, quod licet secundaR merita Ghristi non influxerint efficienter physice, aut moraliter in gratiam Patrum antiquorum quatenus tempore praecesse- runt, sed in genere causae finalis : nihilo- minus in hoc genere influebant ut merita pro ipsis, et tauquam pretium intentum, ac de futuro solvendum pro eorum libera- tione praesenti : quod pretium aliquando, nempe Chrjsto existente physice, solutum est, ut explicuimus disp. cit. a n. 133. Licet autem Angeli respexerint Christum tanquam finem, ut concedimus (quin et ejus merita, quod admittimus), nihilomi- nus non respiciebant Christum pro eis merentem, aut eorum redemptorem; nec illa merita pro ipsis oblata, sed pro homi- nibus, in quorum remedium sicut in finem cui haec omnia ordinaverat Deus. Quare non dicuntur justificati, et salvati per me- rita Christi, nisi in sensu pure materiali, quatenus merita Christi, vel potius ipse Christus hominibus merens fuerunt finis Angelorum : non vero in sensu formali denotante, quod hujusmodi merita fuerint vel ab aeterno ordinata, vel in tempore ap- plicata, et soluta pro Angelorum salute, aut remedio. Sicut enim respexerunt ut finem Ghristum Redemptorem , et homi- num redemptionem , quin inde inferri liceat Ghristum Angelos. redemisse , aut Angelos justificatos fuisse per redemp- tionem : sic etiam licet respexerint Chris- tum merentem, et ejus merita ut finem; non sequitur, quod vel Christus Angelis primam gratiam meruerit, vel quod An- geli justificati fuerint per Christi merita. Et ratio est eadem utrobique : quia Ghristi tam redemptio, quam meritum non fuit pro Angelis, sed pro hominibus. Ex DISP. XVI, DUB. V. 621 Diversi- tas ho- minum, ;t Ange- lorum compa- rative id Ghris- tum. ).Thom. Ex quo ulterius fit, quod licet Patres antiqui, et habuerint fidem Ghristi, et per eam fuerint justiiicati : nihilominus Patres per eam credebant Ghristum redemptorem suum, atque illis merentem : Angeli vero crediderunt Ghristum, Redemptorem qui- dem, at non eorum, sed hominum ; et non illis, sed hominibus merentem. Idem enim Ghristus, qui erga homines egit munus et finis, et Redemptoris, et satisfacientis ; respectu Angelorum (hsec omnia creden- tium de Ghristo) non fuit Redemptor , merens, aut satisfaciens ; sed solus finis alia munia in hominibus exercenda ob- jective complectens. Unde -non levi dis- crimine ex parte rei creditse Patres, et Angeli attigerunt Ghristum per fidem : et simili differentia per talem fidem justifi- cati sunt. Ex quibus satis constat ad id, quod ultimo loco addit objectio : quamvis enim Christus vere, et proprie sit caput Ange- lorum , ut hactenus ostendimus : habet enim quidquid ad rationem capitis vere, et proprie talis desideratur : nihilominus perfectiori modo est caput hominum , quam Angelorum, ut immediate dicta sa- tis ostendunt. Quse hrevius, sed summa profunditate complexus est Angelicus Doc- tor qusest. 29 de Verit. art. 4 ad 5, his verbis : Dicendum , quod Christus non so- lum secundum divinam naturam, sed etiam secundum humanam est Angelorum capui : quia eos illuminat secundum humanam na- turam , ut Dionys. dicit 7 cap. de div. nomin. Sed tamen humanitas Christi aliter se habet ad Angelos, quam ad homines quan- tum ad duo. Primo quanium ad naturso conformitatem , per quam est in eadem specie cum hominibus, non autem cum An- gelis. Secundo quanium ad finem Incarna- tionis, quse quidem principaliter facta est propter hominum liberationem a peccaio. Et sic humanitas Christi ordinatur ad in- fluentiam, quam facit in homines, tanquam ad finem intentum. Influxus autem in An- gelos non est ut flnis Incarnationis , sed ut Incarnationem consequens. Quare licet Ghris- tus tam in homines, quam in Angelos in- fluat, et subinde sit omnium caput : ta- men in homines influit principalius, sive primario, atque in pluribus generibus causse finalis, efficientis physice , et moraliter, meritorie, et redemptive. In Angelis vero influit minus principaliter, et ex conse- quenti, neque in tot generibus : quia An- gelos non redemit, ut omnes docent ; nec illis meruit gratiam substantialem, et glo- riam essentialem, ut communiter docent Thomistu3 : de quo suo loco dicemus. §n. Referlur sententia conlraria. 79. Oppositam sententiam, quse negat Ghristum hominem esse caput Angelo- rum, saltem vere, et propric, et quoad influxum, tuentur D. Bonavent. in 3, dist. 13, art. 2, quaest. 3. Gabriel ibidem, quuest. unic. art. 3, dub. 2. Altisiodorens. lib. 13 Summse, tract. 1, cap. 4. Driedo lib. de cap. et redempt. tract. 2, cap. 2, part. 3, art. 5, conclu . 4, et alii, quorum praBcipua fundamenta convulsa relinquun- tur ex hactenus dictis : unde illa preecise attingemus. Arguitur ergo primo ex Pa- tribus, qui ubi Apostolus docet Christum esse caput hominum, et Angelorum, ex- plicant esse caput Angelorum secundum divinitatem, hominum vero secundum hu- manitatem, significantes hac distinctione, quod licet Ghristus ut homo sit hominum caput; tamen Angelorum non est caput nisi ut Deus. Sic autem explicant D. Ghrysost. tom. 1, super ad Ephes. 1 circa finem, et Theophylact. ibidem. Ergo ex eorum sententia Ghristus non est caput Angelorum nisi in quantum Deus. — Confirmatur primo : quia D. August. in Enchirid. cap. 56, dicit Ghristum esse ca- put Ecclesise, quse est in hominibus. Quo additamento significat rationem capitis non competere Ghristo nisi in ordine ad homines, secus ad Angelos. Et idem S. Doctor tract. 23 in Joan. docet, quod si- cut Verbum apud Patrem vivificat animas, ita Verbum caro factum vivificat corpora : sed Verbum caro factum est Ghristus homo ; et Angeli carent corporibus : ergo Ghristus ut homo non influit in Angelos, et consequenter non est caput Angelorum. — Confirmatur secundo : quia Christus ut homo illorum praecise est caput, quo- rum est sponsus : sed Christus ut homo non est sponsus Angelorum : quippe illos sibi prsecise desponsavit, quos sanguinis pretio redemit, juxtaillud Exod. 4 : Spon- sus sanguinum tu mihi es : quod in Ange- lis locum non habet : ergo Christus non est eorum caput. Ad argumentum respondetur, quod si aliqui Patres ea distributione utuntur, non propterea HegantChristum ut hominem D. Bo- nav. Gabriel. Altisio- dor. Dricdo. 1 argu- mentum. D. Chry- sost. Theo- phylact. Confir- matio 1« D. Au- gust. Confir- matio 2. Kxod. 4. Solvitur argu- raentum. 622 I)K INCARNATIONK. Diluilur 1 confir- matio. 6866 caput Angelorum sed solum assignant radjcem, ex qua illa dignitas ei priinn <;on- venit, nempe naturani ilivinam huinana) in unitate hypostasis communicatam, cu- jus ratione factus est superior Angelis : quam eminentiam cx natura humana non habet. At respectu hominum possct esse caput, licet Dcus non essct : quamvis non ita perfccte, et proprie, sicut modo est. Quod autem affertur ex D. Ghrysostomo, ct Theopbyl. non urget : nam Chrysosto- mus docet aliis locis nostram, et commu- nem sententiam ut constat cx dictis num. 72. Et quod ita se explicuerit super locum cit. ad Ephes. est argumentum mere ne- gativum, aut diluendum modo immediate pra3misso. Auctoritas autem Theophylact. non est tanta, ut ea gravemur, prsesertim in materia adeo ccrta, et tam communi apud Theologos. Ad primam confirmationem respondetur argumentum desumptum ex priori testi- monio D. Augustini essemere negativum, et nihil evincere : nam ex eo, quod Chris- tus sit caput Ecclesiae hominum, non se- quitur, quod non sit Angelorum caput. Et quod sit, affirmat D. Augustinus aliis locis, ut vidimusn. 71. Potest etiam addi, quod S. Doctor non loquebatur de Eccle- sia in omni sua amplitudine, sub qua sic accepta comprehenduntur Angeli : sed de Ecclesia in via, sive militante, in qua sunt prsecise homines. Et propterea di- cens Christum esse caput Ecclesiae addidit : Quse est in hominibus. Ut enirn optime ad- vertit D. Th. in hoc art. 4, in resp. ad 2 : Ecclesia secundum slatum vise est congrega- tio fidelium : sed secundum statum patrise est comprehendenlium : atque ideo priori modo accepta solum constat ex homini- bus, idque denotare voluit D. August. Sed posteriori modo considerata Angelos etiam comprehendit : et in utroque statu respicit Christum ut caput. Satisfit Ad secundam confirmationem potest res- ponderi primo, negando minorem : nam Ghristus dici valet sponsus totius Ecclesise, quatenus constat Angelis, et hominibus : et sic plane sentit D. Bernard. loco supra cit. num. 74. Nec oppositum colligitur ex illo testimonio, sed solum quod Ecclesia ex hominibus dicatur preerogativa quadam sponsa Christi ob effusum propter eam sanguinem. Sed respondetur secundo ne- gando majorem : quia inter sponsum, et sponsam requiritur convenientia naturae, quam non habent Christus, et Angeli : secimda). unde non miruin, quod eorum non dica- turjponsus. Sed inter caput, et membra, gj secunduw propriaa rationes considerentur, non requiritur hujusinodi convenicntia; sed sufiioit coaptatio, et subordinatio in ordine ad eundem iinein : et quia sic comparantur Christus , et Angcli; merito suppositis alias aliis conditionibus, Christus dicitur caput illorum. Quam responsionem insi- nuat D. Thom. in 4, dist. 49, qua^st. 4, art. 4 ad 5, ubi ait : Loquendo de membris secundum se, non requiritur inter ea alia convenientia, quam proportionis, ut unum ab alio accipiat, et unum alii subserviat. Et sic convenientia, quse est inter Deum, el Angelos, magis sufficit ad rationem capitis, quam ad ralionem sponsi. 80. Arguitur secundo; quia inter caput, et membra requiritur convenientia in na- tura : aliter enim nequeunt idem corpus constituere : sed Christus, et Angeli non conveniunt in natura : ergo Ghristus non comparatur ad Angelos sicut caput ad mem- bra. Gonfirmatur : quia de ratione capitis est in membra influere : sed Ghristus non in- iluxit aliquid in Angelis ; siquidem hi pra> supponebantur beati ante adventum Ghristi : ergo Ghristus non fuit illorum caput. Sed ad hsec satis jam constat ex supra dictis. Ad argumentum quidem, nam ex una parte caput et membra, si secundum sibi propria considerentur, non debent esse ejusdem rationis; sed sufficit quod obser- vent ordinem, et se adjuvent comparative ad eundem finem, ut proxime vidimus ex D. Thoma : quo pacto Ghristus, et Angeli comparantur inter se. Ex alia vero parte licet Christus, et Angeli differant essentia- liter in esse specifico naturali ; conveniunt tamen in ratione athoma ejusdem potentiae obedientialis in ordine ad easdem superna- turales operationes, utsupra diximus num. 74. Et haec convenientia praecipue attendi debet ad constituendum unum corpus mys- ticum per habitudinem ad eundem super- naturalem finem. Ad confirmationem constat ex dictis num. 75; jam enim ostendimus, quod Ghristus influat in Angelis illuminationes, revelationes, gaudia accidentalia, et ipsam substantialem gratiam, atque essentialem gloriam : quamvis haec non causet uniformi- ter in eodem causae genere, sed in diversis, et cum distributione accommoda, ut ipso- rumeffectuumnatura exposcit. Unde ob de- fectum influxusminime negari debet, quod Ghristus D.Thom. 2 argu- mcntum. Conflr- matio. Respoii- 1 detur | argu- | mento. % Occurri- tur confir- mationii DISP. XVI, DUB. V. 623 Christus sit Angelorum caput. Et tam ar- gumenti, quam eonflrmationis responsio- nem tradit D. Th. loco cit. ex 3 sent. quiestiunc. 2, in corp. ubi inquit : Chris- tus secundum quocl homo, est capul Angelo- rum, non tamen ita proprie (ut nos etiam num. 78 observavimus), nec eodem modo sicut hominum propier duas conditiones. Primo quantum ad conformilatem naturx, quia cum hominibus convenit etiam secun- dum speciem in natura ; cum Angelis autcm non secundum spcciem, sed secundum genus intellectualis natune (quod fundat conve- nientiam atomam quantum ad potentiam obodientialem). Secundo quantum ad in- fluentiam, quia non influit Angelis remo- vendo prohibens, aut merendo gratiam, aut orando pro eist quia jam beali sunt : sed in eis, qucC ad actus hierarchicos pertinent , secundum quodunus Angelus illuminat alium, purgat , et perficit , ut in 2 lib. dist. 6 dictum est. Hoc enim modo eminentius a Christo recipiunt. Replica. g{t sed replicabis : nam si Christus es- set caput tam hominum, quam Angelo- rum; perfectius inilueret in Angelos, quam in homines : consequens est falsum, ut constat ex immediate dictis : ergo Chris- tus non est caput Angelorum. Probatur sequela : quia caput ita comparatur ad membra ejusdem corporis, quod in perfec- tiora iniluat perfectius, et in minus perfecta minus perfecte : sic enim caput naturale perfectius influit v. g. in oculos, ac in pe- des : sed facta comparatione inter homi- nes, et Angelos, hi sunt simpliciter per- fectiores, quam illi : ergo si Ghristus esset omnium caput , perfectius influeret in Angelos, quam in homines. Solutio. Respondetur negando sequelam : ut enim vidimus ex D. Thom. num. 78 : Hu- manitas Ghristi ordinatur ad inftuentiam, quam facit in homines, sicut ad ftnem in- tentum. Inftmus autem in Angelos non est ut finis Incamationis , sed ut Incarnationem consequens. Quod ab effectu liquet : non enim mortuus est pro Angelis, sed pro ho- minibus : et sic non est praeordinatus, et preedegtinatus primario in bonum Angelo- rum, sed hominum : quamvis hac disposi- tione supposita, iniluxum aliquem ad An- gelos usqueextendat, modo supra descripto. Ad probationem autem in contrarium di- cendum est, quod licet Angeli sint in esse naturali perfectiores hominibus : nihilomi- nus collectio hominum est in ordine gra- tia3 simpliciter perfectior tota collectione Angelorum : nam sola Ii. Virgo Maria ex- cedit intensive toLam gratiam, quaj in om- nibus Augelii tarn scorshn, quam simul sumpLis rcpcritur, esLquc omnium illorum regina, ut ostendimus tract. 10, disput. J, dub. 5, numcr. 44. Perfectio autcm mem- brorum mysticorum corporis Cliristi non debet in ordinc miLuni; considerari, in quo membra non sunt : sed in ordino gratiu.\ Unde ipsa objectio convincit Christum per- fectius debere inilucro in homines, quam in Angelos. — Sed addimus quod major iniluxus capitis in membra non debet di- metiri pru3cise ex eorum perfectione abso- luta, sed ex intimiori etiam membrorum conjunetione, majorique illorum indigen- tia : sic enim exposcit congruus ordo, quem caput recte dispositum observat in dispensando membris iniluxum. Homines autem sunt ChrisLo proximiores , quam Angeli, juxta illud Apost. ad Hebraj. 2 : Ad Nusquam Angelos apprehendit , sed semen Hcbr«2, Abralvs appreJiendit. Unde debuit per cmnia fratribus similari. Rursus ob lapsum in commune, atque originale peccatum ha- buerunt indigentiam Redemptoris : quod in Angeiis non contigit. Quocirca decuit; quod licet Christus hominum, et Angelo- rum sit caput, plus tamen, ac perfectius inlluxerit circa homines, quam in Ange- lis. Unde non immerito colligemus, quod sicut D. Th. loco proxime cit. aftirmat in- iluxum Christi in homines esse per se juxta primariam Incarnationis intentionem ; in- fluxum vero in Angelos esse solum ex consequenti : sic etiam homines sunt per se membra Christi capitis, Angeli autem ex consequenti. Ex qua radice forte prove- nit, quod Ghristus sit causa meritoria jus- tificationis hominum, ut omnes catholice confitemur : et non fuerit causa meritoria primaa gratia3 Angelorum, aut gloriaa es- scntialis eorum, ut tenet communis Tho- mistarum opinio, in quam magis inclina- mus, etde qua plura suo loco infra q. 19. III. Corollaria prxcedentis doctriiicd. 82. Qua3 hactenus in hac disp. diximus, explicant, et tuentur doctrinam D. Thoma3 in sex prioribus istius qua^st. articulis. Et ex eisdem infertur decisio aliarum duarum difiicultatum , quas proponit in art. 7 et 8. In illo inquirit, an diabolus sit caput omnium malorum ? Ad quod respondendum Noia 624 DE INCARNATIONE. Diabolus est caput malorum quantum ad exter- nam gu- bernutio- nem. Sed non quoad inter- num in- fluxum. est cum S. Doctore prsenotando prius de ratione capitis moralis esse, quod habeat tres conditiones supra relatas, nempe prio- ritatem, perfectionem, et influxum compa- rative ad membra, ut constat ex dictis dub. 1, n. 1. Rursus iniluxus potest esse tam quoad exteriorem gubernationem , quam quoad intrinsecam causalitatem , quomodo Ghristum esse caput Ecclesia) constat ex hactenus dictis. Vel potest esse prsecise quantum ad gubernationem extrin- secam in ordine ad aliquem finem : qua ratione quilibet praelatus est caput multitu- dinis sibi subjectae. Quo supposito tenen- dum est diabolum esse caput omnium ma- lorum, non quidem quantum ad interiorem influxum, sed quantum ad externam gu- bernationem. Sic resolvit D. Th. art. cit. cui subscribunt unanimiter Theologi, et probatur : quia diabolus in ordine ad cunc- tos peccatores habet omnes capitis condi- tiones cum moderatione tamen adhibita, ut constat per singulas discurrendo. Nam in primis diabolus est prior, et antiquior peccator : ipse enim, priusquam homines, a Deo recessit. Deinde habet perfectionem, sive eminentiam malitise ob perfectam om- nino deliberationem , qua peccavit , et propter consummatam in malo semel electo consummationem. Denique diabolus alios inducit per tentationes ad peccandum, et peccatores gubernat in ordine ad finem sibi, et illis communem aversionis a Deo, in qua consummatur malitia. Ergo diabo- lus est, et merito dicitur caput malorum secundum externam gubernationem. Et ita significat Scriptura, Job. 40 : Ipse est rex super universos filios superbise. Joan. 14 : Venit princeps hujus mundi, et in me non habet quicquam. Quse omnia late confir- mari possunt ex supra dictis disp. 1, dub. 11, ubi explicuimus, qualiter omnes pec- catores sint dsemonis servi, et ejus potes- tati subdantur : inde enim plenius de- monstrari valet, quod sint membra diaboli ut capiti unita, atque subjecta. Quod autem non concurrat ad malitiam, vel ad movendum sua membra, videlicet peccatores per interiorem influxum, et causalitatem in eorum mentibus; provenit ex generali ratione, qua mentes soli Deo physice agenti subduntur, et ab eo pos- sunt immutari, ut ex professo ostendimus tract. 7, disp. 4, dub. 2 per totum, et specialius § 3, ubi plura D. Tho. loca congessimus, ubi id docet : quod etiam alii Theologi communiter tradunt. 83. Sed oppones primo : nam ut diabo- Objec- lus esset caput omnium malorum, deberet lio lm movere ad omnia peccata, ita quod nullum lieret, nisi ex diaboli suggestione : atqui non omnia peccata fiunt diabolo suggerentc : ergo diabolus non est caput omnium ma- lorum. Minor probatur tum ex lib. de ecclesiast. dogmat. qui tribuitur D. Au- gustino, cap. 82, ubi dicitur : Non omnes cogilationes nostrx malx a diabolo exci- tantur, sed aliquoties ex nostri arbitrii molu emergunt. Tum etiam quia ut bene arguit Origenes lib. 3. Periar. c. 2, etiam si dia- bolus non esset, homines haberent appeti- tum ciborum, et venereorum, et similium, qui posset esse inordinatus, nisi ratione cohiberetur : quod subjacet libero arbitrio. Non ergo diabolus est causa omnium ma- lorum, nec movet ad omnia mala. Oppo- nes. Secundo, quia si diabolus esset caput Secunda, omnium malorum; pariteresset caput om- nium fidelium existentium in peccato : consequens est falsum : ergo et antece- dens. Minor probatur : nam impossibile est, quod ejusdem membri sint plura ca- pita in actu : sed Ghristus est actu caput omnium fidelium, licet in peccato existant, ut supra statuimus dub. 3, num. 28; ergo diabolus non est caput fidelium existen- tium in peccato. Objicies tertio, quia cum Tertia. dicitur diabolum esse caput omnium ma- lorum, vel diaboli nomine significatur tota collectio daBmonum, vel aliquis diabolus specialis : neutrum dici potest : ergo in nullo sensu verificatur, quod diabolus sit caput omnium malorum, Probatur minor : quia in primis non tota collectio daemonum concurrit, ut Petrus v. g. hic, et nunc. peccet : ergo de tota collectione daemonum non verificatur, quod sit causa hujus pec- cati ; et per consequens multo minus veri- ficatur, quod sit causa omnium peccato- rum. Deinde unus diabolus specialis non movet omnes homines ad peccandum : quippe in tyrannica illa dsemonum repu- blica diversa illius membris officia dispen- santur, et correspondent : ergo de uno speciali diabolo non verificatur, quod sit causa omnium malorum, sive cuiparum. Objicies quarto, quia ut diabolus esset Quarta. causa omnium malorum, deberent omnes mali constituere unum aliquod corpus mo- rale, quod illi capiti subderetur : sed om- nes mali, seu peccatores non constituunt unum corpus morale : ergo diabolus non est caput omnium malorum. Probatur mi- nor : quia corpus morale mutuatur unita- tem DISl\ XVI, IMJ13. V. 625 tem ox habitudine ad eundem linem : sed certum est, quod omnes, qui peccant, non habent eundem finem : alii enim moventur ex affectu superbiae, alii ex affectu luxuriae, alii ex affectu divitiarum, et sic de omni- bus : ergo omnes peccatores non consti- tuunt unum corpus morale, quod eidem capiti uniatur. Ad primam objectionem negamus mi- norem. Et ad probationem dicendum est solum evincere, quod diabolus non sit di- recte, et per se causa omnium peccato- rum : minime vero, quod ad ea non con- currat saltem occasionaliter, et indirecte, et praecipue per modum causae exemplaris. UndeD. Thom. 1, 2, quaest. 80, art. A, hanc difiicultatem discutiens resolvit : Di- cendum, quod occasionaliter quidem , et in- directe diabolus est causa omnium peccalo- rum nosirorum, in quantum induxit primum hominem ad peccandum , ex cujus peccalo in tantum viliata est humana natura, ut omnes ad peccandum proclives simus : sicut diceretur esse causa combustionis lignorum, qui tigna siccaret, ex quo sequeretur, quod facile incenderentur. Directe autem non est causa omnium peccatorum hominum, ila quod singula peccata persuadeat. Et confor- miter ad hanc doctrinam diluit objectam difiicultatem in prces. art. 7, his verbis : Ad secundum dicendum, quod gubernalor non semper suggerit subjeclis, ut suse volun- tati obediant : sed proponit omnibus si- gnum suse volunialis : ad cujus sequelam aliqui excitantur inducti, aliipropriasponte. Sicut patet in duce exercitus, cujus vexillum sequuntur milites, eAiam nulio persuadente. Sic igitur primum peccatum diaboli (qui ab initio peccat, ut diciiur 1 Joan. h), propo- silum est omnibus ad sequendum : quod quidam imitantur per suggeslionem ipsius, quidam propria sponte absque ulla sugges- tione. Et secundum hoc omnium malorum caput est diabolus, in quantum ipsum imi- tantur secundum illud Sapient 2 : Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum : imitantur autem illum, qui sunt ex parte illius. 84. Nec hinc sequitur Adamnm appel- landum esse caput malorum, utpote qui primus hominum peccaverit, et peccatum non tantum exemplo, aut imitatione, sed media generatione, ac vera causalitate ad filios omnes traducat. Neganda enim est sequela : tum quia Adamus non fuit pri- mus absolute peccans, sed deliquit ex sug- gestione saltem mediata, et invidia daemo- Salmant. Curs. theotog. tom. XIV. nis. Tum ctiam quia malitia illius peccati licet extensive, et cuusaliter quammagna fuerit; tamen non est maxima absolute comparativo ad alia peccata non solum du> monum, sed etiam hominum. Tum praj- terea quia Adamus non intendit directe hominos inducore ad peccandum : quod tamen facit saopissime diabolus in quam- pluribus peccatis. Tum denique, et pr«>ci- puo, (juia Adamus non permansit in ma- litia, sed a peccato resipuit, et in Deum conversus est, atque in bono perseveravit, ac tandem beatus existit : unde nulla ra- tione dici debet, quod sit caput malorum ; sed potius membrum sanctum Christo filio perfectissimo nunc conjunctum. Ad secundam objectionem concedimus Occuni- sequelam, et negamus minorem. Cujus tur . t probationem jam supra diluimus num. 41 objectio- ostendentes, quod iicet in naturalibus unum ni- aliquid non sit membrum in actu pertinons ad plura corpora, et capita ; nihilominus in moralibus (qualia tractamus), nulla fit repugnantia in eo, quod idem membrum ad diversa corpora, et capita spectetsecundum diversas rationes consideratum : sicut idem homo ratione diversorum officiorum solet pertinere ad distinctas communitates. Et hoc modo peccalor fidelis ratione peccati est membrum diaboli, et ratione fidei est membrum Christi, licet non perfectum, sed imperfectum, ut observavimus loco in objectione cit. num. 28 in fine. — Ad Solvitur tertiam respondet Cajet. art. sequenti circa tertia* finem, quod diaboli nomine in praesenti non inteiligitur diabolus aliquis specialis, sed totus ordo diaboliGus. Juxtaquam doc- trinam respondendum esset impugnationi hujus partis quod licet omnes diaboli non concurrant ad singula hominis peccata seorsim sumpta ; nihilominus de tota dae- monum collectione verificatur per distribu- tionem accommodam, quod concurrunt ad omnia peccata, quatenus unus concurrit ad unum, et plurium seriem, et alius ad aliud, et sic de reliquis. — Sed displicet absolute illa Cajetani expositio : quia non congruit littera? D. Thom. in qua diaboli nomine intelligitur princeps daemoniorum, quem Luciferumvocamus, utliquet ex tes- timonio Job. quod allegat 8. Doctor : Ipsc est rex super universos filios superbix, quod illi diabolo specialissime convenit. Et rur- sus iste fuit, qui vexillum contra Deum erexit, ut docet D. Thom. in resp. ad 2. Et tandem hic solus potest dici caput ma- lorum absolute, sive hominum peccato- 40 626 i)E INGARNATIONE. Satislit ultinue. rum, et dumionum : quod salvari ncquit juxta explicationcm Gajetani. ld vero, quod contra hanc partcm objieitur non urget : quia jam constat ex dictis ad primam ob- jectionem, qualitcr diabolus ille specialis possit dici omnium malorum causa, quia videlicet elevavit vexillum rebellionis, sub quo militant omnes peccatores, et se pra3- buit ducem aversionis a Deo, in qua con- summatur omne peccatum, ut statim dice- mus. Ad quartam negamus minorem. Gujus probationem optime diluit D. Thom. in praes. in resp. ad 3, dicens, quocl omnia peccata conveniunl in aversione a Deo, licet ad invicem differanl secundum conversio- nem ad diversa commutabilia bona. Et illa convenientia in aversione a Deo, quae est omnibus peccatoribus communis, sufficit ad constituendum eos membra unius cor- poris sub eodem capite diabolo. Adden- dum est etiam, quod quamvis peccatores habeant in peccando diversa objecta, et fi- nes proximos : nihilominus omnes, cum peccant, in eo conveniunt, quod quaerunt bonum proprium, ut satiativum appetitus, et ad illud sicut ad finem ultimum se con- vertunt, ut explicuimus tract. 8, disp. 4, dub.v3. Quae convenientia sufficiens est ad conjungendum omnes peccatores in ra- tione unius corporis moralis : sicut suffi- cit ad constituendum ipsos cives unius, et ejusdem civitatis Babylonis, quam amor proprius eedificat, et diabolus princeps hu- jus mundi gubernat. 85. In octavo, et ult. art. inquirit D. aTcaput Thom. : Utrum Antichristus possit etiam dici malo~ caput omnium .malorum? Ad quod, suppo- sitis conditionibus seepius relatis capitis moralis, videlicetprioritate, eminentia, sive perfectione, et causalitate, respondet Anti- christum posse dici malorum caput quan- tum ad eminentiam malitiee; secus vero quantum ad alias duas conditiones priori- tatis, et influxus. Quae resolutio verissima est, et communis interTheologos, et facile suadetur quoad singulas ejus partes . Nam in primis veniet in fine temporum : unde non potest importare ordinem prioris com- parative ad innumeros peccatores eum praecedentes. Et ideo inquit D. Thom. : Non Quantum ad ordimm temporis non dicitur ad priori- Antichrislus malorum caput, quasi ejus pec^ tatem. catum prsecesserit peccatum diaboli. Et hinc etiam liquido convihcitur, quod non sit omnium malorum caput quantum ad cau- salitatem, aut influxum : nam eo ipso, Anti- christus quod innumeros temporc subsequatur, non potcst influerc malitiam in anteriorilms. Elsi enim, ait D. Thom., aliquos sui lem- poris ad malum sit conversurus exlerius in- ducendo : non tamen illi, qui ante eum fuerunt, ab ipso sunt in maliliam inducti, nec etiam ejus malitiam sunt imitati. Qui- bus ultimis verbis excludit etiam influxum Antichristi in homines tempore pryeceden- tes, quem imaginari possemus in genere causse finalis, aut exemplaris : ad hoc enim opus erat, quod peccantes imitaren- tur Antichristum futurum, et se ordina- rent ad ipsum : quod tamen non faciunt, nec de hoc curant ; cum plurimi eum non cognoscant. Quae satis liquido evincunt Antichristum non posse dici caput malo- rum sccundum duas capitis proprietates, ordinem videlicet, et influxum : atque ideo, quod Antichristus minus proprie di- catur malorum caput, quam diabolus illas habens conditiones, ut explicuimus n. 82. Denique Antichristum posse dici malo- rum caput quantum ad eminentiam mali- tiae ostenditur, quoniam futurus est pejor aliis hominibus. Relinquitur ergo (concludit D. Thom.) quod dicatur caput omnium malorum propter malitisd perfeclionem. Unde super illud 2 ad Thessal. 2, ostendens se tanquam sit Deus, dicit Glossa : sicut in Chrisio omnis plenitudo divinitatis inhabi- tal : ita in Antichristo omnis matitise pleni- tudo : non ita quidem quod humanitas ejus sit assumpta a diabolo in unitatem personse, sicut humanitas Christi a Filio Dei : ut si- gnificarunt aliqui apud Malvendam lib. 2 de Antichristo cap . 7 et esse impossibile 'constat ex supra dictis disp. 8, dub. 7; sed quia diabolus suam malitiam eminentius ei influet suggerendo, quam omnibus aliis. Et secundum hoc omnes alii mali, qui prse- cesserunt, sunt quasi qusedam figurse Anti- christi, secundum illud 2, ad Thessal. 2, Mysterium jam operatur iniquitatis. Propter quam summae malitiae eminentiam, et abun- dantiam merito S. Irenaeus agens de Anti- christo lib. 5, advers. ha^res. cap. 29, dixit : In bestia veniente recapitulatio fit universse iniquitatis, et omnis doli : ut in ea confluens, et conclusa omnis virlus apostatica in cami- num mittatur ignis. Nam ut alia interim omittamus, tam aperte se daBmonibus tra- det, ut Rabbanus in opusc. de Antichristo dixerit : Habebit Antichristus magos, male- ficos, divinos, incantatores, qui eum diabolo inspirante nuirient, et docebunt in omni iniquitate, falsitate, et nefaria arte. Et ma- ligni Ncc quoad universa- lem in- fluxum. Est ca- put quantum ad cmi- nentiam malitia?. D.Thora. M;ilven- dam. D. Irc naeus. Rabba- nus. DISP. XVI, DUB. V. i;27 2 ad Thes. 3. D3nicl 7 ci 11. Apo- cal. 13. D. Hip- polytus. Habac. Incidens diflicul- tas. ligni spvrilus erunl duces ejus, et socii sem- per, et comites indivisi. Et eo superbiae deveniet, ut horrenda blasphemia neget Sanctissimam Trinitatem; et se unicum, et verum atque adorandum constituet Deum. lta ut in templo Dei sedeat, oslen- dens sc tanquam sit Deus. Ut dicitur 2, ad Thessal. 2 : Et sermones contra Excelsum loquelur, Daniel 7 : El adversus Deum Deo- rum loquetur magnifica, Daniel 1 1 . Unde Apocalyp. 13 additur : Et adoraverunt bes- liam dicentes : Quis similis besiix? Etquispo- teritpugnare cum ea ? Et datum est ei os loquens magna, et blasphemias. Et aperuit os suum in blasphemias ad Deum, blasphemare nomen ejus, et labernaculum ejus, ei eos, qui in ccelo habitant. Denique tam pessimus erit, ut propterea aliqui existimarint (licet falso) non fore verum hominem, sed cacodae- monem in carne apparenti, ut S. Hippo- lytus significavit inOrat. de consummatione mundi. Idvero nobis simillimum in Anti- christo cum diabolo apparet, quod sicut iste nullum opus elicitundequaque bonum, et propterea peccat in omnibus, utdiximus tract. 7, disp. 3, dub. 2, sic etiam Anti- christus salva arbitrii libertate, nihil ope- rabitur, licet ex se atque objective bonum, quod in perversos fines non dirigat, et ve- neno suse iniquitatis non deturpet : et ideo per totam vitam erit quasi in continuo actu peccandi. Quod et visum est Bene- dicto Pererio lib. 14 in Daniel. in prin- cipio. Propter hanc igitur summam in peccando, atque in qualitate, et intensione criminum eminentiam, merito Antichris- tus potest vocari malorum caput, ut resol- vit D. Thom. et significavit Habac. 3 illis verbis : Percussisti caput de domo impii. Quae D. Hieronym. et graves alii inter- pretes explicant ad litteram de Antichristo, qui est caput in domo impiorum, sive in impiorum ccetu. 86. Sed dubitari valet, quid in hac ma- litiae habitudine, et comparatione omnium malorum vocabulo significaverit D. Tho- mas? In qua difficultate non debet collatio fieri inter malitiam Antichristi in statu vise, et malitiam diaboli in statu damna- tionis : nam certum est quod ratione sta- tus malitia cujuslibet damnati (non solum diaboli, sed etiam hominis) superat mali- tiam cujuscumque viatoris ex parte status consideratam. Nec amplius quid probat discursus Gajetani in hoc art. 8, ubi ad pro- positam difficultatem negative respondet. Similiter praedicta comparatio fieri non de- bet cum supremo daemone. quem Lucife- rum vocamus, quem esse caput Antichristi, sicut omnium peccatorum, atque ideo il- lum in malitia excedere, constat ex reso- lutione D. Thom. art. 7, cui communiter subscribunt Theologi. Quare ipse S. Doc- tor in hoc art. 8, in resp. ad 1, optime observat, quod Anlichristus dicitur esse ca- put, in quantum ptenissime invenitur in eo impressa malitia diaboli. Unde supenllud 2 ad Thessal. 2, ostendit se lanquam sit Deus, dicit Glossa : In ipso erit caput omnium malorum, scilicet diabolus, qui est rex super omnes filios superbise. Non aulem dicilur esse in eo per unionem personalem, nec per intrinsecam habitalionem : quia sola Trini- tas menti illabitur, ut dicitur in lib. de Ec- clesiast. dogm. sed per malilise effectum. Ex quibus plane colligitur, quod aliquis saltem ex daemonibus superat in malitia Anti- christum : aliter enim non posset ad illum comparari sicutad membrum, imprimendo ipsi suae malitiae effectum. Debet itaque comparatio, ut recte fiat, referri tum ad alios diabolos, tum ad eosdem considera- tos secundum solam malitiae rationem, et praescindendo a conditionibus ipsi malituc accidentalibus status viae et termini dam- nationis. In quo sensu Suarez, et Cabrera in praes- art. 8. Malvendalib. 10, de Antichristo, et quidam alii tuentur partem affirmativam. Quam docere videtur D. Thom. art. 7 et 8, inter se collatis : nam in 7 absolute resolvit daemonem esse caputmalorum om- nium, tam hominum, quam daemonum : et satis id constat ex dictis a num. 82. Deindein art. 8, immediate sequenti inqui- rit : Utrum Antichristus possit etiam dicicaput omnium malorum ? Ubi illa particula etiam simiiitudinem, et aequiparantiam repraesen- tat. Gum ergo D. Thom. doceat partem affirmativam, nempe Antichristum posse dici caput omnium malorum propter malitise perfectionem : sequitur, quod ex ejus sen- tentia Antichristus excedat in malitia om- nes daemones, Lucifero excepto : et conse- quenter, quod sit caput omnium malorum, tam hominum, quam daemonum, si Luci- ferum excipiamus. Quod magis confirmatur exeodem S. Doctore2, adThessal. 2, lect. 1, ubi de Antichristo ait : Sicut Christus est melior omnibus sanciis, sic ille est pejor omnibus malis : et propter hoc homo peccati dicitur. Constat autem Christum excedere in §anctitate non solum omnes homines, sed etiam omnes Angelos ; et propterea An Anti- christus sit pejor dacnioni- bus. Scnten- liaaflir- mans. Suarez. Cabrera. Malven- da. Funda- mcntum in D. Thoma. 628 l)k INCAUNATIUN Ratio. Senten- tia negans. esse illorum caput ut supra § l ostendi- mus. Ergo ut tcneat similitudo a D. Thom. proposita, dicendum est malitiam Anti- christi excederc malitiam omnium homi- num, et daemonum, atque constitucre ip- sum illorum caput quantum ad hanc cminentiam, sive iniquitatis excessum. Deinde probatur ratione ex eodem S. Doct. desumpta : nam ideo absque ullo inconvenienti dicitur aliquos puros homi- nes excedere Angelos in sanctitate, quia hujus augmentum non provenit ex viribus, aut perfectione naturae, sed ex divino au~ xilio gratuito : et Deus potest uberiora auxilia conferre natune inferiori, nempe humanae, quam Angelicae. Sed etiam in- crementum malitiae desumitur ex substrac- tione auxiliorum gratiae : et Deus potest magis deserere naturam inferiorem, nempe humanam, quam Angelicam. Ergonullum est inconveniens, quod homo magis peccet, quam Angelus. Cum igitur Scriptura, et Patres adeo exaggerent Antichristi mali- tiam ; tenendum est, quod illa excedat ma- litiam non solum hominum, sed etiam dae- monum. Alii autem Auctores negativae parti subscribunt, et sentiunt, quod malitia An- tichristi non excedet malitiam daemonum, et quod subinde Antichristus non dicitur caput malorum , daemones comprehen- dendo, sedsolos hominespeccatores. Quod probant : quia hoc interest discriminis in- ter hominem, et Angelum, quod iste nihil habet propriam operationem retardans : unde cum peccat, toto conatu peccat, et quantum potest : et hoc modo se habue* runt daemones, cum peccaverunt. Homo autem habet aliquid retardans : constat enim diversis inclinationibus : quocirca cum peccat, non peccat toto conatu, nec quantum absolute peccare potest. Ergo facta comparatione inter peccatum cujus- libet daemonis, et peccatum cujuslibet ho- minis : semper Angeli peccatum excedit intensive, atque ideo simpliciter peccatum hominis : et consequenter dici non valeat, quod malitia Antichristi excedat malitiam daemonum. Quae ratio, et differentia eidem inserta desumuntur ex D. Thom. 1 part. q. 62, art. 6, et q. 63, art. 8 ad 3. — Et confirmatur : quia facta comparatione in- ter ipsos Angelos, ille gravius peccavit, qui fuit superioris naturae, et sic de reli- quis usque ad infimum, sive minus in na- tura perfectum. Gujus rei nequit alia ratio assignari, quam ipse naturae excessus, et quod Angcliio in natura perfectior, majori conatu. atque iniensione ad pravum flnem se converterit. Bed h»c eadem ratio inili- tat, si conferamus daemonei ciun Anti- christo : excodunt eniin illum simpliciter in natura, atque in conversionis conatu. Ergo cujuslibet daemonis malitia excedit malitiam Antichristi : et consequenter dici non valet quod Antichristus sit daemonum caput quantum ad iniquitatis excessum. Ita Gajetan. ad hunc art. Nazarius controv. unica, Arauxo dub. 2, et alii. 87. Uterque hic dicendi modus est satis probabilis, et sustineri potest in re obs- cura, et quam non possumus certa omnino regula dimctiri. Sed tamen ambas senten- tias falsas censemus, dum universaliter procedunt aut aftirmando , aut negando. Nam si ad prioris motiva attendamus : vel nihil probant, vel eodem modo evincent Antichristi malitiam excedere malitiam non solum aliorum daemonum, sed etiam ipsius Luciferi omnium principis, ut con- sideranti tam testimonia, quam motivum, quae illa opinio expendit, facile constabit, praesertim vero exemplum Christi, quo uti- tur : consequens autem est falsum, et ab eadem sententia non admittitur : ergo il- lius motiva non persuadent, quod Anti- christus excedat malitiam omnium dae monum, excepto Lucifero. Deinde recte colligitur Antichristum non excedere mali- tiam Luciferi , quia operabitur ex hujus suggestione, et magisterio tanquam ejus instrumentum in ordine ad iniquitatem se- ducendi homines : sed eodem mcdo com- parabitur ad plures alios daemones : ergo istos minime excedet in malitia. Probatur minor : tum quia plures maligni spiritus erunt duces Antichristi, ut num. 85 vidi- mus exRabbano. Tum etiam quia speciali- ter venerabitur diabolum Maozim, qui in- terpretatur Deus forlis, ut colligitur ex c. 11 Daniel. Deum autem Maozim in loco suo venerabitur, et Deum, quem ignoraverunt patres ejus colet auro, et argenio. Tum de- nique quia daemones non minorem habent excessum in malitia, quam in natura : unde servant maximam inaequalitatem in malitia : qui enim Lucifero in naturae di- gnitate maxime approximantur, ad eun- dem etiam maxime accedunt in iniquitatis excessu : alii vero sunt minus mali pro- portionali decremento naturae : ergo sicut Lucifer excedit simpliciter Antichristum in malitia, sic etiam verosimilius, et credi- bilius est, quod non pauci daemones Luci- fero Cajctan. >a/.a- rius. Arauxo. Jijfliciu.ii de pra;- missis opinioni- bus. Impu- gnatur prima. Da- niel. 11 DISP. XVI, DUIl. V. 629 fero valde proximi illum proportionabiliter excedant. Et consequenter falsum apparet quod Antichristus excedit universaliter omnes daemones in malitia. Expiica- Nec D. Thomas ullo modo favet contra- D.Thom. ri® opinioni in testimoniis relatis : nam ly etiam quo utitur in titulo artic. 8, non re- praesentat identitatem : alias sicut Lucifer est caput omnium malorum absolute, et comprehendendo Antichristum : sic etiam iste esset universaliter omnium malorum caput comprehendendo ipsum Luciferum : quod plane est falsum, et contra pr^edic- tam opinionem. Sed praedicta particula so- lum importat, ac significat distributionem accommodam. Unde planus sensus illius tituli est, an sicut Lucifer dicitur caput omnium malorum, sic Antichristus dici possit caput omnium hominum peccato- rum. Et in hoc sensu respondet D. Tho. ad propositam difficultatem, ut liquet ex discursu totius articuli. Idque magis cons- tat ex eo, quod licet S. Doctor in art. 1 , resolverit diabolum esse caput malorum, et quantum ad ordinem, et quantum ad emi- nentiam malitiae, et quantum ad influxum : nihilominus ex vi illius particulae etiam, quam adhibet art. 8, minime colligitur, quod Antichristus dicatur caput malorum quantum ad omnes praedictas conditiones ; cum D. Th. expresse doceat oppositum. Sic ergo non infertur, quod importet universa- lem, aut aequalem extensionem ; sed prae- cise comparationem in ordine ad omnes ho- mines malos. — Deinde particula sicut in secundo testimonio adhibita eodem modo exponenda est : non enim denotat aequalita- tem ;alias sicut nulla creatura excedit boni- tatem Ghristi , sic etiam nulla creatura includendo etiam Luciferum, excederet An- tichristi malitiam : quod esse plane falsum recognoscit illa sententia. Importat itaque illa particula proportionem, et accommo- dationem ad determinatum genus, et solum denotat , quod sicut Ghristus est me- lior omnibus creaturis bonis, sic Antichris- tus est pejor omnibus hominibus peccato- ribus : quidquid sit de ejus comparatione Evertitur cum diabolo. — Fundamentum autem e ra- roentum. ti°ne> quod pro illa opinione expenditur, solum probat non repugnare, quod pecca- tum hominis sit majus, quam peccatum cu- juscumque Angeli. Sed quod de facto ex- cedat, minime evincit ; cum certum sit pec- catum Luciferi esse de facto maximum. Unde eodem proportionali defectu laborat in comparatione Antichristi ad alios dac- mones. Sicut enim Patres valde exagge- rant malitiam Antichristi, ubi de ipsa agunt; sic etiam valde efferunt daemonum nequitiam, cum eam considerant. Quam ex vi hujus non valet major alterutrius exces- sus determinari. 88. Secundae etiam opinionis motiva Seciinda non probant in ea universalitate, quain in- c0^^- tendunt, et minus recte applicantur : quo- niam licet concedamus daemonem in quo- libet peccato peccare ex omni suo conatu, et absque ullo retardante; iiominem vero non ita se in peccando gerere : et conse- quenter, quod peccatum determinatum dae- monis excedat determinatum hominis pec- catum : quod ad summum deducitur ex doctrina D. Thom. locis relatis : tamen ex praedicto principio solum infertur, quod unum peccatum daemonis sit majus, quam quodlibet peccatum hominis determinatum. Caeterum inde minime colligitur, quod ex- cedat omnia peccata Antichristi collective sumpta, eaque plurima, et gravissima in omni genere, et consequenter totam ejus malitiam, quae moraliter ex omnibus illis resultat : sed magis infertur oppositum : quippein moralibusmultitudo, extensio, et duratio aequivalet operis intensioni, ut in bonis cernere licet. Dato igitur, quod actus ille, quo singuli Angeli peccaverunt, fuerit intensive major, quam omnis alius actus peccaminosus, quem Antichristus eliciet : tatnen cum ille actus in daemonibus fuerit unicus, in Antichristo vero futuri sint in- numerabiles, intensissimi, et quasi conti- nui, ut constat ex num. 85, minime in- fertur, quod Antichristi malitia non fiat major, quam iniquitas plurium daemonum ; sed magis, ut diximus, colligitur contra- rium. Diximus , licet concederemus, et Dato igitur, etc. quia verosimilius nobis ap- paret, quod quamvis Antichristus et a principio non eliciat actus peccaminosos adeo intensos ; tamen decursu temporis jam in apice iniquitatis (quae illi velut connaturalis fiet), ex tot repetitis actibus constitutus, exeret actus tam intensos, et adeo pessimos ex parte objecti directe vo- liti, ut excedat simpliciter operationes pec- caminosas, quas in via habuerunt aliqui daemones saltem ex inferioribus. Quid enim pejus ex parte rei quam sedere in tem- plo Dei, et ostendere se lanquam sit Deus, ut dicitur 2, ad Thessal. 2. Id profecto nec 2 aJ ipsi daemones peccantes intentarunt affec- Thes. 2. tando omnimodam aequalitatem cum Deo : 630 DE INCARNATIONE. Propria feOlltPll- lia. ne;* enim eorum mentes lanto errore infus- cabantur, qualem Antichristum hahiturum significat Apostolus loco citato, ut ostcn- dimus tract. 7, disp. 10, dub. 2. Non ita- que falsum, aut ropugnans apparet, quod Antichristus eliciot aliquando aliquem ac- tum determinatum pejorem, quam habue- rint in via aliqui daemones saltem inferio- res. Unde corruunt praedictae opinionis in ea universalitate motiva. In re itaque incerta, et quae cum tanta universalitate difQniri non valet, probabi- lius nobis videtur fateri proedictam incer- titudinem, et verosimilius, quod Antichristi malitia excedet malitiam aliquorum daemo- num inferiorum, non tamen omnium dae- monum. Primum suadetur ex dictis contra secundam sententiam : et secundum ex dictis contra primam. Gertum enim est, quod^ malitia Antichristi non superabit malitiam daemonis supremi : atque ideo eidem certitudini valde affme apparet, quod non excedat malitiam nonnullorum dsemo- num supremorum immediate attingentium. Similiter certum est, quocl Antichristi ini- quitas erit quam maxima : et consequen- ter ex eadem certitudine deducitur, quod superabit malitiam aliquorum daemonum inferiorum, et qui ita graviter non pecca- verunt. Potestque haec resolutio confir- D.Thrm. mari ex e(^ qu0(j D TnQm> nullum repu_ tat mconveniens, quod aliqui homines sustineant pcenas daemonum ; in quo prin- cipio satis aperte significat, quod aliqui homines habeant eandem malitiam, quam daemones, intor quos est maxima latitudo : pcena enim debet respondere malitiae, cum ordinetur ad ipsius vel emendationem, vel supplicium. Statuit itaque S. Doctor. 1 p. quaest. 108, art. 8, homines assumi ad or- dines Angelorum. Et cum sibi opposuisset. quod homines, ut significat D. Chrysosto- mus, non transferuntur ad ordines daemo- num (quos in tyrannica illa ct perturbata rcpublica ad instar bonorum Angclorum, ot secundum inaequalem gradum suorum naturalium observant) respondit : Ad ter- iium dicendum, quod homines ad pcenam dxmonum transferri non est erroneum. Sed quidam erronee posuerunt dxmones nihil aliudesse, quam animas defunctorum. Et hoc Chrysostomus reprobat. Sicut igitur gloria aliquorum hominum excedit gloriam ali- quorum Angelorum : sic etiam poena ali- quorum hominum excedit pcenam aliquo- rum daemonum. Et cum pcena respondeat malitiae pro statu viae, fateri oportet ex sententia D. Thom. quod quidam homi- nes plus malitiae habeant in via, quam aliqui daemones habuerint. Si autem id ve- rificatur de aliquibus aliis hominibus ; ma- gis verum erit in Antichristo, in quo ut supra vidimus ex D. lrenaeo, ftet recapitu- latio universx iniquilalis. Quos autem, aut quantos daemones excedat, latet nos, sicut et uniuscujusque malitia. Unde solum in genere dicere possumus, quod Antichris- tus aliquos daemones in malitia excedat, sed non omnes. Et haec de mysterio Incar- nationis in hoc volumine dicta sufficiant. Gaetera in alio continuabimus, favente Deo. Gedant vero omnia in gloriam ejus, et in honorem Beatissimae V. Mariae de Monte Garmelo, Parentum Eliae, Theresiae, Joan- nis a Gruce, nec non Angelici Doctoris, et Praeceptoris nostfi D. Thomoe. Si quid au- tem doctrinae vel S. R. Ecclesiae, vel D. Thomae inveniamur docuisse dissonum, li- bentissime retractamus. 1NDEX INDEX ALPHABETICUS RERUM NOTABILIUM QVJE IN HAC SECUNDA PARTE TRACTATUS DE INCARNATIONE CONTINENTUR AGGIDENS. Accidentis inhaerentia quid sit, disp. 8, num. 16, pag. 12. Repugnat, quod accidens assumatnr vel uniatur Deo hypos- tatice, disp. 9, num. 61, p. 201. Accidentia sunt incapacia modi essendi per se positive, ibid. num. 68, p. 202. Accidentia possunt existere per existentiam divinam, disp. 9, num. 67, p. 205. Implicat, quod aliquid sit subjectum accidentium quantum ad sustenta- tionem, et quod illa non recipiat, ibid. num. 74, p. 211. ADAM. An et quando Adam in statu inno- centiae cognoverit Ghristum futurum, d. 16, num. 63, p. 607. Adam pro statu innocentiee non fuit actu membrum Ghristi, nec termina- vit ejus influxum, disp. 16, num. 48, p. 592, Adam non debet dici caput omnium malorum, ibid. num. 84, p. 625. ANGELUS. Quomodo Angeli cognoverint Christi personalitatem, d. 8, num. 102, p. 80. ANIMA. Anima rationalis separata potest assumi ad divinam substantiam, disp. 9, num. 37, p. 179. Quare anima rationalis, licet per- fectissima, non satiat appetitum materiae, disp. 9, num. 80, p. 215. Anima Ghristi non fuit assumpta mediante carne, sed e converso. In com. ad quaest. 6, art. 3, n. 4, p. 290. Qualiter dicatur assumpta mediante spiritu, ibid. num. 5, p. 294. Prius fuit assumpta ut quod, quam humanitas, d. 11, num.9, p. 303. ANTIGHRISTUS. Antichristus non erit diabolus incarnatus, sed purus homo, disp. 8, num. 174, p. 139. Qualiter possit dici caput malorum, d- 16, num. 85, p. 625. Anejusma- litia excedat nequitiam daemonuin, ibid. num. 87, p. 629. APPETITUS. Quid sit, et quotuplex, disp. 9, num. 77, p. 213. In natura assumpta ad subsistentiam divinam non datur appetitus ad propriam, ibid. num. 79, p. 215. AUXILIUM. Ghristus opus habuit auxiliis ad supernaturaliter operandum, disp. 13, num. 63, p. 468, et num. 100, p. 441. An auxilia Ghristo data, fuerint ejusdem rationis cum nostris, ibid. num. 102, p. 470. An in Ghristo I fuerint necessaria auxilia moralia, ibid. num. f 101, p. 472. | ASSUMPTIO. Assumptio humanitatis fuit prior, quam productio humanitatis in facto esse, d. 8, num. 100, p. 78. Potest fieri as- sumptio ad subsistentiam absolutam, d. 8, num. 107, p. 85. Sed necessario extenderetur ad personas, ibid. num. 112, p. 89. Njn om- nis Dei perfectio potest assumere, ibid. num. 117, p. 93. Una persona divina potest assu- mere, plures naturas, d. 8, num. 125, p. 100. Eadem natura potest assumi ad plures divinas personas, ibid. num. 135, p. 108. Filius Dei non assumpsit hominem. In Gom. qu.aest. 4, art. 3, num. 5, p. 144. Gontraria propositio est absolute falsa, ibid. num. 7, p. 14.^. Natura creata retinens personalitatera pro- priamnon est assumptibilis, d. 9, n. 8, p. 146. Natura communis nequit assumi, ibid. num. 56, p. 196. Non repugnat, sed nec exoedit Deum assumere omnes humanitates, 'ibid. nurn. 57, p. 197. Magis docuit Deum assu- mere naturam humanam, quam angelicam, ibid. num. 59, p. 206. Repugnat Deum assu- mere naturam aecidentalem, disp. 9, num. 61, p. 207. An Deus assumpserit sanguinem, disp. 10, n. 1, p. 233. Vide Sanguis, et Ver- bum. Deus assumpsit quatuor humores. disp. 10, num. 54, p. 277. Et spiritus vitales, et animales, ibid. num. 56, p. 279. Dentes, ungues, et capillos, ibid. num. 58, p. 280. G GAPUT. Ghristus est caput Ecclesiae, disp. 16, num. 1, p. 558. Ut homo, et tam secun- dum animam, quam secundum corpus, ibid. num. 3, p. 560. Forma constituens caput est gratia habitualis in recto, ibid. num. 9, p. 565. Excluduntur alia) formse, ibid. a n. 16, p. 571. Ghristus est caputactu omnium fidelium, ibid. n. 27, p. 570, et peccatorum, n. 28, p. 580, et ex- communicatorum, n. 28, p. 581, et scnisma- ticorum, n. 31, p. 581, et reproborum num. 32, p. 582. Christus non est caput in actu infidelium, d. 16, num. 33, p. 582. Quid dicendum de in- fantibus non baptizatis, ibid. num. 33, p. 585. Christus non fuit caput Adami pro statu innocentiae, ibid. n. 46, p. 594. Sed vere et proprie caput Angelorum, ibid. n. 71, p. 615. 632 INDEX REaUM NOTABILIUM. CARO. Carnis nominn totus homo si- gniflcatur In com. ad qusest. 5, art 2 nnm. 7, p. &29. CHRISTUS. In Christo non est existentia creata, sed solum increata, d. 8, num. 72, p. 54. Christus habuit virtutes moralcs naturales, <1. 14, num. 2, p. -175. Acquisivit propriis ac- tibus tales virtutes, ibid. num. 6, p. 478. Et prudentiam, ibid. num. 12, p. 483. Non ha- buit virtutcm poenitentioe, lbid. num. 36, p. r>03. An si possct pcccarc, illam habcret, lbid. num. 51, p. 51G. Quare Christus dicatur homo ccelestis. In com. ad quast. 5, art. 2, num. 7, p. 229. An illi dcbeat attribui omnis perfectio, quac non implicat contradictionem, d. 15, num. 19, p. 542. Christus so disposuit ad gratiam habitua- lem, d. 13, num. 43, p. 424. Quibus principa- liter actibus, ibid. num. 53, p. 432. Opus habuit gratia habituali ad pluros effectus, ibid. n. 58, p. 436. Christi gratia, corpus, sanctitas, s-mguis, opera, et similia, vidc suis locis. COQNlTIO. Cognitio naturalis nequit fieri per speciem supernaturalem, d. 14, num, 15, p. 485. COMPOSITIO. Impossibilis est compositio ex subsistentiis, aut existentiis partialibus, d. 8, aum. 82, p. 63. An Christus possit dici compositus ex tribus substantiis. In com. ad qusest. 5, art. 2, num. 11, p. 231- COI^CRETUM. Ad multiplicandum concreta substantiva requiritur multiplicatio formarum et snfppositorum, d. 8, num. 132, p. 106, et num. 152, p. 120. CONTRADICTIO. Quid requiratur, et suf- ficiat ad rigorosam contradictionem, d. 9, num. 13,. p. 158. QDRPUS. Multiplex corporis divisio. In com. ad quaest. 5, art. 1, n. 1, p. 224*. Corpus Christi est ejusdem rationis essentialis cum corpore nostro, ibid. num. 3, p. 225. Fuit non apparens, sed verum, ibid. n. 4, p. 227. Non cceleste, sed terrenum, et carneum, ibid. num. 4, p. 227. Animatum anima rationali, ibid. num. 7, p. 229, et mente creata, num. 9, p. 230. D DEUS. In Deo datur una subsistentia abso- luta, etcommunis, d. 8, num. 24, p. 17. Dan- tur etiam tres subsistentiae relativae non com- munes, ibid. num. 26, p. 19. InDeo non datur nisi unica existentia, eaque absoluta, ibid. num. 34 , p. 25. Deus ratione subsistentiae absoluta? potest assumere naturam creatam, d. 8, n. 101, p. 78, An posset assumere adse aliquid absolutum, si subsistentiam absolu- tam non haberet, ibid. num. 115, p. 92. An quoelibet perfectio divina possit esse ratio as- sumendi, ibid. n. 117, p. 93. Nomen qui est proprissime convenit Deo, d. 8. num. 31, p. 24, et 33, p. 23. DISPOSITIO. Christus se disposuit per proprios actus ad gratiam habitualem, d. 13, num. 43, p. 424. DISTINCTIO. Quae distinctio sufficiat ad vitandum preedicatorum contradictionem, d. 8, n. 114. p. 91. DvEMON. Daemon est caput omnium malo- rum, d. 16, n. 82, p. 624. DONA. Propria donorum ratio explicatur. In com. ad q. 7, art. "),num. 1, p. ">17. Fue- runt in Ghristo, ibid. num. 2, p. 518, et eialiter donuin timoris, ibid. art. 6, p. 520. ECCLESIA. Ecclesia est unum corpus sub uno capite Christo, d. 16. num. 1, p. 558. Ex Angelis, et hominibus constituitur una Eccle- sia, ibid. n. 74, p. 616. Adam pro statu inno- centia! non pertinct ad hanc Ecclesiam, ibid. num. 48, p, 594. EFFECTUS. Qualiter idem effectus possit esse a pluribus causis totalibus ejusdcm ordinis, d. 8, n. 142, p. 113. EUCHARISTIA. Utrum omnis sanguis qui fuit Christi, sit in Eucharistia, d. 10, num. 7, p. 237, et num. 32, p. 259, et 38, p. 266. EUTYCHES. Vide JLvresis. EXISTENTIA. Quid signiiicetur existentiae nominc, d. 8, num. 6, p. 5. Distinguitur realiter entitative a natura, ibid. num. 10, p. 7. Qualiter distinguatur a subsistentia , ibid. num. 12, p. 10. Non dantur existentiae parliales , ibid. num. 19, p. 14. Existcntia numanitatis Christi non est creata, d. 8, num. 72, p. 54. Ubi subsistentia distinguitur rea- liter a natura, repu^nat quod existentia eo- dem modo non distinguatur, ibid. num. 82, p. 63. Potest existentia divina communicari naturae creatae, licet subsistentia non com- municetur, ihid. num. 88, p. 68. Existentia divina potest communicari per- sonse creatae , d. 8, num. 89, p. 69. Potest etiam communicari accidentibus, ibid. n. 67, p. 50. Quid sit existere proprie loquendo, d. 8, num. 98, p. 76. F FIDES. Virtus lidei non fuit in Christo, d. 14, num. 31, p. 499. Qualiter in eo fuerit me- ritum lidei, ibid. num. 32, p. 500. FILIUS. Sola persona Filii fuit terminus qui in assumendo humanitatem, d. 8, num. 39, p. 29. Vide Verbum. FORMA. Causa formalis non aliter causat, quam per potentiam naturalem, d. 8, num. 171, p. 136. Repugnat formam materialem se- paratam a composito assumi ad subsisten- tiam divinam, d. 9, num. 44, p. 185. Formae materiales separatat nequeunt existere per existentiam creatam, et possunt per divinam, ibid. n. 48, p. 189. G GRATIA. Gratia habitualis unde habeat quod sit formanos sanctificans, d. 12, a num. 10, p. 330. Gratia habitualis fuit in Christo, d. 13, num. 1, p. 391. Et fuit ejusdem rationis cum nostra. lbid. num. 11, p. 397. Sed distin- guuntur moraliter, ibid. num. 16, p. 402. Fuit in Christo a primo conceptionis momento, ibid. n. 17, p. 403. Non dimanavit physice a gratia unionis, ibid. num. 28, p. 412/Chris- tus se disposuit acl gratiam habitualem more adultorum, d. 13, n. 43, p. 424. Gratia habitualis non fuitnecessaria Christo, ut esset absolute Sanctus, d. 13, num. 58, p. INDEX RERUM NOTABILIUM. 633 43G. Sed fuit simplicitor nccessaria, ut foret omnibus modis Sanetus, ibid. num. 59, p. 465. Et ut posset connaturaliler elicere su- pernaturales operationes, ibid. num. 60, p. 437, et ad merendum connaturaliter, ibid. num. G2, p. 440. Gratia habitualis fuit sim- plieiter Cliristo necessaria ad aliquas opera- tioncs supernaturales, d. 13, n. G6, p, 444« Christus non potuit mereri de condigno prffi» mia supernaturalia absque gratia Eabituali, ibid. n. 71, p. 446. Quffl dicantur gratioe gratis datae. In Gom. ad qiuest. 7, art. 6, num. 1. FiuMunt in Christo, ibid. num. 2, p. 520. Quanta fuerit intensio gratiie habitualis in Christo, d. 15, n. 3, p. 523. Non fuit infinita physice, ibid. num. 6, p, 530. Gratia habiLualis Christi po- tuit absolute augeri, ibid. num. 11, p. 535, et 16, p. 510. Gratia habilualis est forma, quao in recto constituit Gliristum in esse capitis Ecclesise, d. 16, num. 9, p. 565. H HABITUS. Habitus non debetur, nisi ubi est debita operatio, d. 14, num. 14, p. 484. ILERESIS. Heeresis Origenis circa crealio- nem anima3 Christi. In com. ad quaest, 6, art. 4, n. 1, p. 291. Plures haereses circa forma- tionem corporis Christi, In com. ad q. 5, art. 2, num. 2, p. 224. HOMO. ln homine est unica subsistentia, eaquo spiritualis, d. 8, num. 23, p. 77. Iste terminus homo quid significet. In com. ad quaest. 4, art. 3, num. 7, p. 146. Quod Deus assumpserit hominem, est falsum absolute, et in proprietate sermonis, ibid. num. 8, p. 147. Quare homo dicatur omnis creatura, d. 9, num 58, p. 198. HUMANITAS. Humanitas Ghristi non de- nominatur fllia a filiatione divina sibi unita, d. 8, n. 68, p. 51. Existit per existentiam in- creatam, ibid. n. 72, p. 54. Quomodo con- sequeretur existentiam propriam, si dimitte- retur a Verbo, ibid. num. 104, p. 82. A quo tunc reciperet existentiam, ibid. num. 106, p. 84. Humanitas fuit assumpta mediante anima rationali ut quod, d. 11, num. 9, p. 303. HUMOR. Verbum assumendo humanitatem assumpsit immediate quatuor hominis humo- res, d. 10, num. 54, p. 277. HYPOSTASIS. Quid sit, et importet hypos- tasis, d. 8, n. 5, p. 4. Vide persona, et sup- positiun. M MARIA. Quid Verbum assumpserit de B. Virgino, d~. 10, num. 12, p. 241. Modum facile declarandi quod B. Virgo sit cum proprietate mater Dei, d. 11, num. 15, p. 308. MATERIA. Materia prima non habet exis- tentiam partialem, et sibi propriam, d.8, num. 20, p. 15. Repugnat materiam separatam a forma assumi ad subsistentiam divinam, d. 9, num. 38, p. 180. Qua unione materia prima manserit unita Verbo in triduo mortisChristi, ibid. num. 42, p. 184. Materia non est prius assumpta ut quod quam humanitas, d. 11, num. 4, p. 300. MERITUM. Ghrislus non meruit sibi gra- tiam habitualem, d. 12, num. 22, p. 340. An Clnistus opus habuerit gratia habituali ad merendum, d. 13, num. 79, p. 151. MQOUS. Modus nequit separari a natura propna, nec simul aliam naturain afflcero, d. 8, num. 164, i». 130. N NATURA. Quidsigniiicetur naturrcnomine, d. 8, num. 1, p 1. Natura diviua, quo sensu dicatur incarnata, d. 8, num. 89, p. 29. An natura creata possit terininari iniinitis numero subsistentiis, d. 8, nmn. 146, p. 117. Implioat naturam creatam continere emi- nenter aliam uaturam a se diversam, d. 8, num. 160, p. 127. Repugnat naturam crealam, quandiu retinet subsistentiam propriam, as- sumi ad divinam, d. 9, num. 8, p. 153. Quaelibet natura substantialis, completa, licet rationalis, assumi valet ad divinam sub- sistentiam, d. 9, n. 25, p. 169. Sed natura ir- rationalis potest in vero aliquo sensu dici inassumptibilis, ibid. n. 30, p. 173, et non posset personari, quamvis assumatur, ibid. n. 35. p. 177. An natura substantialis incom- pleta possit assumi, ibid. n. 37, p. 179. Natura substantialis creata potest praedi- cari de Deo in concreto, secus natura acci- dentalis, d. 9, num. 76, p. 212. Natura as- sumpta non habet appetitum ad subsistentiam propriam, d. 9, num. 79, p. 214. Natura di- vina inclusa in Verbi personalitate est ratio formalis.santificandi substantialiter humani- tatem Ghristi, d. 12, num. 50, p. 367. NESTORIUS. Vide, Hxresis. O OPUS. Ghristi opera disposuerunt ad gra- tiam habitualem, d. 13, n. 43, p. 424. ORDO. In assumptione partium humanita- tis non fuit ordo temporis, sed naturae, et rationis. In com. ad q. 6, art. 3, num. 3, p. 292, et d. 11, n. 1, p. 297. Secundum ordi- nem intentionis prius assumpta fuit tota hu- manitas, quam ejus partes, ibid. num. 2, p. 298. Anima est prius assumpta ut quod or- dine executionis, quam humanitas, ibid. num. 9, p. 303. Ordo intentionis et executio- nis qualiter accipiendus in pra^destinatione Ghristi, d. 16. n. 55, p. 599. ORIGENES. Vide, hxresis. PARS. Partes physicae separatae a toto ne- queunt assumi ad subsistentiam divinam, d. 9, num. 38, p. 181, et 44, p. 185. Partes inte- grales separatae a toto valent assumi, ibid. num. 49, p. 190. Implicat generaliter assumi partes, aut partem compositi, et non assumi totum compositum, ibid. num. 51, p. 192. Deus in nullo ordine potest habere rationem partis, d. 9, num. 54, p. 194. Quas humani- tatis partes Verbum assumpserit. Vide Ver- bum, et assumptio. PERSONA, ET PERSONALITAS. Personae significatio, et propria ratio, d. 8, n. 4, p. 3. Per quid formaliter persona Filii assumpse- rit, et terminaverit immediate humauitatem, d. 8, num. 42, p. 31. Una persona divina potest assumere plures naturas creatas, ibid. num. 125, p. 100. An esset tuuc unus homo, 634 INDEX RERUM NOTABILIUM. velplures, Ibid. n. 132, p. 10(1. Plures perso- nsc divinae possunt assumciv eamdem natu- ram creatam, ibid. n. 135, p. 108. Plurcs per- sonae divinse terminantes unam humanitatem non essent plures homines, ibid. n. 152, p. 120. Implicat personam crealam terminare na- tnram alienam, d. 8, num. 157, p. 124. Per- sona creata de facto in nullo vero sensu est assumpta. In com. ad q. 4, art. 3, num. 2, p. 141. Repugnat personam creatam assumi ad subsistentiam divinam, d. 9, num. 1, p. 142. Implicat unio ex duabus personis, ibid. num. 2, p. 143. Personalitas Vcrbi non fuit ratio formalis sanctificandi substantialiler Christi humanita- tem, d. 12, num. 34, p. 352. POENITENTIA. Datur specialis virtus poe- nitentiae. d. 14, num. 35, p. 503. Quoe non fuit in Christo, ibid. n. 36, p. 504. Est ta- men in B. Virgine, et in beatis, ibid. n. 47, p. 513. PONTIFEX. Summus pontifex occulte haere- ticus an sit caput Ecclesiae, et membrum Christi, d. 16, n. 46, p. 592. PROPHETIA. Quid requiratur ad prophe- tiam. In com. ad q. 7, art. 6, num. 4, p. 519. Christus fuit vere propheta, ibid. num. 5, p- 520. PROPRIUM. Gratia habitualis non^est pro- prietates gratiae unionis, d. 13, nuni. 30, p. 414. PRUDENTIA. Prudentia naturalis non fuit per accidens Christo infusa, d. 14, num. 12, p. 483. Dependet ab speciebus naturalibus, ibid. n. 14, p. 484. Prudentia supernaturalis nequit immediate imperare actus naturalium virtutum, d. 14, num. 18, p. 487. R REDEMPTIO. Deus subsistens in natura angelica potuit redimere homines, d. 9, num. 59, p. 199. RELATIO. Relationes divinae secundum propriam rationem suae lineae non explicant perfectionem, nec possunt esse ratio formalis sanctificandi naturam assumptam, d. 12 num. 34, p. 352. S SANCTITAS, ET SANCTIFICATIO. Quid sit sanctitas, d. 12, num. 1, p. 323. Humani- tas Christi sanctificata est per aliquid subs- tantiale ex vi unionis hypostaticee, ibid. n. 2, p. 324. Quomodo cum sanctitate substan- tiali cohaereat in Christo sanctitas accidentalis per gratiam inhaerentem, ibid. num. 17, p. 336. Sanctitas substantialis Christi non fuit a modo unionis sicut a forma, ibid. num. 26, p. 344. Nec a personalitate Verbi, ibid. num. 34, p. 350. Sed a natura divina, ibid. num. 50, p. 367. Forma sanctificans debet commu- nicare primum jus ad beatitudinem, ibid. num. 54, p. 371. An sanctitas substantialis Christi dicenda sit physica, vel moralis, d. 12, num. 57, p. 374. An simpliciter infinita, ibid. num. 65, p. 342. Sanctificari dependenter a propriis actibus est melius, quam sanctificari independenter ab illis, d. 13, num. 47, p. 428. SANGUIS. Sanguinis ratio et divisio, d. 10, num. 1, p. 233. Quare redemptio, ct satisfac- tio atlribuatur sanguini Christi, ibid. n. 1, p. 234. Sanguis Christi fuit inuniti valoris in ra- tione rei oblat.e, ibid. num.5, p.235. Sanguia est de integritate humanffi naturae, ibid. num. 10, ]). 239. Constituitur per formam to- tius animalis, ibid. num. 15, p. 244. Non om- nis sanguis in homine repertus est de integri- tare hominis, nec inlbrmatur anima rationali, ibid. num. 24, p. 259. Diversitas inter san- guinem naturalem, et nutrimentalem expli- catur, et fulcitur, ibid. num. 30, p. 257, et 34, p. 269. Sanguis in passione Christi eflusus mansit unitus Verbo Jiypostatice, d. 10, num. 36, p. 364. Non tamen omnis sanguis, ibid. n. 39, p. 266. An omnis sanguis in passione effusus, fuerit in resurrectione reassumptus, ibid. num. 41, p. 267. Qualis sit sanguis, qui ap- paret in instrumentis passionis, ibid. num. p. 269. SPECIES. Species supernaturalis ncquit iniluere immediate in naturalem cognitionem, d. 14, num. 18, p. 487. SPES. Virtus spei thcologicae non fuit in Christo, d. 14, num. 33, p. 501. Quo habitu speraverit gloriam corporis, ibid< num. 34, p. 502. SUBSISTENTIA. Major subsistentiae noti- tia , d. 8, a num. 2, p. 2. Subsistentia est prior, quam existentia, ibid. num. 14, p. 11. excluduntur subsistentiae partiales, ibid. num. 18, p. 13. In Deo una subsistentia absoluta, et tres relativae, d. 8, num. 24, p. 17. Quid confe- rant relativae supponentes absolutam, ibid. num. 31 , p. 23. Qualiter subsistentiae rela- tivae continent subsistentiam creatam, ibid. num. 61, p. 46. Subsistentia absoluta suffi- cit, ut Deus assumat naturam alienam, d. 8, num. 107, p. 85. Repugnat subsislentiam creatam communi- cari alienae naturae, d. 8, num. 157, p. 125. Subsistentia creata est modus inseparabilis a propria natura, ibid. num. 164, p. 130. Subsis- tentia creata est inassumptibilis, d. 9, num. 1, p. 147, et 16, p. 161. Subsistentia creata ter- minat propriam naturam adaequate inten- sive, et extensive; secus subsistentia divina, ibid. num. 21, p. 165 Implicat naturam crea- tam habere simul plures subsistentias pro- prias, lbid. num. 24, p. 167. SUPPOSITUM. Quid suppositum addat na- turee, d. 8,num. 3, p. 2. Suppositum creatum potest existere per existentiam divinam, d. 8, num. 89, p. 69. Suppositum creatum exis- tens per existentiam divinam sanctificaretur infinite, et esset ab intrinseco impeccabile, ibid. n. 93, p. 72. T TERMINUS. Terminus qno actionis assump- tivse est humanitas, d. 8, num. 37, p.27. Potest una persona divina terminare naturam crea- tam, aliis personis non terminantibus, ibid. num. 39, p. 29. Terminare non dicit ex suo genere perfectionem, neque imperfectionem, d. 8, num. 61, p. 46. V VERBUM. Per quid Verbum terminaverit INDEX RERUM NOTABLLIUM. 635 immediate humanitatem assumptam, d. 8, num. 43, p. 32. Verbum non assumpsit ho- minem. In com. ad q. 4, art. 3, num. 4, p. 143. . iA Verbum assumpsit sangumem, d. 10, num. 10, p 239. Non tamen omnem, qui fuit m Ghristo, ibid. num. 20, p. 2i9. Verbum mansit unitum sanguini in passione eifuso, ibid. n. 3G, p. 261. Sed non omni, ibid. num. 39, p. 266. An reassumpserit omnem sanguinem m resurrectione Christi, ibid. num. 41, p. 267. Assumpsit quatuor humores, dentes, ungues et capfllos, lbid. a num. 58, p. 280. Verbum assumpsit carnem mediante anima, et non e converso. In com. ad q. 6, art. 3, num. 4, p. 293. VIRTUS. Virtutis moralis propria ratio, et divisio, d. 14, num. 1, p. 277. Virtutes morales naturales fuerunt in Christo, ibid. num. 2, p. 475. Ad virtutem pertinet per se vincere difii- cultates objectivas non autem subjectivas, ibid. n. 4, p. 476. Melius subjecto est acqui- rerc propria industria virtutes naturaies, quum eas recipere per accidens infusas, ibid. n. 6, p. 478. Virtutes naturales morales non cons- tituunt simpliciter bonum, ibid. num. 11, p. 482, et23, p. 493. Virtutes morales qualiter fuerint Ghristo debitse, d. 14, num. 19, p. 490. Quo tempore illas acquisivit, ibid. num. 58, p. 497. Non omnes virtutes fuerunt in Ghristo, ibid. inun. 31, p. 500. Repugnat Ghristum habere virtu- tem pamitentiae, lbid. num. 36, p. 504. U UNIO. Duplexmodus uniendi mediate, d. 8, n. 41, p. 31. Unio hypostatica non fuit ratio formalis sanctilicandi formaliter Ghristi humanitatem, d. 12, num. 17, p. 336. LAUS DEO ANICU/ "EX TYPI3 MARCnESSOU 1TLIOUUM i #- !K/l*r "\ ,:r IM ,v ,; 'w '«1 & A: '•- Ui l